၂. အသံ

အဗျယန္တိ ယဒညေသံ ပသိဒ္ဓန္တိ လိင်္ဂဝစနဘေဒေပိ ဗျယရဟိတတ္တာ ဥပသဂ္ဂနိပါတာနံ ပရေဟိ အဗျယသညာကရဏတော အဗျယန္တိ ပရေသံ ပသိဒ္ဓံ၊ တေသန္တွယံ သမာသော အဗျယတ္ထပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ အနဗျယံ အဗျယမ္ဘဝတီတိ အဗျယီဘာဝေါ ပသိဒ္ဓေါ၊ အသင်္ချဿ သုတတ္တာ တဿေဝ ဝိဘတျတ္ထာဒယော ဝိသယဘာဝေန ဝိသေသနာနီတိ ဝိညာယန္တီတျာဟ- ‘အသင်္ချေ’စ္စာဒိ၊ ဣမိနာ နေမေသမာသတ္ထာတိ ဒီပေတိ.

တာဝသဒ္ဒဿ ကမဝုတ္တိယံ ယော-တ္ထော သမ္ပဇ္ဇတေ တမာဟ- ‘ဝိဘတျ’စ္စာဒိ၊ ဝိဘတျတ္ထေ ဥဒါဟရိတွာတိ ဝိဘတျတ္ထဝိသယေ ဝတ္တမာနဿာသင်္ချဿ ဣတ္ထိသဒ္ဒေန သမာသမဓိတ္ထီတိ ဥဝါဟရိတွာ၊ နိစ္စယမာသာန မဝိဂ္ဂဟော၊ အသကပဒဝိဂ္ဂဟော ဝါ ယုတ္တော၊ အညထာ အနိစ္စတာပတ္တီတျာဟ- ‘နိစ္စသမာသတ္တာ’ဣစ္စာဒိ.

အသကပဒေန အနတ္တနိယပဒေန အညပဒေန ဝိဂ္ဂဟော အသကပဒဝိဂ္ဂဟော၊ တေန၊ ဧတ္ထ ဟိ ယထာ ကုမ္ဘဿ သမီပံတျညပဒဝါကျေ သမီပ သဒ္ဒေနုပသဒ္ဒဝစနီယဿ ဝုတ္တတ္တာ ဥပသဒ္ဒေါ နပ္ပယုဇ္ဇတေ၊ ယထာ ဣတ္ထီ သူတိ ဧတ္ထာဓိသဒ္ဒဝစနီယဿာ (ဓာ)ရတ္ထဿ သတ္တမိယာ ဝုတ္တတ္တာ နာဓိသဒ္ဒေါတိ ‘ဣတ္ထီသူ’တိ အညပဒဝါကျံ ဝုတ္တံ၊ ကထာပဝတ္တာတိ တွာဓေယျော ပဒဿနံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထောန္နေယံ၊ အသကပဒဝိဂ္ဂဟေနာတ္ထောဝ ဝုတ္တော၊

အဓိသဒ္ဒဿ ပန ပုရတောဝဋ္ဌိတဿာဓာရေ ဝတ္တမာနဿ တံသမာနာဓိကရဏေန သတ္တမျန္တေနိတ္ထိသဒ္ဒေန သဟ သမာသောတိ ဒဿေတုမာဟ-‘အဓိသဒ္ဒေါ’စ္စာဒိ.

သျာဒိလောပေါတိ အဓိသဒ္ဒတော ဣတ္ထိသဒ္ဒတော စ ပရေသံ သတ္တမီ ဗဟုဝစနာနံ လောပေါတိ အတ္ထော. အတ္တ (ဘာဝ) သမ္ပတ္တီတိ သရီရသမ္ပတ္တိ အဓိပ္ပေတာတိ ဗြဟ္မသဒ္ဒဿ သရီရံ အတ္ထောတိ အာဟ- ‘ဗြဟ္မံ သရီရန္တိ၊ ကတ္ထစီ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တာဝါသင်္ချသမာသဿ ‘သမ္ပန္နံ ဗြဟ္မ’န္တိ ဝိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော.

