၂. ကမ္မေ

ဝုတ္တိယံ ကတ္တုကိရိယာယာတိ ကတ္တုသာဒျတာယ တံ သမ္ဗန္ဓိနိယာ ကတ္တုကမ္မဋ္ဌာယပိ ဒုဝိဓာယ ကိရိယာယ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ကရောတိ ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓနတ္ထောတိ အာဟ-‘ကရီယတိ အဘိသမ္ဗန္ဓီယတီ’တိ၊ ယံကိဉ္စိ ပဒတ္ထရူပံ သမ္ဗဇ္ဈတီတိ အတ္ထော၊ ဣမိနာ စာနွတ္ထဝသေနေဝါယံ ကမ္မဝေါဟာရော သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတိ၊ သဗ္ဗကာရကာနမ္ပိ ပန ကိရိယာသမ္ဗန္ဓ သဗ္ဘာဝေပိ ကိရိယာဘိသမ္ဗန္ဓီယမာနတ္တေနေဝ ယံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတံ တဒေဝ ကမ္မံ ဝိညေယျံ၊ ကတ္တာဒိ ကတ္တု ကိရိယာယာဘိသမ္ဗန္ဓီယမာနတ္တေပိ ကတ္တာဒိတ္တဝစနိစ္ဆာယေဝ ကမ္မံ န ဟောတိ။ ယသ္မာ ဝစနိစ္ဆာယေဝ ကာရကာနိ ဘဝန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗကာရကာနမ္ပိ ကာရကန္တရပ္ပတ္တိယံ တဒဘာဝေါ ယထာယောဂံ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဝါကျေကဒေသေနေတျနေန ‘‘ဒွေဒွေကာ’’ဒိနော ဝါကျဿ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’ဣစ္စာဒိနော စ ဧကဝါကျတ္တံ သူစေတိ၊ ပကရဏဿ မဟာဝါကျရူပတ္တာ ဝိပ္ပကဋ္ဌာနိပိ ဝါကျာနိ အာကင်္ခါဒိသဘာဝေ အညမညသမ္ဗန္ဓာနုဘဝနေနေကဝါကျဘာဝမ္ပဋီပဇ္ဇန္တေ၊ ဝုတ္တီ ဟိ–

‘‘အာကင်္ခါယောဂ္ဂတာ သတ္တာ၊ ဗီဇံ သန္နိဓိနော ယတော၊

ဝိပ္ပကဋ္ဌာနိ ဝါကျာနိ၊ မဟာဝါကျံ ကရောန္တျတောတိ.

သာမညေနာတိ ကမ္မာဒျဝိသေသေန၊ ပုဗ္ဗာစရိယသမညာဝသေနာဟ ‘ဒုတိယာဒိကာ’တိ၊ တေန ယဒျပိ တျာဒိနောပိ ဒွိန္နံ ပူရဏိယာ ဒုတိယာတိ သက္ကာ ဝေါဟရိတုံ၊ တထာပိ သျာဒီနံ ဒုကေယေဝ ဒုတိယာတတိယာ ရုဠှီတိ နတျာဒီနံ ဒုကာနိ ဒုတိယာဒိသဒ္ဒေန ဂယှန္တိ၊ ဝိသိဋ္ဌေသူတိ ကမ္မာဒိနာ ဝိသေသိတေသု၊ တိဝိဓံ ကမ္မန္တိ သကသမယပ္ပသိဒ္ဓိယာ ကမ္မဿ တိဝိဓတ္တမာဟ၊ အညေ တု သတ္တဝိဓမိစ္ဆန္တိ၊ ကထံ–

နိဗ္ဗတ္တိဝိကတိပ္ပတ္တိ၊ ဘေဒေန တိဝိဓံ မတံ၊

တတ္ထေစ္ဆိတတမံ ကမ္မံ၊ ကမ္မံတွညံ စတုဗ္ဗိဓံ၊

ဣစ္ဆိတဉ္စာနိစ္ဆိတဉ္စ၊ နေဝိစ္ဆိတမနိစ္ဆိတံ၊

တထာညပုဗ္ဗံ နာညပုဗ္ဗန္တိ၊ ဧဝမညံ စတုဗ္ဗိဓန္တိ.

တတ္ထ ဣစ္ဆိတာဒီနိ ဥပရိယေဝါပိ ဘဝိဿန္တိ၊ တတြေစ္စာဒိနာ တိဝိဓံ ကမ္မံ သရူပတော ဒဿေတိ၊ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မမေကေ-နေကဓာ ပရိကပ္ပေန္တိ၊ တဒိဟ ပကာသယိဿာမ–

သတီ-သတီ ဝါ ပကတိ၊ န ယတ္ထ ပရိဏာမိနီ၊

နိဿီယတေ တံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ကမ္မမညေသမညထာ၊

အသန္တံ ဇာယတေ ယံ ဝါ၊ ယံ သန္တမပ္ပကာသတိ၊

ဥပ္ပတျာ-ဘိဗျတ္တိယာ ဝါ၊ တန္နိဗ္ဗတ္တီတိ ဝုစ္စတီတိ.

