၄. စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ

(၁၆) ၁. ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

၁. ဣန္ဒြိယသုတ္တံ

၁၅၁. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. သဒ္ဓါဗလသုတ္တံ

၁၅၂. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သဒ္ဓါဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဗလာနီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပညာဗလသုတ္တံ

၁၅၃. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပညာဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂဟဗလံ [သင်္ဂါဟဗလံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဗလာနီ’’တိ. တတိယံ.

၄. သတိဗလသုတ္တံ

၁၅၄. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂဟဗလံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဗလာနီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဋိသင်္ခါနဗလသုတ္တံ

၁၅၅. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပဋိသင်္ခါနဗလံ၊ ဘာဝနာဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂဟဗလံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဗလာနီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ကပ္ပသုတ္တံ

၁၅၆. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋတိ၊ တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ – ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဝါ.

‘‘ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋော တိဋ္ဌတိ၊ တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ – ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဝါ.

‘‘ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋတိ၊ တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ – ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဝါ.

‘‘ယဒါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋော တိဋ္ဌတိ၊ တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ – ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီတိ ဝါ၊ ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဝါ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ရောဂသုတ္တံ

၁၅၇. ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောဂါ. ကတမေ ဒွေ? ကာယိကော စ ရောဂေါ စေတသိကော စ ရောဂေါ. ဒိဿန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယိကေန ရောဂေန ဧကမ္ပိ ဝဿံ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ဒွေပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ တီဏိပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ စတ္တာရိပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ပဉ္စပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ဒသပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ တိံသမ္ပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ စတ္တာရီသမ္ပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ပညာသမ္ပိ ဝဿာနိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ဝဿသတမ္ပိ၊ ဘိယျောပိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနမာနာ. တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သုဒုလ္လဘာ [ဒုလ္လဘာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] လောကသ္မိံ ယေ စေတသိကေန ရောဂေန မုဟုတ္တမ္ပိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနန္တိ၊ အညတြ ခီဏာသဝေဟိ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ရောဂါ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မဟိစ္ဆော ဟောတိ ဝိဃာတဝါ အသန္တုဋ္ဌော ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန. သော မဟိစ္ဆော သမာနော ဝိဃာတဝါ အသန္တုဋ္ဌော ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ အနဝညပ္ပဋိလာဘာယ လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယ. သော ဥဋ္ဌဟတိ ဃဋတိ ဝါယမတိ အနဝညပ္ပဋိလာဘာယ လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယ. သော သင်္ခါယ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ၊ သင်္ခါယ နိသီဒတိ၊ သင်္ခါယ ဓမ္မံ ဘာသတိ၊ သင်္ခါယ ဥစ္စာရပဿာဝံ သန္ဓာရေတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပဗ္ဗဇိတဿ ရောဂါ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န မဟိစ္ဆာ ဘဝိဿာမ ဝိဃာတဝန္တော အသန္တုဋ္ဌာ ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ န ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟိဿာမ အနဝညပ္ပဋိလာဘာယ လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယ၊ န ဥဋ္ဌဟိဿာမ န ဃဋေဿာမ န ဝါယမိဿာမ အနဝညပ္ပဋိလာဘာယ လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယ၊ ခမာ ဘဝိဿာမ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ၊ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကာ ဘဝိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. ပရိဟာနိသုတ္တံ

၁၅၈. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ စတ္တာရော ဓမ္မေ အတ္တနိ သမနုပဿတိ၊ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘ပရိဟာယာမိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ’. ပရိဟာနမေတံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ. ကတမေ စတ္တာရော? ရာဂဝေပုလ္လတ္တံ [ရာဂဝေပုလ္လတံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ ဒေါသဝေပုလ္လတ္တံ၊ မောဟဝေပုလ္လတ္တံ၊ ဂမ္ဘီရေသု ခေါ ပနဿ ဌာနာဌာနေသု ပညာစက္ခု န ကမတိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မေ အတ္တနိ သမနုပဿတိ၊ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘ပရိဟာယာမိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ’. ပရိဟာနမေတံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ.

‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ စတ္တာရော ဓမ္မေ အတ္တနိ သမနုပဿတိ၊ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘န ပရိဟာယာမိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ’. အပရိဟာနမေတံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ. ကတမေ စတ္တာရော? ရာဂတနုတ္တံ [ရာဂတနုတ္တနံ (က.)]၊ ဒေါသတနုတ္တံ၊ မောဟတနုတ္တံ၊ ဂမ္ဘီရေသု ခေါ ပနဿ ဌာနာဌာနေသု ပညာစက္ခု ကမတိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မေ အတ္တနိ သမနုပဿတိ၊ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘န ပရိဟာယာမိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ’. အပရိဟာနမေတံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဘိက္ခုနီသုတ္တံ

၁၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အညတရာ ဘိက္ခုနီ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ယေနယျော အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန အယျဿ အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒ – ‘ဣတ္ထန္နာမာ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနီ အာဗာဓိကိနီ ဒုက္ခိတာ ဗာဠှဂိလာနာ. သာ အယျဿ အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အယျော အာနန္ဒော ယေန ဘိက္ခုနုပဿယော ယေန သာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ အယျေ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော တဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ပုရိသော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣတ္ထန္နာမာ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနီ အာဗာဓိကိနီ ဒုက္ခိတာ ဗာဠှဂိလာနာ. သာ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ၊ ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘိက္ခုနုပဿယော ယေန သာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဘိက္ခုနုပဿယော ယေန သာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာ သသီသံ ပါရုပိတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန သာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အာဟာရသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော အာဟာရံ နိဿာယ. အာဟာရော ပဟာတဗ္ဗော. တဏှာသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော တဏှံ နိဿာယ. တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ. မာနသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော မာနံ နိဿာယ. မာနော ပဟာတဗ္ဗော. မေထုနသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော. မေထုနေ စ သေတုဃာတော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ.

‘‘‘အာဟာရသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော အာဟာရံ နိဿာယ. အာဟာရော ပဟာတဗ္ဗော’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဣဓ၊ ဘဂိနိ၊ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ – ‘နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ၊ ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ. ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ. ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာ’တိ. သော အပရေန သမယေန အာဟာရံ နိဿာယ အာဟာရံ ပဇဟတိ. ‘အာဟာရသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော အာဟာရံ နိဿာယ. အာဟာရော ပဟာတဗ္ဗော’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘တဏှာသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော တဏှံ နိဿာယ. တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဣဓ၊ ဘဂိနိ၊ ဘိက္ခု သုဏာတိ – ‘ဣတ္ထန္နာမော ကိရ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကုဒါဿု နာမ အဟမ္ပိ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမီ’တိ! သော အပရေန သမယေန တဏှံ နိဿာယ တဏှံ ပဇဟတိ. ‘တဏှာသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော တဏှံ နိဿာယ. တဏှာ ပဟာတဗ္ဗာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘မာနသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော မာနံ နိဿာယ. မာနော ပဟာတဗ္ဗော’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဣဓ၊ ဘဂိနိ၊ ဘိက္ခု သုဏာတိ – ‘ဣတ္ထန္နာမော ကိရ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သော ဟိ နာမ အာယသ္မာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ၊ ကိမင်္ဂံ [ကိမင်္ဂ (သီ. ပီ.) အ. နိ. ၅.၁၈၀၊ စူဠဝ. ၃၃၁၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၂၀] ပနာဟ’န္တိ! သော အပရေန သမယေန မာနံ နိဿာယ မာနံ ပဇဟတိ. ‘မာနသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော မာနံ နိဿာယ. မာနော ပဟာတဗ္ဗော’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘မေထုနသမ္ဘူတော အယံ၊ ဘဂိနိ၊ ကာယော. မေထုနေ စ သေတုဃာတော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ.

