၅. တဒ္ဓိတ
အထ တဒ္ဓိတဝိဓာနံ ဒီပိယတေ.
တဒ္ဓိတဝုတ္တိ နာမ ဝိစိတြာ ဟောတိ၊ သာတိသယေန ဝိစိတြဉာဏဟိတံ ဝဟတိ၊ တသ္မာ တေသံ တေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဟိတန္တိ တဒ္ဓိတံ၊ ဣမသ္မိံ ကဏ္ဍေ သဗ္ဗဝိဓာနဿ နာမံ. တံ ပန အဋ္ဌဝိဓံ ဟောတိ အပစ္စံ၊ အနေကတ္ထံ၊ အဿတ္ထိ၊ ဘာဝကမ္မံ၊ ပရိမာဏံ၊ သင်္ချာ၊ ခုဒ္ဒကံ၊ နာနာတ္တန္တိ.
အပစ္စရာသိ
၄၃၀. ဏော ဝါပစ္စေ [က. ၃၄၄၊ ရူ. ၃၆၁၊ နီ. ၇၅၂၊ စံ. ၂.၄.၁၆၊ ပါ. ၄.၁.၉၂၊ ‘သရာနမာဒိဿာ။’ (ဗဟူသု)].
ဆဋ္ဌျန္တာ နာမမှာ တဿ အပစ္စန္တိ အတ္ထေ ဝိကပ္ပေန ဏပစ္စယော ဟောတိ. ဝါသဒ္ဒေါ ဝါကျ၊ သမာသာနံ ဝိကပ္ပနတ္ထော၊ ဣတော ပရံ အနုဝတ္တတေ၊ တေန သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပဝိဓိ သိဇ္ဈတိ. ဏာနုဗန္ဓော ဝုဒ္ဓျတ္ထော၊ သော ပယောဂအပ္ပယောဂီ. ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စန္တိ အတ္ထေ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝသိဋ္ဌမှာ ဏပစ္စယော၊ သော သာမျတ္ထဉ္စ အပစ္စတ္ထဉ္စ ဥဘယံ ဝဒတိ၊ ဆဋ္ဌီ စ အပစ္စပဒဉ္စ တေန ဝုတ္တတ္ထာ နာမ ဟောန္တိ၊ ဝသိဋ္ဌပဒံ ပစ္စယေန သဟ ဧကတ္ထံ ဟောတိ၊ ဥဘယံ ဧကတော ဟုတွာ ပုတ္တဿ နာမံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တတော ‘ဧကတ္ထတာယ’န္တိ ဆဋ္ဌိယာ လောပေါ၊ အပစ္စပဒံ ပန ဝုတ္တတ္ထမတ္တေန လုပ္ပတိ. တဉှိ သုတ္တေ ပဓာနဘာဝေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ၊ န ဆဋ္ဌီတိ၊ မဟာဝုတ္တိနာ ဝါ ပဒါနံ လောပေါ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.
၄၃၁. ပဒါနမာဒိဿာယုဝဏ္ဏဿာဧဩ ဏာနုဗန္ဓေ [က. ၄၀၅၊ ရူ. ၃၆၅၊ နီ. ၈၆၀].
ပဒါနံ အာဒိဘူတဿ အကာရဿ စ ဣဝဏ္ဏု’ဝဏ္ဏဿ စ အာ၊ ဧ၊ ဩ ဝုဒ္ဓိယော ဟောန္တိ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေတိ ပဒါဒိအ-ကာရဿ အာဝုဒ္ဓိ၊ သျာဒျုပ္ပတ္တိ.
ဝါသိဋ္ဌော၊ ပုရိသော၊ ဝါသိဋ္ဌီ၊ ဣတ္ထီ၊ ဝါသိဋ္ဌံ၊ ကုလံ၊ ဝသိဋ္ဌဿ ပုတ္တော ဝါသိဋ္ဌော၊ ဝသိဋ္ဌဿ ဓီတာ ဝါသိဋ္ဌီ၊ ဝသိဋ္ဌဿ ကုလံ ဝါသိဋ္ဌန္တိ ဧဝမ္ပိ ယောဇေတုံ ယုဇ္ဇတိ.
တတ္ထ ‘ဝသိဋ္ဌဿာ’တိ ဧတေန ဂေါတ္တဿေဝ ပိတုဘူတံ အာဒိပုရိသံ ဝဒတိ. ကသ္မာ? ဂေါတ္တသဒ္ဒတ္တာ. ဧဝဉှိ သတိ တသ္မိံ ဂေါတ္တေ ပစ္စာဇာတာ သဗ္ဗေပိ ဇနာ တဿ အပစ္စာ နာမ ဟောန္တိ.
၄၃၂. မဇ္ဈေ [က. ၄၀၄၊ ရူ. ၃၇၀၊ နီ. ၈၅၉].
မဇ္ဈေ ပဝတ္တာနံ အ၊ ယုဝဏ္ဏာနံ အာ၊ ဧ၊ ဩဝုဒ္ဓိယော ဟောန္တိ ဝါ ကွစိ.
ဝါသေဋ္ဌော၊ ဝါသေဋ္ဌီ၊ ဝါသေဋ္ဌံ. ဝါသဒ္ဒေန ‘‘ဝသိဋ္ဌဿ ပုတ္တော ဓီတာ ကုလ’’န္တိ ဝါကျံ ဝါ ‘‘ဝသိဋ္ဌပုတ္တော ဝသိဋ္ဌဓီတာ ဝသိဋ္ဌကုလ’’န္တိ သမာသံ ဝါ ဝိကပ္ပေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.
ဘရဒွါဇဿ အပစ္စံ ဘာရဒွါဇော၊ ဝိသာမိတ္တဿ [ဘာရဒွါဇဿ။ ဝေသာမိတ္တဿ။ (ရူ.)] အပစ္စံ ဝေသာမိတ္တော၊ ဂေါတမဿ အပစ္စံ ဂေါတမော၊ ကဿပဿ အပစ္စံ ကဿပေါ၊ ဝသုဒေဝဿ အပစ္စံ ဝါသုဒေဝေါ. ဧဝံ ဗာလဒေဝေါ.
ဥပဂုဿ အပစ္စန္တိ ဧတ္ထ ‘ဥဝဏ္ဏဿာဝင။’တိ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ ဥဝဏ္ဏဿ အဝင ဟောတိ. ဩပဂဝေါ၊ ဩပဂဝီ၊ ဩပဂဝံ၊ မနုနော အပစ္စံ မာနဝေါ၊ ဘဂ္ဂုနော အပစ္စံ ဘဂ္ဂဝေါ၊ ပဏ္ဍုနော အပစ္စံ ပဏ္ဍဝေါ၊ ဥပဝိန္ဒုဿ အပစ္စံ ဩပဝိန္ဒဝေါ ဣစ္စာဒိ.
၄၃၃. ဝစ္ဆာဒိတော ဏာနဏာယနာ [က. ၃၄၅၊ ရူ. ၃၆၆၊ နီ. ၇၅၄၊ ပါ. ၄.၁.၉၃၊ ၉၄၊ ၁၆၂၊ ၁၆၃].
ဆဋ္ဌုန္တေဟိ ဝစ္ဆာဒီဟိ ဂေါတ္တသဒ္ဒဂဏေဟိ တဿ အပစ္စန္တိ အတ္ထေ ဏာနုဗန္ဓာ အာန၊ အာယနပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.
ဝစ္ဆဿ အပစ္စံ ဝစ္ဆာနော၊ ဝစ္ဆာယနော၊ ဝစ္ဆာနီ၊ ဝစ္ဆာယနီ၊ ဝစ္ဆာနံ၊ ဝစ္ဆာယနံ. ဧဝံ ကစ္စာနော၊ ကစ္စာယနော၊ ကာတိယာနော၊ ကာတိယာယနော၊ သာကဋာနော၊ သာကဋာယနော၊ ကဏှာနော၊ ကဏှာယနော၊ မောဂ္ဂလ္လာနော၊ မောဂ္ဂလ္လာယနော၊ အဂ္ဂိဝေဿာနော [အဂ္ဂိဝေဿနောတိပိ ဒိဿတိ ဒီ. နိ. ၁.၁၇၆၊ မ. နိ. ၁.၃၅၃ အာဒယော]၊ အဂ္ဂိဝေဿာယနော၊ မုဉ္စာနော၊ မုဉ္စာယနော၊ ကုဉ္စာနော၊ ကုဉ္စာယနော ဣစ္စာဒိ.
၄၃၄. ကတ္တိကာဝိဓဝါဒီဟိ ဏေယျဏေရာ [က. ၃၄၆၊ ရူ. ၃၆၇၊ နီ. ၇၅၅၊ ပါ. ၄.၁.၁၂၀၊ ၁၂၃၊ ၁၂၆၊ ၁၂၇၊ ၁၂၈၊ ၁၂၉၊ ၁၃၁].
ဆဋ္ဌျန္တေဟိ ကတ္တိကာဒီဟိ ဝိဓဝါဒီဟိ စ တဿ အပစ္စန္တိ အတ္ထေ ကမေန ဏာနုဗန္ဓာ ဧယျ၊ ဧရပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.
ဏေယျေ – ကတ္တိကာယ နာမ ဒေဝဓီတာယ အပစ္စံ ကတ္တိကေယျော၊ ဝိနတာယ နာမ ဒေဝိယာ အပစ္စံ ဝေနတေယျော၊ ရောဟိဏိယာ နာမ ဒေဝိယာ အပစ္စံ ရောဟိဏေယျော၊ ဘဂိနိယာ အပစ္စံ ဘာဂိနေယျော၊ နဒိယာ နာမ ဣတ္ထိယာ အပစ္စံ နာဒေယျော. ဧဝံ အန္တေယျော၊ အာဟေယျော၊ ကာမေယျော၊ သုစိယာ အပစ္စံ သောစေယျော၊ ဗာလာယ အပစ္စံ ဗာလေယျော ဣစ္စာဒိ.
ဏေရေ – ဝိဓဝါယ အပစ္စံ ဝေဓဝေရော၊ ဝိဓဝါ နာမ မတပတိကာ ဣတ္ထီ. ဗန္ဓုကိယာ အပစ္စံ ဗန္ဓုကေရော၊ နာဠိကိယာ နာမ ဣတ္ထိယာ ပုတ္တော နာဠိကေရော၊ သမဏဿ ဥပဇ္ဈာယဿ ပုတ္တော သာမဏေရော၊ သမဏိယာ ပဝတ္တိနိယာ ဓီတာ သာမဏေရီ ဣစ္စာဒိ.
၄၃၅. ဏျ ဒိစ္စာဒီဟိ [က. ၃၄၇၊ ရူ. ၃၆၈၊ နီ. ၇၅၆၊ စံ. ၂.၄.၂၊ ပါ. ၄.၁.၈၅].
ဆဋ္ဌုန္တေဟိ ဒိတိဣစ္စာဒီဟိ တဿ အပစ္စန္တိ အတ္ထေ ဏာနုဗန္ဓော ယပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.
၄၃၆. လောပေါဝဏ္ဏိဝဏ္ဏာနံ [က. ၂၆၁၊ ရူ. ၃၆၉၊ နီ. ၅၀၉].
ယေ ပရေ အဝဏ္ဏဿ ဣဝဏ္ဏဿ စ လောပေါ ဟောတီတိ ဏျမှိ ပရေ အဝဏ္ဏိ’ဝဏ္ဏာနံ လောပေါ.
ဒိတိယာ နာမ ဒေဝဓီတာယ အပစ္စံ ဒေစ္စော၊ အဒိတိယာ အပစ္စံ အာဒိစ္စော.
တတ္ထ ဣဝဏ္ဏလောပေ ‘တဝဂ္ဂဝရဏာနံ ယေ စဝဂ္ဂဗယဉာ’တိ ယမှိ ပရေ တဝဂ္ဂဿ စဝဂ္ဂတ္တံ၊ ပုန ‘ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ’တိ ယဿ ပုဗ္ဗရူပတ္တံ၊ ကုဏ္ဍနိယာ အပစ္စံ ကောဏ္ဍညော.
၄၃၇. ဥဝဏ္ဏဿာဝင သရေ [က. ၃၄၈၊ ရူ. ၃၇၁၊ နီ. ၇၅၇].
သရေ ပရေ ဥဝဏ္ဏဿ အဝင ဟောတီတိ ဥဝဏ္ဏဿ အဝတ္တံ. ‘တဝဂ္ဂဝရဏာန။’န္တိ သုတ္တေန ဝဿ ဗတ္တံ၊ ပုန ‘ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ’တိ သုတ္တေန ယဿ ပုဗ္ဗရူပတ္တံ၊ ဘာတုနော အပစ္စံ ဘာတဗျော.
၄၃၈. အာ ဏိ [က. ၃၄၇၊ ရူ. ၃၆၈၊ နီ. ၇၅၆၊ စံ. ၂.၄.၁၉၊ ပါ. ၄.၁.၉၅].
ရဿာ’ကာရန္တတော အပစ္စတ္ထေ ဏာနုဗန္ဓော ရဿိ’ပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.
ဒက္ခဿ အပစ္စံ ဒက္ခိ. ဧဝံ ဒေါဏိ၊ ဝါသဝိ၊ သကျပုတ္တိ၊ နာဋပုတ္တိ၊ ဒါသပုတ္တိ၊ ဒါရုနော အပစ္စံ ဒါရဝိ [ဝိစာရေတဗ္ဗမိဒံ]၊ ဝရုဏဿ အပစ္စံ ဝါရုဏိ. ဧဝံ ကဏ္ဍိ၊ ဗာလဒေဝိ၊ ပါဝကိ၊ ဇိနဒတ္တဿ အပစ္စံ ဇေနဒတ္တိ၊ သုဒ္ဓေါဒနိ၊ အနုရုဒ္ဓိ ဣစ္စာဒိ.
၄၃၉. ရာဇတော ဉော ဇာတိယံ [က. ၃၄၇၊ ရူ. ၃၆၈၊ နီ. ၇၅၆၊ စံ. ၂.၄.၇၀၊ ပါ. ၄.၁.၁၃၇].
ဇာတိယံ ဂမျမာနာယံ ရာဇသဒ္ဒမှာ အပစ္စတ္ထေ ဉပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.
ရညော အပစ္စံ ရာဇညော၊ ရာဇကုလဿ ပုတ္တောတိ အတ္ထော.
ဇာတိယန္တိ ကိံ? ရာဇပုတ္တော.
၄၄၀. ခတ္တာ ယိယာ [က. ၃၄၇၊ ရူ. ၃၆၈၊ နီ. ၇၅၆၊ စံ. ၂.၄.၆၉၊ ပါ. ၄.၁.၁၃၈].
ဇာတိယံ ဂမျမာနာယံ ခတ္တသဒ္ဒမှာ အပစ္စတ္ထေ ယ၊ ဣယပစ္စယာ ဟောန္တိ.
ခတ္တကုလဿ အပစ္စံ ခတျော၊ ခတ္တိယော.
ဇာတိယန္တွေဝ? ခတ္တိ.
၄၄၁. မနုတော ဿသဏ [က. ၃၄၈၊ ရူ. ၃၇၁၊ နီ. ၇၅၃၊ စံ. ၂.၄.၉၄၊ ၉၅၊ ပါ. ၄.၁.၁၆၁].
ဇာတိယံ ဂမျမာနာယံ မနုသဒ္ဒမှာ အပစ္စတ္ထေ ဿ၊ သဏပစ္စယာ ဟောန္တိ.
မနုနော အပစ္စံ မနုဿော၊ မာနုသော၊ မနု နာမ ကပ္ပေ အာဒိခတ္တိယော မဟာသမ္မတရာဇာ၊ ဣတ္ထိယံ မနုဿီ၊ မာနုသီ၊
ဇာတိယန္တွေဝ? မာဏဝေါ.
၄၄၂. ဇနပဒနာမသ္မာ ဇနခတ္တိယာ ရညေ စ ဏော [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၂.၄.၉၆၊ ပါ. ၄.၁.၁၆၈၊ ‘‘ဇနပဒနာမသ္မာ ခတ္တိယာ။’’ (ဗဟူသု)].
ဇနဝါစိနာ စ ခတ္တိယဝါစိနာ စ ဇနပဒနာမမှာ ရညေ စ အပစ္စေ စ ဏော ဟောတိ.
ပဉ္စာလာနံ ဇနာနံ ရာဇာ ပဉ္စာလော၊ ပဉ္စာလဿ ခတ္တိယဿ အပစ္စံ ပဉ္စာလော. ဧဝံ ကောသလော၊ မာဂဓော၊ ဩက္ကာကော [ဒီ. နိ. ၁.၂၆၇].
ဇနပဒနာမသ္မာတိ ကိံ? ဒသရထရညော ပုတ္တော ဒါသရထိ [ဒါသရဋ္ဌိ].
ဇနခတ္တိယာတိ ကိံ? ပဉ္စာလဿ ဗြာဟ္မဏဿ အပစ္စံ ပဉ္စာလိ.
၄၄၃. ဏျ ကုရုသိဝီဟိ [က. ၃၄၆၊ ရူ. ၃၆၇၊ နီ. ၇၅၅၊ စံ. ၂.၄.၁၀၁ ။ပေ။ ၄.၁.၁၇၂].
ကုရု၊ သိဝိသဒ္ဒေဟိ အပစ္စေ ရညေ စ ဏျော ဟောတိ.
ကုရုရညော အပစ္စံ ကောရဗျော [ဇာ. ၁.၁၄.၂၂၈၊ ၂၃၂၊ ၂၃၆]၊ ကုရုရဋ္ဌဝါသီနံ ရာဇာ ကောရဗျော၊ ကောရဗ္ဗော၊ ပုဗ္ဗရူပတ္တံ၊ သိဝိရညော အပစ္စံ သေဗျော၊ သိဝိရဋ္ဌဝါသီနံ ရာဇာ သေဗျော.
အပစ္စရာသိ နိဋ္ဌိတော.
အနေကတ္ထရာသိ
၄၄၄. ဏ ရာဂါ တေန ရတ္တံ [က. ၃၄၇၊ ရူ. ၃၆၈၊ နီ. ၇၅၆၊ စံ. ၃.၁.၁ ။ပေ။ ၄.၂.၁].
ရဇ္ဇန္တိ ဝတ္ထံ ဧတေနာတိ ရာဂေါ၊ ရဇနဝတ္ထု၊ ရာဂဝါစိမှာ တေန ရတ္တန္တိ အတ္ထေ ဏော ဟောတိ.
ကသာဝေန ရတ္တံ ဝတ္ထံ ကာသာဝံ [ဓ. ပ. ၉]၊ ကာသာယံ ဝါ. ဧဝံ ကောသုမ္ဘံ၊ ဟလိဒ္ဒိယာ ရတ္တံ ဟာလိဒ္ဒံ၊ ပါဋင်္ဂေန ရတ္တံ ပါဋင်္ဂံ၊ မဉ္ဇိဋ္ဌံ၊ ကုင်္ကုမံ ဣစ္စာဒိ.
‘‘နီလံ ဝတ္ထံ၊ ပီတံ ဝတ္ထ’’န္တိအာဒီသု ပန နီလ၊ ပီတာဒိသဒ္ဒါ ဂုဏသဒ္ဒတ္တာ ပစ္စယေန ဝိနာ ဂုဏနိဿယံ ဒဗ္ဗံ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသု ဂုဏသဒ္ဒ၊ ဇာတိသဒ္ဒ၊ နာမသဒ္ဒေသု.
၄၄၅. နက္ခတ္တေနိန္ဒုယုတ္တေန ကာလေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁.၅၊ ပါ. ၄.၂.၃].
ဣန္ဒုယုတ္တေန နက္ခတ္တေန လက္ခိတေ ကာလေ တန္နက္ခတ္တဝါစီဟိ ဏော ဟောတိ.
ပုဏ္ဏစန္ဒယုတ္တေန ဖုဿနက္ခတ္တေန လက္ခိတာ ဖုဿာ၊ ရတ္တိ၊ ဖုဿော၊ အဟော. ဧဝံ မာဃော ဣစ္စာဒိ.
နက္ခတ္တေနာတိ ကိံ? ဂရုဂဟေန လက္ခိတာ ရတ္တိ.
ဣန္ဒုယုတ္တေနာတိ ကိံ? ဖုဿေန လက္ခိတော မုဟုတ္တော.
ကာလေတိ ကိံ? ဖုဿေန လက္ခိတာ အတ္ထသိဒ္ဓိ.
၄၄၆. သာဿ ဒေဝတာ ပုဏ္ဏမာသီ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁.၁၈၊ ၁၉ ။ပေ။ ၄.၂.၂၁-၂၄].
သာ အဿ ဒေဝတာ၊ သာ အဿ ပုဏ္ဏမာသီတိ အတ္ထေ ပဌမန္တာ ဏော ဟောတိ.
ဗုဒ္ဓေါ အဿ ဒေဝတာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ယော ဗုဒ္ဓံ အတ္တနော အာရက္ခဒေဝတံ ဝိယ ဂရုံ ကတွာ ဝိစရတိ၊ နိရန္တရံ ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ၊ တဿေတံ နာမံ. သုဂတော အဿ ဒေဝတာတိ သောဂတော၊ မဟိန္ဒဒေဝေါ အဿ ဒေဝတာတိ မာဟိန္ဒော. ဧဝံ ယာမော၊ သောမော၊ ဝါရုဏော.
ဖုဿီ အဿ ပုဏ္ဏမာသီတိ ဖုဿော၊ မာသော. ဧဝံ မာဃော၊ ဖဂ္ဂုနော၊ စိတ္တော၊ ဝေသာခေါ၊ ဇေဋ္ဌမူလော၊ အာသဠှော၊ သာဝဏော၊ ပေါဋ္ဌပါဒေါ၊ အဿယုဇော၊ ကတ္တိကော၊ မာဂသိရော.
ပုဏ္ဏမာသီတိ ကိံ? ဖုဿီ အဿ ပဉ္စမီ တိထီ.
၄၄၇. တမဓီတေ တံ ဇာနာတိ ကဏိကာ စ [က. ၃၅၁၊ ရူ. ၃၇၄၊ နီ. ၇၆၄၊ စံ. ၃.၁.၃၇ ။ပေ။ ၄.၂.၅၉].
ဧတေသု အတ္ထေသု ဒုတိယန္တာ ဏော စ ကော စ ဏိကော စာတိ ဧတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.
ဏမှိ – ဗျာကရဏံ အဓီတေ ဇာနာတိ ဝါ ဝေယျာကရဏော [ဒီ. နိ. ၁.၂၅၆]. ပက္ခေ ‘‘ဝေယျာကရဏိကော၊ ဗျဉ္ဇနံ အဓီတေ ဇာနာတိ ဝါ ဝေယျဉ္ဇနိကော’’တိ ဣမာနိ ဏိကေန သိဇ္ဈန္တိ.
ကမှိ-ဆန္ဒံ အဓီတေ ဇာနာတိ ဝါ ဆန္ဒော. ဧဝံ ပဒကော [ဒီ. နိ. ၁.၂၅၆]၊ နာမကော.
ဏိကမှိ-ဝိနယံ အဓီတေ ဇာနာတိ ဝါ ဝေနယိကော၊ သုတ္တန္တိကော၊ အာဘိဓမ္မိကော.
ဧတ္ထ စ ‘ဝေယျာကရဏော’တိ ပဒေ ဝိယျာကရဏံ အဓီတေတိ ဝါကျံ၊ ‘ဝေယဉ္ဇနိကော’တိ ပဒေ ဝိယဉ္ဇနံ အဓီတေတိ. ဥပရိ ‘ဒေါဝါရိကော၊ သောဝဂ္ဂိက’န္တိ ပဒေသုပိ ‘ဒုဝါရေ နိယုတ္တော၊ သုဝဂ္ဂါယ သံဝတ္တတီ’တိ ဝါကျံ၊ အတ္ထံ ကထေန္တေန ပန ဒုဝါရ၊ သုဝဂ္ဂသဒ္ဒါနံ တဒ္ဓိတဘာဝေ ဧဝ သိဒ္ဓတ္တာ ဒွါရေတိ စ သဂ္ဂါယာတိ စ ကထေတဗ္ဗော.
၄၄၈. တဿ ဝိသယေ ဒေသေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၃၆၅၊ စံ. ၃.၁.၆၁၊ ပါ. ၄.၂.၅၂၊ ၅၃].
တဿ ဒေသရူပေ ဝိသယေ ဆဋ္ဌုန္တာ ဏော ဟောတိ.
ထူယမိဂါ ဝသာတိနော နာမ၊ ဝသာတီနံ ဝိသယော ဒေသော ဝါသာတော. ဣဓ အဒေသရူပတ္တာ ဏော န ဟောတိ၊ စက္ခုဿ ဝိသယော ရူပံ.
၄၄၉. နိဝါသေ တန္နာမေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၃၆၅၊ စံ. ၃.၁.၆၄၊ ပါ. ၄.၂.၆၉].
တန္နာမဘူတေ နိဝါသေ ဆဋ္ဌျန္တာ ဏော ဟောတိ.
သိဝီနံ နိဝါသော ဒေသော သေဗျော. ဝသံ အဒေန္တိ ဘက္ခန္တီတိ ဝသာဒါ၊ ဗျဂ္ဃါ သီဟာ ဝါ၊ ဝသာဒါနံ နိဝါသော ဒေသော ဝါသာဒေါ.
၄၅၀. အနုဘဝေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁.၆၅၊ ပါ. ၄.၂.၇၀].
သမီပေ ဘဝံ အနုဘဝံ၊ ‘‘အဒူရဘဝေ’’တိပိ ပါဌော၊ တန္နာမေ အနုဘဝေ ဒေသေ ဆဋ္ဌျန္တာ ဏော ဟောတိ.
ဝိဒိသာယ အနုဘဝံ ဝေဒိသံ၊ နဂရံ၊ ဥဒုမ္ဗရဿ အနုဘဝံ ဩဒုမ္ဗရံ၊ ဝိမာနံ.
၄၅၁. တေန နိဗ္ဗတ္တေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁.၆၆၊ ပါ. ၄.၂.၆၈].
တန္နာမေ တေန နိဗ္ဗတ္တေ ဒေသေ တတိယန္တာ ဏော ဟောတိ.
ကုသမ္ဗေန နာမ ဣသိနာ နိဗ္ဗတ္တာ ကောသမ္ဗီ၊ ဣတ္ထိယံ ဤ၊ နဂရီ. ဧဝံ ကာကန္ဒီ၊ မာကန္ဒီ၊ သဟဿေန ဓနေန နိဗ္ဗတ္တာ သာဟဿီ၊ ပရိခါ၊ အယဉ္စ တတိယာ ဟေတုမှိ ကတ္တရိ ကရဏေ စ ယထာယောဂံ ယုဇ္ဇတိ.
၄၅၂. တမိဓတ္ထိ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁.၆၇၊ ပါ. ၄.၂.၆၇].
တံ ဣဓ အတ္ထီတိ အတ္ထေ တန္နာမေ ဒေသေ ပဌမန္တာ ဏော ဟောတိ.
ဥဒုမ္ဗရာ အသ္မိံ ဒေသေ သန္တီတိ ဩဒုမ္ဗရော၊ ဗဒရာ အသ္မိံ ဒေသေ သန္တီတိ ဗာဒရော. ဧဝံ ပဗ္ဗဇော.
၄၅၃. တတြ ဘဝေ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၂.၄၈၊ ပါ. ၄.၂.၁၃၃].
တတြ ဘဝတ္ထေ သတ္တမျန္တာ ဏော ဟောတိ.
ဥဒကေ ဘဝေါ ဩဒကော၊ မစ္ဆော၊ ဥရသိ ဘဝေါ ဩရသော၊ ပုတ္တော၊ သာဂမော. နဂရေ ဘဝေါ နာဂရော. ဧဝံ ဇာနပဒေါ၊ မာဂဓော၊ ကပိလဝတ္ထုမှိ ဘဝေါ ကာပိလဝတ္ထဝေါ၊ ‘ဥဝဏ္ဏဿာဝင။’တိ ဥဿ အဝတ္တံ. ကောသမ္ဗိယံ ဘဝေါ ကောသမ္ဗော၊ မိတ္တေ ဘဝါ မေတ္တာ၊ ပုရေ ဘဝါ ပေါရီ [ဒီ. နိ. ၁.၉]၊ ဝါစာ၊ မနသ္မိံ ဘဝေါ မာနသော. ဧတ္ထ ပန –
၄၅၄. မနာဒီနံ သက [က. ၄၀၄၊ ရူ. ၃၇၀၊ နီ. ၈၅၉].
ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ မနာဒီနံ အန္တေ သာဂမော ဟောတီတိ သဗ္ဗတ္ထ မနောဂဏာဒီနံ အန္တေ သာဂမော.
မာနသော၊ ရာဂေါ၊ မာနသာ၊ တဏှာ၊ မာနသံ၊ သုခံ. ဧဝံ စေတသော၊ စေတသာ၊ စေတသံ. ကွစိ မနော ဧဝ မာနသံ၊ စေတော ဧဝ စေတသောတိပိ ယုဇ္ဇတိ.
၄၅၅. အဇ္ဇာဒီဟိ တနော [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၁၅၊ ပါ. ၄.၂.၁၀၅].
တတြ ဘဝေါတိ အတ္ထေ အဇ္ဇာဒီဟိ တနော ဟောတိ.
အဇ္ဇ ဘဝေါ အဇ္ဇတနော၊ အတ္ထော၊ အဇ္ဇတ္တနီ၊ ဝိဘတ္တိ၊ ဒွိတ္တံ၊ အဇ္ဇတနံ၊ ဟိတံ၊ သွေ ဘဝေါ သွာတနော၊ မဟာဝုတ္တိနာ ဧဿ အာတ္တံ. ဟိယျော ဘဝေါ ဟိယျတ္တနော၊ ဟိယျတ္တနော၊ ဟိယျတ္တနံ၊ ဩဿ အတ္တံ ဒွိတ္တဉ္စ.
၄၅၆. ပုရာတော ဏော စ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅].
တတြ ဘဝေါတိ အတ္ထေ ပုရာသဒ္ဒမှာ ဏော စ တနော စ ဟောန္တိ.
ပုရေ ဘဝေါ ပုရာဏော၊ ဣဓ ဏော အနုဗန္ဓော န ဟောတိ၊ ပေါရာဏော ဝါ၊ ပုရာတနော.
၄၅၇. အမာတွစ္စော [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၂.၁၃၊ ပါ. ၄.၂.၁၀၄].
အမာသဒ္ဒမှာ ဘဝတ္ထေ အစ္စော ဟောတိ. ‘အမာ’တိ သဟတ္ထဝါစီ.
ရာဇကိစ္စေသု ရညာ သဟ ဘဝတီတိ အမစ္စော [ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၃၉].
၄၅၈. မဇ္ဈာဒီဟိမော [က. ၃၅၃၊ ရူ. ၃၇၈၊ နီ. ၇၆၇၊ စံ. ၃.၂.၈၂၊ ပါ. ၄.၃.၈၊ ၂၂၊ ‘မဇ္ဈာဒိတွိမော’ (ဗဟူသု)].
မဇ္ဈာဒီဟိ ဘဝတ္ထေ ဣမော ဟောတိ.
မဇ္ဈေ ဘဝေါ မဇ္ဈိမော. ဧဝံ အန္တိမော၊ ဟေဋ္ဌိမော၊ ဥပရိမော၊ ဩရိမော၊ ပစ္ဆိမော၊ အဗ္ဘန္တရိမော၊ ပစ္စန္တိမော၊ ပုရတ္ထိမော.
၄၅၉. ကဏ ဏေယျ ဏေယျက ယိယာ [က. ၃၅၂၊ ရူ. ၃၇၆၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၂.၄၊ ၅၊ ၆ ။ပေ။ ၄.၂.၉၄၊ ၉၅၊ ၉၇၊ ၁၁၉-၁၃၀].
ဘဝတ္ထေ သတ္တမျန္တာ ဧတေ ပဉ္စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.
ကဏ-ကုသိနာရာယံ ဘဝေါ ကောသိနာရကော၊ မဂဓေသု ဘဝေါ မာဂဓကော၊ အာရညကော၊ ဝိဟာရော.
ဏေယျ-ဂင်္ဂါယံ ဘဝေါ ဂင်္ဂေယျော၊ ပဗ္ဗတေယျော၊ ဝနေ ဘဝေါ ဝါနေယျော.
ဏေယျက-ကောသလေယျကော၊ ဗာရာဏသေယျကော၊ စမ္ပေယျကော၊ မိထိလေယျကော၊ ဣဓ န ဝုဒ္ဓိ.
ယ-ဂါမေ ဘဝေါ ဂမ္မော၊ ဒိဝေ ဘဝေါ ဒိဗ္ဗော၊
ဣယ-ဂါမိယော၊ ဂါမိကော၊ ယဿ ကတ္တံ၊ ဥဒရေ ဘဝေါ ဩဒရိယော၊ ဩဒရိကော၊ ဒိဝေ ဘဝေါ ဒိဝိယော၊ ပဉ္စာလိယော၊ ဗောဓိပက္ခိယော၊ လောကိယော.
၄၆၀. ဏိကော [က. ၃၅၁၊ ရူ. ၃၇၄၊ နီ. ၇၆၄၊ စံ. ၃.၂.၄၀၊ ၄၁၊ ၄၂၊ ပါ. ၄.၂.၁၂၆၊ ၁၂၇၊ ၁၂၈].
ဘဝတ္ထေ သတ္တမျန္တာ ဏိကော ဟောတိ.
သာရဒိကော၊ ဒိဝသော၊ သာရဒိကာ၊ ရတ္တိ၊ သာရဒိကံ၊ ပုပ္ဖံ. ဘဝသဒ္ဒေန စေတ္ထ အညေပိ အတ္ထေ ဥပလက္ခေတိ၊ ပဗ္ဗတတော ပက္ခန္ဒာ နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ၊ ကိမီနံ ကောသေ ဇာတံ ကောသေယျံ၊ ဝတ္ထံ. ဧဝံ သိဝေယျံ၊ ဗာရာဏသေယျံ.
၄၆၁. တမဿ သိပ္ပံ သီလံ ပဏျံ ပဟရဏံ ပယောဇနံ [က. ၃၅၁၊ ရူ. ၃၇၄၊ နီ. ၇၆၄၊ စံ. ၃.၄.၄၉-၆၆ ။ပေ။ ၄.၄.၄၇-၆၅].
တမဿ သိပ္ပံ၊ တမဿ သီလံ၊ တမဿ ပဏျံ၊ တမဿ ပဟရဏံ၊ တမဿ ပယောဇနန္တိ အတ္ထေသု ပဌမန္တာ ဏိကော ဟောတိ.
သိပ္ပေ – ဝီဏာဝါဒနမဿ သိပ္ပံ ဝေဏိကော. ဧတ္ထ စ ဝီဏာသဒ္ဒေန ဝီဏာဝါဒနံ ဝုစ္စတိ. ဧကတ္ထီဘာဝသာမတ္ထိယဉှေတံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ဧဝံ မောဒိင်္ဂိကော၊ ပါဏဝိကော၊ ဝံသိကော.
သီလေ-ပံသုကူလဓာရဏံ အဿ သီလံ ပံသုကူလိကော၊ ပံသုကူလံ ဓာရေတုံ သီလမဿာတိ ဝါ ပံသုကူလိကော. သီလသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဝတ၊ ဓမ္မ၊ သာဓုကာရာပိ ဂယှန္တိ၊ ပံသုကူလံ ဓာရေတိ သီလေနာတိ ပံသုကူလိကောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဧဝံ တေစီဝရိကော၊ ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ပတတီတိ ပိဏ္ဍပါတော၊ ပိဏ္ဍာစာရေန လဒ္ဓဘောဇနံ၊ ပိဏ္ဍပါတယာပနံ အဿ သီလန္တိ ပိဏ္ဍပါတိကော၊ ပိဏ္ဍပါတေန ယာပေတုံ သီလဉ္စ ဝတဉ္စ ဓမ္မော စ ဂရုကာရော စ အဿာတိ ပိဏ္ဍပါတိကော.
‘ပဏျ’န္တိ ဝိက္ကေယျဝတ္ထု ဝုစ္စတိ၊ ဂန္ဓော ပဏျံ အဿာတိ ဂန္ဓိကော. ဧဝံ တေလိကော၊ ဂေါဠိကော.
ပဟရန္တိ ဧတေနာတိ ပဟရဏံ၊ အာဝုဓဘဏ္ဍံ၊ စာပေါ ပဟရဏမဿာတိ စာပိကော. ဧဝံ တောမရိကော၊ မုဂ္ဂရိကော.
ပယောဇနံ ဝုစ္စတိ ဖလံ၊ ဥပဓိ ပယောဇနမဿာတိ ဩပဓိကံ [အ. နိ. ၈.၅၉]၊ ပုညံ၊ သတံ ပယောဇနမဿာတိ သာတိကံ. ဧဝံ သာဟဿိကံ [ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၅].
