၃. ဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

၁၉၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ ဘဒ္ဒိယော လိစ္ဆဝိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဘဒ္ဒိယော လိစ္ဆဝိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘မာယာဝီ သမဏော ဂေါတမော အာဝဋ္ဋနိံ မာယံ [အာဝဋ္ဋနီမာယံ (သီ.)၊ အာဝဋ္ဋနိမာယံ (သျာ. ကံ. က.) မ. နိ. ၂.၆၀ ပဿိတဗ္ဗံ] ဇာနာတိ ယာယ အညတိတ္ထိယာနံ သာဝကေ အာဝဋ္ဋေတီ’တိ. ယေ တေ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝမာဟံသု – ‘မာယာဝီ သမဏော ဂေါတမော အာဝဋ္ဋနိံ မာယံ ဇာနာတိ ယာယ အညတိတ္ထိယာနံ သာဝကေ အာဝဋ္ဋေတီ’တိ၊ ကစ္စိ တေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ဝုတ္တဝါဒိနော၊ န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ၊ ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တိ၊ န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ၊ အနဗ္ဘက္ခာတုကာမာ ဟိ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တ’’န္တိ?

‘‘ဧထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ ‘သမဏော နော ဂရူ’တိ. ယဒါ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ၊ အထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပဇဟေယျာထ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ လောဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ? ‘‘အဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘လုဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ [တဒတ္ထာယ (က.) အ. နိ. ၃.၆၆] သမာဒပေတိ ယံသ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဒေါသော ပုရိသဿ။ပေ။ မောဟော ပုရိသဿ။ပေ။ သာရမ္ဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ? ‘‘အဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာရဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော သာရမ္ဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ ယံသ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ? ‘‘အကုသလာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ? ‘‘သာဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ? ‘‘ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ၊ နော ဝါ? ကထံ ဝါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ? ‘‘သမတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ယံ တံ တေ အဝေါစုမှာ – ဧထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ ‘သမဏော နော ဂရူ’တိ. ယဒါ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ အထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပဇဟေယျာထာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဧထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ ‘သမဏော နော ဂရူ’တိ. ယဒါ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’တိ၊ အထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာထာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အလောဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ? ‘‘ဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘အလုဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော လောဘေန အနဘိဘူတော အပရိယာဒိန္နစိတ္တော နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ န သမာဒပေတိ ယံ’သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အဒေါသော ပုရိသဿ။ပေ။ အမောဟော ပုရိသဿ။ပေ။ အသာရမ္ဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ? ‘‘ဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘အသာရဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော သာရမ္ဘေန အနဘိဘူတော အပရိယာဒိန္နစိတ္တော နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ န သမာဒပေတိ ယံ’သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ? ‘‘ကုသလာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ? ‘‘ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝါ? ကထံ ဝါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ? ‘‘သမတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ယံ တံ တေ အဝေါစုမှာ – ဧထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ ‘သမဏော နော ဂရူ’တိ. ယဒါ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ အထ တုမှေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာထာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ယေ ခေါ တေ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ လောကေ သန္တော သပ္ပုရိသာ တေ သာဝကံ ဧဝံ သမာဒပေန္တိ – ‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ လောဘံ ဝိနေယျ [ဝိနေယျ ဝိနေယျ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဝိဟရာဟိ. လောဘံ ဝိနေယျ ဝိဟရန္တော န လောဘဇံ ကမ္မံ ကရိဿသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. ဒေါသံ ဝိနေယျ ဝိဟရာဟိ. ဒေါသံ ဝိနေယျ ဝိဟရန္တော န ဒေါသဇံ ကမ္မံ ကရိဿသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. မောဟံ ဝိနေယျ ဝိဟရာဟိ. မောဟံ ဝိနေယျ ဝိဟရန္တော န မောဟဇံ ကမ္မံ ကရိဿသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. သာရမ္ဘံ ဝိနေယျ ဝိဟရာဟိ. သာရမ္ဘံ ဝိနေယျ ဝိဟရန္တော န သာရမ္ဘဇံ ကမ္မံ ကရိဿသိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဒ္ဒိယော လိစ္ဆဝိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ။ပေ။ ဥပါသကံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

‘‘အပိ နု တာဟံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဧဝံ အဝစံ – ‘ဧဟိ မေ တွံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ သာဝကော ဟောဟိ၊ အဟံ သတ္ထာ ဘဝိဿာမီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝံဝါဒိံ ခေါ မံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဧဝမက္ခာယိံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ – ‘မာယာဝီ သမဏော ဂေါတမော အာဝဋ္ဋနိံ မာယံ ဇာနာတိ ယာယ အညတိတ္ထိယာနံ သာဝကေ အာဝဋ္ဋေတီ’’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒိကာ၊ ဘန္တေ၊ အာဝဋ္ဋနီ မာယာ. ကလျာဏီ၊ ဘန္တေ၊ အာဝဋ္ဋနီ မာယာ. ပိယာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိသာလောဟိတာ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ၊ ပိယာနမ္ပိ မေ အဿ ဉာတိသာလောဟိတာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. သဗ္ဗေ စေပိ၊ ဘန္တေ၊ ခတ္တိယာ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိဿ ခတ္တိယာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. သဗ္ဗေ စေပိ၊ ဘန္တေ၊ ဗြာဟ္မဏာ။ ဝေဿာ ။ သုဒ္ဒါ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိဿ သုဒ္ဒါနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဧဝမေတံ၊ ဘဒ္ဒိယ! သဗ္ဗေ စေပိ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ခတ္တိယာ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနာယ ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိဿ ခတ္တိယာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. သဗ္ဗေ စေပိ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ဗြာဟ္မဏာ။ ဝေဿာ။ သုဒ္ဒါ အာဝဋ္ဋေယျုံ အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနာယ ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိဿ သုဒ္ဒါနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. သဒေဝကော စေပိ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ [အာဝဋ္ဋေယျ (?)] အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနာယ ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယ၊ သဒေဝကဿပိဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. ဣမေ စေပိ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာသာလာ ဣမာယ အာဝဋ္ဋနိယာ အာဝဋ္ဋေယျုံ အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနာယ ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယ၊ ဣမေသမ္ပိဿ မဟာသာလာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ( ) [(သစေ စေတေယျုံ) (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ (အာဝဋ္ဋေယျုံ) (က.) အ. နိ. ၈.၄၄]. ကော ပန ဝါဒေါ မနုဿဘူတဿာ’’တိ! တတိယံ.