နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နိရုတ္တိဒီပနီပါဌ
ဂန္ထာရမ္ဘ
၁. စတုရာသီတိသဟဿ၊ ဓမ္မက္ခန္ဓာပဘင်္ကရာ၊
လောကမှိ ယဿ ဇောတန္တိ၊ နန္တဝဏ္ဏပဘဿရာ.
၂. အနန္တဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဝန္ဒေ နိရုတ္တိပါရဂုံ၊
သဒ္ဓမ္မဉ္စဿ သံဃဉ္စ၊ ဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏဘာဇနံ.
၃. မောဂ္ဂလ္လာနော မဟာဉာဏီ၊ နိရုတ္တာရညကေသရီ၊
နဒိ ဗျာကရဏံနာဒံ၊ သောဂတာရညဗျာပနံ.
၄. တဿတ္ထံ ဒီပယိဿာမိ၊ နာနာရာသိံဝိဘာဇယံ၊
ဩဂါယှ သဒ္ဒသတ္ထာနိ၊ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနန္တိ.
၁. သန္ဓိကဏ္ဍ
သညာရာသိ
ဂရုသညာရာသိ
ဝဏ္ဏော၊ သရော၊ သဝဏ္ဏော၊ ဒီဃော၊ ရဿော၊ ဗျဉ္ဇနော၊ ဝဂ္ဂေါ၊ နိဂ္ဂဟီတံ.
၁. အအာဒယော တိတာလီသံ [တိတာလီသ (ဗဟူသု)] ဝဏ္ဏာ [က. ၂၊ ရူ. ၂၊ နီ. ၁၊ ၂].
အအာဒယော ဗိန္ဒန္တာ တေစတ္တာလီသက္ခရာ ဝဏ္ဏာ နာမ ဟောန္တိ.
အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧတ၊ ဧ၊ ဩတ၊ ဩ. က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဉ၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ဝ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အံ. အတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တိ ပကာသေန္တီတိ ဝဏ္ဏာ၊ အက္ခရာတိ စ ဝုစ္စန္တိ၊ နာမပညတ္တိရူပတ္တာ နက္ခရန္တိ ခယဝယံ န ဂစ္ဆန္တီတိ အက္ခရာ. ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ [သံ. နိ. ၁.၇၆] ဟိ ဝုတ္တံ.
၂. ဒသာဒေါ သရာ [က. ၃၊ ရူ. ၃၊ နီ. ၃].
တေသု ဝဏ္ဏေသု အာဒိမှိ ဒသ ဝဏ္ဏာ သရာ နာမ ဟောန္တိ. သယမေဝ လဒ္ဓသရူပါ ဟုတွာ ရာဇန္တိ ဝိရောစန္တီတိ သရာ.
၃. ဒွေ ဒွေ သဝဏ္ဏာ.
တေသု သရေသု ဒွေ ဒွေသရာ သဝဏ္ဏာ နာမ ဟောန္တိ.
အ၊ အာ အဝဏ္ဏော၊ ဣ၊ ဤ ဣဝဏ္ဏော၊ ဥ၊ ဦ ဥဝဏ္ဏော၊ ဧတ၊ ဧ ဧတဝဏ္ဏော၊ ဩတ၊ ဩ ဩတဝဏ္ဏော. သမာနော ဝဏ္ဏော သုတိ ဧတေသန္တိ သဝဏ္ဏာ၊ သရူပါတိ စ ဝုစ္စန္တိ၊ သမာနံ ရူပံ သုတိ ဧတေသန္တိ သရူပါ.
၄. ပုဗ္ဗော ရဿော [က. ၄၊ ရူ. ၄၊ နီ. ၄.၂၂].
ဒွီသု ဒွီသု သဝဏ္ဏေသု ယော ယော ပုဗ္ဗော ဟောတိ၊ သော သော ရဿော နာမ ဟောတိ. ရဿေန ကာလေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ရဿာ၊ ရဿကာလော နာမ အက္ခိဒလာနံ ဥမ္မိသနနိမ္မိသနသမကာလော.
တတ္ထ ဧတ၊ ဩတ ဣတိ ဒွေ ဧကပဒသံယောဂေ ပရေ ကွစိ လဗ္ဘန္တိ. ဧဋ္ဌိ၊ သေဋ္ဌော၊ ဩဋ္ဌော၊ သောတ္ထိ.
ဧကပဒသံယောဂေတိ ကိံ? ပဒန္တရသံယောဂေ ပရေ ရဿာ မာ ဟောန္တူတိ. မံ စေ တွံ နိခဏံ ဝနေ၊ [ဇာ. ၂.၂၂.၅] ပုတ္တော တျာဟံ မဟာရာဇ [ဇာ. ၁.၁.၇].