အယမေတ္ထ အတ္ထော ‘‘ကဋဝိကာရဿ ကာသသင်္ခါတာ ဝိဇ္ဇမာနာ ပကတိ ပရိဏာမိနီ ကဋဝိကာရမ္ပတိ ပရိဏမန္တီ ယတ္ထပ္ပယောဂေ န နိဿီယတေ။ ကဋံ ကရောတီတေတ္ထ ကေဝလမတ္ထာဝဂမမတ္တဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ ကာသေတိ အသုယျမာနတ္တာ စ၊ ပကတိယာ တု သုယျ မာနတ္တေ ဝိကာရိယံ သိယာ၊ တေနေဝ ကာသေ ကဋံ ကရောတိ၊ တဏ္ဍုလေ ဩဒနံ ပစတီတိ ဒွယတ္ထော ကရောတိ ပစတိ စ၊ တသ္မာ ကာသေ ကရောတိ တဏ္ဍုလေ ပစတီတိ ဝိကာရီယတိ၊ ကဋံ ကရောတိ ဩဒနမ္ပစတီတိ နိဗ္ဗတ္တီ ယတီတိ အတ္ထော၊ အသတီ ဝါ ပကတိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာယေဝ ယတ္ထ န နိဿီယတေ။ [(ယထာ) (ပေါတ္ထကေ)] ( ) သံယောဂံ ဇနယတိ ဝိဘာဂမုပ္ပါဒယတီတိ သံယောဂဝိဘာဂါနံ ကဿာပိ ပကတိယာ အဝိကာရတ္တာ သံယောဂဝိဘာဂဝန္တေ ဟျဝိကတေဟေဝ တေသံ ဇနနတော၊ တမေဝမ္ဘူတမနိဿိတပကတိကံ အဝိဇ္ဇမာန (ပကတိ) ကံ ဝါ ကာရိယံ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မံ နာမာတိ ဧကော၊ အညေသမညထာတိ ဝတွာ တန္ဒဿေတိ ‘အသန္တ’မိစ္စာဒိနာ၊ ယံ အသန္တမဝိဇ္ဇမာနံ ဇာယတေ၊ တန္နိဗ္ဗတ္တိကမ္မံ၊ ယထာ သုခံ ဇနယတိ ဗုဒ္ဓိမုပ္ပါဒယတီတိ၊ သန္တံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ဝါ ကေဝလမပ္ပကာသိတပုဗ္ဗံ ယံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘိဗျတ္တိယာ ဝါ ပကာသတိ၊ တမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မံ၊ ယထာ ပုတ္တံ ဝိဇာယတိသာမညမဘိဗျဉ္ဇယတီ’’တိ၊ တဒေဝံ ကေသဉ္စိ မတေန အနိဿိတပကတိကံ အဝိဇ္ဇမာနပကတိကန္တိ ဒုဝိဓံ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မမ္ပိ အညေသမ္မတေန အသန္တံ ဇာယမာနံ သန္တမပ္ပကာသမာနန္တိ ဒုဝိဓံ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မမ္ပီတိသဗ္ဗမ္ပိ အဋ္ဌိတပုဗ္ဗမေဝ ဇာယတီတျသတော ဇာနနာ န ဗျတိရိစ္စတိစ္စာဟ-‘အသတော ဇနနံ ကရီယတီ’တိ၊ အဝတ္ထန္တရန္တိ ဩဒနာဒိနော က္လေဒနာဒိလက္ခဏမညမဝတ္ထံ.

ပကတျုစ္ဆေဒသမ္ဘူတံ၊ ဝိကာရိယံ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ တု၊

ဂုဏန္တရသမုပ္ပတျာ၊ ဧဝံ သာ ဝိကတိ ဒွိဓာ.

ကိဉ္စိ ဝိကာရိယံ ကမ္မံ ပကတိယာ ကာရဏဿ ဥစ္ဆေဒေန သမ္ဘူတံ၊ ယထာ ကဋ္ဌံ ဘသ္မံ ကရောတီတိ ကဋ္ဌဿာစ္စန္တပရာဝတ္တိ [ပရာဝတ္တိယာ (ပေါတ္ထကေ)]၊ ကိဉ္စိ ပန ဂုဏန္တရာနမုပ္ပတ္တိယာ၊ ယထာ သုဝဏ္ဏံ ကဋကံ ကေယုရံ ဝါ ကရောတီတိ ဧဝံ ဒွီဓာ သာ ဝိကတိ ဟောတီတိ အတ္ထော၊ န ဝိဘာဝီယန္တေတိ န ဂမျန္တေ၊ သာ ပတ္တိ‘ပါပီယတိ ဝိသယီကရီယတီ’တိ ကတွာ.

ယတြ ကြိယာကတော ကောစိ၊ ဝိသေသော နာဝဂမျတေ၊

ဒဿနာ ဝါနုမာနာ ဝါ၊ သာ ပတ္တီတိ ပကိတ္တိတာ.

