၂. နာမကဏ္ဍ
ဝိဘတ္တိရာသိ
အထ လိင်္ဂမှာ သျာဒိဝိဘတ္တိဝိဓာနံ ဒီပိယတေ.
လိင်္ဂံ၊ နာမံ၊ ပါဋိပဒိကန္တိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဒဗ္ဗာဘိဓာနဿ ပုရိသာဒိကဿ ပကတိရူပဿေတံ နာမံ. တဉှိ သတ္တန္နံ ဝိဘတ္တီနံ ဝသေန ဝိဘာဂံ ပတွာ ကိဉ္စိ ဝိသဒရူပံ ဟောတိ၊ ကိဉ္စိ အဝိသဒရူပံ၊ ကိဉ္စိ မဇ္ဈိမရူပန္တိ ဧဝံ တိဝိဓေန လိင်္ဂရူပေန ယုတ္တတ္တာ လိင်္ဂန္တိ ဝုစ္စတိ.
တဒေဝ ကိဉ္စိ သဒ္ဒလိင်္ဂါနုရူပံ၊ ကိဉ္စိ အတ္ထလိင်္ဂါနုရူပဉ္စ ပရိဏမန္တံ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ နာမန္တိ စ ဝုစ္စတိ.
တဒေဝ ဓာတု၊ ပစ္စယ၊ ဝိဘတ္တိပဒေဟိ စေဝသဒ္ဒပဒတ္ထကပဒေဟိ စ ‘ဝိသုံ ဘူတံ ပဒ’န္တိ ကတွာ ပါဋိပဒိကန္တိ စ ဝုစ္စတိ.
တတ္ထ ဓာတုပဒံ နာမ ဗြူ၊ ဘူ၊ ဟူဣစ္စာဒိ.
ပစ္စယပဒံ နာမ ဏ၊ တဗ္ဗ၊ အနီယ ဣစ္စာဒိ.
ဝိဘတ္တိပဒံ နာမ သိ၊ ယော၊ အံ၊ ယော၊တိ၊ အန္တိ ဣစ္စာဒိ.
သဒ္ဒပဒတ္ထကပဒါနိ နာမ ရာဇဿ၊ သခဿ၊ ပုမဿ ဣစ္စာဒီနိ. ဧတ္ထ စ ရာဇဿဣစ္စာဒီနိ သဒ္ဒသုတ္တေ သဒ္ဒပဒတ္ထကာနိ ဟောန္တိ၊ ပယောဂေ အတ္ထပဒတ္ထကာနိ. ဓာတုပစ္စယဝိဘတ္တိပဒါနိ ပန နိစ္စံ သဒ္ဒပဒတ္ထကာနိ ဧဝ ဟောန္တိ၊ သဒ္ဒသုတ္တေသွေဝ စ လဗ္ဘန္တိ၊ န ပယောဂေတိ၊ ဣဒံ ဒွိန္နံ နာနတ္တံ.
ယဒိဧဝံ ဘုဿ၊ ဗြုဿ၊ ဘူတော၊ ဟူတော၊ ဏေ၊ တဗ္ဗေ၊ သိမှိ၊ တိမှိ ဣစ္စာဒိနာ တေဟိ ကထံ ဝိဘတ္တုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ? အနုကရဏပဒါနိ နာမ တာနိ အတ္ထိဿ၊ ကရောတိဿ ဣစ္စာဒီနိ ဝိယ၊ တသ္မာ တာနိ စ ရာဇဿ ဣစ္စာဒီနိ စ အနုကရဏလိင်္ဂဘာဝေန ဧတ္ထ သင်္ဂယှန္တိ၊ န ဧကန္တလိင်္ဂဘာဝေနာတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘ဓာတု- ပစ္စယ၊ ဝိဘတ္တိဝဇ္ဇိတမတ္ထဝံ လိင်္ဂ’န္တိ အဝေါစုံ. တတ္ထ အတ္ထဝန္တိ အတ္ထပဒတ္ထကံ ဝုစ္စတိ၊ ရာဇဿဣစ္စာဒိကံ သဒ္ဒပဒတ္ထကံ ဝိဝဇ္ဇေတိ၊ ဧတေန အတ္ထပဒတ္ထကေ သတိ တဒ္ဓိတ၊ သမာသ၊ ကိတကပဒါနမ္ပိ ဧကန္တလိင်္ဂဘာဝံ သာဓေန္တိ. န ဟိ တေသံ လိင်္ဂနာမဗျပဒေသကိစ္စံ အတ္ထိ၊ ယာနိ စ နာမဿ ဝိသေသနာနိ ဘဝိတုံ အရဟန္တိ၊ တာနိ ဥပသဂ္ဂ၊ နိပါတပဒါနိ တွာန္တာဒိပဒါနိ စ ဣဓ ဝိသေသနနာမဘာဝေန သင်္ဂယှန္တီတိ.