ကွစီတိ ကိံ? ဧကပဒသံယောဂေပိ ဝဂ္ဂန္တေသု ဝါ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝေသု ဝါ ပရေသု ရဿာ မာ ဟောန္တူတိ. ဧန္တိ၊ သေန္တိ၊ ဧယျ၊ ဘာသေယျ၊ မေဏ္ဍော၊ သောဏ္ဍော.
၅. ပရော ဒီဃော [က. ၅၊ ရူ. ၅၊ နီ. ၅].
ဒွီသု ဒွီသု သဝဏ္ဏေသု ယော ယော ပရော ဟောတိ၊ သော သော ဒီဃော နာမ ဟောတိ. ဒီဃေန ကာလေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဒီဃာ၊ ဒီဃကာလော နာမ ရဿေဟိ ဒိဂုဏကာလော.
၆. ကာဒယော ဗျဉ္ဇနာ [က. ၆၊ ရူ. ၈၊ နီ. ၆].
တေသု ဝဏ္ဏေသု ကာဒယော ဗိန္ဒန္တာ ဝဏ္ဏာ ဗျဉ္ဇနာ နာမ ဟောန္တိ. အတ္ထံ ဗျဉ္ဇယန္တီတိ ဗျဉ္ဇနာ. တေ ပန သုဒ္ဓါ အဒ္ဓမတ္တိကာ၊ ရဿယုတ္တာ ဒိယဒ္ဓမတ္တိကာ၊ ဒီဃယုတ္တာ တိယဒ္ဓမတ္တိကာ.
၇. ပဉ္စပဉ္စကာ ဝဂ္ဂါ [က. ၇၊ ရူ ၉၊ နီ. ၇].
တေသု ဗျဉ္ဇနေသု ကာဒိ-မန္တာ ပဉ္စဗျဉ္ဇနပဉ္စကာ ဝဂ္ဂါ နာမ ဟောန္တိ.
ကာဒိ ပဉ္စကော ကဝဂ္ဂေါ၊ စာဒိ စ ဝဂ္ဂေါ၊ ဋာဒိ ဋဝဂ္ဂေါ၊ တာဒိ တဝဂ္ဂေါ၊ ပါဒိ ပဝဂ္ဂေါ. သေသာ အဝဂ္ဂါတိ သိဒ္ဓံ. ဝဏ္ဏုဒ္ဒေသေ ဧကဋ္ဌာနိကာနံ ဗျဉ္ဇနာနံ ဝဂ္ဂေ သမူဟေ နိယုတ္တာတိ ဝဂ္ဂါ.
၈. ဗိန္ဒု နိဂ္ဂဟီတံ [က. ၈၊ ရူ. ၁၀၊ နီ. ၈].
အန္တေ ဗိန္ဒုမတ္တော ဝဏ္ဏော နိဂ္ဂဟီတံ နာမ. နိဂ္ဂယှ ဂယှတိ ဥစ္စာရိယတီတိ နိဂ္ဂဟီတံ.
ဂရုသညာရာသိ နိဋ္ဌိတော.
ဗျဉ္ဇနဝုတ္တိရာသိ
ဌာနံ၊ ကရဏံ၊ ပယတနံ [ရူ. ၂ (ပိဋ္ဌေ)၊ နီ ၆ (ပိဋ္ဌေ)၊ ၂၃ (သုတ္တင်္ကေ)].
ဆ ဌာနာနိ – ကဏ္ဌဋ္ဌာနံ၊ တာလုဋ္ဌာနံ၊ မုဒ္ဓဋ္ဌာနံ၊ ဒန္တဋ္ဌာနံ၊ ဩဋ္ဌဋ္ဌာနံ၊ နာသိကဋ္ဌာနံ. တေသု ဗျတ္တံ ဝဒန္တေန ယတ္ထ ‘‘အက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ကဏ္ဌဋ္ဌာနံ. ယတ္ထ ‘‘ဣစ္ဆ’’န္တိ၊ တံ တာလုဋ္ဌာနံ. ယတ္ထ ‘‘ရဋ္ဌ’’န္တိ၊ တံ မုဒ္ဓဋ္ဌာနံ. ယတ္ထ ‘‘သတ္ထ’’န္တိ၊ တံ ဒန္တဋ္ဌာနံ. ယတ္ထ ‘‘ပုပ္ဖ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဩဋ္ဌဋ္ဌာနံ. နာသပဒေသော နာသိကဋ္ဌာနံ.