ယတ္ထ ကိရိယာကတော ကိရိယာသမ္ပာဒိတော ဝိသေသော အတိသယော ကောစိ နာဝဂမျတေ နပ္ပတီယတေ ဒဿနာ ဝါ ပစ္စက္ခပ္ပမာဏေန အနုမာနပ္ပမာဏေန ဝါ ယထာ နိဗ္ဗတ္တိဝိကတီနမတိသယော ပစ္စက္ခာနုမာနာ ဝဂမနီယော၊ တတြ ဟိ နိဗ္ဗတ္တိယံ ဝိသေသသိဒ္ဓိရတိပသိဒ္ဓါ။ အတ္ထလာဘာချဿ ဝိသေသဿာဝိဇ္ဇမာနဿ ကိရိယာကတ္တာ၊ ဝိကာရိယေ ( ) [(ဧဝ) (ပေါတ္ထကေ)] တု ကွစိ ပစ္စက္ခဝိသယော။ ကဋ္ဌံ ဍဟတီတိ ကဏှတ္တာဒိဘာဝဿ ပစ္စက္ခေနေဝေါပလဗ္ဘနတော၊ ကွစိဒနုမာနဂမ္မော။ ဒေဝဒတ္တံ ရောသေတိ ပသာဒယတိ ဝေတိ ဝိသိဋ္ဌမုခဝဏ္ဏာဒိကာရိယာနုမေယျတ္တာ ရောသာဒိနော၊ ဧဝံ ယတ္ထ န ဝိသေသသိဒ္ဓိ အပိ တု ပတ္တိမတ္တံ၊ သာ ပတ္တီတိ ပကိတ္တိတာ ကထိတာ၊ အာဒိစ္စမ္ပဿတိ ဓမ္မမဇ္ဈေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော၊ ကထဉ္စရဟိ အသန္တဿ [သန္တဿ (ပေါတ္ထကေ)] ပတ္တိကမ္မဿ ကိဉ္စိ (အကရောန္တ)ဿ ကာရကတ္တံ၊ န ဟိ ကိဉ္စိ အကရောန္တံ ကာရကမ္ဘဝိတုမရဟတီတိ ဥစ္စတေ-

ဒဿနက္ခမတာဘာသော၊ ပဂမဗျတ္တိအာဒယော၊

ဝိသေသာ ပတ္တိကမ္မဿ၊ ကြိယာသိဒ္ဓိယမိစ္ဆိတာ.

အတြ ဒဋ္ဌုံ သက္ကာ ဣတိ ဒဿနေ ခမတာ အာဘာသောပဂမော ဝိသယတ္တောပဂမော ဝိသယတ္တောပဂမနံ ဗျတ္တိ စေတိ ဧဝမာဒယော ဝိသေသာ ယထာယောဂံ ပတ္တိကမ္မဿ ကိရိယာနိပ္ဖတ္တိယံ ဣစ္ဆိတာ၊ တတော တဿ ကာရကတ္တန္တိ အတ္ထော၊ အာဒိစ္စံ ပဿတီတိ ဧတ္ထ ဟိ အာဒိစ္စော ဒဋ္ဌုံ သက္ကာ၊ တတောဝ သော ဒိဿတိ အဘိဗျတ္တိဉ္စောပယာတီတိ ဒဿနကိရိယာနိပ္ဖါဒကတ္ထေနာဿ ကာရကတ္တမုပပဇ္ဇတေ၊ တထာ ညတြာပျာဒိသဒ္ဒဂဟိတဝိသေသဝသေန ကိရိယာသိဒ္ဓိတော ကာရကတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ နနု ဝိကာရိယမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တိကမ္မမေဝ။ တေန ရူပေနာသတောယေဝ ဇနနတော၊ ပတ္တိကမ္မမ္ပိ ကိရိယာသမ္ဗန္ဓရူပေနာသန္တမေဝ ပစ္ဆာ တထာ ဘဝတီတိ နိဗ္ဗတ္တိယေဝါတိ သစ္စံ-

အတ္ထေသာ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ၊ သုခုမဗုဒ္ဓိဂေါစရပတီတျနုရောဓေန၊

တတြ ယမ္ပေတံ ဃဋတေ၊ ယထာ ပတီတိ သဒ္ဒတ္ထာဝတ္တာနတော.