၄၆၂. တံ ဟန္တာရဟတိ ဂစ္ဆတုဉ္ဆတိ စရတိ [က. ၃၅၁၊ ရူ. ၃၇၄၊ နီ. ၇၆၄၊ စံ. ၃.၄.၂၇-၄၃၊ ပါ. ၄.၄.၂၈-၄၆].
တံ ဟန္တိ၊ တံ အရဟတိ၊ တံ ဂစ္ဆတိ၊ တံ ဥဉ္ဆတိ၊ တံ စရတီတိ အတ္ထေသု ဒုတိယန္တာ ဏိကော ဟောတိ.
ပက္ခီဟိ ပက္ခိနော ဟန္တီတိ ပက္ခိကော. ဧဝံ သာကုဏိကော [အ. နိ. ၂.၂၆၃ (သာကုနိကောတိပိ ဒိဿတိ)]၊ မာယူရိကော၊ မစ္ဆေဟိ မစ္ဆေ ဟနတီတိ မစ္ဆိကော. ဧဝံ ဓေနုကော၊ မဂေဟိ မဂေ ဟနတီတိ မာဂဝိကော၊ မဇ္ဈေ ဝါဂမော. ဧဝံ ဟာရိဏိကော၊ ‘ဟရိဏော’တိ မဂေါ ဧဝ. သူကရိကော၊ ဣဓ န ဝုဒ္ဓိ.
သတံ အရဟတီတိ သာတိကံ. ဧဝံ သာဟဿိကံ.
ပရဒါရံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရဒါရိကော၊ ပရဒါရိကော ဝါ. ဧဝံ ပထိကော၊ မဂ္ဂိကော.
ဗဒရေ ဥဉ္ဆတိ ဂဝေသတီတိ ဗာဒရိကော. ဧဝံ အာမလကိကော.
ဓမ္မံ စရတီတိ ဓမ္မိကော. ဧဝံ အဓမ္မိကော.
၄၆၃. တေန ကတံ ကီတံ ဗန္ဓံ အဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဟတံ ဟန္တိ ဇိတံ ဇယတိ ဒိဗ္ဗတိ ခဏတိ တရတိ စရတိ ဝဟတိ ဇီဝတိ [က. ၃၅၀၊ ရူ. ၃၇၃၊ နီ. ၃၆၄၊ စံ. ၃.၄.၁-၂၆၊ ပါ. ၄.၄.၁-၂၇].
တေန ကတံ၊ တေန ကီတံ။ပေ။ တေန ဇီဝတိ ဣစ္စတ္ထေသု တတိယန္တာ ဏိကော ဟောတိ.
ကာယေန ကတံ ကာယိကံ. ဧဝံ ဝါစသိကံ၊ မာနသိကံ၊ ဝါတေန ကတော ဝါတိကော၊ အာဗာဓော.
သတေန မူလေန ကီတံ ဘဏ္ဍံ သာတိကံ. ဧဝံ သာဟဿိကံ.
ဝရတ္တာယ ယောတ္တာယ ဗန္ဓိတော ဝါရတ္တိကော၊ အယသာ ဗန္ဓိတော အာယသိကော၊ သာဂမော. ဧဝံ ပါသိကော.
ဃတေန အဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဝါ ဃာတိကံ. ဧဝံ ဂေါဠိကံ၊ ဒါဓိကံ၊ မာရိစိကံ.
ဇာလေန ဟတော ဇာလိကော၊ မစ္ဆော.
ဇာလေန ဟန္တီတိ ဇာလိကော၊ ဇာလကေဝဋ္ဋော. ဧဝံ ဗာဠိသိကော [သံ. နိ. ၂.၁၅၈].
အက္ခေဟိ ဇိတံ ဓနံ အက္ခိကံ. ဧဝံ သာလာကိကံ.
အက္ခေဟိ ဇယတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဝါ အက္ခိကော.
ခဏိတ္တိယာ ခဏတီတိ ခါဏိတ္တိကော. ဧဝံ ကုဒ္ဒါလိကော၊ ဣဓ န ဝုဒ္ဓိ.
ဥဠုမ္ပေန တရတီတိ ဩဠုမ္ပိကော၊ ဥဠုမ္ပိကော ဝါ. ဧဝံ နာဝိကော [ဇာ. ၂.၂၀.၁၄၉]၊ ဂေါပုစ္ဆိကော.
သကဋေန စရတီတိ သာကဋိကော. ဧဝံ ရထိကော၊ ယာနိကော၊ ဒဏ္ဍိကော၊
ခန္ဓေန ဝဟတီတိ ခန္ဓိကော. ဧဝံ အံသိကော၊ သီသိကော၊ ဣဓ န ဝုဒ္ဓိ.
ဝေတနေန ဇီဝတီတိ ဝေတနိကော. ဧဝံ ဘတိကော၊ ကသိကော၊ ကယိကော၊ ဝိက္ကယိကော၊ ဘတိကာဒီသု န ဝုဒ္ဓိ.
၄၆၄. တဿ သံဝတ္တတိ [က. ၃၅၁၊ ရူ. ၃၇၄၊ နီ. ၇၆၅၊ စံ. ၃.၄.၆၇-၆၉၊ ပါ. ၄.၄.၆၆-၆၈].
တဿ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထေ စတုတ္ထျန္တာ ဏိကော ဟောတိ.