ကတ္ထစိ ပန ဥရဋ္ဌာနံ၊ သိရဋ္ဌာနံ၊ ဇိဝှါမူလဋ္ဌာနန္တိပိ အာဂတံ. တတ္ထ သိရဋ္ဌာနံ နာမ မုဒ္ဓဋ္ဌာနမေဝ. ဇိဝှါမူလဋ္ဌာနံ ပန သဗ္ဗဝဏ္ဏာနံ သာဓာရဏန္တိ ဝဒန္တိ.
ကရဏံ စတုဗ္ဗိဓံ – ဇိဝှါမူလံ၊ ဇိဝှေါပဂ္ဂံ၊ ဇိဝှဂ္ဂံ၊ သကဋ္ဌာနန္တိ.
ပယတနံ စတုဗ္ဗိဓံ – သံဝုဋံ၊ ဝိဝဋံ၊ ဖုဋ္ဌံ၊ ဤသံဖုဋ္ဌန္တိ. တတ္ထ ကရဏာနံ သကသကဋ္ဌာနေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝရဏာဒိကော ဝိသေသာကာရော သံဝုဋာဒိ နာမ.
တတ္ထ ကဏ္ဌပဒေသာနံ အညမညံ သင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာ အဝဏ္ဏ၊ ကဝဂ္ဂ၊ ဟကာရာ ကဏ္ဌဇာ နာမ. တာလုမှိ ဇိဝှါမဇ္ဈသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာ ဣဝဏ္ဏ၊ စဝဂ္ဂ၊ ယကာရာ တာလုဇာ နာမ. မုခဗ္ဘန္တရမုဒ္ဓမှိ ဇိဝှေါပဂ္ဂသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာ ဋဝဂ္ဂ၊ ရ၊ ဠကာရာ မုဒ္ဓဇာ နာမ. ဥပရိ ဒန္တပန္တိယံ ဇိဝှဂ္ဂသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာ တဝဂ္ဂ၊ လ၊ သကာရာ ဒန္တဇာ နာမ. ဩဋ္ဌဒွယသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာ ဥဝဏ္ဏ၊ ပဝဂ္ဂါ ဩဋ္ဌဇာ နာမ. နိဂ္ဂဟီတံ နာသိကဇံ နာမ. ပဉ္စဝဂ္ဂန္တာ ပန နာသိကဋ္ဌာနေပိ သကဋ္ဌာနေပိ ဇာယန္တိ. ဧကာရော ကဏ္ဌတာလုဇော. ဩကာရော ကဏ္ဌောဋ္ဌဇော. ဝကာရော ဒန္တောဋ္ဌဇော. အပိစ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ကဏ္ဌေပိ ဇာယန္တိယေဝ. ယဒါ ဟကာရော ဝဂ္ဂန္တေဟိ ဝါ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝေဟိ ဝါ ယုတ္တော ဟောတိ၊ တဒါ ဥရဇောတိ ဝဒန္တိ. ပဉှော၊ တုဏှိ၊ နှာတော၊ ဝိမှိတော၊ ဂယှတေ၊ ဝုလှတေ၊ အဝှါနံ.
ကဏ္ဌံ သံဝရိတွာ ဥစ္စာရိတော အကာရော သံဝုဋော နာမ. သကသကဋ္ဌာန၊ ကရဏာနိ ဝိဝရိတွာ ဥစ္စာရိတာ သေသသရာ စ သ၊ ဟကာရာ စ ဝိဝဋာ နာမ. တာနိယေဝ ဂါဠှံ ဖုသာပေတွာ ဥစ္စာရိတာ ပဉ္စဝဂ္ဂါ ဖုဋ္ဌာ နာမ. ထောကံ ဖုသာပေတွာ ဥစ္စာရိတာ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝါ ဤသံဖုဋ္ဌာ နာမ. တတ္ထ ဩဋ္ဌဇေသု တာဝ ပဝဂ္ဂံ ဝဒန္တာနံ ဩဋ္ဌဒွယဿ ဂါဠှံ ဖုသနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဖုဋ္ဌပယတနိကတ္တာ ပဝဂ္ဂဿ. ဥဝဏ္ဏံ ဝဒန္တာနံ ပန ဩဋ္ဌဒွယဿ ဝိဝရဏံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဝိဝဋပယတနိကတ္တာ ဥဝဏ္ဏဿ. ဧသ နယော သေသေသု သဗ္ဗေသူတိ.