ဝိသေသာနုပါဒါနတောတိ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ကရီယတိ ကဋော၊ ကတော ကဋော စ္စေဝမာဒီသု တျာဒိပ္ပဘုတီဟိ အတိဟိတကမ္မာဒိနိဿယေသုပိ ဧကတ္တာဒီသု ဒုတိယာဒယော ပပ္ပေါန္တိ နိယမာဘာဝါ၊ တထာဟိ ပဉ္စကေ နာမတ္ထေ ကဋာဒိဝစနီယဿ သမ္ဗန္ဓီ ကမ္မာဒျတ္ထော၊ တျာဒိပ္ပဘုတီတိ အနဘိ ဟိတဿ သင်္ချာချဿာပရဿ ဝိဘတျတ္ထဿာဘိဓာနာယ အဘိဟိတေသုပိ ကဋာဒီသု ကမ္မာဒီသု ဒုတိယာဒယော သိယုန္တိ ပါဏိနိယာ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’စ္စာဒီသု (၂-၃-၂) ‘‘အနဘိဟိတေ’’တိ (၂-၃-၁) ဝစနမဓိကရောန္တိ၊ ဝေယျတ္တိယာယေဝ ဒုတိယာဒီနပ္ပသင်္ဂေပိ တန္နိဿယဘူတေ-ကတ္တာဒျတ္ထေ ဇောတနာယာဘိဟိတေသု ဒုတိယာဒယော သိယုံ၊ တိကေ ပန သင်္ချာကမ္မာဒယော ဝိဘတ္တိ ဝစနီယာ၊ တတ္ထ ယဇ္ဇပိ ကမ္မာဒိနော ပစ္စယေနာဘိဓာနံ၊ တထာပျေကတ္တာဒယော နာဘိဟိတာတိ တဿ သင်္ချာချဿာပရဿ ဝိဘတျတ္ထဿာတိ ဓာနာယ အဘိဟိတေသုပိ ကမ္မာဒီသု ဒုတိယာဒယော သိယုန္တိ ပါဏိနိယာ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’တိ ‘‘အနဘိဟိတေ’’တိ ဝစနမဓိကရောန္တိ၊ တမုပဒဿေန္တော အာဟ-‘တတြိဒံ သိယာ’တိအာဒိ၊ တတြ တသ္မိံ ဒုတိယာဒိ ဝိဘတ္တိဝိဓာနေ ဣဒံ စောဒျံ သိယာ၊ ကိန္တိ အာဟ-‘ပဉ္စကေ’ဣစ္စာဒိ၊ အနဘိဟိတကမ္မာဒိနိဿယေသုတိ အနဘိဟိတာ ကမ္မာဒယော နိဿယာ ယေသမေကတ္တာဒီနံ၊ တေသူတျတ္ထော၊ ဒုတိယာဒယော ဝိဘတ္တိယော ယထာ သိယုန္တိ ဇောတနာယာဘိဓာနာယ စာတိ ယုဇ္ဇမာနဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အဘိဟိတကမ္မာဒိနိဿယေသုပီတိ အပိသဒ္ဒေန အနဘိဟိတကမ္မာဒိနိဿယမေကတ္တာဒိံ သမုစ္စိနောတိ၊ အာသင်္ကိယာတိ ပုဗ္ဗကိရိယာယ ဝုတ္တန္တိ အပရကိရိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ပဉ္စကေ တိကေ စာ ဘိဟိတကမ္မာဒိနိဿယေ သေကတ္တာဒီသု ဒုတိယာဒိပ္ပတ္တိမာသင်္ကာဝသေန ဒဿေတွာ စတုက္ကဝါဒီနမ္ပိ ပက္ခမုဗ္ဘာဝိယ ပရိဟရိတုံ ‘ယဒိစ္စာ’ဒိမာဟ၊ အယန္တေသမဓိပ္ပါယော ‘‘ယဒေသာ သင်္ချာ ပါဋိပဒိကတ္ထော တပ္ပဋိပဇ္ဇနေ ကမ္မာဒယော ဝိဘတ္တိဝစနီယာ၊ တဒါ ‘အနဘိဟိတေ ကမ္မေ’တိအာဒိနာ အနဘိဟိတဂ္ဂဟဏံ ကမ္မာဒိဝိသေသာနမနုဘဝန္တမနတ္ထကံ။ အဘိဟိတေ ဝိဘတ္တိဝါစ္စာဘာဝတော၊ ယဒါ ပနာယံ ပက္ခော ‘သင်္ချာ ဝိဘတ္တိဝစနီယာ’တိ တဒါ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’ တျေဝမာဒယော နိဒ္ဒေသာ ဝိသယသန္ဒဿနမတ္တာယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ၊ သဗ္ဗထာတိ ပဉ္စကတိကဝါဒီနံ စတုက္ကဝါဒီနဉ္စ မတဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန၊ သဒ္ဒတ္ထာဗျတိရိတ္တတ္ထမတ္တောယေဝါတိ ဗျတိရေကော ဗျတိရိတ္တံ၊ နပုံသကေ ဘာဝေ က္တော၊ န ဝိဇ္ဇတေ ဗျတိရိတ္တံ ဗျတိရေကော ဘေဒေါ ယဿ တံ အဗျတိရိတ္တံ၊ အဗျတိဘိန္နန္တိ အတ္ထော၊ သဒ္ဒတ္ထတော သကတ္ထတော အဗျတိရိတ္တံ အတ္ထမတ္တံ အတ္ထသာမညံ ယဿ ဩဒနာဒိသဒ္ဒဿ သော တထာ ဝုတ္တော.

ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တိယံ တဗ္ဗာဒိဏာဒိသမာသေဟိ အဘိဟိတမဝုတ္တံ၊ တထာပိ တေဟိ အဘိဟိတေပျေဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ နိဒဿေန္တော အာဟ-‘ဧဝ’မိစ္စာဒိ၊ ကရ-ကရဏေ ကရီယိတ္ထာတိ ကတော‘က္တော ဘာဝကမ္မေသု’တိ (၅-၅၆) ကမ္မေ က္တော၊ သတိကောတိ ဧတ္ထ ကီတောတိ ကမ္မတ္ထေ ‘‘ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ’’တိ (၄-၁၂၀) ဣကော၊ ကမ္မတာဂမျတေ ကိတပ္ပစ္စယာဒီနံ ကမ္မေ ဝိဟိတတ္တာ၊ ဧဝဉ္စ ဓုဟိ ကိမေကမုဒါဟရဏံ ဒတ္တမာစရိယေနေ တျတော အာဟ- ‘ဥဒါဟရဏ’ဣစ္စာဒိ၊ အနဘိဟိတေတိ ဝစနံ ဝိနာပီတိ ဝစနံ ဝိနာ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေ-အပိသဒ္ဒေါ၊ သမ္ဘာဝနေဝါ၊ ယဒျဘိဟိတေဟိ ဝစနံ ဝိနာပိ ဒုတိယာဒီနမပ္ပဝတ္တိ ဘဝေယျ၊ ဝစနသဗ္ဘာဝေ တု ကထာယေဝ နတ္ထီတိ အတ္ထော၊ ဧဝဉ္စ ပနေတ္ထ ဒုတိယာဒီနမဘိဟိတေ ပသင်္ဂါဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော ‘‘ပစ္စတေ ဩဒနော၊ ကတော ကဋောစ္စာဒေါပိ ယဒိ ဒုတိယာဒယော သိယုံ ပဌမာဝိဓာနဿာဝကာသော န ဘဝေယျ တတော သာမတ္ထိယာနဘိဟိတေယေဝ ကမ္မာဒေါ ဒုတိယာဒယော သကိရိယာ (ယံ တဒ)ဘိဗျတ္တိယာ ဘဝိဿန္တိ၊ ပဌမေဝတွဘိဟိတေ’’တိ၊ န နုစ ပဌမာယာကာရကမဝကာသော ရုက္ခော ပိလက္ခောတိ [ရုက္ခော ပိလက္ခောတိ ကြိယာပဒံ န သူယတေတိ ဝိဘတျန္တရဿပ္ပတ္တိ မညတေဘဿာပဒီပ] ကိမိဒမုစ္စတေ အကာရကန္တိ ယဒျ ကာရကံ နေဒမ္ပယောဂမရဟတိ တတော ယတ္ထ ဝိသေသကိရိယာန မဿဝနံ တတ္ထ ပဒတ္ထသဟစရိတာယ သတ္တာယ ပတီတိယာ ‘ရုက္ခော အတ္ထိ ပိလက္ခော အတ္ထီ’တိ အပေက္ခီယတီတိ ကာရကတ္တံ ရုက္ခာဒီန မတ္ထေဝေတိ [အတ္ထေဝေတိ ညတံ ဝတ္ထုံ ပရံ ပတိပါဒယိတုံ သဒ္ဒေါ ပယုဇ္ဇတေ ညဏဉ္စ သတောဣတိ ယတြ ကြိယာပဒန္တရဿ အပ္ပယောဂေါ တတြ ဥဿဂ္ဂတော သတ္တာ ပတီတိတုတ္ထီတိ ကြိယာပဒါနုသင်္ဂရ ကတ္တရိ တတိယပ္ပသင်္ဂရနဝကာသာ ပဌမာ တျတ္ထော-ဘဿပဒီပ]၊ န စ ဥစ္စံ နီစံတျဓိကရဏဝါစိတ္တေ [ဝါစိကာ] နိပါတဿ အတ္ထီတျနေန နတ္ထိ သမ္ဗန္ဓောတိ ဥစ္စမတ္ထီတျာဓေယျဿေဝ ကတ္တုတ္တံ နာဓာရဿာတျ ကာရကတ္တမာဓာရဿာတျဝကာသော-တ္ထိ ပဌမာယာတိ ‘‘ပဌမာဝိဓာ နဿာဝကာသော န ဘဝေယျာ’’တိ ယထာဝုတ္တော-ယံ ဟေတု အသိဒ္ဓေါတိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ အသင်္ချတော ပဌမာတျဝတွာ ‘‘ပဌမာတ္ထ မတ္တေ’’တိ (၂.၃၉) သာမညဝိဓာနတော သိဒ္ဓေါယေဝ၊ ယံ ဟေတုတ္တာနဘိဟိတဝစနမနတ္ထကမိစ္စေဝ ဌိတံ.

ယဉ္စာတိ စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ အပရမ္ပိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထီတိ အတ္ထော၊ ယဉ္စ ဖလံ မညတေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ယဒေတ္ထာန ဘိဟိတာဓိကာရော နတ္ထိ တဒါ ယထာ ‘ကတော ကဋော’စ္စတြတ္တေန ကမ္မဿာဘိဟိတတ္တာ ဒုတိယာ န ဟောတိ တထာ ‘ကဋံ ကရောတိ ဝိပုလံ ဒဿနီယ’န္တိ ကဋသဒ္ဒတော ဥပ္ပန္နာယ ဒုတိယာယ (ဝိပုလာဒိဂတဿ) ကမ္မဿာ ဘိဟိတတ္တာ ဝိပုလာဒီဟိ ဝိသေသနေဟိ ဒုတိယာ န သိယာ၊ တတော တျာဒိ တဗ္ဗာဒိဏာဒိသမာသေဟိ ကမ္မဿာန ဘိဟိတတ္တမတ္တေဝါတိ ဝိပုလာဒီဟိပိ ဒုတိယာဝိဓာနသင်္ခါတံ အနဘိဟိတေ’’တိ (၂-၃-၁) အနဘိဟိတ ဝစနဿ အဓိကာရေ ယဉ္စ ဖလံ စိန္တယတီတိ အတ္ထော၊ ယုတ္တဿာတိမဿ အတ္ထော သမ္ဗန္ဓဿာတိ၊ ပစ္စေကံ ကရောတျဘိသမ္ဗန္ဓတာယာတိ ‘ကဋံ ကရောတိ ဝိပုလံ ကရောတိ ဒဿနီယံ ကရောတိ’စ္စေဝံ ပစ္စေကံ ပစ္စေကံ ကရောတိဿာဘိသမ္ဗန္ဓတာယာတိ အတ္ထော၊ ကမ္မတာ အတ္ထီတိ သေသော၊ ဧဝံ မညတေ-‘‘ကဋံ ကရောမီတိ ပဝတ္တော ဝိပုလံ ကရောမီ ဒဿနိယံ ကရောမီတိ စ ပဝတ္တောဝါတိ ဝိပုလာဒီနမ္ပိ ပစ္စေကံ ကမ္မတာ အတ္ထေဝ၊ တတ္ထေကဿာဘိဓာနေ ပရေကဿ သုခမဝလောကယန္တီတိ တဒဘိဓာနာယပိ ဒုတိယာ ဘဝိဿတီ’’တိ၊ ပကာရန္တရာဝတာရော နာစရိယေ နောပရောဓိတောတိ တမ္ပိ ပနေတ္ထ ဒဿယိဿာမ-‘‘ကဋသဒ္ဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဒုတိယာ ကဋဇာတိ ကမ္မမဘိဟိတဝတီ၊ န ဝိပုလာဒိဂုဏကမ္မံ၊ တတော တဒဘိဓာနာယ စ ဒုတိယာယေဝ ဘဝတိ၊ အထဝါ ကဋောဝ ကမ္မံ၊ တံ သာမာနာဓိကရဏျေန ဝိပုလာဒီဟိပိ ဒုတိယာ ဘဝိဿတိ၊ ကဋံ ကရောတိ ဝိပုလော ဒဿနီယောတိ ဟိ ဝုစ္စမာနေ ဝိပုလာဒယော ကတ္တုသမာနာဓိကရဏတာယေဝ ပတီယေယျုံ တသ္မာ ကဋသဒ္ဒသာမာနာဓိကရဏျမ္ပဋိပါဒယတာ ဝဿမေတ္ထ ဒုတိယာ ကရဏီယာ’’တိ. နနွေမိစ္စာဒိစောဒျံ၊ ဧဝန္တိ ဧဝံ ဂုဏယုတ္တဿ ကမ္မတာယ သတိ၊ ပပ္ပေါတီတိ ကဋ ကမ္မေ-ဘိဓာနိယေ (ကတော) တိ က္တပ္ပစ္စယဿ ကတတ္တာ ဥဒါရာဒိတော ကရောတျဘိသမ္ဗန္ဓာ ဒုတိယာ ပပ္ပေါတီတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ မညတေစ္စာဒိ ပရိဟာရော၊ အဝယဝေန ကမ္မံ န ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ အဝယဝေနာတိ ဝိသုံဝိသုံ၊ ကိဉ္စရဟီတိ အာဟ-‘သဘာဝတော သဗ္ဗံ ကမ္မံ ဝဒတီ’တိ. ဟောတု ကာမံ ဥဒါရာဒိတောပိ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ပဌမာ၊ ကတသဒ္ဒတော ကာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ-‘ကတသဒ္ဒတော ပိ’စ္စာဒိ၊ အန္တောဘူတော အန္တောဂဓော နာမဿ သဒ္ဒဿ အတ္ထော ယသ္မိံ ကမ္မလက္ခဏတ္ထေသော အတ္ထော ကမ္မလက္ခဏော အဘိဟိတော ကထိတော သမ္ပန္နော သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော၊ နနု ‘ကတော ကဋော’စ္စာဒေါ သဘာဝတော သဗ္ဗကမ္မဝုတ္တိယာ အန္တောဘူတနာမတ္ထဝုတ္တိယာ စာတ္ထမတ္တေ ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ ပဌမာတိ ‘ကဋံ ကရောတိ ဥဠာရံ သောဘနံ ဒဿနီယ’န္တိ ကဋာဒိတောပိ ဥပ္ပန္နာယ ဒုတိယာယ ကမ္မဿာဘိဟိတတ္တာ ဥဠာရာဒီဟိ ပဌမာပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ အဘိဟိတာဘိဓာနပ္ပသင်္ဂေါပဂတံ စောဒနံ မနသိ နိဓာယာဟ-‘ကဋာဒိသဒ္ဒေါ တွိ’စ္စာဒိ၊ သာမညေနာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကဋာဒိသာမညေန.

‘‘ကတ္တုရိစ္ဆိတတမ’’န္တျနေန (၁-၄-၄၉) ကတ္တုနော ကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓိ တုမိဋ္ဌတမံ တသ္မိံ ဣစ္ဆိတတမေ ကမ္မသညံ ဝိဓာယ နိဗ္ဗတျာဒိကေသုတီသု ကမ္မေသု ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ ပါဏိနီယေဟိ၊ ဣစ္ဆိတတမတ္တဉ္စ တဒတ္ထတ္တာ ကိရိယာယ၊ ဩဒနံ ပစတိ ဂါဝုမ္ပယော ဒေါဟတိတျာဒေါ(ဟိ) ဩဒနာဒျတ္ထာ ပစနာဒိကိရိယာရဗ္ဘတေတိ ဩဒနပယာဒီနမိစ္ဆိတတမတ္တံ၊ တဒုပဒဿေန္တော အာဟ-‘ယံ ကတ္တု’စ္စာဒိ၊ ဝိဘတ္တိံ ဝိဓာယ ဒုတိယာဘိမတာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ပုန ပယာဒိနိပ္ဖတ္တိနိမိတ္တံ ယံကိဉ္စိ ဒေါဟနာဒိကိရိယာ ယုတ္တံ ကရဏာဒိရူပေန အကထိတံ ဂဝါဒိကမိစ္ဆိတံ ကာရကံ၊ တတ္ထာပိ ‘‘အကထိတဉ္စာ’’တိ (၁-၄-၅၁) ကမ္မသညံ ဝိဓာယ တေနေဝ ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ၊ တဒုပဒဿေတုမာဟ-‘ဥပယုဇ္ဇမာနေ’စ္စာဒိ၊ အတြ စေဝမကထိတနိယမော ကတော ဝါတ္တိကကာရေန-

ပုစ္ဆိစိဘိက္ခီနံ ဒုဟိ၊ယာစီနံ နိမိတ္တမုပယောဂေ၊

ပုဗ္ဗဝိဓိမှိ-ကထိတံ၊ ဗြူသာသီနဉ္စ ဂုဏာသတ္တန္တိ.

ဥပယုဇ္ဇတေ ဣဋ္ဌတ္ထသိဒ္ဓိယံ ဗျာပါရီယတီတျုပယောဂေါ-ပယောပ္ပဘုတိ၊ တသ္မိံ၊ နိမိတ္တံ ဂဝါဒိ၊ အပုဗ္ဗဝိဓိမှိ အပါဒါနာဓိကရဏာဒိ ပုဗ္ဗသညာ ဝိဓာနာဘာဝေ၊ ဝိဓာနေ ဟိ မာဏဝကာ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆတိ၊ ရုက္ခာ ဖလာနျဝစိနာတျာဒိ ယထာရဟံ ဘဝတိ၊ ဂုဏာသတ္တန္တိ ဂုဏေန သတ္တံ သမ္ဗန္ဓီ၊ ဂုဏသဒ္ဒေနေတ္ထ ပဓာနသာဓနံ ဓမ္မာဒိကံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတံ ပဓာနသာဓနဉှိ ကိရိယာယောပကာရကမုပကာရိယံ ပဓာနဘူတံ ကိရိယမပေက္ခိယ ဂုဏော ဘဝတိ၊ စော-နုတ္တသမုစ္စယေ၊ ပဓာနန္တု ဓမ္မာဒိနော ပဝတ္တိယာ တဒတ္ထတ္တာ၊ ဥပယုဇ္ဇမာနဉ္စ တံ ပယောပဘုတိစေတိ ဝိသေသနသမာသံ ကတွာ ဥပယုဇ္ဇမာနပယောပ္ပဘုတိနော နိမိတ္တန္တိ ဆဋ္ဌီသမာသော၊ ပဘုတိ သဒ္ဒေန ဂဝါဒိနော ဂဟဏံ၊ အာဒိသဒ္ဒေန ဂေါမန္တာဒိနော၊ ဒုတိယေနာဒိ သဒ္ဒေန အဓိကရဏာဒိနော၊ စတုတ္ထေန ဝိနယာဒိနော၊ ဝိဓာနန္တိ ဒုတိယာ ဝိဓာနံ၊ ဒုတိယာဝိဓာနမဘိမတန္တိ ယောဇနီယံ. ပါဏိနိယေဟိ ‘‘တထာ ယုတ္တဉ္စာနိစ္ဆိတံ’’ (၁-၄-၅၀) ဣစ္စနေန ကမ္မသညံ ဝိဓာယ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’ (၂-၃-၂) တျနေနေဝ ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ၊ တန္ဒဿေတုမာဟ-‘ယေနေ’စ္စာဒိ၊ ‘‘တထာ ယုတ္တဉ္စာနိစ္ဆိတ’’န္တီမဿ အတ္ထော ယေနေဝေစ္စာဒိပဉ္စိကာပါဌာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယုဇ္ဇတေတိ ကိရိယာဘိသမ္ဗဇ္ဈတေ၊ ယုတ္တန္တိ ကိရိယာဘိသမ္ဗန္ဓံ၊ အတြ တု–

ယဒျဗုဒ္ဓျာဟိလင်္ဃာဒိ၊ တဒါဟျာဒိမနိစ္ဆိတံ၊

ယဒါ လဇ္ဇာဘယာဒီဟိ၊ တဒေစ္ဆိ တတမံ မတံ.

‘‘တထာ ယုတ္တဉ္စာနိစ္ဆိတ’’န္တိ သုတ္တေနဿ ပရိယုဒါသဝုတ္တိတော ဣစ္ဆိတာ အညမနိစ္ဆိတမနဘိမတမိတရဉ္စ၊ တတောယေဝ‘ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ရုက္ခမူလမုပသပ္ပတီ’တျတြ နေဝိစ္ဆိတနာနိစ္ဆိတဿပိ ရုက္ခမူလဿ ကမ္မ သညာ သိဒ္ဓါတိ တတ္ထ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’တိ ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ၊ တန္ဒဿေတိ’နေဝိစ္ဆိတနာနိစ္ဆိတသ္မာ’ဣစ္စာဒိ၊ ရုက္ခမူလံ နေဝိစ္ဆိတံ ပုဗ္ဗမနဘိမတတ္တာ၊ နာပျနိစ္ဆိတံ အပ္ပဋိကူလတ္တာ၊ ဂါမဂမေန ဟျဿ တပ္ပရတာ၊ ရုက္ခမူလောပသပ္ပနန္တု ပသင်္ဂါဂတန္တိ ရုက္ခမူလာနမ္ပိ ကိရိယာဘိသမ္ဗန္ဓော အတ္ထေဝ၊ အတြာပိ-

နေဝိစ္ဆိတာနိစ္ဆိတန္တု၊ မဗုဒ္ဓိယုပသပ္ပနေ၊

မူလံ ဝိဿမနတ္ထန္တု၊ တမိစ္ဆိတတမံ သိယာ.

