၁. သျာဒိ

ယဿာတိကမာဝဋ္ဌိတဿယောအာဒိအက္ခရသမုဒါယဿ၊ ကိန္တန္တိ အာဟ- ‘ဣဒ’မိစ္စာဒိ၊ ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တံ သျာဒိသမုဒါယရူပံ၊ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထော၊ သမုဒါယေ ပဝတ္တာ သဒ္ဒါ အဝယဝေသုပိ ဝတ္တန္တီတိ သျာဒိသဒ္ဒေါ သိအာဒိကေ အဝယဝေပိ ဝတ္တတေ၊ ဝိဓိဂ္ဂဟဏဉာယေနာတိ ‘‘ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ ယသ္မာ သ ဝိဟိတော တဒါဒိနော တဒန္တဿ စ ဂဟဏ’’န္တိ ဉာယေန. သျာဒိ အန္တေ ယဿ တံ သျာဒျန္တံ. နနု စ ‘‘သျာဒိသျာဒိနေကတ္ထ’’န္တိ သာမညေန ဝုစ္စမာနေ ယံကိဉ္စိ သျာဒျန္တံ ယေနကေနစိ သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထီဘာဝမရဟတိ၊ တထာဟိ ယထာ ဂါမဂတောတိအာဒေါ၊ တထာ ပဿ ဒေဝဒတ္တေ ဂါမံ၊ ဂတော ယညဒတ္တော ဂုရုကုလန္တိ အာဒေါပိ သမာသော တျာသင်္ကိယာဟ-‘သာမညေန ဝုတ္တေပိ’စ္စာဒိ၊ ယဿ သျာဒျန္တဿယေန သျာဒျန္တေန သမ္ဗန္ဓော၊ တေန သျာဒျန္တေန သဟတံ သျာဒျန္တမေကတ္ထမ္ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓတော ဝိညာယတိ အဝသီယတီတိ ယဿာတျာဒိသွတ္ထော၊ တထာ စ ဂါမဂတောတျတြတ္ထီမေသ-မညမညာပေက္ခာလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓောတျေကတ္ထီဘာဝေါ၊ တတောယေဝေတ္ထာဟု-

နိယတံ သာဓနံ သာဓျေ၊ ကြိယာ နိယတသာဓနာ၊

သန္နိဓာနေန မေတေသံ [စေထိဿာ (ပေါတ္ထကေ)]၊ နိယမော-ယမ္ပကာသတီတိ.

အယမေတ္ထ အတ္ထော ‘‘ယတော ဂါမမိစ္စေတံ သာဓနံ သာဓျံ ကိရိယံ တံဗျပဒေသဇာနနယောဂျမပေက္ခတေ ဂတောတိ၊ အတော သာဓနံ ကာရ ကံ သာဓျေ ကိရိယာယ နိယတံ၊ ယတော စ ကိရိယာ သယံ သာဓနမပေက္ခတေ ကိံ ဂတောတိ၊ အတော ကိရိယာပိ နိယတံ သာဓနမေတိဿာတိ နိယတသာဓနာ ဟောတိ အယံ ယထာဝုတ္တော နိယမော အညမညာပေက္ခာဝသေန ဝတ္တမာနော ဧတေသံ သာဓျသာဓနာနံ သန္နိဓာန မတ္တေန အညမညတော ပကာသတီ’’တိ. ပဿ ဒေဝဒတ္တ ဂါမံ၊ ဂတော ယညဒတ္တော ဂုရုကုလံတျတြ တု ဂါမန္တိ သာဓနံ ပဿေတိ သာဓျမပေက္ခတေ၊ ဂတောတိ ဂမနကိရိယာ တု ဂုရုကုလမပေက္ခတေ၊ တတော စ ဂါမဂတာနံ ဝါကျန္တရာဝယဝါနံ နတ္ထေဝါပေက္ခာတိ န ဘဝတိ သမာသော၊ သဗ္ဗတ္ထေဝမူဟနီယံ၊ သမ္ဗန္ဓော ဟိ အညမညာပေက္ခာလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓျန္တရတော-နဝဋ္ဌိတံ နိဝတ္တေတွာ ဝိသေသေ နိဝေသေတိ၊ တထာစ ဝုတ္တံ–

တဿ တွာကင်္ခတော ဘေဒေ၊ ယာ ပရိပ္လဝမာနတာ၊

ဝိသေသေ တံ နိဝေသေန္တော၊ သမ္ဗန္ဓောဝါဝဆိန္ဒတီတိ.

ဘေဒေ ဝိသေသေ ဂါမန္တေတံ သာမညံ ဝိသေသာပေက္ခံ ‘ဂါမမာသီသတိ၊ ဇဟာတိ၊ ဂတော’တိ၊ တထာ ‘ဂတော ဂါမံ၊ ဝနံ၊ ဂုရုကုလ’န္တိ ဝေဝမာကင်္ခတော-ဘိလသတော တဿ တု ပဓာနပဒဿုပသဇ္ဇနပဒဿ စ ယာ ပရိပ္လဝမာနတာ အနဝဋ္ဌိတတာ တံ ဝိသေသေ ဝိသိဋ္ဌေ သမ္ဗန္ဓိနိ နိဝေသေန္တော ပတိဋ္ဌပေန္တော သမ္ဗန္ဓောဝါနေကပ္ပကာရော ကွစိ သာဓျသာဓနဘာဝလက္ခဏော ကွစိ ပကတိဝိကာရဘာဝသဘာဝေါ ကွစိ သဿာမိ သမ္ဗန္ဓရူပေါ အဝဆိန္ဒတိ သမ္ဗန္ဓျန္တရတော နိဝတ္တေတီတိ အတ္ထော၊ ယတော-ယမပေက္ခာ ဝါကျကာလေယေဝ နိရူပျတေ၊ တတော ယတ္ထာတ္ထိ ပဒါနမပေက္ခာ၊ တတ္ထ သမာသာဝဂမော၊ ယတြ တု နတ္ထိ၊ တတြ န ဘဝတီတျနုပဒိဋ္ဌော ဝိသယဝိဘာဂေါ ဉာယတေတိ ဘာဝေါ၊ ဗာလေ အဗုဓေတု နိဿာယ ဝိစိတ္တော သမာသဝိဓာနလောပါဒိနာနေကပ္ပကာရော ပဋိပတ္တိယာ သာဓုသဒ္ဒပရိဇာနနတ္ထမုပါယော သမ္ဘဝတိ၊ ပရမတ္ထတော တု သဒ္ဒန္တရတ္တာ အစ္စန္တံ [အညတ္တံ] ဝါကျသမာသာနံ ဘေဒေါ၊ န ဟိ ဝါကျေ ဒိဋ္ဌပဒါနိ သမာသေ သန္တိ၊ တထာ စ ဝုတ္တံ–

ဗာလေ နိဿာယုပါယော-ယံ၊ ဝိစိတ္တော ပဋိပတ္တိယာ၊

ဘေဒေါ ဝါကျသမာသာနံ၊ စ္စန္တံ [ညတ္တံ (ပေါတ္ထကေ)] သဒ္ဒန္တရံ ယတောတိ.

အတောယေဝါတိ ယတော သာမညေန ဝုတ္တေပိယဿယေန သမ္ဗန္ဓောတေန သဟ တဒေကတ္ထမ္ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓတော ဝိညာယတီတိ နာနိဋ္ဌံ ကိဉ္စိပီဟ ဟောတိ၊ အတောယေဝ ဟေတုတောတိ အတ္ထော. ဗျပေက္ခာ သာမတ္ထိယပရိဂ္ဂဟာယေတိ ပဒါနမညောညာကင်္ခါ ဗျပေက္ခာ၊ သာဝ သာ မတ္ထိယံ၊ တဿ ပရိဂ္ဂဟာယ. သမတ္ထဝစနံ န ကတန္တိ ပါဏိနိယေဟိ ဝိယ ‘‘သမတ္ထော ပဒဝိဓီ’’တိ (ပါ၊ ၂-၁-၁) သမတ္ထဝစနံ န ကတံ. သမတ္ထော ပဒ ဝိဓီတိ ပရိဘာသာယမယမတ္ထော ‘‘ဝိဓီယတေ [ဝိဓီယတီတိ (ပေါတ္ထကေ)] ဝိဓိ၊ ပဒါနံ ဝိဓိ ပဒဝိဓိသမာသာဒိ၊ ယောကောစီဟ သတ္ထေ ပဒဝိဓိ၊သော သမတ္ထော ဝိဂ္ဂဟ ဝါကျတ္ထာဘိဓာနေ (သတ္တိ) ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ၊ တာဒိသပရိဘာသာယ ဗျာပါရတော တေသံ ‘ပဿ ဒေဝဒတ္တ ဂါမံ၊ ဂတော ယညဒတ္တော ဂုရုကုလံ’ တျာဒေါ နာနိဋ္ဌပ္ပတ္တိ၊ သာမတ္ထိယဉ္စေတ္ထ ဒွိဓာတျုပဂမျတေ ဝါကျေ ဗျပေက္ခာဝုတ္တိယမေကတ္ထီဘာဝေါ စေတိ [ဝုတ္တိယမေကတ္ထီဘာဝေါ ဝါကျေ ဗျပေက္ခာစေတိ (ပေါတ္ထကေ)]. တတ္ထ ပဌမဿ ပရိဂ္ဂဟံ ဝစနမန္တရေန ပဋိပါဒိယ ဒုတိယဿ ပရိဂ္ဂဟမိဒါနိ ဝစနေန ပဋိပါဒယမာဟ- ‘ဧကတ္ထီ ဘာဝေါ’စ္စာဒိ၊ ဧကတ္ထီဘာဝေါ ဘိန္နတ္ထာနံ သာဓာရဏတ္ထတာဝသေန ပဝတ္တိဝိသေသော၊ ဝါကျေ ဟိ သာဓာရဏတ္ထတာ နတ္ထိ ဘိန္နတ္ထတ္တာ၊ အတောယေဝေတ္ထ ဘေဒနိဗန္ဓနာ ဆဋ္ဌျုပဇာယတေ ‘ရညော ပုရိသော’တိ၊ ဝုတ္တိယန္တူဘယပဒဗျဝစ္ဆိန္နတ္ထာဘိဓာနတော သာဓာရဏတ္ထတာ ဘဝတိ၊ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘သမာသေ ဝိသေသနံ ဝိသေဿမနုပဝီသတိ ဧကီဘဝတိ ဝိသေသနံ၊ ဝါကျေ တု ဝိသေသနံ ဝိသေဿတော ဝိသုံယေဝါ ဝတိဋ္ဌတေ’’တိ. ဒွန္ဒသမာသဿ တု ပဒါနံ ဝိသေသနဝိသေဿာဘာဝေပိ သကလပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တာ ‘ရညော ဂေါ စ အဿော စ ပုရိသော စာ’တိ ဝါကျတော ‘ရညော ဂဝါဿ ပုရိသာ’တိ သမာသဿ ဝိသေသော ဧကတ္ထီ ဘာဝလက္ခဏော ဘဝတျေဝ၊ တထာဟိ တတ္ထ ဝါကျေ ဘိန္နတ္ထနိဗန္ဓန သမုစ္စယပဋိပါဒနာယ စသဒ္ဒေါ ပယုဇ္ဇတေ၊ သမာသေ တု နပ္ပယုဇ္ဇတေ၊ ဧကတ္ထ ဝစနေနေဝါတိ ‘‘သျာဒိသျာဒိနေကတ္ထ’’ တျေကတ္ထဝစနေနေဝ၊ ဧကတ္တီဘာဝေါယေဝ ဘဝတီတိ သေသော၊ ဧဝကာရော န ဝါကျေ တထာဟိ ဒီပေတိ. ဝါကျေ ကထန္တိ အာဟ- ဝါကျေ’တိအာဒိ.

ဝါကျေတိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျေ၊ ဝိသေသေန ဂယှတိ ဉာယတျနေနေတိ ဝိဂ္ဂ- ဟော၊ သော စ တံ ဝါကျံ စေတိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ၊ ဝိသေသေန ဝါ ဂဟဏံ ဝိဂ္ဂဟော၊ တဒတ္ထံ ဝါကျံ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ၊ တသ္မိံ၊ ကာယံ ဗျာပေက္ခာတိ အာဟ-‘ဘေဒါဒိလက္ခဏာ’တိ၊ အာဒိသဒ္ဒေန သံသဂ္ဂ ဘေဒ သံသဂ္ဂါနဉ္စ ဂဟဏံ.

တတ္ထ သာန္တရေဟိ သာမျန္တရေဟိ စ ဗျာဝုတ္တိ ဆေဒေါ၊ သံဝိသေသ သာမိဝိသေသာနံ သမ္ဗန္ဓော သံသဂ္ဂေါ၊ တဒါဟ- ‘တထာဟိ’စ္စာဒိနာ၊ ဘေဒကော ဗျာဝတ္တကော၊ အတ္ထဂဟိတောတိ ကာရဏဝသေန ဘေဒဝါဒိနာ ဂဟိတော၊ ယဒေစ္စာဒိနာ သံသဂ္ဂဝါဒိနော-ဓိပ္ပါယမာဟ ယဒါ တူဘယမ္ပိစ္စာဒိနာ ဥဘယဝါဒိနော၊ အဘိမတောတိ ‘‘ပါက္ကဍာရာသမာသော’’စ္စနေန (၂-၁-၃) ပါဏိနိနာ ဣစ္ဆိတော. ပါက္ကဍာရာတိ ‘‘ကဍာရာ ကမ္မဓာရယေ’’စ္စနေန (၂-၂-၃၈) ကဍာရာသံသဒ္ဒနာ ပဂေဝါတိ အတ္ထော.

‘ပုထ ဘိန္နော အတ္ထော ယေသံ ပဒါနံ တာနိ ပုထဂတ္ထာနိ၊ ဝါကျေ ဟိ ရညော ပုရိသော တေတ္ထ ရာဇသဒ္ဒေါ ရာဇတ္ထမေဝ ဝဒတိ၊ ပုရိသသဒ္ဒေါ ပုရိသတ္ထမေဝ၊ ဝုတ္တိယန္တု ရာဇပုရိသောတေတ္ထ ရာဇသဒ္ဒေါပိ ပုရိသတ္ထမေဝ ဝဒတီတိ ဒွိန္နမေကတ္ထီဘာဝေါ ဘဝတိ၊ အညောယေဝါဝယဝတ္ထာနွိတော သမုဒါယတ္ထော ပါတုဘဝတီတိ တဒပေက္ခာယ စေကတ္ထီဘာဝေါ ဝုစ္စတေ၊ ဇဟမာနသကတ္ထဝုတ္တိမဘျုပဂမ္မ ဝုတ္တံ- ‘ဝိသေသနဿ သကတ္ထ ပရိစ္စာဂေနေ’စ္စာဒိ၊ အတောယေဝ ပရော စောဒေဿတိ ‘နနု စေ’စ္စာဒိနာ. ဧကတ္ထီဘဝနံ သမသနန္တိ ဣမိနာ ဧကတ္ထန္တိ သမာသောတိ နာတ္ထန္တရန္တိ ဒီပေတိ.

ဇဟမာနာနိ ပဒါနိ သကတ္ထံ ယဿံ (သာ) တထာ ဝုတ္တာ၊ နာစ္စန္တာယ ဇယာတီတိ ဧဝမ္မညတေ ‘‘ပရိစ္စာဂမတ္တမဘိသန္ဓာယ ဇဟမာနသကတ္ထံတျုစ္စတေ၊ န တု သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေါပရောပကာရာယ တဿောပါဒါနတော၊ သဗ္ဗထာ စ သကတ္ထပရိစ္စာဂေ ပရောပကာရာသမ္ပာဒနတော-နုပါဒါနမေဝ ပယောဇနာဘာဝါ တဿ သိယာ’’တိ၊ ထပတိ ဝဍ္ဎတီ. အတ္ထန္တိ ရာဇသဒ္ဒဝါစ္စံ. အစ္စန္တပရိစ္စာဂေပိ န ဒေါသော။ ဝါကျေ ဒိဋ္ဌဿုပသဇ္ဇနဿ ဝုတ္တိယံ သောယေဝါယန္တျနွယာဝသာယတော တဒတ္ထာဝ ဂတိယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘အထ ဝေ’စ္စာဒိ.

သောယေဝါယန္တျဇ္ဈဝသာယော-နွယော၊ သောယေဝါယံ ရာဇသဒ္ဒေါ ယော ဝါကျတာလေ ဒိဋ္ဌောတိ ဝေါဟာရီနမေကတ္တာဝသာယေနာသတျပိ (ရာဇသဒ္ဒဿ)တ္ထေ ပုရိသဿ ဝိသေသနမ္ဘဝိဿတီတိ ဘာဝေါ၊ ဧတ္ထေဝ ဒိဋ္ဌန္တမာဟ- ‘ယထေ’စ္စာဒိ.