သမာသဝိဘတ္တိယာတိ သမာသတော ဥပ္ပန္နဝိဘတ္တိယာ၊ သကလော ပဒေသသကလော၊ ပရိဂ္ဂဟာပေက္ခာတိ အဘျုပဂမာပေက္ခာယာတိ အတ္ထော၊ အဘျုပဂမေပိ ဟိ ပရိဂ္ဂဟသဒ္ဒေါ–

သပထေ ပရိဝါရေ စ၊ မူလာဘျုပဂမေသု စ၊

ရဝိမှိ ရာဟုဂဟိတေ၊ ဒါရေသု စ ပရိဂ္ဂဟော’’တိ နိဃဏ္ဋု.

သကလဿ ဘာဝေါ သာကလျံ-သကလသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ၊ တမ္ပန နိဿေသ [မတနိဿေသ (ပေါတ္ထကေ)] ဂ္ဂဟဏာ ပုထု ဘဝတီတျာဟ- ‘အသေသဂ္ဂဟဏ’န္တိ၊ တိဏာနံ သာကလျန္တိ ဝိဂ္ဂဟော၊ တိဏသဒ္ဒေန ဟိ တိဏသဟိတာနိ ဂဟိတာနိ၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ဗျတိရေကနယေ- ‘တံ သဗ္ဗံ တိဏသဟိတမဇ္ဈော- ဟရတီ’တိ၊ သတိဏမဇ္ဈောဟရတီတေတ္ထာဓိပ္ပါယတ္ထ မာဟ-‘ယာဝါ’တိအာဒိ.

တိဏသဒ္ဒေါ ဥပလက္ခဏံ သေသာ-နဇ္ဈောဟာရိယာနံ၊ တေနာဟ ‘တိဏာဒိကမ္ပီ’တိ. ပရိဂ္ဂဟာပေက္ခာယန္တဘူတဿ ဂဟဏတ္ထံ ‘‘အဗျယံ ဝိဘတ္တိသမီပါ’’ဒိသုတ္တေ ‘သာဂျဓီတေ’တိ နိပ္ဖါဒနတ္ထမန္တဝစန မုဒါဟတမ္ပာဏိနိနာ၊ တမ္ပိ သာကလျေယေဝါဟရိတုံ [သာကလ္လေနောဒါဟရိတုံ] သာဂျဓီတေတျူဒါဟဋန္တိ ဒဿေတုံ ‘တတော’တျာဒိ ဝုတ္တံ.

တတောတိ ယတော သကလသကလေ န ဝတ္တတိ၊ ပရိဂ္ဂဟာပေက္ခာယ သမတ္တိယာ အန္တတော သကာသာ သာကလျံ န ဘိဇ္ဇတေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ သမတ္ထိယမ္ပိ အန္တေ ဥဒါဟရဏန္တိ သေသော.

အဂ္ဂိပရိယန္တန္တိ အဂ္ဂိအတ္ထော ဂန္ထော တာဒတ္ထိယာ အဂ္ဂိ၊ သောပရိယန္တော-ဿ အဇ္ဈေယဿာတိ အဂ္ဂိပရိယန္တံ၊ ယတ္တကဿာဇ္ဈေယဿ ပရိဂ္ဂဟော၊ တဿ အဂ္ဂိ ပရိယန္တော၊ အဂ္ဂိနာ ပရိယန္တဘူတေန သဟိတော သကလောတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ အဂ္ဂိနော သာကလျန္တိ ဝါ.

သဒ္ဒိကာနန္တိ ဗျာကရဏညူနံ. အတ္ထာဘာဝေဣတျတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဣတရေတရာဘာဝေ ဓမ္မာဘာဝေ စ မာ သိယာတိ၊ အတောယေဝ စောစ္စတေ ‘အထေတရေတရာဘာဝေ’ဣစ္စာဒိ၊ ဣတရသ္မိံ ဣတရဿ အဘာဝေါ ဣတရေတရာဘာဝေါ၊ ဂေါ အဿော န ဘဝတီတိ ဟိ အတ္ထန္တရတ္တံ နိသေဓီယတေ၊ န ဝတ္ထုဘာဝေါ၊ ဗြာဟ္မဏော န ဘဝတီတျတြပိဗြာဟ္မဏတ္တဓမ္မော နိသေဓီယတေ၊ န ဝတ္ထုဘာဝေါ၊ ပရတ္တာတိအာဒိနာ ဝိပ္ပဋိသေဓ ဝိသယမာဟ.

အတိက္ကမာဘာဝေတီ ဧတ္ထ အတိက္ကမာတိ ပဉ္စမိယာ အသမာသနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ- ‘အတိက္ကမာ’တိ၊ န ပနုပ္ပန္နဿ ပစ္ဆာတိ ဣမိနာ အတိက္ကမာဘာဝေါ နာမ ဥပ္ပန္နဿ ပစ္ဆာ အဘာဝေါတိ ဒဿေတိ.

နိတ္တိဏန္တိ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနော-သင်္ချသမာသော. သမ္ပတိသဒ္ဒဿ သာမညဝစနတ္တေပိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ကာလံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဥပဘောဂဿေ’’စ္စာဒိ၊ ဥပဘောဂေါ ကမ္မသာဓနော လဟုပါဝုရဏဿ နာယမုပဘောဂကာလောတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ (အတိ) လဟုပါဝုရဏန္တိ ရူပသိဒ္ဓီတိ ဒဿေတုံ လဟုပါဝုရဏဿာတိအာဒိ ဝုတ္တိယံ ဝုတ္တံ.

ယောဂ္ဂံ ရူပန္တိ ဝိဂ္ဂဟေ အနုရူပံ၊ နနု စာတြ နိစ္စသမာသတ္တာသပဒဝိဂ္ဂဟေန ဘဝိတဗ္ဗံတျာသင်္ကိယာဟ-‘ဝိစ္ဆာယ’မိစ္စာဒိ၊ အနုသဒ္ဒေန ဟိ ယောဂေ ဝိစ္ဆာယံ ‘‘အနုနာ’’တိ (၂-၁၀) ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ၊ ဝါကျေယေဝါဿ စ ပယောဂေါ နာညတြေတိ ဝါကျမ္ပိ ဘဝတီတိ မညတေ. သကိခီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အကာလေ သကတ္ထေ’’တိ (၃-၈၁) သဟဿ သော.

သဒိသော ကိခိယာတိ ဧတ္ထ ကိခိယာ ပသိဒ္ဓဘူတာယ သာဓိယဿ သာဓနဘာဝေန ဂဟိတာယ သဓမ္မတ္တေန ကောစိ သာဓိယော သဒိသောတိ ဝုတ္တောတိ ကိမိဓ သဒိသော အပ္ပဓာနံ [ပဓာနမေဝါတိ အတ္ထော] တထာ သတိ ပုပ္ပပဒတ္ထပ္ပဓာနေနာသင်္ချသမာသေန သကိခီတိ ဧတ္ထ န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ-‘နနုစေ’တျာဒိ၊ ကိခိယာတိ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ၊ ဧတ္ထ ပန သဒိသတ္တဿ ကိခီယာ-ပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာပ္ပဓာနတ္တံ. နေတဒတ္ထီတိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တံ စောဒနံ ပရိဟရတိ.

ယထာ ဒေဝဒတ္တောတိ ဧတ္ထ ယဒိ သမာသော ဘဝေယျ၊ ဒေဝဒတ္တေန သဒိသော ယထာဒေဝဒတ္တန္တိ ဘဝေယျ၊ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ပန (န) သမာသောတိ၊ ကိခီတိ မက္ကဋဿာဘိဓာနံ. ဇေဋ္ဌာနုက္ကမေနာတိ ဝုတ္တတ္တာ အနုဇေဋ္ဌန္တိ တတိယန္တတာ ဂမျတေ. စက္ကေန ယုဂပဒိ သစက္ကံ.