စူဠနိရုတ္တိယံ ပန သဗ္ဗေ ရဿသရာ သံဝုဋာ နာမ၊ သဗ္ဗေဒီဃသရာ ဝိဝဋာ နာမာတိ ဝုတ္တံ. တထာ သဒ္ဒသာရတ္ထဇာလိနိယံ၊ ကတ္ထစိ သက္ကဋဂန္ထေ စ. ဣဒံ ယုတ္တတရံ. အညဋ္ဌာနိကဗျဉ္ဇနေဟိ ယုတ္တာ သရာ အတ္တနော ဌာန၊ ကရဏာနိ ဇဟန္တာပိ ပယတနံ န ဇဟန္တိ. တသ္မာ နာနာဝဏ္ဏာနံ သံသဂ္ဂေ ပယတနာနံ သံသဂ္ဂဘေဒေါပိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. တတ္ထ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ ဝဒန္တော ယဒိ ဏာ-ကာရံ ဇိဝှဂ္ဂေန ဒန္တဋ္ဌာနေ ကတွာ ဝဒေယျ၊ ဒန္တဇော နာ-ကာရော ဧဝ ဘဝေယျ. တု-ကာရဉ္စ ဇိဝှေါပဂ္ဂေန မုဒ္ဓဋ္ဌာနေ ကတွာ ဝဒေယျ၊ မုဒ္ဓဇော ဋု-ကာရော ဧဝ ဘဝေယျ. ဧဝဉ္စ သတိ အက္ခရဝိပတ္တိ နာမ သိယာ. ဧသ နယော သေသေသု မုဒ္ဓဇဒန္တဇေသု. တသ္မာ ကမ္မဝါစံ သာဝေန္တေဟိ နာမ ဌာန၊ ကရဏ၊ ပယတနေသု သုဋ္ဌု ကုသလေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.
သိထိလဉ္စ၊ ဓနိတဉ္စ၊ ဒီဃံ၊ ရဿံ၊ ဂရုံ၊ လဟုံ၊
နိဂ္ဂဟီတံ၊ ဝိမုတ္တဉ္စ၊ သမ္ဗန္ဓဉ္စ၊ ဝဝတ္ထိတံ [နီ. ၉၊ ၁၀၊ ၁၁၊ ၁၂၊ ၁၃၊ ၁၄၊ ၁၅၊ ၁၆-၁၉၊ ၂၀၊ ၂၁ သုတ္တေသု ပဿိတဗ္ဗံ].
မုဒုနာ ဝစီပယောဂေန ဝတ္တဗ္ဗာ ဝဂ္ဂပဌမ၊ တတိယ၊ ပဉ္စမာ သိထိလာ နာမ. ထဒ္ဓေန ဝစီပယောဂေန ဝတ္တဗ္ဗာ ဝဂ္ဂဒုတိယ၊ စတုတ္ထာ ဓနိတာ နာမ. ဒီဃ၊ ရဿာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ. ဒီဃာ စေဝ သံယောဂပုဗ္ဗာ စ နိဂ္ဂဟီတန္တာ စ ဂရုကာ နာမ. သေသာ လဟုကာ နာမ. ယထာ သဒ္ဒသဟိတော ဝါတော မုခဆိဒ္ဒေန ဗဟိ အနိက္ခမ္မ နာသသောတာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ တထာ မုခံ အဝိဝဋံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနံ နိဂ္ဂဟီတံ နာမ. တေန ယုတ္တာနိ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနာနိ နိဂ္ဂဟီတန္တာနိ နာမ. သေသာ ဝိမုတ္တာ နာမ. ပဒသန္ဓိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ သမ္ဗန္ဓံ နာမ. ပဒစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝဝတ္ထိတံ နာမ.
ဗျဉ္ဇနဝုတ္တိရာသိ နိဋ္ဌိတော.
လဟုသညာရာသိ
ဈော၊ လော၊ ပေါ၊ ဃော၊ ဂေါ.
၉. ယုဝဏ္ဏာ [ဣယုဝဏ္ဏာ (ဗဟူသု)] ဈလာ နာမဿန္တေ [က. ၅၈၊ ရူ. ၂၉၊ နီ. ၂၀၅].
အနိတ္ထိလိင်္ဂဿ နာမဿ အန္တေ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ကမေန ဈလသညာ ဟောန္တိ.
၁၀. ပိတ္ထိယံ [က. ၅၉၊ ရူ. ၁၈၂၊ နီ. ၂၀၆].
ဣတ္ထိလိင်္ဂေ နာမဿန္တေ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ပသညာ ဟောန္တိ.
၁၁. ဃာ [က. ၆၀၊ ရူ. ၁၇၇၊ နီ. ၂၀၇].