အထ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီ မဉ္စကာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္စယော မံ၊ ဘန္တေ၊ အစ္စဂမာ၊ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယာဟံ ဧဝမကာသိံ. တဿာ မေ၊ ဘန္တေ၊ အယျော အာနန္ဒော အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု၊ အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ တံ [တဂ္ဃ တွံ (သီ. ပီ. က.)]၊ ဘဂိနိ၊ အစ္စယော အစ္စဂမာ၊ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယာ တွံ ဧဝမကာသိ. ယတော စ ခေါ တွံ၊ ဘဂိနိ၊ အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသိ၊ တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ၊ ဘဂိနိ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. သုဂတဝိနယသုတ္တံ

၁၆၀. ‘‘သုဂတော ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ တိဋ္ဌမာနော သုဂတဝိနယော ဝါ တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဂတော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဂတော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဂတဝိနယော? သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဂတဝိနယော. ဧဝံ သုဂတော ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ တိဋ္ဌမာနော သုဂတဝိနယော ဝါ တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဒုဂ္ဂဟိတံ သုတ္တန္တံ ပရိယာပုဏန္တိ ဒုန္နိက္ခိတ္တေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဒုဗ္ဗစာ ဟောန္တိ ဒေါဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ အက္ခမာ အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော အနုသာသနိံ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ၊ တေ န သက္ကစ္စံ သုတ္တန္တံ ပရံ ဝါစေန္တိ. တေသံ အစ္စယေန ဆိန္နမူလကော သုတ္တန္တော ဟောတိ အပ္ပဋိသရဏော. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ထေရာ ဘိက္ခူ ဗာဟုလိကာ ဟောန္တိ သာထလိကာ၊ ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ပဝိဝေကေ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ န ဝီရိယံ အာရဘန္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. တေသံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ. သာပိ ဟောတိ ဗာဟုလိကာ သာထလိကာ၊ ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ပဝိဝေကေ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ သုဂ္ဂဟိတံ သုတ္တန္တံ ပရိယာပုဏန္တိ သုနိက္ခိတ္တေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ. သုနိက္ခိတ္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ သုနယော ဟောတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ သုဝစာ ဟောန္တိ သောဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ခမာ ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော အနုသာသနိံ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ၊ တေ သက္ကစ္စံ သုတ္တန္တံ ပရံ ဝါစေန္တိ. တေသံ အစ္စယေန နစ္ဆိန္နမူလကော [အစ္ဆိန္နမူလကော (သျာ. ကံ.) အ. နိ. ၅.၁၅၆] သုတ္တန္တော ဟောတိ သပ္ပဋိသရဏော. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ထေရာ ဘိက္ခူ န ဗာဟုလိကာ ဟောန္တိ န သာထလိကာ၊ ဩက္ကမနေ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ ပဝိဝေကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ဝီရိယံ အာရဘန္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. တေသံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ. သာပိ ဟောတိ န ဗာဟုလိကာ န သာထလိကာ၊ ဩက္ကမနေ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ ပဝိဝေကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဒသမံ.

ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဣန္ဒြိယာနိ သဒ္ဓါ ပညာ၊ သတိ သင်္ခါနပဉ္စမံ၊

ကပ္ပေါ ရောဂေါ ပရိဟာနိ၊ ဘိက္ခုနီ သုဂတေန စာတိ.

(၁၇) ၂. ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ

၁. သံခိတ္တသုတ္တံ

၁၆၁. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဝိတ္ထာရသုတ္တံ

၁၆၂. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပကတိယာပိ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ ဒေါသဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ တိဗ္ဗမောဟဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ မောဟဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မုဒူနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ဒန္ဓံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပကတိယာပိ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ ဒေါသဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ တိဗ္ဗမောဟဇာတိကော ဟောတိ၊ အဘိက္ခဏံ မောဟဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ခိပ္ပံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗရာဂဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ ဒေါသဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗမောဟဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ မောဟဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မုဒူနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ဒန္ဓံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗရာဂဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ ဒေါသဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပကတိယာပိ န တိဗ္ဗမောဟဇာတိကော ဟောတိ၊ နာဘိက္ခဏံ မောဟဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ခိပ္ပံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. အသုဘသုတ္တံ

၁၆၃. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ [ပဋိက္ကူလသညီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီ [အနဘိရတသညီ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ၊ မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ [သေက္ခဗလာနိ (သျာ. ကံ.)] ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ၊ ဟိရိဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မုဒူနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ဒန္ဓံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ၊ မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ။ပေ။ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ခိပ္ပံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ? ဣဓ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ။ပေ။ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မုဒူနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ဒန္ဓံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ? [ကထာ. ၈၁၅ အာဒယော] ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ။ပေ။ တတိယံ ဈာနံ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ၊ ဟိရိဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ခိပ္ပံ အာနန္တရိယံ ပါပုဏာတိ အာသဝါနံ ခယာယ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမခမသုတ္တံ

၁၆၄. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? အက္ခမာ ပဋိပဒါ၊ ခမာ ပဋိပဒါ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ၊ သမာ ပဋိပဒါ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အက္ခမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော [ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော (သီ. သျာ. ကံ.)] အက္ကောသန္တံ ပစ္စက္ကောသတိ၊ ရောသန္တံ ပဋိရောသတိ၊ ဘဏ္ဍန္တံ ပဋိဘဏ္ဍတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အက္ခမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသတိ၊ ရောသန္တံ န ပဋိရောသတိ၊ ဘဏ္ဍန္တံ န ပဋိဘဏ္ဍတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ သမေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ။ပေ။ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ သမေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာ ပဋိပဒါ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယခမသုတ္တံ

၁၆၅. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? အက္ခမာ ပဋိပဒါ၊ ခမာ ပဋိပဒါ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ၊ သမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အက္ခမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အက္ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ၊ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အနဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အက္ခမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ၊ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမာ ပဋိပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ။ပေ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒမာ ပဋိပဒါ.

၆. ဥဘယသုတ္တံ

၁၆၆. ‘‘စတဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ဒန္ဓာဘိညာ၊ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ဟီနာ အက္ခာယတိ. ယမ္ပာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ၊ ဣမိနာပါယံ ဟီနာ အက္ခာယတိ၊ ယမ္ပာယံ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာ၊ ဣမိနာပါယံ ဟီနာ အက္ခာယတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ဟီနာ အက္ခာယတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ခိပ္ပါဘိညာ၊ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဒုက္ခတ္တာ ဟီနာ အက္ခာယတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဒန္ဓတ္တာ ဟီနာ အက္ခာယတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ပဏီတာ အက္ခာယတိ. ယမ္ပာယံ ပဋိပဒါ သုခါ၊ ဣမိနာပါယံ ပဏီတာ အက္ခာယတိ၊ ယမ္ပာယံ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါ၊ ဣမိနာပါယံ ပဏီတာ အက္ခာယတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိပဒါ ဥဘယေနေဝ ပဏီတာ အက္ခာယတိ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တံ

၁၆၇. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတဿော ဣမာ၊ အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတဿော ပဋိပဒါ. ဣမာသံ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ [စတဿန္နံ ပဋိပဒါနံ (သီ. သျာ. ကံ.)] ကတမံ တေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ?

‘‘စတဿော ဣမာ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတဿော ပဋိပဒါ. ဣမာသံ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ခိပ္ပါဘိညာ၊ ဣမံ မေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. သာရိပုတ္တသုတ္တံ

၁၆၈. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတဿော ဣမာ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတဿော ပဋိပဒါ. ဣမာသံ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ ကတမံ တေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ?

‘‘စတဿော ဣမာ၊ အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန၊ ပဋိပဒါ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဣမာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတဿော ပဋိပဒါ. ဣမာသံ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ ဣမံ မေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သသင်္ခါရသုတ္တံ

၁၆၉. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ. မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ၊ ဟိရိဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ. မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ၊ ဟိရိဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မုဒူနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ ပဌမံ ဈာနံ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ။ပေ။ တတိယံ ဈာနံ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ။ပေ။ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိမတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ ပဌမံ ဈာနံ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ။ပေ။ တတိယံ ဈာနံ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော ဣမာနိ ပဉ္စ သေခဗလာနိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ – သဒ္ဓါဗလံ၊ ဟိရိဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ပညာဗလံ. တဿိမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. သော ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ကာယဿ ဘေဒါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. နဝမံ.

၁၀. ယုဂနဒ္ဓသုတ္တံ

၁၇၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မမ သန္တိကေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ [အရဟတ္တပ္ပတ္တံ (က.) ပဋိ. မ. ၂.၁ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေပိ] ဗျာကရောတိ၊ သဗ္ဗော သော စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ၊ ဧတေသံ ဝါ အညတရေန.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေတိ. တဿ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ. သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ. တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝေတိ. တဿ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ. သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ. တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတိ. တဿ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ. သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ. တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတံ မာနသံ ဟောတိ. ဟောတိ သော၊ အာဝုသော၊ သမယော ယံ တံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တမေဝ သန္တိဋ္ဌတိ သန္နိသီဒတိ ဧကောဒိ ဟောတိ သမာဓိယတိ. တဿ မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ. သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ. တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ၊ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ.

‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မမ သန္တိကေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဗျာကရောတိ၊ သဗ္ဗော သော ဣမေဟိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ၊ ဧတေသံ ဝါ အညတရေနာ’’တိ. ဒသမံ.

ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သံခိတ္တံ ဝိတ္ထာရာသုဘံ၊ ဒွေ ခမာ ဥဘယေန စ၊

မောဂ္ဂလ္လာနော သာရိပုတ္တော၊ သသင်္ခါရံ ယုဂနဒ္ဓေန စာတိ.

(၁၈) ၃. သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂေါ

၁. စေတနာသုတ္တံ

၁၇၁. [ကထာ. ၅၃၉] ‘‘ကာယေ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ ကာယသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ဝါစာယ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ ဝစီသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. မနေ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ မနောသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာဝ.

‘‘သာမံ ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ပရေ ဝါဿ [ပရေ ဝါ တဿ (က.)] တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. အသမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

‘‘သာမံ ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ ပရေ ဝါဿ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ သမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ အသမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

‘‘သာမံ ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ ပရေ ဝါဿ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ သမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ အသမ္ပဇာနော ဝါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

‘‘ဣမေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ အနုပတိတာ၊ အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သော ကာယော န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ သာ ဝါစာ န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ သော မနော န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ ခေတ္တံ တံ [ဝတ္ထုံ တံ (သဗ္ဗတ္ထ)] န ဟောတိ။ပေ။ ဝတ္ထုံ တံ န ဟောတိ။ပေ။ အာယတနံ တံ န ဟောတိ။ပေ။ အဓိကရဏံ တံ န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဘာဝပဋိလာဘာ. ကတမေ စတ္တာရော? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော၊ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတိ၊ နော ပရသဉ္စေတနာ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော၊ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ ပရသဉ္စေတနာ ကမတိ၊ နော အတ္တသဉ္စေတနာ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော၊ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာ စ ကမတိ ပရသဉ္စေတနာ စ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော၊ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ နေဝတ္တသဉ္စေတနာ ကမတိ၊ နော ပရသဉ္စေတနာ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အတ္တဘာဝပဋိလာဘာ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမဿ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ – ‘တတြ၊ ဘန္တေ၊ ယာယံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတိ နော ပရသဉ္စေတနာ၊ အတ္တသဉ္စေတနာဟေတု တေသံ သတ္တာနံ တမှာ ကာယာ စုတိ ဟောတိ. တတြ၊ ဘန္တေ၊ ယာယံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ ပရသဉ္စေတနာ ကမတိ နော အတ္တသဉ္စေတနာ၊ ပရသဉ္စေတနာဟေတု တေသံ သတ္တာနံ တမှာ ကာယာ စုတိ ဟောတိ. တတြ၊ ဘန္တေ၊ ယာယံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ အတ္တသဉ္စေတနာ စ ကမတိ ပရသဉ္စေတနာ စ၊ အတ္တသဉ္စေတနာ စ ပရသဉ္စေတနာ စ ဟေတု တေသံ သတ္တာနံ တမှာ ကာယာ စုတိ ဟောတိ. တတြ၊ ဘန္တေ၊ ယာယံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ယသ္မိံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေ နေဝ အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတိ နော ပရသဉ္စေတနာ၊ ကတမေ တေန ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’’တိ? ‘‘နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဒေဝါ တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ.

‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ တမှာ ကာယာ စုတာ အာဂါမိနော ဟောန္တိ အာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တံ? ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ တမှာ ကာယာ စုတာ အနာဂါမိနော ဟောန္တိ အနာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ အပ္ပဟီနာနိ ဟောန္တိ၊ သော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တတော စုတော အာဂါမီ ဟောတိ အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ သာရိပုတ္တ၊ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ၊ သော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ၊ တံ နိကာမေတိ၊ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တတော စုတော အနာဂါမီ ဟောတိ အနာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တံ.

‘‘အယံ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ တမှာ ကာယာ စုတာ အာဂါမိနော ဟောန္တိ အာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တံ. အယံ ပန၊ သာရိပုတ္တ၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ တမှာ ကာယာ စုတာ အနာဂါမိနော ဟောန္တိ အနာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ဝိဘတ္တိသုတ္တံ

၁၇၂. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

‘‘အဒ္ဓမာသူပသမ္ပန္နေန မေ၊ အာဝုသော၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ သစ္ဆိကတာ ဩဓိသော ဗျဉ္ဇနသော. တမဟံ အနေကပရိယာယေန အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညာပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ၊ သော မံ ပဉှေန. အဟံ ဝေယျာကရဏေန သမ္မုခီဘူတော နော သတ္ထာ ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလော.

‘‘အဒ္ဓမာသူပသမ္ပန္နေန မေ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ သစ္ဆိကတာ ဩဓိသော ဗျဉ္ဇနသော. တမဟံ အနေကပရိယာယေန အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညာပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ၊ သော မံ ပဉှေန. အဟံ ဝေယျာကရဏေန သမ္မုခီဘူတော နော သတ္ထာ ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလော.

‘‘အဒ္ဓမာသူပသမ္ပန္နေန မေ၊ အာဝုသော၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သစ္ဆိကတာ ဩဓိသော ဗျဉ္ဇနသော. တမဟံ အနေကပရိယာယေန အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညာပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ၊ သော မံ ပဉှေန. အဟံ ဝေယျာကရဏေန သမ္မုခီဘူတော နော သတ္ထာ ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလော.

‘‘အဒ္ဓမာသူပသမ္ပန္နေန မေ၊ အာဝုသော၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ သစ္ဆိကတာ ဩဓိသော ဗျဉ္ဇနသော. တမဟံ အနေကပရိယာယေန အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညာပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ. ယဿ ခေါ ပနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ၊ သော မံ ပဉှေန. အဟံ ဝေယျာကရဏေန သမ္မုခီဘူတော နော သတ္ထာ ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. မဟာကောဋ္ဌိကသုတ္တံ

၁၇၃. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ အညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နေဝတ္ထိ နော နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ အညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နေဝတ္ထိ နော နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ယထာ ကထံ ပန၊ အာဝုသော၊ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ?

‘‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ဝဒံ အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ဝဒံ အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ အညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ဝဒံ အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နေဝတ္ထိ နော နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ဝဒံ အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတိ. ယာဝတာ၊ အာဝုသော၊ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ ဂတိ တာဝတာ ပပဉ္စဿ ဂတိ၊ ယာဝတာ ပပဉ္စဿ ဂတိ တာဝတာ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ ဂတိ. ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ပပဉ္စနိရောဓော ပပဉ္စဝူပသမော’’တိ. တတိယံ.

၄. အာနန္ဒသုတ္တံ

၁၇၄. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေနာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာကောဋ္ဌိကေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကောဋ္ဌိကံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’’တိ?

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ အညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ‘ဆန္နံ၊ အာဝုသော၊ ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ နေဝတ္ထိ နော နတ္ထညံ ကိဉ္စီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော – ‘မာ ဟေဝံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. ယထာ ကထံ ပနာဝုသော၊ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ?