၆. အာချာတကဏ္ဍ
သုဒ္ဓကတ္တုရူပ
အထ ဓာတုပစ္စယသံသိဒ္ဓံ ကာလ၊ ကာရက၊ ပုရိသ၊ သင်္ချာဘေဒဒီပကံ လိင်္ဂဘေဒရဟိတံ ကြိယာပဓာနဝါစကံ တျာဒျန္တနာမကံ အာချာတပဒံ ဒီပိယတေ.
တတ္ထ ကြိယံ ဓာရေတီတိ ဓာတု. သာ ပကတိဓာတု၊ ဝိကတိဓာတု၊ နာမဓာတုဝသေန တိဝိဓာ.
တတ္ထ ဘူ၊ ဟူ၊ ဂမု၊ ပစ ဣစ္စာဒိ ပကတိဓာတု နာမ သဘာဝေန သိဒ္ဓတ္တာ.
တိတိက္ခ၊ တိကိစ္ဆ၊ ဗုဘုက္ခ၊ ဇိဃစ္ဆဣစ္စာဒိ ဝိကတိဓာတု နာမ သင်္ခတဝသေန သိဒ္ဓတ္တာ.
ပုတ္တီယ၊ ပဗ္ဗတာယ ဣစ္စာဒိ နာမဓာတု နာမ နာမဘူတဿ သတော ကြိယဝါစီပစ္စယယောဂေန ဓာတုဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ.
ပကတိဓာတု စ သကမ္မိကာ’ကမ္မိကဝသေန ဒုဝိဓာ.
တတ္ထယာ ဓာတု ကမ္မာပေက္ခံ ကြိယံ ဝဒတိ၊ သာ သကမ္မိကာ နာမ. ဂါမံ ဂစ္ဆတိ၊ ဩဒနံ ပစတိ ဣစ္စာဒိ.
ယာ ကမ္မနိရပေက္ခံ ကြိယံ ဝဒတိ၊ သာ အကမ္မိကာ နာမ. ဘဝတိ၊ ဟောတိ၊ တိဋ္ဌတိ၊ သေတိ ဣစ္စာဒိ.
သကမ္မိကာ စ ဧကကမ္မိက၊ ဒွိကမ္မိကဝသေန ဒုဝိဓာ.
တတ္ထ ယာ ဧကကမ္မာပေက္ခံ ကြိယံ ဝဒတိ၊ သာ ဧကကမ္မိကာ နာမ. ဂါမံ ဂစ္ဆတိ၊ ဩဒနံ ပစတိ ဣစ္စာဒိ.
ယာ ပဓာနာ’ပဓာနဝသေန ကမ္မဒွယာပေက္ခံ ကြိယံ ဝဒတိ၊ သာ ဒွိကမ္မိကာ နာမ.
သာ စ နျာဒိ၊ ဒုဟာဒိဝသေန ဒုဝိဓာ.
တတ္ထ ယာ ဓာတု ပါပနတ္ထာ ဟောတိ၊ သာ နျာဒိ နာမ. အဇံ ဂါမံ နေတိ၊ ဘာရံ ဂါမံ ဝဟတိ၊ သာခံ ဂါမံ အာကဍ္ဎတိ.
သေသာ ဒွိကမ္မိကာ ဒုဟာဒိ နာမ. ဂါဝိံ ခီရံ ဒုဟတိ၊ ဗြာဟ္မဏံ ကမ္ဗလံ ယာစတိ၊ ဒါယကံ ဘိက္ခံ ဘိက္ခတိ၊ ဂေါဏံ ဝဇံ ရုန္ဓတိ၊ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ သိဿံ ဓမ္မံ အနုသာသတိ၊ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ ဧတံ [ဝစနံ] အဝေါစ၊ ရာဇာ အမစ္စံ ဝစနံ ဗြဝီတိ ဣစ္စာဒိ.
တတ္ထ ယဒါ ကမ္မသ္မိံ ရူပံ သိဇ္ဈတိ၊ တဒါ ဝိဘတ္တိ၊ ပစ္စယာ နျာဒိမှိ ပဓာနကမ္မံ ဝဒန္တိ၊ ဒုဟာဒိမှိ အပဓာနကမ္မံ၊ သဗ္ဗဓာတူသု ကာရိတယောဂေ ကာရိတကမ္မန္တိ၊ သဗ္ဗဉ္စေတံ ဓာတူနံ ပကတိအတ္ထဝသေန ဝုတ္တံ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ပန ဓာတူနံ အတ္ထန္တရဝစနေ ဝါ နာနုပသဂ္ဂယောဂေ ဝါ အကမ္မိကာပိ သကမ္မိကာ ဟောန္တိ၊ သကမ္မိကာပိ အကမ္မိကာ ဟောန္တိ.
အတ္ထန္တရဝစနေ တာဝ –
ဝိဒ – သတ္တာယံ၊ ဓမ္မော ဝိဇ္ဇတိ၊ သံဝိဇ္ဇတိ.
ဝိဒ – ဉာဏေ၊ ဓမ္မံ ဝိဒတိ.
ဝိဒ – လာဘေ၊ ဓနံ ဝိန္ဒတိ.
ဝိဒ – အနုဘဝနေ၊ သုခံ ဝေဒေတိ၊ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ [မ. နိ. ၃.၃၀၃].
ဝိဒ – အာရောစနေ၊ ဝေဒယာမဟံ ဘန္တေ ဝေဒယတီတိ မံ ဓာရေတု [စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂]၊ ကာရဏံ နိဝေဒေတိ၊ ဓမ္မံ ပဋိဝေဒေတိ ဣစ္စာဒိ.
နာနုပသဂ္ဂယောဂေ –
ပဒ-ဂတိယံ၊ မဂ္ဂံ ပဇ္ဇတိ၊ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နိပဇ္ဇတိ၊ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ ဘောဂေါ ဘဝတိ၊ သမ္ဘဝတိ၊ ဘောဂံ အနုဘဝတိ၊ တဏှံ အဘိဘဝတိ၊ ပရိဘဝတိ၊ အဓိဘဝတိ၊ အရညံ အဘိသမ္ဘဝတိ၊ အဇ္ဈောဂါဟတီတိ အတ္ထော. ဂစ္ဆန္တံ မဂ္ဂေ အဘိသမ္ဘဝတိ၊ သမ္ပာပုဏာတီတိ အတ္ထော ဣစ္စာဒိ.
ပဒါနံ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ ဝါ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥပကာရကာ ဝိဘတ္တိ၊ ပစ္စယာ ပစ္စယာ နာမ.
တတ္ထ ဝိဘတ္တိယော တျာဒိ၊ တွာဒိဣစ္စာဒိနာ အဋ္ဌဝိဓာ ဘဝန္တိ၊ သရူပတော ဆန္နဝုတိဝိဓာ.
တတ္ထ ပုဗ္ဗဆက္ကဘူတာနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသရူပါနိ ပရဿပဒါနိ နာမ. ပရဆက္ကဘူတာနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသရူပါနိ အတ္တနောပဒါနိ နာမ.
တတ္ထ ပရဟိတပဋိသံယုတ္တေသု ဌာနေသု ပဝတ္တိဗဟုလာနိ ပဒါနိ ပရဿပဒါနိ နာမ. အတ္တဟိတပဋိသံယုတ္တေသု ပဝတ္တိဗဟုလာနိ အတ္တနောပဒါနိ နာမာတိ ဧကေ.
ပရော ဝုစ္စတိ ကတ္တာ သဗ္ဗကြိယာသာဓာရဏတ္တာ၊ အတ္တာ ဝုစ္စတိ ကမ္မံ သကသကကြိယာသာဓာရဏတ္တာ၊ ပရဿ အဘိဓာယကာနိ ပဒါနိ ပရဿပဒါနိ၊ အတ္တနော အဘိဓာယကာနိ ပဒါနိ အတ္တနောပဒါနီတိ အညေ.
အတ္တာ ဝုစ္စတိ ပဒတ္ထာနံ သရီရဘူတာ ကြိယာ၊ ကတ္တုနာ ပန သာဓျဋ္ဌေန ကြိယရူပါနိ ဘာဝ၊ ကမ္မာနိပိ အတ္တာတိ ဝုစ္စန္တိ. သာဓကဋ္ဌေန တေဟိ ပရဘူတော ကတ္တာ ပရော နာမာတိ အပရေ.
အတ္တာ ဝုစ္စတိ အမှတ္ထော၊ ပရော ဝုစ္စတိ တုမှ၊ နာမတ္ထော၊ ပုဗ္ဗဆက္ကာနိ ပရဗဟုလတ္တာ ပရဿပဒါနိ နာမ၊ ပရဆက္ကာနိ ပန ရူဠှီဝသေန အတ္တနောပဒါနိ နာမာတိပိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ ပရဆက္ကေသု တဗ္ဗဟုလမတ္တဿာပိ အသိဒ္ဓတ္တာ. ပါဠိဘာသံ ပန ပတွာ ဒွိန္နံ ဆက္ကာနံ အတ္တဟိတ၊ ပရဟိတေသု ဝါ တီသု ကာရကေသု ဝါ ပဝတ္တိနာနာတ္တံ န ဒိဿတိယေဝ၊ တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဂန္ထေ တံ နာမဒွယံ န ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
ပစ္စယာ ပန စတုဗ္ဗိဓာ ဝိကရဏ၊ ကိစ္စ၊ ကာရိတ၊ ဓာတုပစ္စယဝသေန.
တတ္ထ ယေ ဓာတုသိဒ္ဓါနိ တျာဒိပဒါနိ တဗ္ဗာဒိပဒါနိ စ ဂဏဝိဘာဂဝသေန အညမညံ ဝိသဒိသရူပါနိ ကရောန္တိ၊ တေ ဝိကရဏပစ္စယာ နာမ၊ လ၊ ယ၊ ဏောဣစ္စာဒယော.
ဘာဝ၊ ကမ္မဝိသယော ကျော ကိစ္စပစ္စယော နာမ.
ပရေသံ အာဏာပနသင်္ခါတေ ပယောဇကဗျာပါရေ ပဝတ္တာ ဏိ၊ ဏာပိပစ္စယာ ကာရိတပစ္စယာ နာမ.
ဝိသုံ တံတံကြိယဝါစီဘာဝေန ဓာတုရူပါ ခ၊ ဆ၊ သဣစ္စာဒိကာ ပစ္စယာ ဓာတုပစ္စယာ နာမ.
‘‘ကာလ၊ ကာရက၊ ပုရိသ၊ သင်္ချာဘေဒဒီပက’’န္တိ ဧတ္ထ အတီတ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာ’နာဂတ၊ ကာလဝိမုတ္တဝသေန ကာလဘေဒေါ စတုဗ္ဗိဓော.
တတ္ထ ဟိယျတ္တနီ၊ အဇ္ဇတ္တနီ [အဇ္ဇတနီ (ဗဟူသု)]၊ ပရောက္ခာတိ ဣမာ တိဿော ဝိဘတ္တိယော အတီတေ ကာလေ ဝတ္တန္တိ.
ဝတ္တမာနာ၊ ပဉ္စမီတိ ဒွေ ပစ္စုပ္ပန္နေ.
ဧကာ ဘဝိဿန္တီ အနာဂတေ.
သတ္တမီ၊ ကာလာတိပတ္တီတိ ဒွေ ကာလဝိမုတ္တေ ဝတ္တန္တိ၊ အယံ ကိရ ပေါရာဏိကော ဝိဘတ္တီနံ ကမော၊ သော စ ပါဠိယာ သမေတိယေဝ.
‘‘သဗ္ဗေ သဒ္ဓမ္မဂရုနော၊ ဝိဟံသု ဝိဟရန္တိ စ.
အထောပိ ဝိဟရိဿန္တိ၊ ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဓမ္မတာ’’တိ [အ. နိ. ၄.၂၁] စ –
‘‘အဗ္ဘတီတာ စ ယေ ဗုဒ္ဓါ၊ ဝတ္တမာနာ အနာဂတာ’’တိ စ [အပ. ထေရ ၁.၁.၅၈၈] ပါဠီ. ဣမသ္မိံ ကမေ ပဉ္စမီ၊ သတ္တမီတိ နာမဒွယမ္ပိ အနွတ္ထဝသေန သိဒ္ဓံ ဘဝတိ. ပစ္ဆာ ပန ဂရုနော ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန ဝိဘတ္တီနံ နာနာကမံ ကရောန္တိ.
ကတ္တု၊ ကမ္မ၊ ဘာဝါ ပန ကာရကဘေဒေါ နာမ. တတ္ထ ဘာဝေါ ဒုဝိဓော သာဓျ၊ သာဓနဝသေန ဝိသေသန၊ ဝိသေသျဝသေန စ. တတ္ထ ဓာတွတ္ထကြိယာ သာဓျဘာဝေါ နာမ. ပစ္စယတ္ထကြိယာ သာဓနဘာဝေါ နာမ.
တေသု သာဓျဘာဝေါ နာနာဓာတူနံ ဝသေန နာနာဝိဓော ဟောတိ. သာဓနဘာဝေါ နာနာဓာတွတ္ထာနံ ပဝတ္တာကာရသင်္ခါတေန ဧကဋ္ဌေန ဧကောဝ ဟောတိ. သော ပန ယထာ ဇာတိ နာမ အနုပ္ပန္နပက္ခေ ဌိတေ သင်္ခတဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေန္တီ ဝိယ ခါယတိ၊ တထာ ဝေါဟာရဝိသယမတ္တေ ဌိတေ သဗ္ဗဓာတွတ္ထေ ပါတုဘောန္တေ ကရောန္တော ဝိယ ခါယတိ၊ တသ္မာ သော သာဓနန္တိ စ ကာရကန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ယထာ စ ဇာတိဝသေန ဥပ္ပန္နာ သင်္ခတဓမ္မာ ‘‘စိန္တနံ ဇာတံ၊ ဖုသနံ ဇာတ’’ မိစ္စာဒိနာ ဧကန္တမေဝ ဇာတိံ ဝိသေသေန္တိ၊ တထာ ပစ္စယတ္ထဝသေန ပါတုဘောန္တာ နာနာဓာတွတ္ထာပိ ‘‘ဘုယျတေ၊ ဂမျတေ၊ ပစ္စတေ၊ ဘဝနံ၊ ဂမနံ၊ ပစန’’ မိစ္စာဒိနာ ဧကန္တမေဝ ပစ္စယတ္ထံ ဝိသေသေန္တိ. ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန ပန ဘာဝသာဓနပဒေသု ဓာတွတ္ထ၊ ပစ္စယတ္ထာနံ အဘေဒေါပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ဣဓ ပန ဒွီသု ဘာဝေသု သာဓနဘာဝေါ အဓိပ္ပေတောတိ.
ပဌမ၊ မဇ္ဈိမု’တ္တမပုရိသာ ပုရိသဘေဒေါ. ‘ပုရိသော’တိ စ ‘‘ယံကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ’’တိ [မ. နိ. ၃.၁] ဧတ္ထ အတ္တာ ဧဝ ဝုစ္စတိ၊ သော စ အတ္တာ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ [အ. နိ. ၆.၄၃၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၈၀] ဧတ္ထ ကာရကောတိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ‘ပုရိသော’တိ ကာရကော ဧဝ.
သော စ တိဝိဓော နာမတ္ထော၊ တုမှတ္ထော၊ အမှတ္ထော စာတိ. တတ္ထ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တသန္တာနဘူတတ္တာ အမှတ္ထော ဥတ္တမပုရိသော နာမ၊ သေသာ ပန ကမေန ပဌမပုရိသော၊ မဇ္ဈိမပုရိသောတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဘတ္တိယော ပန တဒ္ဒီပကတ္တာ ပဌမပုရိသာဒိနာမံ လဘန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမံ ကာရကဘေဒေ အန္တောဂဓမေဝါတိ ကတွာ ဣမသ္မိံ ဂန္ထေ န ဂဟိတန္တိ.
သင်္ချာဘေဒေါ ဒုဝိဓော ဧကတ္တ၊ ဗဟုတ္တဝသေန.
‘လိင်္ဂဘေဒရဟိတ’န္တိ ‘‘ပုရိသော ဂစ္ဆတိ၊ ဣတ္ထီ ဂစ္ဆတိ၊ ကုလံ ဂစ္ဆတိ’’ ဣစ္စာဒီသု ‘ပုရိသော’ဣစ္စာဒီနံ အဘိဓေယျပဒါနံ လိင်္ဂါနုဂတော ရူပဘေဒေါ အာချာတပဒေ နတ္ထိ.
‘ကြိယာပဓာနဝါစက’န္တိ ဧတ္ထ ကြိယံ ဧဝ ပဓာနတော အဘိဓာတိ၊ န နာမပဒံ ဝိယ ဒဗ္ဗံ ပဓာနတော အဘိဓာတီတိ အဓိပ္ပါယော.
