၂၂. ဝိပ္ပဋိ

ပရောတိ ဝတ္တတေ၊ သော စာညာဓိကျဣဋ္ဌာဒျနေကတ္ထောပိ ဣဓ ဣဋ္ဌ ဝါစီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ကမ္မဗျတိဟာရေဃဏိတိ ကမ္မဗျတိဟာရော ကိရိယာပရိဝတ္တနံ ဘာဝဝိသေသော တသ္မိံ ‘ဘာဝကာရကေသွဃဏ္ဃကာ’’တိ (၅-၄၄) သာမညေန ဝိဟိတတ္တာ ဝိပ္ပဋိသေဓနန္တိ အတ္ထေ ဃဏိ ဝိပ္ပဋီ သေဓော၊ တေနာဟ-‘သာမညေ’စ္စာဒိ၊ ဝိပ္ပဋိသေဓသဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ-‘အညမညပဋိသေဓော’တိ၊ သံသိဒ္ဓိယံ ဝတ္တမာနောပိ သိဓိ ဥပသဂ္ဂသမ္ဗန္ဓေ နာတ္ထန္တရေပိ ဟောတီတိ အညမညဝိရောဓောတျတ္ထော၊ ဝိပ္ပဋိသေဓသဒ္ဒဿ လောကေ ဝိရောဓဝါစိတ္တေန ပသိဒ္ဓတ္တမာဟ ‘တထာ ဟိ’စ္စာဒိနာ၊ ကထမ္ပန ပမာဏဘူတဿာစရိယဿ ဝစနေသု အညမညဝိရောဓော သမ္ဘဝတီစ္စာသင်္ကိယ ဥဘိန္နံ သာဝကာသတ္တေ သတိ သမ္ဘဝတိ နာညထာတိ ‘ဒွိန္န’မိစ္စာဒိ ဝုတ္တိဂန္ထော ပဝတ္တောတိ ဝတ္တုံ ‘သောစာ’တိအာဒိမာဟ အညမညာနဇ္ဈာသိတေတိ အညမညေနာနက္ကန္တေ အပရိဂ္ဂဟိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အနုဘယတာဂိနီတိ ယော ဝိသယေကဒေသော ဥဘယန္န ဘဇတေ တသ္မိံ အနုဘယဘာဂိနိ ဝိသယေကဒေသေ၊ သာမညဝိသယော ဒွိန္နံ ဝိဓီနံ သာဓာရဏော ဝိသယော၊ တတ္ထ ပဝတ္တိပ္ပသင်္ဂေ သတိ သောစ ဝိပ္ပဋိသေဓော ဇာယတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဣမိနာ ဝိပ္ပဋိသေဓဿ ဝိသယော ပဝတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ ဝိသယဝိသယီနမဘေဒေန သုတ္တေ ‘ဝိပ္ပဋိသေဓော’တိဝုတ္တောတိ ‘ဒွိန္န’မိစ္စာဒိနာ ဝုတ္တိဂန္ထော ရစိတောတိ ဒီပေတိ၊ ပရော ဟောတီ တိဝိဓိဒဿိတောတိ ဣမိနာ ယဒိ နိယမော-ဗ္ဘူပဂတော သိယာ၊ တဒါ ‘ပရောဝဟောတီ’တိ ဝဒေယျာတိ ဒဿေတိ၊ ပါဏိနိယာ ဟိ ဇာတိယံ ပဒတ္ထေ သကိမေဝ လက္ခဏံ ပဝတ္တတီတိ စရိတတ္ထတ္တာ ဝိသယန္တရေ ဒွိန္နမ္ပိ လက္ခဏာနမပ္ပဝတ္တိယံ ပရံ ပစ္ဆိမံ ကာရိယန္တိ ဝိဓျတ္ထမိဒံ ဝစနံ၊ ဗျတ္တိယန္တု ပဒတ္ထေ လတွာဒီနမိဝ ပရိယာယပ္ပသင်္ဂေ နိယမတ္ထန္တိ ပဋိပန္နာ၊ ဣဓ ပန ဇာတိယံ ဗျတ္တိယဉ္စ ဒွိန္နမ္ပိ သုတ္တာနမပ္ပဝတ္တိယမေဝ ဝိဓျတ္ထမေဝိဒံ ဝစနံ၊ န နိယမတ္ထမ္ပီတိ ပဋိပါဒေတုမာဟ-‘တထာဟိ’စ္စာဒိ၊ ကာမစာရတော ပရိသမာပီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကာမတော ပရိသမာပနဉ္စေတိဿာ သဗ္ဗသ္မိံ အတ္တနော ဂေါစရေ အဝိစ္ဆေဒဗျာပနေန ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော. ကထမ္ပနေကဿာပိ ပဝတ္တိ န ဘဝေယျာတျာသင်္ကိယ ကာရဏမာဟ‘ဥဘယမ္ပိ’စ္စာဒိ၊ ဟိသဒ္ဒေါ ယသ္မာတ္ထေ၊ ယသ္မာ ဥဘယမ္ပိဒမာစရိယဝစနံ၊ တတောယေဝ ပမာဏံ၊ အဘိမတကာရိယဝိဓာနေ လိင်္ဂဘာဝေန သဒ္ဒိကာနုမတတ္တာ(တေသံ) ဝိဓီနံ ဝိဓာယကဉ္စ တသ္မာတိ အတ္ထော. ပမာဏတ္တာ ဒွိန္နမ္ပိ အပ္ပတ္တိယံ ကာရဏမာဟ-‘အနုဘယဘာဂိမှိ’စ္စာဒိ၊ ယတော လဒ္ဓါဝကာသာ တတော သမာနဗလာတိ၊ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ၊ ဝိရုဒ္ဓါစာတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒံ ဒတွာ ‘အနုဘယဘာဂိမှိ။ပေ။ ဝိရုဒ္ဓါစာတိ ဒွိန္နံ ဝစနာနံ ပမာဏတ္တာ ဥဘိန္နမ္ပိ အပ္ပဝတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမာနဗလာနံ ဒွိန္နံ လောကေပိ ဝိရောဓိတ္တံ ဧကက္ခဏေယေဝ ဥဘိန္နမ္ပိ ကာရိယေ အပ္ပဝတ္တိ စ ဒိဿတီတိ ဒိဋ္ဌန္တမာဟ ‘လောကေစေ’တျာဒိ၊ ဧတ္ထ စ ပေဿဿ (အ)ဝိရောဓတ္ထိနော ကာရိယေ အပ္ပဝတ္တိရိဝ [အပ္ပဝတ္တိယေဝ (ပေါတ္ထကေ)] သမာနဗလာန မုဘိန္နံ ဝစနာနံ ကာရိယေ အပ္ပဝတ္တီတိ သုခေနော ပမာသံသန္ဒနံ ဝိညာတဗ္ဗံ.

ဇာတိပက္ခေယေဝ ဘဿကာရေန ဒွိန္နံ ယုဂပဒိပ္ပတ္တိယံ ‘လတွာဒီနမိဝ’ ပရိယာယပ္ပသင်္ဂေါ ဝဏ္ဏိတော၊ တဿာယုတ္တတ္တမုပဒဿေန္တော အာဟ ‘နစာပိ’စ္စာဒိ၊ ဘိန္နဝိသယတ္တာတိ ဒွိန္နံ ဝိဓီနံ ဘိန္နဝိသယတ္တာ. အဘိန္နဝိသယတ္တေ ဟိ ပရိယာယကပ္ပနာ ယုတ္တိမတီ၊ အတောစ လတွာဒီနမဘိန္နဝိသယတ္တမ္ပဋိပါဒယိတုမာဟ- ‘လတွာဒယော ဟိ’စ္စာဒိ၊ အနဝယဝေနေတိ ဓာတု မတ္တတော ဝိဓာနေနာဝယဝဗျတိရေကသဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗဓာတုပရိဂ္ဂဟေန၊ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဓာတွတ္ထေကဒေသေ ပဝတ္တာ သမာနာ ပဝတ္တာ သန္တော လဒ္ဓါဝကာသာ သိယုံ တဿေကဒေသဿ ပရိဟာရေနာပိ ပရိစ္စာဂေနာပိ န ဝိဓီယန္တေတိ သမ္ဗန္ဓော၊ လတွာဒီန မေကက္ခဏေ အသမ္ဘဝါ ဧကသ္မိံ ကတေ သတီတရဝစနာန မာနတ္ထကျပ္ပသင်္ဂါစ ပရိယာယေန ဘဝန္တီတိ ယန္တံ ယုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ ယုဂပဒိပ္ပတ္တိယံ၊ ဣဟ တထာဘာဝဿ ကာရဏမာဟ-‘သာဝကာ။ပေ။ ဝစန’န္တိ၊ တတ္ထာတိ ယုဂပဒိပ္ပတ္တိယံ. ဇာတိယမ္ပဒတ္ထေ ‘‘ပုနပ္ပသင်္ဂဝိဇာနနာ သိဒ္ဓံ၊ ဝိပ္ပဋိသေဓေ ယံ ဗာဓိတံ တမ္ဗာဓိတမေဝါ’’တီမာသမုဘိန္နံ ပရိဘာသနမ္ပဝတ္တိံ ပဋိပါဒေန္တော အာဟ- ‘ပရသ္မိံ စေ’တျာဒိ၊ ပရသ္မိန္တိ ဣဋ္ဌေ၊ ပရိဘာသနမ္ပန အယမတ္ထော ‘ပုနပ္ပသင်္ဂဝိဇာနနာတိ ဒွိန္နံ သုတ္တာနမေကတ္ထပ္ပ သင်္ဂသင်္ခါတေ ဝိပ္ပဋိသေဓေ သတိပရမိဋ္ဌံ ပဌမံ ဟောတိ၊ ဟောန္တေန တေန ယဒီတရဿ နိမိတ္တောပဃာတော န ကတော တဒါ တဿာပိ ပုနပ္ပသင်္ဂေါ တဿ ဝိဇာနနာ သိဒ္ဓန္တိ၊ ဝိပ္ပဋိသေဓေ ယထာဝုတ္တေ သတိ ပဌမံ ဟောန္တေန ယံ သုတ္တံ ဗာဓိတံ တဿ ပုနပ္ပဝတ္တိယာ ယဒိ နိမိတ္တံ နတ္ထိ တံ ဗာဓိတမေဝေ’တိ. ဗျတ္တိယမ္ပိ ဝိဓျတ္ထမေဝိဒံ ဝစနံ၊ န နိယမတ္ထန္တိ ဒဿေတုမာဟ-‘ဗျတ္တိယ’မိစ္စာဒိ၊ ဧဝံ မညတေ ‘ဗျတ္တိယံ ပဋိလက္ခိယံလက္ခဏပ္ပဝတ္တိယံ ဒွိန္နံ သာဓာရဏံ ဌာနမ္ပတိ ယာနိ ဝစနာနိ ဘိန္နာနိ တေသမ္ပိ နိရဝကာသတ္တေန တုလျဗလတ္တာ ဒွိန္နမ္ပဋိပတ္တိယေဝသိယာ၊ နတု ပရိယာယပ္ပသင်္ဂေါ’တိ. ဗျတ္တိယမ္ပိ ယထာဝုတ္တာနံ ပရိဘာသာနံ ပဝတ္တိ ဝုတ္တဝိဓိနေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘ပရိဘာသာနမ္ပိ’စ္စာဒိမာဟ.

ဇာတိယမ္ပဒတ္ထေ ‘‘ဝတ္တမာနေတိ အန္တိ၊ သိ ထ၊ မိ မ၊ တေ အန္တေ၊ သေ ဝှေ၊ ဧ မှေ’’စ္စာဒီနံ လက္ခဏာနမေကမေကတ္ထေပိ ဝတ္တမာနေတိ အန္တိ၊ ဝတ္တမာနေ သိ ထ ဣစ္စာဒီနံ ဝါကျေကဒေသာနံ ဂစ္ဆတိစ္စာဒေါ ဂစ္ဆ သိစ္စာဒေါ စ လက္ခိယေ သကိမ္ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသ္မိံ သကေ ဝိသယေ ပဌမ မဇ္ဈိမပုရိသေကဝစနဇာတိ ပရိသမတ္တာတိ စရိတတ္ထတ္တာ တုမှေ ဂစ္ဆထာတိ ဧတ္ထ ဒွီဟိ ဒွိန္နံ ပုရိသာန မေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယံ န ကဿစိ၊ ဗျတ္တိယမ္ပိ ပဋိလက္ခိယံ လက္ခဏာနိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ သာဓာရဏံ ဌာနံ ပတိဘိန္နေဟိ လက္ခဏေဟိ ဒွိန္နမ္ပေကတ္ထေ-ကက္ခဏေ ပဝတ္တိယံ န ကဿစိ၊ တထာ ဝုတ္တနယေနေဝ တိဏ္ဏံ ပုရိသာနမေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယန္တိ သဗ္ဗထာ အပ္ပဝတ္တိယံ သမ္ပတ္တာယံ ဝစနမိဒံ၊ ပရော ဟောတီတိ မဇ္ဈိမုတ္တမံ ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘ယထေ’စ္စာဒိနာ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိဂန္ထမ္ပဉှမုခေနာ ဟရိတွာ ဒဿေတုံ ‘ကွပနာ’တိအာဒိမာဟ၊ နေဒမုဒါဟရဏမမှံ မနံ ဘောသေတိ-ယတော ဝိပ္ပဋိသေဓဝိသယမေဝေဒံ န ဟောတိ၊ ကုတော ယတော ‘‘ဝတ္တမာနေတိ အန္တိ’’စ္စာဒိပ္ပဘုတီနံ ဝတ္တမာနေတိ အန္တိစ္စာဒီဟိ ဝါကျေကဒေသေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနမေဝ ပုဗ္ဗပရစ္ဆက္ကာနံ ပုရိသဝစနဝိသေသဝိဓာယကေန ‘‘ပုဗ္ဗပရစ္ဆက္ကာန မေကာနေကေသု တုမှာမှ သေသေသု ဒွေဒွေ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ’’ (၆-၁၄) တီမိနာ ဝါကျာဝယဝေန တုမှာမှသေသေသု ပယုဇ္ဇမာနေသု အပ္ပယုဇ္ဇမာနေသု ဝါ ယထာက္ကမံ ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကာနံ ပရစ္ဆက္ကာနဉ္စ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာနံ ပစ္စေကံ ဒွေဒွေ ဝစနာနိ ယထာက္ကမံ ဘဝန္တီတိ ‘ဂစ္ဆထ ဂစ္ဆာမာ’တိ ဧတ္ထ ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တိယေဝ နတ္ထိ၊ ဒွိန္နမ္ပန သာဝကာသာန မေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယေဝ ဟိ ဝိပ္ပဋိသေဓောတိ၊ တထာပိ ဝုတ္တနယေန ဝိပ္ပဋိသေဓပ္ပကပ္ပနာပိ သက္ကာ ကာတုန္တီဒမုဒါဟဋံ သိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဣမိဿာ ပန ပရိဘာသာယ နိရာကုလပ္ပဝတ္တိ ‘‘အာဒိဿာ’’ တီမိဿာ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ကတာကတပ္ပသင်္ဂီ ယော ဝိဓိ၊ သော နိစ္စော၊ ယောတွကတေယေဝါယမနိစ္စောတိ ဝုတ္တနိစ္စာနိစ္စေသု အန္တရင်္ဂဗဟိရင်္ဂေသု စာတုလျဗလတ္တာ နာဿ ယောဂဿ ဗျာပါရော၊ တထာဟိ နိစ္စာနိစ္စေသု နိစ္စမေဝ ဗလဝန္တိ နိစ္စာနိစ္စာနမတုလျဗလတာ၊ အန္တရင်္ဂဗဟိရင်္ဂပ္ပကာရ(မ္ပန) ဥပရိ ‘‘လောပေါ’’တိ (၁-၃၉) သုတ္တေ ပကာသိဿာမ.