၆၁. ဒွေ ဒွေကာနေကေသု နာမသ္မာ သိ ယော အံယော နာ ဟိ သ နံ သ္မာဟိ သနံသ္မိံသု [က. ၅၅၊ ရူ. ၆၃၊ နီ. ၂၀၀].
ဧကသ္မိံ အတ္ထေ စ အနေကေသု အတ္ထေသု စ ပဝတ္တာ နာမသ္မာ ဒွေ ဒွေ သိ၊ ယော။ပေ။ သ္မိံ၊ သုဝိဘတ္တိယော ဟောန္တိ.
ဝိဘဇန္တီတိ ဝိဘတ္တိယော၊ ဧကမေကံ ပကတိနာမပဒံ နာနာရူပဝိဘာဂဝသေန ကတ္တု၊ ကမ္မာဒိနာနာအတ္ထဝိဘာဂဝသေန ဧကတ္တ၊ ဗဟုတ္တသင်္ချာဝိဘာဂဝသေန စ ဝိဘဇန္တီတိ အတ္ထော. သိ၊ လော ဣတိ ပဌမာ နာမ။ပေ။ သ္မိံ၊ သု ဣတိ သတ္တမီ နာမ. ဒွီသု ဒွီသု ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ‘ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ပဝတ္တံ ဝစန’န္တိ ဧကဝစနံ နာမ. ပရံ ပရံ ‘အနေကေသု အတ္ထေသု ပဝတ္တံ ဝစန’န္တိ အနေကဝစနံ နာမ. ဗဟုဝစနန္တိ စ ပုထုဝစနန္တိ စ ဧတဿ နာမံ. သဗ္ဗမိဒံ ဣမိနာ သုတ္တေန သိဒ္ဓံ.
၆၂. ပဌမာတ္ထမတ္တေ [က. ၂၈၄၊ ရူ. ၆၅၊ နီ. ၅၇၇၊ စံ. ၂.၁.၉၃၊ ပါ. ၂.၃.၄၆].
ကတ္တု၊ ကမ္မာဒိကံ ဗာဟိရတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ လိင်္ဂတ္ထမတ္တေ ပဝတ္တာ နာမသ္မာ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
အယံ မမ ပုရိသော၊ ဣမေ မမ ပုရိသာ.
၆၃. အာမန္တနေ [က. ၂၈၅၊ ရူ. ၇၀၊ နီ. ၅၇၈၊ စံ. ၂.၁.၉၄၊ ပါ. ၂.၃.၄၇].
အာမန္တနံ ဝုစ္စတိ အာလပနံ. အာမန္တနဝိသယေ လိင်္ဂတ္ထမတ္တေ ပဝတ္တာ နာမသ္မာ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ဘော ပုရိသ၊ ဘောန္တော ပုရိသာ.
၆၄. ကမ္မေ ဒုတိယာ [က. ၂၉၇၊ ရူ. ၇၆၊ ၂၈၄၊ နီ. ၅၈၀၊ စံ. ၂.၁.၄၃၊ ပါ. ၁.၄.၄၉-၅၁].
နာမသ္မာ ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသံ ပဿတိ၊ ပုရိသေ ပဿန္တိ.
၆၅. ကတ္တုကရဏေသု တတိယာ [က. ၂၈၆၊ ၂၈၈၊ ရူ. ၈၃၊ နီ. ၅၉၁၊ ၅၉၄၊ စံ. ၂.၁.၆၂၊ ၆၃၊ ပါ. ၂.၃.၁၈].
နာမသ္မာ ကတ္တရိ စ ကရဏေ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသေန ကတံ၊ ပုရိသေဟိ ကတံ၊ ပုရိသေန ကုလံ သောဘတိ၊ ပုရိသေဟိ ကုလံ သောဘတိ.
၆၆. စတုတ္ထီ သမ္ပဒါနေ [က. ၂၉၃၊ ရူ ၈၅၊ ၃၀၁၊ နီ. ၆၀၅၊ စံ. ၂.၁.၇၃၊ ပါ. ၂.၃.၁၃].
နာမသ္မာ သမ္ပဒါနတ္ထေ စတုတ္ထီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသဿ ဒေတိ၊ ပုရိသာနံ ဒေတိ.
၆၇. ပဉ္စမျာဝဓိသ္မိံ [က. ၂၉၅၊ ရူ. ၈၉၊ ၃၀၇၊ နီ. ၆၀၇ စံ. ၂.၁.၈၁၊ ပါ. ၂.၃.၂၈၊ ၁.၄.၂၄ ပဉ္စမျဝဓိသ္မာ (ဗဟူသု)].
အဝဓိ ဝုစ္စတိ အပါဒါနံ. နာမသ္မာ အဝဓိအတ္ထေ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသသ္မာ အပေတိ၊ ပုရိသေဟိ အပေတိ.
၆၈. ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓေ [က. ၃၀၊ ရူ. ၉၂၊ ၃၁၅၊ နီ. ၆၀၉၊ စံ. ၂.၁.၉၅၊ ပါ. ၂.၃.၅၀].
နာမသ္မာ သမ္ဗန္ဓတ္ထေ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသဿ ဓနံ၊ ပုရိသာနံ ဓနံ.
၆၉. သတ္တမျာဓာရေ [က. ၃၁၂၊ ရူ. ၉၄၊ ၃၁၉၊ နီ. ၆၃၀၊ စံ. ၂.၁.၈၈၊ ပါ. ၂.၃.၃၆၊ ၁.၃.၄၅].
နာမသ္မာ အာဓာရတ္ထေ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.
ပုရိသသ္မိံ တိဋ္ဌတိ၊ ပုရိသေသု တိဋ္ဌတိ.
ဝိဘတ္တိရာသိ နိဋ္ဌိတော.
ဣတ္ထိပစ္စယရာသိ
၇၀. ဣတ္ထိယမတွာ [က. ၂၃၇၊ ရူ. ၁၇၆၊ နီ. ၄၆၆၊ စံ. ၂.၃.၁၅၊ ပါ. ၄.၁.၄].
ဣတ္ထိယံ+အတော+အာတိ ဆေဒေါ. အကာရန္တနာမမှာ ဣတ္ထိယံ အာပစ္စယော ဟောတိ.
အဘာသိတပုမေဟိ ကေဟိစိ သညာသဒ္ဒေဟိ နိစ္စံ –
ကညာ၊ ပညာ၊ သညာ၊ နာဝါ၊ သာလာ၊ တဏှာ၊ ဣစ္ဆာ၊ ဘိက္ခာ၊ သိက္ခာ၊ ဂီဝါ၊ ဇိဝှါ၊ ဝီသာ၊ တိံသာ၊ စတ္တာလီသာ၊ ပညာသာ ဣစ္စာဒိ.
ဘာသိတပုမေဟိပိ သဗ္ဗနာမေဟိ တဗ္ဗာ၊ နီယ၊ တပစ္စယန္တေဟိ စ နိစ္စံ –
သဗ္ဗာ၊ ကတရာ၊ ကတမာ၊ အနုဘဝိတဗ္ဗာ၊ အနုဘဝနီယာ၊ ဂတာ၊ ဇာတာ၊ ဘူတာ၊ ဟူတာ ဣစ္စာဒိ.
အညေဟိ ပန အနိစ္စံ –
ကလျာဏာ၊ ကလျာဏီ၊ သုန္ဒရာ၊ သုန္ဒရီ၊ သောဘဏာ၊ သောဘဏီ၊ ကုမ္ဘကာရာ၊ ကုမ္ဘကာရီ၊ ကုမ္ဘကာရိနီ၊ အတ္ထကာမာ၊ အတ္ထကာမီ၊ အတ္ထကာမိနီ၊ ပရိဗ္ဗာဇိကာ၊ ပရိဗ္ဗာဇိကိနီ၊ ဧကာကာ၊ ဧကာကိနီ၊ ဒီပနာ၊ ဒီပနီ ဣစ္စာဒိ.
သုတ္တဝိဘတ္တေန သမာသေ မာတု၊ ဓီတု ဣစ္စာဒီဟိ အာပစ္စယော ဟောတိ. နန္ဒမာတာ၊ ဥတ္တရမာတာ၊ ဒေဝဓီတာ၊ ရာဇဓီတာ၊ အဿမဏီ ဟောတိ အသကျဓီတရာ ဣစ္စာဒိ.
ဧတ္ထ စ ‘ဣတ္ထိယ’န္တိ ကတ္ထစိ သဒ္ဒမတ္တဿ ဝါ၊ ကတ္ထစိ အတ္ထမတ္တဿ ဝါ ဣတ္ထိဘာဝေ ဇောတေတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စ သတိ ဣတ္ထိပစ္စယာပိ သျာဒယော ဝိယ ဇောတကမတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ န ဝါစကာတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.
၇၁. နဒါဒီဟိ ငီ [က. ၂၃၈၊ ရူ. ၁၈၇၊ နီ. ၄၆၇၊ နဒါဒိတော ဝီ (ဗဟူသု)].
နဒါဒီဟိ ဣတ္ထိယံ ငီ ဟောတိ. ငါနုဗန္ဓော ‘န္တန္တူနံ ငီမှိ တော ဝါ’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနတ္ထော.
နဒီ၊ မဟီ၊ ဣတ္ထီ၊ ကုမာရီ၊ တရုဏီ၊ ဝါသေဋ္ဌီ၊ ဂေါတမီ၊ ကစ္စာနီ၊ ကစ္စာယနီ၊ မာဏဝီ၊ သာမဏေရီ၊ နာဝိကီ၊ ပဉ္စမီ၊ ဆဋ္ဌီ၊ စတုဒ္ဒသီ၊ ပဉ္စဒသီ၊ သဟဿီ၊ ဒသသဟဿီ၊ သတသဟဿီ၊ ကုမ္ဘကာရီ၊ မာလကာရီ၊ စက္ခုကရဏီ၊ ဉာဏကရဏီ၊ ဓမ္မဒီပနီ ဣစ္စာဒိ.
၇၂. န္တန္တူနံ ငီမှိ တော ဝါ [က. ၂၃၉၊ ၂၄၁၊ ရူ. ၁၉၀၊ ၁၉၁၊ နီ. ၄၆၈၊ ၄၇၁].
န္တ၊ န္တူနံ တော ဟောတိ ဝါ ငီမှိ ပရေ.
ဂစ္ဆတီ၊ ဂစ္ဆန္တီ၊ သတီ၊ သန္တီ၊ ဘဝိဿတီ၊ ဘဝိဿန္တီ၊ ဂုဏဝတီ၊ ဂုဏဝန္တီ၊ သတိမတီ၊ သတိမန္တီ၊ သဗ္ဗာဝတီ၊ သဗ္ဗာဝန္တီ၊ ယာဝတီ၊ ယာဝန္တီ၊ တာဝတီ၊ တာဝန္တီ၊ ဘုတ္တဝတီ၊ ဘုတ္တဝန္တီ.
၇၃. ဂေါတော ဝါ [က. ၂၃၈၊ ရူ. ၁၈၇၊ နီ. ၄၆၇].
ဂေါသဒ္ဒမှာ ဣတ္ထိယံ ဝီ ဟောတိ ဝါ.
ဂါဝီ.
ဝါတိ ကိံ? ဂေါကာဏာ ပရိယန္တစာရိနီတိ ပါဠိ. တတ္ထ ကာဏာတိ အန္ဓာ.
၇၄. ယက္ခာဒီဟိနီ စ [က. ၂၃၈၊ ၂၄၀၊ ရူ. ၂၈၇၊ ၁၉၃၊ နီ. ၄၆၇၊ ၄၆၉၊ ယက္ခာဒိတွိနီ စ (ဗဟူသု)].
ယက္ခာဒီဟိ အကာရန္တေဟိ ဣတ္ထိယံ ဝီ စ ဟောတိ ဣနီ စ.
ယက္ခီ၊ ယက္ခိနီ၊ နာဂီ၊ နာဂိနီ၊ မဟိံသီ၊ မဟိံသိနီ၊ မိဂီ၊ မိဂိနီ၊ သီဟီ၊ သီဟိနီ၊ ဒီပီ၊ ဒီပိနီ၊ ဗျဂ္ဃီ၊ ဗျဂ္ဃိနီ၊ ကာကီ၊ ကာကိနီ၊ ကပေါတီ၊ ကပေါတိနီ၊ မာနုသီ၊ မာနုသိနီ ဣစ္စာဒိ.
၇၅. အာရာမိကာဒီဟိ [က. ၂၄၀၊ ရူ. ၁၉၃၊ နီ. ၄၆၉].
အာရာမိကာဒီဟိ အကာရန္တေဟိ ဣတ္ထိယံ ဣနီ ဟောတိ.
အာရာမိကိနီ၊ အန္တရာယိကိနီ၊ နာဝိကိနီ၊ ဩလုမ္ဗိကိနီ၊ ပံသုကူလိကိနီ၊ ပရိဗ္ဗာဇိကိနီ၊ ရာဇိနီ၊ ဧကာကိနီ ဣစ္စာဒိ.
သညာယံ –
မာနုသိနီ မာနုသာ ဝါ၊ အညတြ မာနုသီ သမ္ပတ္တိ.
၇၆. ဃရဏျာဒယော [က. ၂၄၀၊ ရူ. ၁၉၃၊ နီ. ၄၆၉].
ဃရဏီဣစ္စာဒယော ဣတ္ထိယံ နီပစ္စယန္တာ သိဇ္ဈန္တိ.
ဃရဏီ၊ ဝေတြဏီ၊ ပေါက္ခရဏီ-ဧသု နဿ ဏတ္တံ. အာစရိနီယလောပေါ၊ အာစရိယာ ဝါ.
၇၇. မာတုလာဒိတွာနီ ဘရိယာယံ [က. ၉၈၊ ရူ. ၁၈၉၊ နီ. ၂၆၁].
မာတုလာဒီဟိ အကာရန္တေဟိ ဘရိယာယံ အာနီ ဟောတိ.
မာတုဘာတာ မာတုလော၊ တဿ ဘရိယာ မာတုလာနီ၊ ဧဝံ ဝရုဏာနီ၊ ဂဟပတာနီ၊ အာစရိယာနီ၊ ခတ္တိယာနီ.
‘ဗဟုလာ’ဓိကာရာ ခတ္တိယီ ခတ္တိယာ စ.
၇၈. ယုဝဏ္ဏေဟိ နီ.
ဣဝဏ္ဏန္တေဟိ ဥဝဏ္ဏန္တေဟိ စ ဣတ္ထိယံ နီ ဟောတိ.
ဆတ္တပါဏိနီ၊ ဒဏ္ဍပါဏိနီ၊ ဒဏ္ဍိနီ၊ ဆတ္တိနီ၊ ဟတ္ထိနီ၊ မာလိနီ၊ မာယာဝိနီ၊ မေဓာဝိနီ၊ ပိယပသံသိနီ၊ ဗြဟ္မစာရိနီ၊ ဘယဒဿာဝိနီ၊ အတ္ထကာမိနီ၊ ဟိတစာရိနီ၊ ဘိက္ခုနီ၊ ခတ္တိယဗန္ဓုနီ၊ ပဋုနီ၊ ပရစိတ္တဝိဒုနီ၊ မတ္တညုနီ၊ အတ္ထညုနီ၊ ဓမ္မညုနီ ဣစ္စာဒိ.
၇၉. တိမှာညတ္ထေ [က္တိမှာညတ္ထေ (ဗဟူသု)၊ မောဂ္ဂလ္လာနေ ၃၁ သုတ္တင်္ကေ].
အညပဒတ္ထသမာသေ တိပစ္စယန္တမှာ ဣတ္ထိယံ နီ ဟောတိ.
အဟိံသာရတိနီ၊ ဓမ္မရတိနီ၊ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ၊ ပုတ္တဂိဒ္ဓိနီ၊ မုဋ္ဌဿတိနီ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနီ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိနီ၊ အတ္တဂုတ္တိနီ ဣစ္စာဒိ.
အညတ္ထေတိ ကိံ? ဓမ္မေ ရတိ ဓမ္မရတိ.
၈၀. ယုဝါတိ.
ယုဝတော ဣတ္ထိယန္တိ ဟောတိ.
ယုဝတိ.
ဧတ္ထ စ ‘တိ’ ဣတိ သုတ္တဝိဘတ္တေန ဝီသ၊ တိံသတောပိတိ ဟောတိ ဝါ. ဝီသတိ၊ ဝီသံ၊ တိံသတိ၊ တိံသံ.
၈၁. ဥပမာ သံဟိတ သဟိတ သညတ သဟ သဖ ဝါမလက္ခဏာဒိတူရုတွူ [စံ. ၂.၃.၇၉၊ ပါ. ၄.၁.၆၉၊ ၇၀ တူရုတူ (ဗဟူသု)].
လက္ခဏာဒိတော+ဦရုတော+ဦတိ ဆေဒေါ.
အညပဒတ္ထသမာသေ ဥပမာဒိပုဗ္ဗာ ဦရုသဒ္ဒမှာ ဣတ္ထိယံ ဦ ဟောတိ.
နာဂဿ နာသာ ဝိယ ဦရူ ယဿာတိ နာဂနာသူရူ၊ သံဟိတာ သမ္ဗန္ဓာ ဦရူ ယဿာတိ သံဟိတောရူ၊ သဟိတာ ဧကဗဒ္ဓါ ဦရူ ယဿာတိ သဟိတောရူ၊ သညတာ အလောလာ ဦရူ ယဿာတိ သညတောရူ၊ ဦရုယာ [ဦရုနာ?] သဟ ဝတ္တတီတိ သဟောရူ၊ သဖော ဝုစ္စတိ ခုရော၊ သံသိလိဋ္ဌတာယ သဖဘူတာ ဦရူ ယဿာတိ သဖောရူ၊ ဝါမာ သုန္ဒရာ ဦရူ ယဿာတိ ဝါမောရူ၊ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဦရူ ယဿာတိ လက္ခဏောရူ.
သုတ္တဝိဘတ္တေန ဗြဟ္မဗန္ဓူတိ သိဇ္ဈတိ.
‘‘သစေ မံ နာဂနာသူရူ၊ ဩလောကေယျ ပဘာဝတီ’’တိ [ဇာ. ၂.၂၀.၁၄] စ ‘‘ဧကာ တုဝံ တိဋ္ဌသိ သဟိတူရူ’’တိ [ဇာ. ၁.၁၆.၂၉၇] စ ‘‘သညတူရူ မဟာမာယာ၊ ကုမာရိ စာရုဒဿနာ’’တိ [ဇာ. ၂.၁၇.၁၀၉] စ ‘‘ဝါမောရူ သဇ မံ ဘဒ္ဒေ’’တိ [ဒီ. နိ. ၂.၃၄၈] စ ‘‘ကာရဏံ နပ္ပဇာနာမိ၊ သမ္မတ္တော လက္ခဏူရုယာ’’တိ [ဒီ. နိ. ၂.၃၄၈] စ ‘‘ဂါရယှဿံ ဗြဟ္မဗန္ဓုယာ’’တိ [ဇာ. ၂.၂၂.၂၁၀၉] စ ပါဠိပဒါနိ ဒိဿန္တိ.
တတ္ထ ‘သဇာ’တိ အာလိင်္ဂါဟိ၊ ‘ဂါရယှဿ’န္တိ အဟံ ဂါရယှော ဘဝေယျံ.
ဧတ္ထ စ တာပစ္စယန္တာ သဘာဝဣတ္ထိလိင်္ဂါ ဧဝ – လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ဂါမတာ၊ ဇနတာ၊ ဒေဝတာ ဣစ္စာဒိ.
တထာ တိပစ္စယန္တာ – ဂတိ၊ မတိ၊ ရတ္တိ၊ သတိ၊ တုဋ္ဌိ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဣဒ္ဓိ၊ သိဒ္ဓိ ဣစ္စာဒိ၊ တထာ ယာဂု၊ ဓာတု၊ ဓေနု၊ ကဏ္ဍု၊ ကစ္ဆု၊ မာတု၊ ဓီတု၊ ဒုဟိတု ဣစ္စာဒိ၊ ဇမ္ဗူ၊ ဝဓူ၊ စမူ၊ သုတနူ၊ သရဗူ ဣစ္စာဒိ စ. သက္ကတဂန္ထေသု ပန သုတနူ၊ သရဗူ ဣစ္စာဒီသုပိ ဦပစ္စယံ ဝိဒဟန္တိ.
တတ္ထ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘူတာ သဗ္ဗေ ‘ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ပိတ္ထိယ’န္တိ သုတ္တေန နိစ္စံ ပသညာ ဟောန္တိ. ‘အာကာရော စ ဃာ’တိ သုတ္တေန နိစ္စံ ဃသညော.
ဣတ္ထိပစ္စယရာသိ နိဋ္ဌိတော.
အာကာရန္တိတ္ထိလိင်္ဂရာသိ
ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဆဗ္ဗိဓံ အာကာရန္တံ၊ ဣကာရန္တံ၊ ဤကာရန္တံ၊ ဥကာရန္တံ၊ ဦကာရန္တံ၊ ဩကာရန္တံ. တတ္ထ ကညာသဒ္ဒမှာ အတ္ထမတ္တေ ပဌမာ.
၈၂. ဂသီနံ [က. ၂၂၀၊ ရူ. ၇၄၊ နီ. ၄၄၇].
ကေနစိ သုတ္တေန အလဒ္ဓဝိဓီနံ ဂသီနံ လောပေါ ဟောတီတိ သိလောပေါ.
ကညာ တိဋ္ဌတိ.
၈၃. ဇန္တုဟေတွီဃပေဟိ ဝါ [က. ၁၁၈၊ ရူ. ၁၄၆၊ နီ. ၂၉၃].
ဇန္တု၊ ဟေတူဟိ စ ပုန္နပုံသကေသု ဤကာရန္တေဟိ စ ဃတော စ ပသညေဟိ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏေဟိ စ ယောနံ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.
ကညာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ကညာယော တိဋ္ဌန္တိ.
အာမန္တနတ္ထေ ပဌမာ၊ ‘ဂေါသျာလပနေ’တိ ဂသညာ.
၈၄. ဃဗြဟ္မာဒိတွေ [က. ၁၁၄၊ ၁၉၃၊ ရူ. ၁၂၂၊ ၁၇၈၊ နီ. ၂၈၈၊ ဃဗြဟ္မာဒိတေ (ဗဟသု)].
ဃတော စ ဗြဟ္မာဒိတော စ ဂဿ ဧ ဟောတိ ဝါ. အာဒိသဒ္ဒေန ဣသိ၊ မုနိ၊ ရေဝတီ၊ ကတ္တု၊ ခတ္တုဣစ္စာဒိတောပိ.
ဘောတိ ကညေ၊ ဘောတိ ကညာ၊ ဘောတိယော ကညာယော၊ ဘောတီ ကညာယော၊ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ ပုတ္တိက ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ကရာ ပုတ္တိက’’ ဣတိ ထေရီပါဠိ [ထေရီဂါ. ၄၆၅]၊ တသ္မာ ဂေ ပရေ မဟာဝုတ္တိနာ ရဿောပိ ယုဇ္ဇတိ. ကုသဇာတကေ ‘‘န မေ အကာသိ ဝစနံ၊ အတ္ထကာမာယ ပုတ္တိကေ’’တိပိ [ဇာ. ၂.၂၀.၄၇] အတ္ထိ.
ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာ၊ ‘သရော လောပေါ သရေ’တိ ပုဗ္ဗသရလောပေါ.
ကညံ ပဿတိ၊ ကညာ ပဿတိ၊ ကညာယော ပဿတိ.
ကတ္တရိ တတိယာ.
၈၅. ဃပတေကသ္မိံ နာဒီနံ ယယာ [က. ၁၁၁၊ ၁၁၂၊ ရူ. ၁၇၉၊ ၁၈၃ နီ. ၂၈၃၊ ၂၈၄].
ဃတော စ ပသညေဟိ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏေဟိ စ ဧကတ္တေ ပဝတ္တာနံ နာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဧကဝစနာနံ ကမေန ယ၊ ယာ ဟောန္တိ.
ကညာယ ကတံ၊ ကညာဟိ ကတံ. ဧတ္ထ စ ဃတောပိ ယာအာဒေသော ဒိဿတိ. ‘‘တေ စ တတ္ထ နိသီဒိတွာ၊ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယယာ’’ [ဇာ. ၁.၁၄.၁၈၂] တိ စ ‘‘သမန္တာ ပရိဝါရိံသု၊ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယယာ’’ [ဇာ. ၁.၁၄.၁၈၉] တိ စ ပါဠိ၊ တထာ ‘‘သက္ခရောပမယာ ဝဒေ’’ [သစ္စသင်္ခေပ ၁၇၆ ဂါထာ]၊ ‘‘ဗာလဒါရကလီလယာ’’တိ [ဝိဘာဝိနီ ၁၅၄] စ ဒိဿန္တိ. မဟာဝုတ္တိနာ ဃဿ ရဿော.
၈၆. သ္မာဟိသ္မိံနံ မှာဘိမှိ ဝါ [က. ၉၉၊ ရူ. ၈၁].
တေသံ ကမေန မှာ၊ ဘိ၊ မှိ ဟောန္တိ ဝါ. ဧတေ အာဒေသာ ဂါထာသု ဗဟုလံ ဒိဿန္တိ.
ကညာဟိ ကတံ၊ ကညာဘိ ကတံ.
သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ၊ ကညာယ ဒေတိ၊ ကညာနံ ဒေတိ၊ ကညာယ အာဘတံ ဝတ္ထံ၊ ကညာနံ အာဘတံ ဝတ္ထံ.
အပါဒါနေ ပဉ္စမီ၊ ကညာယ အပေတိ၊ ကညမှာ အပေတိရဿတ္တံ၊ ကညာဟိ ကညာဘိ အပေတိ.
သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ၊ ကညာယ သန္တကံ၊ ကညာနံ သန္တကံ.
ဩကာသေ သတ္တမီ၊ ကညာယ တိဋ္ဌတိ.
၈၇. ယံ [က. ၁၁၆၊ ရူ. ၁၈၀၊ နီ. ၄၄၃].
ဃတော စ ပသညေဟိ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏေဟိ စ သ္မိံနော ယံ ဟောတိ ဝါ.
ကညာယံ တိဋ္ဌတိ၊ ကညာယ တိဋ္ဌတိ၊ ကညာသု တိဋ္ဌတိ.
သဒ္ဓါ မေဓာ ပညာ ဝိဇ္ဇာ၊ စိန္တာ မန္တာ ဝီဏာ တဏှာ.
ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ဧဇာ မာယာ၊ မေတ္တာ မတ္တာ သိက္ခာ ဘိက္ခာ.
ဇင်္ဃာ ဂီဝါ ဇိဝှါ ဝါစာ၊ ဆာယာ အာသာ ဂင်္ဂါနာဝါ.
ဂါထာ သေနာ လေခါ သာခါ၊ မာလာ ဝေလာ ပူဇာ ခိဍ္ဍာ.
ပိပါသာ ဝေဒနာ သညာ၊ စေတနာ တသိဏာပဇာ.
ဒေဝတာ ဝဋ္ဋကာ ဂေါဓာ၊ ဗလာကာ ပရိသာ သဘာ.
ဦကာ သေဖာလိကာ လင်္ကာ၊ သလာကာ ဝါလိကာ သိခါ.
ဝိသာခါ ဝိသိခါ သာခါ၊ ဂစ္ဆာ ဝဉ္ဈာ ဇဋာ ဃဋာ.
ဇေဋ္ဌာ သောဏ္ဍာ ဝိတဏ္ဍာ စ၊ ဝရုဏာ ဝနိတာ လတာ.
ကထာ နိဒ္ဒါ သုဓာ ရာဓာ၊ ဝါသနာ သီသပါ ပပါ.
ပဘာ သီမာ ခမာ ဇာယာ၊ ခတ္တိယာ သက္ခရာ သုရာ.
ဒေါလာ တုလာ သိလာ လီလာ၊ လာလေ’လာ မေခလာ ကလာ.
ဝဠဝါ’ လမ္ဗုသာ မူသာ၊ မဉ္ဇူသာ သုလသာ ဒိသာ.
နာသာ ဇုဏှာ ဂုဟာ ဤဟာ၊ လသိကာ ဝသုဓာဒယော.
၈၈. နမ္ဗာဒီဟိ [နမ္ဗာဒီဟိ (ဗဟူသု)].
ဂသညေဟိ အမ္ဗ၊ အန္န၊ အမ္မဣစ္စေတေဟိ ဂဿ ဧ န ဟောတိ.
၈၉. ရဿော ဝါ.
အမ္ဗာဒီနံ ရဿော ဟောတိ ဝါ ဂေ ပရေ.
ဘောတိ အမ္ဗ၊ ဘောတိ အမ္ဗာ၊ ဘောတိ အန္န၊ ဘောတိ အန္နာ၊ ဘောတိ အမ္မ၊ ဘောတိ အမ္မာ၊ သေသံ ကညာသမံ.
ဧတ္ထ ဝိသေသဝိဓာနမုစ္စတေ.
၉၀. တိ သဘာပရိသာယ.
သဘာပရိသာဟိ သ္မိံနောတိ ဟောတိ. ‘ဃော ဿံဿာဿာယ တီသူ’တိ သုတ္တေန တိမှိ ရဿော.
သဘတိ၊ သဘာယ၊ သဘာယံ၊ သဘာသု၊ ပရိသတိ၊ ပရိသာယ၊ ပရိသာယံ၊ ပရိသာသု၊ တမဒ္ဒသ မဟာဗြဟ္မာ၊ နိသိန္နံ သမှိ ပရိသတိ၊ ဣတိ ဘဂဝါ တသ္မိံ ပရိသတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကာယံ ဝိဝရိ [မ. နိ. ၁.၃၅၉].
နန္ဒမာတာ၊ ရာဇဓီတာဣစ္စာဒီသု ‘ဃဗြဟ္မာဒိတွေ’တိ ဃဿ ဧတ္တံ.
အစ္ဆရိယံ နန္ဒမာတေ၊ အဗ္ဘုတံ နန္ဒမာတေ [အ. နိ. ၇.၅၃]၊ ဘောတိ ဒေဝဓီတေ၊ ဘောတိ သကျဓီတရေ-မဟာဝုတ္တိနာ သမာသေ သျာဒီသု အာရတ္တံ ရဿတ္တဉ္စ. လ္တုပစ္စယန္တာ ပန ယေဘုယျေန တီသု လိင်္ဂေသု သမာနရူပါ ဟောန္တိ၊ ‘‘အတ္ထဓမ္မံ ပရိပုစ္ဆိတာ စ ဥဂ္ဂဟေတာ စ ဓမ္မာနံ သောတာ စ ပယိရူပါသိတာ စာ’’တိ ထေရီပါဠိ. တထာ ကွစိ ဂစ္ဆန္တာဒိသဒ္ဒါပိ. တမောခန္ဓံ ပဒါလယံ၊ ဧဝံ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ ဣစ္စာဒိ-တတ္ထ ပဒါလယန္တိ ပဒါလယန္တီ၊ ဘဏန္တိ ဘဏန္တီတိ အတ္ထော.