ဗြူသာသိနဉ္စာတိ စသဒ္ဒေါပသင်္ဂဟိတေ ဒဿေတုမာဟ-‘ဧဝ’မိစ္စာဒိ၊ ဧတ္ထ ဂါမဒေဝဒတ္တဂဂ္ဂါနမကထိတသညာ၊ အဇာဒယော တွိစ္ဆိတတမာ၊ အာဒိသဒ္ဒေန ‘ပတ္ထေတိ ဂါဝုံ ပုရိသံ ဒွိဇော’တျာဒယော သင်္ဂဟိတာ၊ နယတိနီ=ပါပုဏနေ၊ ဝဟတိ ဝဟ=ပါပုဏနေ၊ ဟရတိ ဟရ=ဟရဏေ၊ ဇယတိဇိ=ဇယေ၊ သဗ္ဗတ္ထလေစ ဧတ္တေ အယာဒေသေ စ ရူပံ၊ ဒဏ္ဍ=ဒဏ္ဍနေ စုရာဒိတ္တာ ဏိမှိ ရူပံ၊ အထ ‘‘အဓိသီဋ္ဌာသာနံ ကမ္မံ’’တျာဒိနာ (၁-၄-၄၆) တေန တေန ကမ္မသညံ ဝိဓာယ ‘ပဌဝိံ အဓိသေဿတီ’တိ အာဒေါ (တတ္ထ) တတ္ထ ‘‘ကမ္မေ ဒုတိယာ’’တိ (၂-၃-၂) ဒုတိယာ ဝိဓီယတေ တေဟိ တေဟိ သတ္ထ ကာရေဟိ၊ သဗ္ဗတ္ထေဝေတ္ထ လောကဿ ကမ္မဝစနိစ္ဆာတိ ကမေနေတံညသညာပုဗ္ဗကံ ကမ္မမုပဒဿေန္တော အာဟ-‘အဓိပုဗ္ဗ’ဣစ္စာဒိ၊ ယာယ ဝတ္တိစ္ဆာယ ဒုတိယာ သိယာ တာယ ဝတ္တိစ္ဆာယ ကမ္မတာ ကထံဟိနာမာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ နေဝ ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ကဒါစိကဿစိ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ပယတိတဗ္ဗန္တိ သုတ္တန္တရမာရဗ္ဘနီယံ၊ တတ္ထေဝံ ကိံ ဘဝတော မနသိ ဒေါသဓိဇမ္ဘနေနာတိ အတ္ထော၊ ဓမ္မေတိ ဧတ္ထာပိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယထာ အာဓာရေ ကမ္မဝစနိစ္ဆာ၊ တထေဟာပိ အာဓာရဝစနိစ္ဆာတိ အတ္ထော၊ တေနေဝါဟ-‘ဓမ္မေတိ အာဓာရဝစနိစ္ဆာ’တိ၊ ဓမ္မေ အဘိနိဝိသတေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧဝံသဒ္ဒသမာနတ္ထတ္တာ တထာ သဒ္ဒဿ တဒတ္ထာနုသာရေနေဝ ဝိညာယတီတိ တထာသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝိသုံ န ဝုတ္တော၊ ပါနဉ္စ အာစာရောစ ပါနာစာရံ၊ တံပါနာစာရမဿ အာဓာရဿ တသ္မိံ တပ္ပါနာစာရေ၊ ပါနတ္ထာစာရတ္ထဓာတုသမ္ဗန္ဓီ ယော နဒျာဒိ ကော အာဓာရော သော ပါနာစာရဝါယေဝါတိ အာဟ- ‘ပါနတ္ထာစာရတ္ထာနံ ဓာတူနမာဓာရေ’တိ၊ ကေသဉ္စီတိ အနိယမေန ကေသဉ္စိ သဒ္ဒသတ္ထကာရာနံ၊ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ အာဓာရဝစနိစ္ဆာပက္ခေ၊ ပတိပရီဟိ ဘာဂေစေတျဝသိဒ္ဓါတိ ဣမိနာ ပတိသဒ္ဒဿ ဓာတုနာ အယုတ္တတံ ဒဿေတိ။ ယဒိ ယုဇ္ဇေယျ ဆဋ္ဌိယာဘာဝါ၊ တေနာဟ-‘ယဒါတွိ’စ္စာဒိ၊ ဝုတ္တိယံ တေနာတိ တသဒ္ဒေန၊ အပိသဒ္ဒေါပသင်္ဂဟိတံ တတိယမ္ပိ ဂဟေတွာ ဝါစာတိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော.