၁၁. ဝိသေ

ကိန္တံ ဝိသေသန မိစ္ဆာဟ-‘ယမိ’စ္စာဒိ၊ ယံ အဝတ္ထာပယတိ တံ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကိန္တံ ဝိသေဿမိစ္စာဟ-‘ယဒနေကေ’စ္စာဒိ၊ ယံ အဝတ္ထာ ပီယတေ တမဘိဓီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ နနွေကတ္ထေနေတျုစ္စမာနေ ဝိသေဿေနေတိ ကထမဝဂမျတေ၊ ယတော ဧဝံ ဝိဝရိတဝါ တျာသင်္ကိယာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ.

သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာတိ ဧဝံ မညတေ ‘‘သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒါ သကတ္ထမိဝ နိယတမ္ပဋိ-ယောဂိနမာက္ခိပန္တိ။ တေန ဝိနာ တေသံ သကတ္ထဿာသမ္ဘဝါတိ၊ ဝိဝရိတဝါတိ ဝိဝရိတ္ထ၊ ဧကတ္ထေနေတီမဿ သမာနာဓိကရဏေန သဟ သမာသော ဟောတီတိ ဧဝံ သာဇ္ဈာဟာရော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အတ္ထသဒ္ဒဿာနေကတ္ထတ္တာ ဝိသေသေတိ ‘အတ္ထော အဘိဓေယျော’တိ. ကထံ တေနတ္ထော ဝုစ္စတီတျာဟ- ‘အဓိကရီယတိ’စ္စာဒိ.

ဝိသေဿဿ သမာနာဓိကရဏတ္တဉ္စ ဝိသေသနာပေက္ခန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိသေဿသဒ္ဒဿ ဝိသေသနေန သဟ သမာနာဓိကရဏတ္တံ ဝိသေသန သဒ္ဒါပေက္ခန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တတ္ထ ကာရဏမာဟ- ‘သမ္ဗန္ဓာ’တိ၊ အဓိကရဏဿ သမာနတ္တံ နာမ ဘိန္နာနံ သမ္ဗန္ဓီနံ ဘဝတိ၊ သမ္ဗန္ဓိနော စ သမ္ဗန္ဓမန္တရေန န ဟောန္တီ [ဟောတိ (ပေါတ္ထကေ)] တိ ဝိသေသနဝိသေဿာနံ သမ္ဗန္ဓော ဝိညာယတေ၊ ဧဝံ ဝိညာတာ တသ္မာ သမ္ဗန္ဓာတိ အတ္ထော.

သဒ္ဒဗျတိရေကေန ဟေတ္ထ အတ္ထာနံ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝေါ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ ဟိ ‘နီလမုပ္ပလ’န္တိ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ သန္နိဟိတာနိ နီလန္တိ နီလတ္တံ ဂုဏသာမညံ၊ နီလော ဂုဏော၊ တဒါဓာရော ဒဗ္ဗန္တိ တီဏိ၊ ဥပ္ပလန္တိ ဥပ္ပလတ္တံ ဥပ္ပလဇာတိ၊ ဒဗ္ဗဉ္စ တန္နိဿယောတိ ဒွေ.

တတ္ထ ဥပ္ပလဇာတိ ဂုဏဇာတီနံ [နီလဇာတိဥပ္ပလဇာဘဓနံ (ကာတန္တဋီကာ)] တာဝ န သမ္ဘဝတိ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝေါ ဇာတိယာ နိဂ္ဂုဏတ္တာ၊ နီလတ္တဿ စ နီလဂုဏေ သမဝါယိနော၊ ဥပ္ပလတ္တဿ စ ဥပ္ပလဒဗ္ဗေ သမဝါယိနော သမာနာဓိကရဏတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဥပ္ပလဇာတိယာ နီလဿ စ ဂုဏဿ အတ္ထိ သမာနာဓိကရဏတ္တံ။ နီလ မုပ္ပလန္တိ ပဝတ္တိနိမိတ္တာနံ ဥပ္ပလဇာတိနီလဂုဏာနမေကမဓိ ကရဏံနိဿယောတိ၊ ဝိသေသန ဝိသေဿဘာဝေါ တု နတ္ထိ ဇာတိယာ အနီလတ္တာ၊ ဂုဏဒဗ္ဗာနန္တု သမ္ဘဝတိဝိသေသနဝိသေဿတ္တံ ဒဗ္ဗဿာနေကဂုဏတ္တာ၊ သမာနန္တု တေသမ္ပရမဓိကရဏံ တတိယံ နတ္ထိ၊ ယေန သမာနာဓိကရဏတ္တံ သိယာ၊ ဧဝံ နီလဒဗ္ဗ ဥပ္ပလဒဗ္ဗာနမ္ပိ အညမညပရိဟာရေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ န ဝိသေသန ဝိသေဿဘာဝေါ၊ နာပိ သမာနာဓိကရဏတ္တံ၊ ကသ္မာ အညမညာသမ္ဗန္ဓတော အပေက္ခာဘာဝတော၊ ဝုတ္တပဋိပက္ခတော ပန ဝက္ခမာနနယေန သဒ္ဒါနမေဝ သာမာနာဓိကရဏျံ ဝိသေသနဝိသေဿတ္တဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တေနေဝါဟ-‘အတောယေဝေ’စ္စာဒိ.

အတောယေဝါတိ ယတော ဝိသေဿဿ သမာနာဓိကရဏတ္တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ၊ အတောယေဝ ဟေတုတောတိ အတ္ထော၊ ဘိန္နနိမိတ္တပ္ပ ယုတ္တာနမေဝါတိ သာမညေန နီလဂုဏာဓာရေ ဒဗ္ဗေ ဂုဏေယေဝ ဝါ နီလသဒ္ဒဿ၊ ဥပ္ပလသဒ္ဒဿ စ သာမညေန ဂုဏဝတိ ဒဗ္ဗေ ဝတ္တမာနတ္တာ အညမညေသု ဘိန္နေသု သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏေသု ပယုတ္တာနံ သဒ္ဒါနမေဝ [နိဋ္ဌာနမေဝ (ပေါတ္ထကေ)].

သမာနာဓိကရဏတ္တန္တိ နီလုပ္ပလသဒ္ဒါနံ ဝိသုံဝိသုံ ယောဂေ ဝိသိဋ္ဌဒဗ္ဗ ဝါစိတ္တဿာသမ္ဘဝါ၊ နီလဉ္စ တံ ဥပ္ပလံ စေတိ သာမာနာဓိကရဏျေ သန္နိပတိတေ သတိ သမ္ဘဝါ ဧဝံ တတ္ထ ဝိသိဋ္ဌေ ဝတ္ထုမှိ ပဝတ္တာနံ တေသံ သမာနတ္ထတာ၊ ဧဝကာရေန ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထံ ဒဿေတုမာဟ-‘နတွဘိန္နေ’စ္စာဒိ.

နနုစေတျာဒိ စောဒျံ၊ သီသမ္ပာတီတိ သီသပါ ရုက္ခဝိသေသော၊ နယိဒ မေဝမိစ္စာဒိ ပရိဟာရော.

အထ တုစ္စတေဣစ္စာဒိနာ ပရဿ ဝစနာဝကာသမာသင်္ကတေ၊ ဝိသေသဝုတ္တီတိ ဖလဿ ရုက္ခဿ စ သာမညသဒ္ဒတ္တာ ဘာဝေန ဝိသေသေ ဝုတ္တိ၊ ဣမေသန္တိ သီသပါဒီနံ န သမောဓာရိတာတိ န နိစ္ဆိတာ၊ သာမညဝုတ္တိယေဝ သမောဓာရိတာတိ အဓိပ္ပါယော၊ အဝသိတာ နိစ္ဆိတာ ဝုတ္တိ ယေသံ သီသပါဒီနံ တေ အဝသိတဝုတ္တယော၊ ပယတနံ ဝိနာ တဒါ ပပ္ပေါတိ စာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ပယတနန္တိ ‘သာမတ္ထိယလဒ္ဓေပိဝိသေဿေ’တိဝစနံ. တဉ္စနတ္ထိစ္စာဒိ ပရိဟာရော၊ သရူပမတ္တကထနာယာတိ ဝုတ္တတ္ထာနမ္ပိ သရူပမတ္တကထနာယ ‘ပူပေ ဗဟူ အာနယေ’တိ ယထာ၊ ဧဝံ ဇာတီယကန္တိ သရူပကထနပ္ပကာရယုတ္တံ. ဥပသံဟရမာဟ-‘တဒေဝ’မိစ္စာဒိ၊ နိပါတသမုဒါယောဝါယံ ဝုတ္တေန ပကာရေနေတျဿ အတ္ထေ ဝတ္တတေ.

အညတရသမ္ဘဝေပိ တန္နိဝတ္တိယာ ဝစနသဗ္ဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ- ‘အထပိ’စ္စာဒိ၊ အညတရသမ္ဘဝေပီတိ ဝိသေသနဿ ဝိသေဿဿ ဝါ သမ္ဘဝေပိ၊ ယတြပျုဘိန္နမတ္ထိ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝသမ္ဘဝေါ တတ္ထပိတာဝ ဗဟုလံဝစနတောဝ နိဝတ္တိ ဟောတိ၊ ကိမ္ပနာ-ညတရသမ္ဘဝေတိ ဒဿေတုမာဟ-‘ယထာ ပုဏ္ဏော’ဣစ္စာဒိ၊ ဧတ္ထ ပန အညေပိ ပုဏ္ဏနာမကာ သန္တီတိ ဗျဘိစာရသမ္ဘဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝသမ္ဘဝေ ဗဟုလံဝစနမေဝ သမာသံ နိဝတ္တေတိ၊ ဧဝံ ဝိဓေပီတိ အညတရသမ္ဘဝေပိ၊ န ကေဝလံ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝသမ္ဘဝေ၊ အထ ခေါ ဧဝံ ဝိဓေပျည တရသမ္ဘဝေပိတျဝိသဒ္ဒဿ အတ္ထော.

ယဇ္ဇေဝမိစ္စာဒိ ပစ္စေကံ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝေ သတိ အနိဋ္ဌာ ပါဒနစောဒနာ၊ ပစ္စေကံ ဝိသေသနံ သိယာ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝိသေသနတ္တာ၊ တတ္ထ ဒေါသမာဟ-‘ဝိသေဿဿစ ပုဗ္ဗနိပါတော’တိ၊ စော-ဝဓာရဏေ၊ ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ ဝါ၊ ကုတောစ္စာဟ- ‘နာဂ္ဂဟိတေ’စ္စာဒိ၊ ဣတိ ကာရဏေ၊ အတော ကိမနိဋ္ဌမာယာတ မိစ္စာဟ- ‘ဥပ္ပလနီလန္တိပိ သိယာ’တိ၊ ဣတ္ထဉ္စရဟိ ကိန္တျာဟ- ‘နီလုပ္ပလန္တိ စေ’စ္စာဒိ. ပရိဟာရမာဟ-‘နေသဒေါသော’စ္စာဒိ၊ ဥပပတ္တျန္တရမာဟ- ‘အထ စေ’စ္စာဒိ.

အညမညာနုပကာရိတ္တာတိ အညမညဿ ဝိသေသနဝိသေဿတ္တေ နာနုပကာရိတ္တာ သပ္ပဓာနတ္တာတိ အတ္ထော၊ အထ ဒွိန္နမ္ပိ အပ္ပဓာနတ္တံ ကသ္မာ န သိယာ တျာဟ- ‘အပ္ပဓာနတ္တေပိ’စ္စာဒိ၊ သကသကပ္ပဓာနာပေက္ခာဝန္တာနန္တိ သကေသကေ ပဓာနေ အတ္တနိ အပေက္ခာဝန္တာနံ. အထ ကုတော ဒဗ္ဗဿေဝ ပဓာနတ္တမသိတံ၊ န တု ဂုဏဿေတျာသင်္ကိယ ဉာယမုပနိဿယတိ ‘အထ စေ’တျာဒိနာ. ဆာဂေါတျဇော ဝုစ္စတေ၊ တံ သေတဝဏ္ဏမာလဘေထ မာရေယျ၊ ဖုသနံ ဝါ ကရေယျာတိ အတ္ထော၊ အာပုဗ္ဗော လဘိ ဟိ မာရဏေ ဖုသနေ စ ဝတ္တတေ၊ ဒေသနာယန္တိ [စောဒနာယန္တိ စောဒနာဝါကျ (ပေါတ္ထကေ)] ဝေဒဝါကျေတိ အတ္ထော၊ ကုတော ဆာဂတော-ညော နာလဗ္ဘတေစ္စာဟ- ‘န ဟိ’စ္စာဒိ.

ဆာဂါဘာဝေတိ သေတဂုဏယုတ္တဿ ဆာဂဿာဘာဝေ၊ ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိမာလဗ္ဘာတိ သေတဂုဏယောဂေန ဝိဋ္ဌပိဏ္ဍိံ အာလမ္ဘ၊ န စ နာလမ္ဘတေ တသ္မာ ဂုဏော အပ္ပဓာနန္တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ.

ပုန စောဒေန္တော အာဟ- ‘နနု စေ’စ္စာဒိ၊ အထေတျဓိပ္ပါယမာသင်္ကတေ၊ အနိဋ္ဌမာပါဒယတိ နီလသဒ္ဒေပိ ပသင်္ဂေါ’တိ၊ ကုတောစ္စာဟ- ‘သောပိဟိ’စ္စာဒိ၊ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ- ‘‘ဥပ္ပလသဒ္ဒေါ ဇာတိဝါစီ၊ န တု ဒဗ္ဗဝါစီ၊ ဇာတိ ဝိသိဋ္ဌဒဗ္ဗဝါစိတ္တာ ယဒိ ဒဗ္ဗဝါစီတိ ဝုစ္စတေ၊ တဒါ နီလသဒ္ဒေါပိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌ ဒဗ္ဗဝါစိတ္တာ ဒဗ္ဗဝစနမာပဇ္ဇတီတိ ဣမေသံ န ကောစိ ဝိသေသော’’တိ၊ ပရိဟရန္တော အာဟ ‘နေဒမတ္ထိ’စ္စာဒိ၊ အပါယိနော အပဂန္တာရော ဒဗ္ဗာတိ ဂမျတေ၊ ကုတောစ္စာဟ- ‘သတီပိ’စ္စာဒိ၊ ဣတိ ကာရဏေ.

ဝိသေသနမေကတ္ထေနေတိ သိဒ္ဓေပိ ပပဉ္စတ္ထံ ပရိပ္ဖုဋတ္ထဉ္စ ဥဒါဟရဏဗဟုတ္တံ ဒဿေတုံ ပါဏိနိယေဟိ ဗဟုံ သုတ္တိတံ၊ သဗ္ဗဿေတဿ ပစ္စက္ခာတဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တိယမုဒါဟရဏမတ္တံ ဒဿိတံ၊ တဒိဒါနိ ဗျာချာတုကာမော အာဟ- ‘ပုဗ္ဗကာလေ’စ္စာဒိ၊ ဆိန္နောစ ဝိသေသနန္တီ သမ္ဗန္ဓော ‘‘ပုဗ္ဗကာလေက သဗ္ဗဓုရပုရာဏနဝကေဝလာနိ သမာနာဓိကရဏေနေ’’တိ (၂-၁-၄၉) တေ သမေတ္ထ သုတ္တံ၊ တတ္ထေကာဒီနံ ဝုတ္တိယမုဒါဟရဏာနိ န ဒဿိတာနျုပလက္ခဏတောဝ ဝိညာယန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဧကေ’စ္စာဒိ၊ ဧကော စ သော ပုရိသောစာတျာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော ဥပလက္ခဏတ္တာယေဝ စ ‘သတ္တ စ တေ ဣသယော စ သတ္တိသယော’စ္စာဒိကဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဥပမီယတေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတေ-နေနေတျုပမာနံ၊ ဥပမီယတီတျုပမေယျံ၊ တေသံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သာဓာရဏော ယော ဓမ္မော သာမတာတေန ဝိသိဋ္ဌံ ယဒုပမေယျံ၊ တံ ဝစနေနေတျတ္ထော ဥပမာနောပမေယျစ္စာဒိ ကဿ၊ သမာသော ဘဝတီတိ သေသော၊ ကာရဏမာဟ- ‘ဝိသေသေ’စ္စာဒိ၊ ဝိသေသာပရိဂ္ဂဟာတိ ဝိသေသနန္တျေဝ သာမညေန ပရိဂ္ဂဟာ၊ ဧဝမ္ဘူ တဿာပီတိ ဥပမာနရူပဿာပိ. နနု သတ္ထီသဒ္ဒဿသတ္ထိယံ ဝုတ္တိ သာမာသဒ္ဒဿ တု ဒေဝဒတ္တာယ၊ အတော ဗျဓိကရဏတ္တာ ကထမေတ္ထ သမာသောစ္စာသင်္ကီယာဟ- ‘ယဒေ’စ္စာဒိ၊ သမာနော ဓမ္မော သာမတ္တာဒိ ယဿ သော သဓမ္မော၊ တဿ ဘာဝေါ သာဓမ္မိယံ သာမတ္တံ၊ တသ္မာ ဒေဝဒတ္တာတ္ထေ ဝတ္တတေ ဥပစာရဝသေန၊ သာမာသဒ္ဒေါပိ ဂုဏဝစနောပိ သာမတ္တံ ဝတွာ သဒ္ဓါဒိတ္တဝသေနာဘေဒေါပစာရေန ဝါ ဒေဝဒတ္တာယံ ဝတ္တတေ၊ နနု စ သာမာသဒ္ဒဿ ဒေဝဒတ္တာဘိဓာနေ စရိတတ္ထတာယ သတ္ထီ ဂုဏေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာတျနိယတဂုဏပ္ပတီတိပ္ပသင်္ဂေါ နေကဂုဏာဓာရတ္တာ သတ္ထိယာတျာသင်္ကိယာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ.

ဣဟာတိ နိဒ္ဓါရဏေ၊ ဧတေသံ ဂုဏာနံ မဇ္ဈေတိ အတ္ထော၊ ဣဟ ဝါ သတ္ထိယံ၊ သာမဂုဏဝန္တတာယ သာမာယာတိ ဂမျတေ၊ ပသိဒ္ဓိဝသေနာတိ သတ္ထိသာမာတျတြောပမာနံ သတ္ထီ၊ ဥပမေယျာ ဒေဝဒတ္တာ၊ ပသိဒ္ဓန္တုပမာနံ ဘဝတိ နာပ္ပသိဒ္ဓံ။ ပသိဒ္ဓသာဓမ္မိယာ သာဓျု သာဓနမုပမာနန္တိ ကတွာ သတ္ထိယေဝ သာမင်္ဂုဏေန ပသိဒ္ဓါ န ဒေဝဒတ္တာ၊ တသ္မာ သာမဂုဏပ္ပသိဒ္ဓိယာတိ အတ္ထော. သာဓျုတေ ဥပမီယတေနေနေတိ သာဓနမုပမာနံ၊ သာဓျတေ ဥပဓီယတေတိ သာဓျမုပမေယျံ၊ ပသိဒ္ဓဿ သာဓမ္မိယံ တေန၊ သာဓျဿာပ္ပသိဒ္ဓဿ ကဿစိ သာဓနံ သာဓျသာဓနံ. ယတြတွိစ္စာဒိနာ ဗဟုလံဝစနသာမတ္ထိယာ သာမညဝစနေနေဝ သမာသသဗ္ဘာဝံ ဝတွာ အညေနာသဗ္ဘာဝမုဒါဟရဏေန ဖုဋယိတုံ ‘ဖာလာ ဣဝ တဏ္ဍုလာ’တျာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တဏ္ဍုလသဒ္ဒေါတိ ဥပမေယျဘူတတဏ္ဍုလသဒ္ဒေါ၊ တဏ္ဍုလတ္တမ္ပိ ဝတွာ ဒဗ္ဗေ ပဝတ္တော သာမညဝစနော နတု ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဒဗ္ဗေတိ တဏ္ဍုလဒဗ္ဗေ ဖာလဒဗ္ဗေ စ.

ဥပမာနောပမေယျသာဓာရဏသူရတ္တာဒိဓမ္မဝစနာပ္ပယောဂေတိ ဥပမာနောပမေယျာနံ သာဓာရဏော ယော ဝိသာရဒတ္တာဒိဓမ္မော တဗ္ဗစနဿ ‘မုနိ အယံ သီဟော ဝိယ ဝိသာရဒေါ’တျာဒေါ ဝိသာရဒါဒိသဒ္ဒဿာပ္ပယောဂေတိ အတ္ထော၊ ကေသဉ္စိတိ ကေသဉ္စိ သဒ္ဒါနံ မဇ္ဈေ၊ ဝိသေဿတ္တမေဝ ဖုဋယတိ. ‘တထာ စေ’တျာဒိနာ၊ ဝိသေသနဝိသေဿာနံ ယထိဋ္ဌတ္တာ နိစ္စံ သီဟာဒီနံ ဝိသေဿတာယေဝ ဝစနိစ္ဆာတိ ပုဗ္ဗနိပါတတ္တာပ္ပသင်္ဂေါတိ ဘာဝေါ၊ ဥပပတျန္တရမာဟ-‘ဝိသေသနဿေဝေ’စ္စာဒိ၊ ယဒိပိ သီဟော ဝိသေသနမေဝ န ဝိသေဿံ၊ တထာပိ ဗဟုလာဓိကာရာ ဝိသေသနဿာပိ ပရနိပါတောတိ ဘာဝေါ.

အထာတြာပိ ဝိသေသနန္တေဝ သမာသပ္ပဋိပါဒနေ’မုနိ အယံ သီဟောဝ ဝိသာရဒေါ’စ္စာဒေါ သာမတ္ထိယတောဝ သမာသာပ္ပသင်္ဂေပိ ဥပမာနော ပမေယျာနံ သာဓာရဏဝိသာရဒတ္တာဒိဓမ္မဝစနာပ္ပယောဂေ သတိ တပ္ပသင်္ဂါဘာဝတ္ထံ ဝစနမာရဗ္ဘနီယန္တိ စောဒေတိ ‘နနုစေ’တျာဒိနာ၊ သာမတ္ထိယတောတိ သာမညဝစနပ္ပယောဂေ သာပေက္ခတ္တာ သမာသာပ္ပသင်္ဂေါတိ သာမတ္ထိယံ တသ္မာတိ အတ္ထော. သာမညပ္ပယောဂတ္ထန္တိ သမာသဝါကျေ သာမညဝစနဿ သူရတ္တာဒိ(နော)၊ အပ္ပယောဂတ္ထံ၊ တထာ ဟိစ္စာဒိနာ သာမညသဒ္ဒပ္ပယောဂေ သာမတ္ထိယတော သမာသာသဗ္ဘာဝါ သုတ္တန္တရဿာနာရဗ္ဘနီယဘာဝံ သာဓေတိ.

ဝိသေသာနန္တဗ္ဘာဝါတိ သာမညဿ သမာသေ အန္တောဘာဝေပိ တိခီဏတ္တာဒိတော ဝိသိဋ္ဌဿ သူရဿာဒိဝစနီယဿ ဝိသေသဿ သမာသေ အနန္တောဂဓတ္တာ အပ္ပသင်္ဂေါ သာပေက္ခမသမတ္ထန္တိ. အထေတိ ‘သစ္စမေတ’န္တိအာဒိံ ပရဝစနမာသင်္ကိယ ဝဒတိ၊ ဧဝမာဒိသိဇ္ဈနတ္ထံ သမာသောတိ (ဉာပနတ္ထံ) အာရဗ္ဘနီယမ္ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ပဓာနဿာတိ ‘ရညောပုရိသော-ဘိရူပေါ’တေတ္ထ အဘိရူပသာပေက္ခဿ ပုရိသဿ ဝိသေသနတ္တေနေဝါ [ဝိသေသနံ တေနေဝါ (ပေါတ္ထကေ)] ပ္ပဓာနံ၊ သမာသာဝယဝဘူတံ ရာဇာနံ ပတိ ဝိသေဿဘာဝေနာဝိဖလိတသကတ္ထတာယ ပဓာနဘူတဿ ပုရိသဿ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘ရာဇပုရိသဿ ဒဿနီယဿ ဂေဟ’န္တိ သင်္ဂဏှာတိ.

ဧတ္ထ ဟိ ဂေဟမ္ပတိ ဝိသေသနဘာဝေနာပ္ပဓာနတ္တေပိ ရာဇာနမ္ပတိ ပဓာနဘူတဿ ပုရိသဿ သာပေက္ခဿာပိ သမာသော ဟောတေဝ. ဣဒဉ္စဉာပနတ္ထံ ဝစနာရမ္ဘပ္ပယောဇနဉ္စ၊ ကာရဏမာဟ- ‘ဂမကတ္တာ’ဣစ္စာဒိ.

ဂမကတ္တာတိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျတ္ထဿ ဝုတ္တိယမ္ပတီယမာနတ္တာ ဂမကတ္တံ တသ္မာ၊ နစေဟ ဂမကတ္တမတ္ထီတိ ‘မုနိ သီဟောဝ သူရော’တျတြ တု ဝါကျတော ယောတ္ထော ပတီယတေ၊ နာယံ ‘မုနိ သီဟော သူရော’တျတော ဂမျတေတိ ဂမကတ္တံ နတ္ထီ-တိ အတ္ထော၊ တထာဟိ မုနိသီဟသဒ္ဒေနေဝေါ ပမာနောပမေယျဘာဝနိမိတ္တဿ ဝိသာရဒတ္တဿ သဘာဝေနေဝေါပါဒါနတော ဝိသာရဒသဒ္ဒဿ တေန သမ္ဗန္ဓာဘာဝေါ.

အပဝဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနံ၊ ဝါကျမေဝေတိ ဧဝကာရေန ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထမ္ပဒဿယမာဟ- ‘ဝုတ္တိနိဝတ္တေတီ’တိ ဗဟုလာဓိကာရတော ဝိညာယတိ၊ နနု စာတြ ဝိသေဿဘာဝါသမ္ဘဝါပ္ပသင်္ဂေါယေဝ ဝုတ္တိယာတိ စောဒေတိ. ‘နနုစေ’တျာဒိနာ.

ပုဏ္ဏတာဗျဘိစာရာတိ ပုဏ္ဏတာသင်္ခါတဿ ဗာလာဒိအဝတ္ထာဝိသေသဿ အဝိနာပ္ပဝတ္တိတော ဗျဘိစာရီ ဟိ ဝိသေဿမ္ဘဝတိ ယထာ နီလတာယုပ္ပလံ၊ ပရိဟရတိ ‘နေဒမတ္တိ’စ္စာဒိနာ၊ မန္တာဏိပုတ္တာနံ အနေကတ္တာတိ ကေဝလံ မန္တာဏိယာ ပုတ္တော ပုဏ္ဏောယေဝါတိ အဘာဝါ တေသံ ဗဟုဘာဝတော၊ အတ္တနော အတ္တနော ဂဟဿ ပတယောတိ ဂဟပတီနံ ဗဟုတ္တံ ပါကဋမေဝ.

ဝုတ္တိယေဝေတိ ဧဝကာရေန ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထမာဟ-‘ဝါကျံ နိဝတ္တေတီ’တိ. ဝိသိဋ္ဌဇာတိဝစနာတိ ဝုတ္တံ ကဏှသပ္ပဇာတိယာ လောဟိတသာလိဇာတိယာ စ ဝိသိဋ္ဌတ္တာ.

တစ္ဆကော သပ္ပေါတိ ဗျာချေယမုပနိက္ခိပ္ပစောဒယမာဟ- ‘နနု စေ’စ္စာဒိ. တစ္ဆကဘာဝါနပေတောတိ ဗာလယုဝတ္တာဒိသင်္ခါတတစ္ဆကဘာဝတော အဗျာဝုတ္တော၊ အတ္ထိနာမဓေယျောတိ တစ္ဆကော နာမ ကောစိ တန္နာမော အတ္ထိ၊ ကိရိယာသဒ္ဒေါတိ တစ္ဆတီတိ တစ္ဆကောတိ ဧဝံ ကိရိယာယ ပဝတ္တိနိမိတ္တတ္တေနောပါဒိန္နော ဝဍ္ဎကီဝါစီ တစ္ဆကသဒ္ဒေါ၊ ဧဝံ မညတေ ‘‘ယထာဝုတ္တနယေန ဝိသေသနဝိသေဿသဗ္ဘာဝါ သမာသေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တထာ သတိ ကိမိဒံ ပစ္စုဒါဟရဏံ ကတ’’န္တိ. အတြ ကေနစိ န နာမဓေယျဿေတျာဒိ နောပဇာယတေဝါတျေတဒဝသာနံ ဝုစ္စမာနမနုဒျတံ နိရာကတ္တုကာမော အာဟ-‘ယောပါ ဟေ’စ္စာဒိ.

ဣမဿာယမဓိပ္ပါယော ‘‘ဝုတ္တနယေန တစ္ဆကသဒ္ဒဿ ကိရိယာ သဒ္ဒဿာတ္ထဝိသယာပေက္ခာယာဘာဝတော ဝိသေဿတ္တာဘာဝါ ပစ္စုဒါဟရဏမိဒံ ကတ’’န္တိ.

ကသ္မာ အယုတ္တမိစ္စာဟ-‘ယတော’စ္စာဒိ၊ နာမဓေယျဿ ကိရိယာဝါစိနော စ အတ္ထာဘိဓာနသာမတ္ထိယံ တုလျံ ဝါ န ဝါ၊ အဝယဝပ္ပသိဒ္ဓိယာ သမုဒါယပ္ပသိဒ္ဓိ ဗလဝတိ ဝါ နဝေတျေတံ ဝိစာရေတုံ ယတော နာဓိကတန္တျတ္ထော၊ ကိဉ္စရဟိ အဓိကတန္တျာဟ- ‘အပိတွိ’စ္စာဒိ၊ တစ္ဆကသဒ္ဒေါနေကတ္ထဝုတ္တိ နာနေကတ္ထောတိ ဝိစာရေတုမဓိကတန္တိ ယောဇနာ.

ဧဝံ မညတေ- ‘‘ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝစိန္တာယံ သဒ္ဒါနမတ္ထာဘိဓာနသာမတ္ထိယစိန္တာ န ယုဇ္ဇတေ ‘သတိ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဟောတီ’တိ ဝိသေသနံ မဂ္ဂီယတေ၊ နာသမ္ဘဝေ နာဗျဘိစာရေ ယထာ သီတံ (ဟိမံ) ဥဏှောဂ္ဂီတိ၊ တသ္မာ သမ္ဘဝဗျဘိစာရစိန္တာ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝစိန္တာယမုပယုဇ္ဇတီတိ တစ္ဆကသဒ္ဒေါ-နေကတ္ထဝုတ္တိဝါ န ဝေတျေတဒေဝ ဝိစာရေတုမဓိကတန္တိ ကတ္ထစိပိ ဝိသေသနဝိသေဿ သဗ္ဘာဝေ သမာသော ဟောတေဝါ’’တိ၊ ယဒိပိ နာမဓေယျကိရိယာဝါစီနမတုလျမတ္ထာဘိဓာနံ သမုဒါယပ္ပသိဒ္ဓိယာ စ ဗလဝတိတ္တံ၊ တထာပိ ဝက္ခမာနနယေန သမာသသဗ္ဘာဝါ န ကာစိ ဟာနီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဧတ္ထ စာ’တိအာဒိ.

ဧတ္ထစာတိ ကေစိ ပက္ခေ စ၊ ကဉ္စိ ပီဠမာဝဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကုတောစ္စာဟ ‘တထာဟိ’စ္စာဒိ. ဧဝံ မညတေ- ‘‘ယဒီပိ သမုဒါယပ္ပသိဒ္ဓိယာ သတိ ကိရိယာသဒ္ဒတ္ထဝိသယာပေက္ခာ နောပဇာယတေ၊ တထာပိ နာမဓေယျဿေဝ တစ္ဆကသဒ္ဒဿာပျနေကတ္ထဝုတ္တိတ္တမတ္ထေဝ။ သပ္ပဝိသေသေ မနုဿေ စ တန္နာမကေ နာမဓေယျဿ တစ္ဆကသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝါ(တိ) ဝိသေသနဝိသေဿသဗ္ဘာဝတော သမာသပ္ပသင်္ဂေါ တဒဝတ္ထော ယေဝါ’’တိ၊ န ကေဝလံ သပ္ပဝိသေသဿေဝ တစ္ဆကသဒ္ဒေါ နာမဓေယျမပိတု မနုဿာနမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒတ္ထော. တစ္ဆကသဒ္ဒဿာနေကတ္ထဝုတ္တိတ္တေပိ န သမုဒါယပ္ပသိဒ္ဓိယာ အဝယဝပ္ပသိဒ္ဓီဗာဓာတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘နစာ’တိအာဒိ. စော-ဝဓာရဏေ၊ ကုတောစ္စာဟ ‘ကိရိယေ’စ္စာဒိ. ကမေနတ္ထပ္ပသိဒ္ဓီတိ ယံ၊ ဧတမ္ပန သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ယောဇနာ.

ယန္တိ ယံ ပသိဇ္ဈနံ၊ ကမေနာတိ ဗာဓာဘာဝတော အနုက္ကမေန. ဧဝဉ္စေတိ ဣမိနာ နစေတျာဒိနာ ဝုတ္တံ ပစ္စာမသတိ။ ကိမ္ပဋိဝိဟိတံ သိယာ ပရိဟဋံ သိယာတိ အတ္ထော၊ ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘တစ္ဆကော သပ္ပေါ’တိ ပစ္စုဒါဟရဏံ န ယုတ္တံ။ တစ္ဆကသပ္ပေါတိ သမာသသဗ္ဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော၊ နေဒမေဝမိစ္စာဒိနာ ပရိဟရတိ၊ ယဒါ စရတိ ယထာ ဝုတ္တေန ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝသမ္ဘဝေါ၊ တဒါ ကထံတျာဟ- ‘ယဒါ ဝိသေသနေ’စ္စာဒိ. တဒါပိ ကထံ ဝါကျေန ဘဝိတဗ္ဗမိစ္စာဟ- ‘ဣဒဉ္စေ’စ္စာဒိ. ဗဟုလံဝစနတောယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

အညဿာတိ ကမ္မနိ သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ ဆဋ္ဌီ. အဝစ္ဆေဒကတ္တာတိ ဧတ္ထ ကတ္တုနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ကာဠဿာတိ ကတ္တရိ ဘာဝယောဂေ ဆဋ္ဌိယာ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. ပတ္တာပန္နေဟိ ဒုတိယန္တဿ ဇီဝိကမ္ပတ္တော ဇီဝိကာ ပန္နောတိ သမာသော ‘ကာရကံ ဗဟုလ’’န္တေဝ (စံ-၂-၂-၁၉) ဝိဟိတော ဒုတိယန္တေန တု တေသံ သမာသတ္ထံ သုတ္တန္တရံ ကတံ ပရေဟိ၊ အတ္ထဉ္စ တေသမိတ္ထိလိင်္ဂါနမ္ပိ သမာသေနေဝ၊ ကာရနိဝတ္တိယာ၊ တထာ မာသော ဇာတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟေ ပရိမာဏိဝါစိနာ ဆဋ္ဌိယန္တေန ပရိမာဏဝစနာနံ ကာလသဒ္ဒါနံ၊ တဒါဟ- ‘ပတ္တာပန္နာန’မိစ္စာဒိ၊ ပရိမာဏံ မာသာဒိ ပရိစ္ဆေဒေါ တမဿတ္ထီတိ ပရိမာဏီ ဇာတာဒိ.

ဧတ္ထ ဟိ မာသော ပရိမာဏံ ပရိစ္ဆေဒကတ္တာ၊ ဇာတော ပရိမာဏီ ပရိစ္ဆေဇ္ဇတ္တာ၊ ပတ္တာ ဇီဝိကာနေနာတိ [ပတ္တော ဇီဝိကန္တိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ] ဝစနိစ္ဆာယံ ယော-တ္ထော သော- ဉာပဒတ္ထသမာသေပျတိန္နော ဝစနိစ္ဆာဘေဒမန္တရေနာတိဒဿေတုံ ‘အညပဒတ္ထေ ဘဝိဿတီ’တိ ယံ ဝုတ္တိယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဗျာချာတုကာမော အာဟ- ‘ဝါနေကညတ္ထေ ဣစ္စေဝါ’တိအာဒိ. အညတ္ထ သမာသေ ကတေ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ဣတ္ထိယံ ဘာသိတေ’’စ္စာဒိနာ (၃-၆၇) ပုမ္ဘာဝေါ. မာသော ဇာတဿာတိ ဝစနိစ္ဆာယံ ယော-တ္ထော၊ သော-ညတ္ထသမာသေပျဘိန္နော ဝစနိစ္ဆာဘေဒ မန္တရေနာတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယဿ ဇာတာဒိနော’စ္စာဒိ.

ဇာတသဒ္ဒဿတ္ထမာဟ သမ္ပန္နောတိ၊ သမ္ပုဏ္ဏောတျတ္ထော၊ ဣမိနာ စ မာသော ဇာတော-ဿာတိ ဝိဂ္ဂဟဿ အတ္ထော ဒဿိတော၊ အညထာတိ ယဒိ မာသော တဿ အညပဒတ္ထဿ ဇာတာဒိနော သမ္ပုဏ္ဏော န ဘာတီတိ အတ္ထော. တ္တတ္တဝန္တူနံ နိဋ္ဌာသညံ ဝိဓာယ တဒန္တဿညတ္ထသမာသေ ‘‘နိဋ္ဌာ’’တိ (၂-၂-၃၆) သုတ္တေန ပုဗ္ဗနိပါတော ဝုတ္တော၊ တဒါဟ- ‘နစေ’စ္စာဒိ၊ ပုဗ္ဗနိပါတပ္ပသင်္ဂေါ နစ သိယာတိသမ္ဗန္ဓော၊ ကုတောစ္စာဟ- ‘ဇာတိ’စ္စာဒိ. ကေသဉ္စိတိ ဝါကျကာရမာဟ၊ နစ ယုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကာရဏမာဟ- ‘ဝိသေသန’မေစ္စာဒိ၊ တထာဟိစ္စာဒိနာ ဝိသေသနဿ သာတ္ထကတ္တေ သမာသဗ္ဘာဝမဘာဝေ စာဘာဝံ သာဓေတိ။ ဆဋ္ဌီသမာသေ ‘သတိ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနဿ သာတ္ထကမ္ဘဝတီတိ ဝိသေသနဿ သာတ္ထကတ္တာ.

အဝစနေပီတိ နိယမဝစနေ (အ)သတီပိ၊ ဆဋ္ဌီသမာသပ္ပသင်္ဂေါ စရဟိ ဝုတ္တနယေန ဗျဝစ္ဆေဇ္ဇ ဗျဝစ္ဆေဒကတ္တာဘာဝေန ဝိသေသနာနတ္ထကျာ န ဘဝေယျ စေ ဝါကျေနာပိ န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ- ‘ဝါကျံ တွိ’စ္စာဒိ. အယမ္ပန ဝိသေသနသမာသော ပရေဟိ ကမ္မဓာရယောတိ ဉာယတိ။ ယထာ ကမ္မံ ကိရိယံ ပယောဇနဉ္စ ဓာရေတိ ဧဝမယံ သမာသော ကမ္မမိဝ ဒွယံ ဓာရယတီတိ.