ဃော
၊ အာ ဣတိ ဒွိပဒံ. ဣတ္ထိလိင်္ဂေ အာကာရော ဃသညော ဟောတိ.
၁၂. ဂေါ သျာလပနေ [က. ၅၇၊ ရူ. ၇၁၊ နီ. ၂၁၄].
အာလပနေ သိ ဂသညော ဟောတိ.
လဟုသညာရာသိ နိဋ္ဌိတော.
သင်္ကေတရာသိ
၁၃. ဝိဓိ ဝိသေသနံ ယံ တဿ [စံ. ၁.၁.၆၊ ပါ. ၁.၁.၇၂၊ ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿ (ဗဟူသု)].
သုတ္တေ ယံ ဝိသေသနံ ဒိဿတိ၊ တဿ ဝိဓိ ဉာတဗ္ဗော.
‘အတော ယောနံ ဋာဋေ’. နရာ၊ နရေ. ယောနန္တိ ဝိသေသနံ. ဋာဋေတိ ဝိဓိ.
၁၄. သတ္တမိယံ ပုဗ္ဗဿ [ရူ. ၈ (ပိဋ္ဌေ)၊ စံ. ၁.၁.၇၊ ပါ. ၁.၁.၆၆].
သတ္တမီနိဒ္ဒေသေ ပုဗ္ဗဝဏ္ဏဿေဝ ဝိဓိ ဉာတဗ္ဗော.
‘သရော လောပေါ သရေ’. လောကဂ္ဂေါ [အပ. ထေရ ၁.၁၂.၅၇].
၁၅. ပဉ္စမိယံ ပရဿ [စံ. ၁.၁.၈၊ ပါ. ၁.၁.၆၇].
ပဉ္စမီနိဒ္ဒေသေ ပရဿေဝ ဝိဓိ ဉာတဗ္ဗော.
‘အတော ယောနံ ဋာဋေ’. နရာ၊ နရေ.
၁၆. အာဒိဿ [စံ. ၁.၁.၉၊ ပါ. ၁.၁.၅၄].
ပရဿ သိဿမာနော [ဒိဿမာနော (မူ)] ဝိဓိ အာဒိဝဏ္ဏဿ ဉာတဗ္ဗော.
‘ရ သင်္ချာတော ဝါ’. တေရသ.
၁၇. ဆဋ္ဌိယန္တဿ [စံ. ၁.၁.၁၀၊ ပါ. ၁.၁.၅၂].
ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒေသေ တဒန္တဿ ဝိဓိ ဉာတဗ္ဗော.
‘ရာဇဿိ နာမှိ’. ရာဇိနာ.
၁၈. ငါနုဗန္ဓော [စံ. ၁.၁.၁၁၊ ပါ. ၁.၁.၅၃].
ငါနုဗန္ဓော အာဒေသော ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အန္တဿ ဉာတဗ္ဗော.
‘ဂေါဿာဝင’. ဂဝဿံ.
၁၉. ဋာနုဗန္ဓောနေကဝဏ္ဏော သဗ္ဗဿ [စံ. ၁.၁.၁၂၊ ပါ. ၁.၁.၅၅၊ ဋာနုဗန္ဓာနေကဝဏ္ဏာ သဗ္ဗဿ (ဗဟူသု)].
ယော စ ဋာနုဗန္ဓော အာဒေသော၊ ယော စ အနေကဝဏ္ဏော အာဒေသော၊ တဒုဘယံ ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သဗ္ဗဿေဝ ဝဏ္ဏသမုဒါယဿ ဉာတဗ္ဗံ.
ဋာနုဗန္ဓေ တာဝ –
‘ဣမဿာနိတ္ထိယံ ဋေ’. ဧသု.
အနေကဝဏ္ဏေ –
‘အနိမိ နာမှိ’. အနေန၊ ဣမိနာ.
၂၀. ဉကာနုဗန္ဓာ အာဒျန္တာ [စံ. ၁.၁.၁၃၊ ပါ. ၁.၁.၄၆].
ဉာနုဗန္ဓော အာဂမော စ ကာနုဗန္ဓော အာဂမော စ ကမေန ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အာဒိမှိ စ အန္တေ စ ဉာတဗ္ဗော.
ဉာနုဗန္ဓေ –
‘ဗြူတော တိဿိဉ’. ဗြဝိတိ.
ကာနုဗန္ဓေ –
‘ဘူဿ ဝုက’. ဗဘုဝ.
၂၁. မာနုဗန္ဓော သရာနမန္တာ ပရော [စံ. ၁.၁.၁၄၊ ပါ. ၁.၁.၄၇].
မာနုဗန္ဓော အာဂမော သရာနံ အန္တသရမှာ ပရော ဟောတိ.
‘နဇ္ဇာယော သွာမ’. နဇ္ဇာယော သန္ဒန္တိ. ‘မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ’. ရုန္ဓတိ. ‘ဇရ သဒါနမီမ ဝါ’. ဇီရတိ၊ သီဒတိ.
ဣမသ္မိံ ဗျာကရဏေ အနေကသရတာ နာမ နဒီ၊ ပုရိသ ဣစ္စာဒီသု လိင်္ဂပဒေသု ဧဝ အတ္ထိ၊ ဂမု၊ ပစဣစ္စာဒီသု ဓာတုပဒေသု နတ္ထိ. သဗ္ဗဓာတုယော ဗျဉ္ဇနန္တာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ ဓာတွန္တလောပကိစ္စံ နတ္ထိ. တသ္မာ နဇ္ဇာယောတိ ဧတ္ထ ဤ-ကာရော အန္တသရော နာမ. တတော ‘နဇ္ဇာယော သွာမ’ ဣတိ သုတ္တေန အာ-ကာရာဂမော. ရုန္ဓတီတိ ဧတ္ထ ပန ဥ-ကာရော အန္တသရော နာမ၊ တတော ‘‘မံ ဝါ ရုဓာဒီန’’န္တိ သုတ္တေန ဗိန္ဒာဂမော. ဧဝံ ဇီရတိ၊ သီဒတိ ဣစ္စာဒီသု. မြမ္မပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘မာနုဗန္ဓော ပဒါနမန္တာ ပရော’’တိ ပါဌော၊ သော သီဟဠပေါတ္ထကေဟိ န သမေတိ.
၂၂. ဝိပ္ပဋိသေဓေ [စံ. ၁.၁.၁၆၊ ပါ. ၁.၄.၂].
သမာနဝိသယာနံ ဒွိန္နံ ဝိဓီနံ အညမညပဋိသေဓရဟိတေ ဌာနေ ယေဘုယျေန ပရော ဝိဓိ ဩကာသံ လဘတိ.
စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ [အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ] -ဧတ္ထ စတ္တာရိမေတိ ပုဗ္ဗလောပေ သမ္ပတ္တေ ပရလောပေါ ဩကာသံ လဘတိ.
၂၃. သင်္ကေတော နာဝယဝေါနုဗန္ဓော [စံ. ၁.၁.၅].
ယော ဝဏ္ဏော ပယောဂဿ အဝယဝေါ န ဟောတိ၊ သုတ္တေသု သင်္ကေတမတ္တော ဟောတိ၊ သော အနုဗန္ဓော နာမ.
‘ဂေါဿာဝ’. ဂဝဿံ-ဧတေန ပဒရူပဝိဓာနေ အနုဗန္ဓော ဥပယောဂံ န ဂစ္ဆတီတိ ဉာပေတိ.
၂၄. ဝဏ္ဏပရေန သဝဏ္ဏောပိ.
ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ပရော ဧတသ္မာတိ ဝဏ္ဏပရော၊ ဝဏ္ဏပရေန ရဿသရေန သဝဏ္ဏောပိ ဂယှတိ သယဉ္စ၊ အဝဏ္ဏောတိ ဝုတ္တေ အာ-ကာရောပိ ဂယှတိ အ-ကာရော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏေသု.
၂၅. န္တုဝန္တုမန္တာဝန္တုတဝန္တုသမ္ဗန္ဓီ [န္တု ဝန္တုမန္တွာဝန္တုတဝန္တု သမ္ဗန္ဓီ (ဗဟူသု)].
န္တုဣတိ ဝုတ္တေ ဝန္တု၊ မန္တု၊ အာဝန္တု၊ တဝန္တူနံ သမ္ဗန္ဓီဘူတော န္တုကာရော ဂယှတိ.
‘န္တန္တူနံ န္တော ယောမှိ ပဌမေ’. ဂုဏဝန္တော၊ သတိမန္တော၊ ယာဝန္တော၊ ဘုတ္တဝန္တော.
သင်္ကေတရာသိ နိဋ္ဌိတော.
သန္ဓိဝိဓာန
အထ သန္ဓိဝိဓာနံ ဒီပိယတေ.
လောပေါ၊ ဒီဃော၊ ရဿော၊ ဝုဒ္ဓိ၊ အာဒေသော၊ အာဂမော၊ ဒွိဘာဝေါ၊ ဝိပလ္လာသော.
လောပရာသိ
၂၆. သရော လောပေါ သရေ [က. ၁၂၊ ရူ. ၁၃၊ နီ. ၃၀].
လုပ္ပတီတိ လောပေါ. သရေ ပရေ သရူပေါ ဝါ အသရူပေါ ဝါ ပုဗ္ဗော သရော လောပေါ ဟောတိ.
သရူပေ တာဝ –
အဝဏ္ဏေ-လောကဂ္ဂေါ [အပ. ထေရ ၁.၁၂.၅၇]၊ ဘဝါသဝေါ၊ [ဓ. သ. ၁၁၀၂] အဝိဇ္ဇာသဝေါ [ဓ. သ. ၁၁၀၂]၊ အဝိဇ္ဇာနုသယော [ဝိဘ. ၉၄၉].
ဣဝဏ္ဏေ-မုနိန္ဒော၊ မုနီရိတော၊ ဝရဝါဒီရိတော၊ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ [ဝိဘ. ၂၁၉].
ဥဝဏ္ဏေ-ဗဟူပကာရော [ဇာ. ၁.၂၂.၅၈၈]၊ ဗဟုကာ ဦမိ ဗဟူမိ၊ သရဘုယာ ဦမိ သရဘူမိ၊ သရဘုယာ ဥဒကံ သရဘူဒကံ.
အသရူပေ –
သောတိန္ဒြိယံ [ဝိဘ. ၂၁၉]၊ ကာမုပါဒါနံ၊ ဘဝေသနာ [ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅]၊ ဘဝေါဃော [ဓ. သ. ၁၁၅၆]၊ သော တုဏှဿ [ပါရာ. ၃၈၁]၊ ဒိဋ္ဌာနုသယော [ဝိဘ. ၉၄၉]၊ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ၊ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌံ၊ ဒိဋ္ဌောဃော [ဓ. သ. ၁၁၅၆]၊ မုဒိန္ဒြိယံ [မဟာဝ. ၉]၊ ပုတ္တာ မတ္ထိ [ဓ. ပ. ၆၂]၊ ဥရဿ ဒုက္ခော [ပါစိ. ၄၀၂]၊ အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ [ဓ. ပ. ၃၀၄] ဣစ္စာဒိ.
ဣတိ ပုဗ္ဗလောပရာသိ.
၂၇. ပရော ကွစိ [က. ၁၃၊ ရူ. ၁၅၊ နီ. ၃၁].
ပုဗ္ဗသရမှာ သရူပေါ ဝါ အသရူပေါ ဝါ ပရော သရော ကွစိ လောပေါ ဟောတိ.
သရူပေ တာဝ –
တံ ကဒါဿု ဘဝိဿတိ [ဇာ. ၂.၂၂.၁၄၄ အာဒယော၊ တံ ကုဒဿု]၊ ကုဒါဿု နာမ ဒုမ္မေဓော၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတိ [ဓ. ပ. ၃၇၆]၊ ယဒါဿ သီလံ ပညဉ္စ [ဇာ. ၂.၂၂.၁၄၇၄]၊ တဒါဿု ကဏှံ ယုဉ္ဇန္တိ [ဇာ. ၁.၁.၂၉] -ကဏှန္တိ မဟာကဏှဂေါဏံ၊ တဏှာဿ ဝိပ္ပဟီနာ၊ မာဿု ကုဇ္ဈ ရထေသဘ၊ သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျ [ပါရာ. ၁၆၇၊ ၁၇၁]၊ အာဂတာတ္ထ တုမှေ၊ သောတုကာမာတ္ထ တုမှေ၊ မာယျော ဧဝရူပမကာသိ၊ ပပံ အဝိန္ဒုံ [ဇာ. ၁.၁.၂] -ပဝဍ္ဎံ အာပံ လဘိံသူတျတ္ထော၊ နာလံ ကဗဠံ ပဒါတဝေ [ဇာ. ၁.၁.၂၇] -ပ+အာဒါတဝေတိ ဆေဒေါ၊ ဂဏှိတုန္တတ္ထော၊ ရုပ္ပတီတိ ရူပံ၊ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓေါ-ဒီဃော၊ အဂ္ဂီဝ တပ္ပတိ၊ ဣတ္ထီဝ ဂစ္ဆတိ၊ နဒီဝ သန္ဒတိ၊ မာတုပဋ္ဌာနံ၊ ပိတုပဋ္ဌာနံ၊ ယေတေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ [စူဠဝ. ၃၉၉] ဣစ္စာဒိ.
အသရူပေ –
ဣတိဿ [ပါစိ. ၄၆၅]၊ ဣတိပိ [ပါရာ. ၁]၊ အဿမဏီသိ [ပါရာ. ၁၃၅]၊ အကတညူသိ [ဓ. ပ. ၃၈၃]၊ ဝန္ဒေဟံ၊ သောဟံ၊ ယဿဒါနိ [မဟာဝ. ၂၄၂]၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ [ဓ. ပ. ၂]၊ မာဒိသေသု ကထာဝ ကာ၊ ကိန္နုမာဝ သမဏိယော မဓုဝါ မညတိ ဗာလော [ဓ. ပ. ၆၉]၊ စက္ခုန္ဒြိယံ [ဝိဘ. ၂၁၉]၊ ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ [အ. နိ. ၂.၃]၊ တယောမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ [အ. နိ. ၃.၁၇] ဣစ္စာဒိ.
ကွစီတိ ကိံ? ကတမာ စာနန္ဒ အနိစ္စသညာ [အ. နိ. ၁၀.၆၀].
ဣတိ ပရလောပရာသိ.
၂၈. န ဒွေ ဝါ.
ဒွေ ပုဗ္ဗပရသရာ ကွစိ လောပါ န ဟောန္တိ ဝါ.
အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ [ဓ. ပ. ၂၁]၊ ကော ဣမံ ပထဝိံဝိစေဿတိ [ဓ. ပ. ၄၄].
ကွစိတွေဝ? သောတိန္ဒြိယံ [ဝိဘ. ၂၁၉]၊ စက္ခုန္ဒြိယံ [ဝိဘ. ၂၁၉]၊
ဝါတိ ကိံ? ကောမံ ဝသလိံ ပရာမသိဿတိ.
ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝသန္ဓိကဏ္ဍာဝသာနာ ယုတ္တဋ္ဌာနေသု သဗ္ဗတ္ထ ကွစိသဒ္ဒေါ၊ ဝါသဒ္ဒေါ စ ဝတ္တန္တေ. တတ္ထ ကွစိသဒ္ဒေါ နာနာပယောဂံ ဒဿေတိ. ဝါသဒ္ဒေါ ဧကပယောဂဿ နာနာရူပံ ဒဿေတိ. လောပနိသေဓော.
၂၉. ပရသရဿ.
နိဂ္ဂဟီတမှာ ပရသရဿ ကွစိ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.
တွံသိ [ပေ. ဝ. ၄၇၊ ဇာ. ၂.၂၂.၇၆၄]၊ စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ [ဓ. ပ. ၄၁၃၊ သု. နိ. ၆၄၂]၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ [ဓ. ပ. ၁]၊ ဟလံဒါနိ ပကာသိတုံ [မဟာဝ. ၈]၊ ကိန္တိ ဝဒေယျံ၊ စီဝရန္တိ၊ ပတ္တန္တိ၊ ဘိက္ခုန္တိ.
ဣတိ သရလောပရာသိ.
၃၀. သံယောဂါဒိ လောပေါ.
သံယောဂဿ အာဒိဘူတော ဗျဉ္ဇနော ကွစိ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.
ပုပ္ဖံသာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ [ပါရာ. ၃၆] – ဣဓ ပုဗ္ဗသုတ္တေန သရလောပေါ၊ ဧဝံသ တေ အာသဝါ ပဟီနာ ဟောန္တိ [မ. နိ. ၁.၂၄]၊ သစေ ဘုတ္တော ဘဝေယျာဟံ၊ သာဇီဝေါ ဂရဟိတော မမ [မိ. ပ. ၆.၁.၅] - အဿ+အာဇီဝေါတိ ဆေဒေါ၊ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော.
တီသု ဗျဉ္ဇနေသု သရူပါနံ ဒွိန္နံ အာဒိဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ – အဂျာဂါရံ [ပါစိ. ၃၂၆]၊ အဂျာဟိတော၊ ဝုတျဿ၊ ဝိတျာနုဘူယတေ၊ ဧကသတံ ခတျာ [ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၄]၊ ရတျော၊ ရတျာ၊ ရတျံ၊ သကွာဟံ မာရိသ ဒေဝါနမိန္ဒော [သံ. နိ. ၁.၂၆၈]၊ ဣစ္စာဒိ.
သရူပါနန္တိ ကိံ? တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ [သု. နိ. ၈၉၇]၊ စတုတ္ထျန္တံ၊ ဆဋ္ဌုန္တံ၊ စက္ခွာဗာဓံ၊ ဝတ္ထွေတ္ထ.
ဣတိ ဗျဉ္ဇနလောပရာသိ.
၃၁. လောပေါ.
နိဂ္ဂဟီတဿ ကွစိ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.
သရေ ပရေ တာဝ –