တတ္ထ ကြိယာ နာမ ဓာတွတ္ထဘာဝေါ ဝုစ္စတိ၊ သာ စ ကာလဝသေန အတီတကြိယာ၊ ပစ္စုပ္ပန္နကြိယာ၊ အနာဂတကြိယာ၊ ကာလဝိမုတ္တကြိယာတိ စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတိ.
အာဏတ္တိကြိယာ၊ အာသိဋ္ဌကြိယာ၊ အနုမတိကြိယာ၊ ပရိကပ္ပကြိယာ၊ အရဟ၊ သက္က၊ ဝိဓိ၊ နိမန္တနာ’မန္တနာဒိကြိယာတိ ဗဟုဝိဓော ကြိယာဘေဒေါတိ.
ဘူ-သတ္တာယံ၊ သန္တဿ ဘာဝေါ သတ္တာ၊ တဿံ သတ္တာယံ၊ ဘူဓာတု သတ္တာယမတ္ထေ ဝတ္တတေ၊ သဗ္ဗပဒတ္ထာနံ သဒ္ဒ၊ ဗုဒ္ဓိဝိသယဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနဘာဝေ ဝတ္တတေတျတ္ထော.
၅၆၁. ကြိယတ္ထာ [က. ၄၃၂၊ ၄၅၅၊ ရူ. ၃၆၂၊ ၅၃၀၊ နီ. ၉၀၅၊ ၉၃၆၊ ပါ. ၃.၁.၉၁].
အဓိကာရသုတ္တမိဒံ၊ ကြိယတ္ထာ ပရံ ဝိဘတ္တိ၊ ပစ္စယာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော. ကြိယာ အတ္ထော ယဿာတိ ကြိယတ္ထော. ပကတိဓာတု၊ ဝိကတိဓာတု၊ နာမဓာတုဝသေန တိဝိဓော ဓာတု၊ ကာရိတပစ္စယန္တရူပမ္ပိ ဝိကတိဓာတုမှိ သင်္ဂယှတိ.
၅၆၂. ဝတ္တမာနေတိ အန္တိ သိ ထ မိ မ တေ အန္တေ သေ ဝှေ ဧ မှေ [က. ၄၁၄၊ ရူ. ၄၂၈၊ နီ. ၈၇၂၊ စံ. ၁.၂.၈၂၊ ပါ. ၃.၂.၁၂၃].
အာရဘိတွာ နိဋ္ဌံ အနုပဂတော ဘာဝေါ ဝတ္တမာနော နာမ၊ တံသမ္ဗန္ဓီကာလောပိ တဒူပစာရေန ဝတ္တမာနောတိ ဝုစ္စတိ. ဝတ္တမာနေ ကာလေ ကြိယတ္ထာ ပရံ တျာဒိဝိဘတ္တိယော ဘဝန္တိ. အယဉ္စ ဝိဘတ္တိ တျာဒီတိ စ ဝတ္တမာနကာလဝိသယတ္တာ ဝတ္တမာနာတိ စ သိဇ္ဈတိ.
၅၆၃. ပုဗ္ဗာပရဆက္ကာနမေကာနေကေသု တုမှမှသေသေသု ဒွေ ဒွေ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ [က. ၄၀၈၊ ရူ. ၄၃၁၊ နီ. ၈၆၇].
တုမှနာမံ၊ အမှနာမံ၊ တဒုဘယတော သေသနာမန္တိ တီသု နာမေသု ပယုဇ္ဇမာနေသု ဝါ ဂမျမာနေသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ အနေကေသု ဝါ အတ္ထေသု ပုဗ္ဗဆက္က၊ ပရဆက္ကာနံ ဒွေ ဒွေ မဇ္ဈိမ၊ ဥတ္တမ၊ ပဌမာ ဝိဘတ္တိယော ဘဝန္တိ. ‘‘ဥတ္တမန္တိ ဥတ္တရံ အန္တိမ’’န္တိ စူဠမောဂ္ဂလ္လာနေ ဝုတ္တံ.
ဧတ္ထ စ ဝိဘတ္တိဝိဓာနမုခေန တံတံသညာဝိဓာနမ္ပိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.
ကထံ?တိ၊ အန္တိ၊ သိ၊ ထ၊ မိ၊ မ ဣတိ ပုဗ္ဗဆက္ကံ နာမ.
တေ၊ အန္တေ၊ သေ၊ ဝှေ၊ ဧ၊ မှေ ဣတိ ပရဆက္ကံ နာမ.
ပုဗ္ဗဆက္ကေ စ-တိ၊ အန္တိဒွယံ ပဌမဒုကံ နာမ၊ သိ၊ ထဒွယံ မဇ္ဈိမဒုကံ နာမ၊ မိ၊ မဒွယံ ဥတ္တမဒုကံ နာမ. ဧဝံ ပရဆက္ကေ.
တတ္ထ တုလျာဓိကရဏဘူတေ သေသနာမေ ပယုဇ္ဇမာနေ ဝါ ဂမျမာနေ ဝါ ပဌမဒုကံ ဘဝတိ. တထာ တုမှနာမေ မဇ္ဈိမဒုကံ၊ အမှနာမေ ဥတ္တမဒုကံ. ဒုကေသု စ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဝစနံ၊ ဗဟုမှိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗဟုဝစနံ.
ဧတ္ထ စ နာမာနံ အတ္ထနိဿိတာ ကတွတ္ထ၊ ကမ္မတ္ထာ ဣဓ နာမတ္ထာတိ ဝုစ္စန္တိ. ကတ္တု၊ ကမ္မသင်္ခါတေ ယသ္မိံ နာမတ္ထေ တျာဒိဝိဘတ္တိယော ဘဝန္တိ၊ သော နာမတ္ထော တျာဒိဝါစကာနံ ဧဝ ဝါစ္စဘူတော ဝုတ္တတ္ထော နာမ ဟောတိ၊ န သျာဒိဝိဘတ္တီနံ.
ဝုတ္တကတ္တု၊ ကမ္မာဓိဋ္ဌာနဿ စ လိင်္ဂတ္ထဿ ဝါစကံ နာမပဒံ အဘိဓေယျပဒံ နာမ၊ ဧတဒေဝ တုလျာဓိကရဏပဒန္တိ စ ဝုစ္စတိ.
အမာဒယော စ အတ္ထဝါစကဝိဘတ္တိယော ဧတသ္မိံ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ လိင်္ဂတ္ထမတ္တဇောတိကာ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဧဝ ဩကာသံ လဘတိ. ဧဝရူပါနိ တုလျာဓိကရဏဘူတာနိ အဘိဓေယျပဒါနိ သန္ဓာယ သုတ္တေ ‘တုမှမှသေသေသူ’တိ ဝုတ္တံ.
ဣဒဉ္စ သုတ္တံ သုဒ္ဓေဟိ တုမှ’မှ၊ သေသနာမေဟိ ယုတ္တဝါကျေ စ မိဿကေဟိ ယုတ္တဝါကျေ စာတိ ဒွီသု ဒွီသု ဝါကျေသု ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တတ္ထ သုဒ္ဓေဟိ ယုတ္တေ ပစ္စေကံ ဒုကာနိ ဝတ္တန္တိ. ယထာ? သော ဂစ္ဆတိ၊ တေ ဂစ္ဆန္တိ၊ တွံ ဂစ္ဆသိ၊ တုမှေ ဂစ္ဆထ၊ အဟံ ဂစ္ဆာမိ၊ မယံ ဂစ္ဆာမာတိ.
တထာ သုဒ္ဓဒွန္ဒေပိ. ယထာ? သော စ သော စ ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တိ ဝါ. တေ စ တေ စ ဂစ္ဆန္တိ၊ သော စ တေ စ ဂစ္ဆန္တိ၊ တွဉ္စ တွဉ္စ ဂစ္ဆသိ၊ ဂစ္ဆထ ဝါ. တုမှေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထ၊ တွဉ္စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထာတိ.
မိဿကေဟိ ယုတ္တေ ဒွန္ဒဝါကျေ ပန ‘ဝိပ္ပဋိသေဓေ’တိ သင်္ကေတတ္တာ ပရဒုကာနိ ဧဝ ဩကာသံ လဘန္တိ၊ တေသု စ ဗဟုဝစနာနိ ဧဝ. ယထာ? သော စ တွဉ္စ ဂစ္ဆထ၊ သော စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တွဉ္စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ သော စ တွဉ္စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ. ဧကဝစနစတုက္ကံ.
တေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထ၊ တေ စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တုမှေ စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တေ စ တုမှေ စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ. ဗဟုဝစနစတုက္ကံ.
သော စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထ၊ သော စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တွဉ္စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ သော စ တွဉ္စ မယဉ္စ ဂစ္ဆာမ. ဧကဝစနမူလစတုက္ကံ.
တေ စ တွဉ္စ ဂစ္ဆထ၊ တေ စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တုမှေ စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ၊ တေ စ တုမှေ စ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမ. ဗဟုဝစနမူလစတုက္ကံ.
အပိ စ တွဉ္စ သော စ ဂစ္ဆထ၊ အဟဉ္စ သော စ ဂစ္ဆာမ၊ တွဉ္စ အဟဉ္စ သော စ ဂစ္ဆာမ၊ တုမှေ စ သော စ ဂစ္ဆထ၊ မယဉ္စ သော စ ဂစ္ဆာမ၊ တွဉ္စ တေ စ ဂစ္ဆထ၊ အဟဉ္စ တေ စ ဂစ္ဆာမဣစ္စာဒီနိပိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
အတြိမာ ပါဠီ – တုဝဉ္စ ပုတ္တော သုဏိသာ စ နတ္တာ၊ သမ္မောဒမာနာ ဃရမာဝသေထ [ဇာ. ၁.၈.၇]. အဟဉ္စ ပုတ္တော သုဏိသာ စ နတ္တာ၊ သမ္မောဒမာနာ ဃရမာဝသေမ [ဇာ. ၁.၈.၇].
အဟဉ္စ ဒါနိ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမ [မ. နိ. ၂.၁၆၀].
အဟဉ္စ ဣမေ စ ဘိက္ခူ သမာဓိနာ နိသီဒိမှာ.
အဟဉ္စ ဘရိယာ စ ဒါနပတီ အဟုမှာ [ဇာ. ၂.၂၂.၁၅၉၃].
အဟဉ္စ သာမိကော စ ဒါနပတီ အဟုမှာ [ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၁၇] ဣစ္စာဒိ.
ယံ ပန ‘‘သော စ ဂစ္ဆတိ၊ တွဉ္စ ဂစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘တုမှေ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝါ ‘‘သော စ ဂစ္ဆတိ၊ အဟဉ္စ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘မယံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝါ ဝစနံ၊ တံ ပကတိဗဟုဝစနမေဝ၊ န ပရောပုရိသဗဟုဝစနံ.
ယဉ္စ ကစ္စာယနေ – ‘‘သဗ္ဗေသမေကာဘိဓာနေ ပရော ပုရိသော’’တိ [နီ. ၂၁၆ ပိဋ္ဌေ] သုတ္တံ၊ တတ္ထပိ သဗ္ဗေသံ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ မိဿကဘူတာနံ နာမ၊ တုမှ’မှာနံ ဧကတော အဘိဓာနေ မိဿကဒွန္ဒဝါကျေ ပရော ပုရိသော ယောဇေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော န န သမ္ဘဝတီတိ.
၅၆၄. ကတ္တရိ လော [က. ၄၅၅၊ ရူ. ၄၃၃၊ နီ. ၉၂၅].
အပရောက္ခေသု မာန၊ န္တ၊ တျာဒီသု ပရေသု ကြိယတ္ထာ ပရံ ကတ္တရိ လာနုဗန္ဓော အပစ္စယော ဟောတိ. လာနုဗန္ဓော ‘ဦလဿေ’တိ သုတ္တေ ဝိသေသနတ္ထော.
ဧတေန ယတ္ထ မာန၊ န္တ၊ တျာဒယော ကတ္တရိ ဝတ္တန္တိ၊ တတ္ထ အယံ လပစ္စယောတိ လပစ္စယေန တေသံ ကတ္တုဝါစကဘာဝံ ဉာပေတိ၊ ဧသ နယော ‘‘ကျော ဘာဝကမ္မေသု။’’ ဣစ္စာဒီသုပိ.
ဧတ္ထ စ ဝိကရဏပစ္စယာ နာမ ဗျဉ္ဇနပူရဏာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ န အတ္ထပူရဏာ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ပယောဂေ တေဟိ ဝိနာ ပဒရူပံ န သိဇ္ဈတိ၊ တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တန္တိ. ယတ္ထ သိဇ္ဈတိ၊ တတ္ထ န ဝတ္တန္တိ၊ အယမ္ပိ လပစ္စယော ဓာတုတော ပရံ ဝိဘတ္တိသရေ ဝါ အာဂမသရေ ဝါ အသန္တေ ဝတ္တတိ၊ သန္တေ ပန ‘‘ပစာမိ၊ ပစာမ၊ ပစာဟိ၊ ဂမေတိ၊ ဂမေန္တိ၊ ဝဇ္ဇေတိ၊ ဝဇ္ဇေန္တိ’’-ဣစ္စာဒီသု ကာရိယန္တရတ္ထာယ ဝတ္တတိ. ယတ္ထ စ ပစ္စယာနံ လောပေါ ဝိဟိတော၊ တတ္ထ ဂဏန္တရ၊ ရူပန္တရပ္ပသင်္ဂပဋိသိဒ္ဓါယ ဝတ္တတိ၊ အညတ္ထ န ဝတ္တတိ.
၅၆၅. ယုဝဏ္ဏာနမေဩ ပစ္စယေ [က. ၄၈၅၊ ရူ. ၄၃၄၊ နီ. ၉၇၅၊ စံ. ၁.၁.၈၂၊ ပါ. ၃.၁.၆၀].
ဝိဘတ္တိ၊ ပစ္စယာ ပစ္စယော နာမ. ဣ၊ ကီ၊ ခိ၊ စိ၊ ဇိ ဣစ္စာဒယော ဣဝဏ္ဏာ နာမ. စု၊ ဇု၊ ဘူ၊ ဟူ ဣစ္စာဒယော ဥဝဏ္ဏာ နာမ. ပစ္စယေ ပရေ ဧကက္ခရဓာတွန္တာနံ ဣဝဏ္ဏု’ဝဏ္ဏာနံ ကမေန ဧ၊ ဩဝုဒ္ဓိယော ဟောန္တိ. ‘ပရော ကွစီ’တိ ပရသရလောပေါ.
သံပုဗ္ဗော-သမ္ဘောတိ၊ သမ္ဘောန္တိ၊ သမ္ဘောသိ၊ သမ္ဘောထ၊ သမ္ဘောမိ၊ သမ္ဘောမ.
အနုပုဗ္ဗော-အနုဘဝနေ၊ သော ဘောဂံ အနုဘောတိ၊ တေ ဘောဂံ အနုဘောန္တိ၊ တွံ ဘောဂံ အနုဘောသိ၊ တုမှေ ဘောဂံ အနုဘောထ၊ အဟံ ဘောဂံ အနုဘောမိ၊ မယံ ဘောဂံ အနုဘောမ.
တတ္ထ ယထာ ‘‘နီလော ပဋော’’တိ ဧတ္ထ နီလသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဒုဝိဓော ဝါစ္စတ္ထော၊ အဘိဓေယျတ္ထောတိ.
တတ္ထ ဂုဏသင်္ခါတော သကတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော နာမ.
ဂုဏနိဿယော ဒဗ္ဗတ္ထော အဘိဓေယျတ္ထော နာမ.
နီလသဒ္ဒေါ ပန ဝစ္စာတ္ထမေဝ ဥဇုံ ဝဒတိ၊ နီလသဒ္ဒမတ္တံ သုဏန္တော နီလဂုဏမေဝ ဥဇုံ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပဋော’’ ဣတိ ပဒန္တရေန နီလသဒ္ဒဿ အဘိဓေယျတ္ထော အာစိက္ခီယတိ.
တထာ ‘‘အနုဘောတီ’’တိ ဧတ္ထ တိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဒုဝိဓော ဝါစ္စတ္ထော၊ အဘိဓေယျတ္ထောတိ.
တတ္ထ ကတ္တုသတ္တိသင်္ခါတော သကတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော နာမ.
သတ္တိနိဿယော လိင်္ဂတ္ထော အဘိဓေယျတ္ထော နာမ.
တိသဒ္ဒေါ ပန ဝါစ္စတ္ထမေဝ ဥဇုံ ဝဒတိ၊ န အဘိဓေယျတ္ထံ. ‘‘အနုဘောတီ’’တိ သုဏန္တောသာဓျကြိယာသဟိတံ ကတ္တာရမေဝ ဥဇုံ ဇာနာတိ၊ န ကိဉ္စိ ဒဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တသ္မာ ‘‘သော’’ ဣတိ ပဒန္တရေန တိသဒ္ဒဿ အဘိဓေယျတ္ထော အာစိက္ခီယတိ၊ ဝါစ္စတ္ထဿ ပန တိသဒ္ဒေနေဝ ဥဇုံ ဝုတ္တတ္တာ တတိယာဝိဘတ္တိယာ ပုန အာစိက္ခိတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ၊ လိင်္ဂတ္ထဇောတနတ္ထံ အဘိဓေယျပဒေ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဧဝ ပဝတ္တတီတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.
၅၆၆. ဧဩနမယဝါ သရေ [က. ၅၁၃၊ ၅၁၄၊ ရူ. ၄၃၅၊ ၄၉၁၊ နီ. ၁၀၂၇၊ ၁၀၂၈].
သရေ ပရေ ဧ၊ ဩနံ ကမေန အယ၊ အဝါ ဟောန္တိ. ယ၊ ဝေသု အ-ကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော.
ဘဝတိ၊ ဘဝန္တိ၊ ဘဝသိ၊ ဘဝထ.
၅၆၇. ဟိမိမေသွဿ [က. ၄၇၈၊ ရူ. ၄၃၈၊ နီ. ၉၅၉].
ဟိ၊ မိ၊ မေသု ပရေသု အ-ကာရဿ ဒီဃော ဟောတိ.
ဘဝါမိ၊ ဘဝါမ.
ပရဆက္ကေ – ဘဝတေ၊ ဘဝန္တေ၊ ဘဝသေ၊ ဘဝဝှေ၊ ဘဝေ၊ ဘဝမှေ.
ပပုဗ္ဗော ဘူ-ပဝတ္တိယံ၊ နဒီ ပဘဝတိ.
အဓျာ’ဘိ၊ ပရိပုဗ္ဗော ဟိံသာယံ၊ အဓိဘဝတိ၊ အဘိဘဝတိ၊ ပရိဘဝတိ.
ဝိပုဗ္ဗော ဝိနာသေ၊ ပါကဋေ၊ သောဘဏေ စ၊ ဝိဘဝတိ.
ပရာပုဗ္ဗော ပရာဇယေ၊ ပရာဘဝတိ.
အဘိ၊ သံပုဗ္ဗော ပတ္တိယံ၊ အဇ္ဈောဂါဟေ စ၊ အဘိသမ္ဘဝတိ၊ တထာ ပါတုဗ္ဘဝတိ၊ အာဝိဘဝတိ ဣစ္စာဒိ.
ဣတိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပံ.
သုဒ္ဓဘာဝကမ္မရူပ
၅၆၈. ကျော ဘာဝကမ္မေသွပရောက္ခေသု မာန န္တ တျာဒီသု [က. ၄၄၀၊ ရူ. ၄၄၅၊ နီ. ၉၂၀၊ စံ. ၁.၁.၈၀၊ ပါ. ၃.၁.၆၇].
ပရောက္ခာဝဇ္ဇိတေသု မာန၊ န္တပစ္စယေသု တျာဒီသု စ ပရေသု ကြိယတ္ထာ ဘာဝသ္မိံ ကမ္မနိ စ ကာနုဗန္ဓော ယပစ္စယော ဟောတိ၊ ဗဟုလာဓိကာရာ ကွစိ ကတ္တရိ စ.
ရူပံ ဝိဘုယျတိ၊ သော ပဟီယိဿတိ [သံ. နိ. ၁.၂၄၉]၊ ဘတ္တံ ပစ္စတိ၊ ဂိမှေ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇတိ၊ ကုသူလော ဘိဇ္ဇတိ.
၅၆၉. န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသု.
ကာနုဗန္ဓေ နာဂမေ စ ဣဝဏ္ဏု’ဝဏ္ဏာနံ အဿ စ တေ ဧ၊ ဩ၊-အာ န ဟောန္တီတိ ကျမှိ ဝုဒ္ဓိ နတ္ထိ.
ကမ္မေ-တေန ပုရိသေန ဘောဂေါ အနုဘူယတိ၊ တေန ဘောဂါ အနုဘူယန္တိ၊ တေန တွံ အနုဘူယသိ၊ တေန တုမှေ အနုဘူယထ၊ တေန အဟံ အနုဘူယာမိ၊ တေန မယံ အနုဘူယာမ. ယဿ ဒွိတ္တံ ရဿတ္တဉ္စ၊ အနုဘုယျတိ၊ အနုဘုယျန္တိ.
တတ္ထ ‘‘အနုဘူယတီ’’တိ ဧတ္ထ ကျပစ္စယသဟိတဿ တိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဒုဝိဓော ဝါစ္စတ္ထော၊ အဘိဓေယျတ္ထောတိ.
တတ္ထ ကမ္မသတ္တိသင်္ခါတော သကတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော နာမ.
သတ္တိနိဿယော လိင်္ဂတ္ထော အဘိဓေယျတ္ထော နာမ.
တိသဒ္ဒေါ ပန ကျပစ္စယသဟိတော ဝါစ္စတ္ထမေဝ ဥဇုံ ဝဒတိ၊ န အဘိဓေယျတ္ထံ. ‘‘အနုဘူယတီ’’တိ သုဏန္တော သာဓျကြိယာသဟိတံ ကမ္မသတ္တိံ ဧဝ ဥဇုံ ဇာနာတိ၊ န ကိဉ္စိ ဒဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝ.
အနုဘူယတေ၊ အနုဘုယျတေ၊ အနုဘူယန္တေ၊ အနုဘုယျန္တေ၊ အနုဘူယသေ၊ အနုဘူယဝှေ၊ အနုဘူယေ၊ အနုဘုယျေ၊ အနုဘူယမှေ၊ အနုဘုယျမှေ.
၅၇၀. ဂရုပုဗ္ဗာ ရဿာ ရေ န္တေန္တီနံ [က. ၅၁၇၊ ရူ. ၄၈၈၊ နီ. ၁၁၀၅၊ ‘ဂုရု။’ (ဗဟူသု)].
ဂရုပုဗ္ဗမှာ ရဿတော န္တေ၊ န္တီနံ ရေအာဒေသော ဟောတိ.
ဇာယရေ၊ ဇာယန္တိ၊ ဇာယရေ၊ ဇာယန္တေ၊ ဂစ္ဆရေ၊ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂစ္ဆရေ၊ ဂစ္ဆန္တေ၊ ဂမိဿရေ၊ ဂမိဿန္တိ၊ ဂမိဿရေ၊ ဂမိဿန္တေ.
ဂရုပုဗ္ဗာတိ ကိံ? ပစန္တိ၊ ပစန္တေ.
ရဿာတိ ကိံ? ပါစေန္တိ၊ ပါစန္တေ.
ဧတ္ထ စ သုတ္တဝိဘာဂေန ‘‘သဗ္ဗံ ဟိဒံ ဘဉ္ဇရေ ကာလပရိယာယံ [ဇာ. ၁.၁၅.၃၇၀]၊ မုဉ္စရေ ဗန္ဓနသ္မာ [ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၄၈]၊ ဇီဝရေ’ ဝါပိ သုဿတီ’’တိ [ဇာ. ၂.၂၂.၈၄၀] ဧတာနိ ပါဠိပဒါနိ သိဇ္ဈန္တိ.
တတ္ထ ‘ဘဉ္ဇရေ’တိ ဘိဇ္ဇတိ၊ ‘မုဉ္စရေ’တိ မုဉ္စန္တု၊ ‘ဇီဝရေ’ ဝါပီ’တိ ဇီဝန္တော’ဝါပိ. အနုဘူယရေ၊ အနုဘူယန္တိ၊ အနုဘူယရေ၊ အနုဘူယန္တေ.
ဘာဝေါ နာမ ဘဝန၊ ဂမနာဒိကော ကြိယာကာရော၊ သော ဓာတုနာ ဧဝ တုလျာဓိကရဏဘာဝေန ဝိသေသီယတိ၊ န နာမပဒေန၊ တသ္မာ တတ္ထ တုမှ’မှ၊ သေသနာမဝသေန တျာဒိဒုကဝိသေသယောဂေါ နာမ နတ္ထိ၊ ပဌမဒုကမေဝ တတ္ထ ဘဝတိ၊ ဒဗ္ဗဿေဝ စ တဿ အဗျတ္တသရူပတ္တာ သင်္ချာဘေဒေါပိ နတ္ထိ၊ ဧကဝစနမေဝ ဘဝတိ.
တေန ဘောဂံ အနုဘူယတိ၊ အနုဘုယျတိ၊ အနုဘူယတေ၊ အနုဘုယျတေ၊ အနုဘဝနံ ဟောတီတိ အတ္ထော.
ဣတိ သုဒ္ဓဘာဝကမ္မရူပါနိ.
ဟေတုကတ္တုရူပ
၅၇၁. ပယောဇကဗျာပါရေ ဏာပိ စ [က. ၄၃၈၊ ရူ. ၅၄၀၊ နီ. ၉၁၄].
ယော သုဒ္ဓကတ္တာရံ ပယောဇေတိ၊ တဿ ပယောဇကဿ ကတ္တုနော ဗျာပါရေ ကြိယတ္ထာ ဏိ စ ဏာပိ စ ဟောန္တိ. ဏာနုဗန္ဓာ ဝုဒ္ဓုတ္ထာ.
တေသု စ အာကာရန္တတော [‘အတော’ (မောဂ.)] ဏာပိယေဝ ဟောတိ၊ ဒါပေတိ၊ ဒါပယတိ.
ဥဝဏ္ဏန္တတော ဏိယေဝ၊ သာဝေတိ၊ သာဝယတိ.
သေသတော ဒွေပိ၊ ပါစေတိ၊ ပါစယတိ၊ ပါစာပေတိ၊ ပါစာပယတိ.
ပယောဇကဗျာပါရောပိ ကြိယာ ဧဝါတိ တဒတ္ထဝါစီဟိ ဏိ၊-ဏာပီဟိ ပရံ ဝိဘတ္တိ၊ ပစ္စယာ ဘဝန္တိ၊ ဓာတွန္တဿ စ ဏိ၊ ဏာပီနဉ္စ ဝုဒ္ဓိ.
သော မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ တေ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တိ၊ တွံ မဂ္ဂံ ဘာဝေသိ၊ တုမှေ မဂ္ဂံ ဘာဝေထ၊ အဟံ မဂ္ဂံ ဘာဝေမိ၊ မယံ မဂ္ဂံ ဘာဝေမ.
၅၇၂. အာယာဝါ ဏာနုဗန္ဓေ [က. ၅၁၅၊ ရူ. ၅၄၁၊ နီ. ၁၀၂၉].
ဧ၊ ဩနံ ကမေန အာယ၊ အာဝါ ဟောန္တိ သရာဒေါ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ၊ သုတ္တဝိဘတ္တိယာ အဏာနုဗန္ဓေပိ အာယာ’ဝါ ဟောန္တိ.
ဂေ-သဒ္ဒေ၊ ဂါယတိ၊ ဂါယန္တိ.
အပပုဗ္ဗော စေ-ပူဇာယံ၊ အပစာယတိ၊ အပစာယန္တိ.
ဈေ-စိန္တာယံ၊ ဈာယတိ၊ ဈာယန္တိ၊ ဥဇ္ဈာယတိ၊ နိဇ္ဈာယတိ ဣစ္စာဒိ.
၅၇၃. ဏိဏာပျာပီဟိ စ [‘‘။ဝါ’’ (ဗဟူသု)].
ဏိ၊ ဏာပိ၊ အာပီဟိ စ ကတ္တရိ လော ဟောတိ ဝါ.