൧൪. കഥിനത്ഥാരവഗ്ഗോ

൪൬൫. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആനിസംസാ കഥിനത്ഥാരേ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ആനിസംസാ കഥിനത്ഥാരേ. കതമേ പഞ്ച? അനാമന്തചാരോ, അസമാദാനചാരോ, ഗണഭോജനം, യാവദത്ഥചീവരം, യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോ സോ നേസം ഭവിസ്സതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ആനിസംസാ കഥിനത്ഥാരേ’’തി.

൪൬൬. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആദീനവാ മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമതോ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ആദീനവാ മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമതോ. കതമേ പഞ്ച? ദുക്ഖം സുപതി, ദുക്ഖം പടിബുജ്ഝതി, പാപകം സുപിനം പസ്സതി, ദേവതാ ന രക്ഖന്തി, അസുചി മുച്ചതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ആദീനവാ മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമതോ. പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ആനിസംസാ ഉപട്ഠിതസ്സതിസ്സ സമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമതോ. കതമേ പഞ്ച? സുഖം സുപതി, സുഖം പടിബുജ്ഝതി, ന പാപകം സുപിനം പസ്സതി, ദേവതാ രക്ഖന്തി, അസുചി ന മുച്ചതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ആനിസംസാ ഉപട്ഠിതസ്സതിസ്സ സമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമതോ’’തി.

൪൬൭. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അവന്ദിയാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അവന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? അന്തരഘരം പവിട്ഠോ അവന്ദിയോ, രച്ഛഗതോ അവന്ദിയോ, ഓതമസികോ അവന്ദിയോ, അസമന്നാഹരന്തോ അവന്ദിയോ, സുത്തോ അവന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? യാഗുപാനേ അവന്ദിയോ, ഭത്തഗ്ഗേ അവന്ദിയോ, ഏകാവത്തോ അവന്ദിയോ, അഞ്ഞവിഹിതോ അവന്ദിയോ, നഗ്ഗോ അവന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? ഖാദന്തോ അവന്ദിയോ, ഭുഞ്ജന്തോ അവന്ദിയോ, ഉച്ചാരം കരോന്തോ അവന്ദിയോ, പസ്സാവം കരോന്തോ അവന്ദിയോ, ഉക്ഖിത്തകോ അവന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? പുരേ ഉപസമ്പന്നേന പച്ഛാ ഉപസമ്പന്നോ അവന്ദിയോ, അനുപസമ്പന്നോ അവന്ദിയോ, നാനാസംവാസകോ വുഡ്ഢതരോ അധമ്മവാദീ അവന്ദിയോ, മാതുഗാമോ അവന്ദിയോ, പണ്ഡകോ അവന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? പാരിവാസികോ അവന്ദിയോ, മൂലായപടികസ്സനാരഹോ അവന്ദിയോ, മാനത്താരഹോ അവന്ദിയോ, മാനത്തചാരികോ അവന്ദിയോ, അബ്ഭാനാരഹോ അവന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അവന്ദിയാ’’തി.

൪൬൮. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, വന്ദിയാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, വന്ദിയാ. കതമേ പഞ്ച? പച്ഛാ ഉപസമ്പന്നേന പുരേ ഉപസമ്പന്നോ വന്ദിയോ, നാനാസംവാസകോ വുഡ്ഢതരോ ധമ്മവാദീ വന്ദിയോ, ആചരിയോ വന്ദിയോ, ഉപജ്ഝായോ വന്ദിയോ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ തഥാഗതോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വന്ദിയോ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച വന്ദിയാ’’തി.

൪൬൯. ‘‘നവകതരേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാദേ വന്ദന്തേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പാദാ വന്ദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘നവകതരേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാദേ വന്ദന്തേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പാദാ വന്ദിതബ്ബാ. കതമേ പഞ്ച? നവകതരേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാദേ വന്ദന്തേന ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ, അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ, ഉഭോഹി പാണിതലേഹി പാദാനി പരിസമ്ബാഹന്തേന, പേമഞ്ച ഗാരവഞ്ച ഉപട്ഠാപേത്വാ പാദാ വന്ദിതബ്ബാ – നവകതരേനുപാലി ഭിക്ഖുനാ വുഡ്ഢതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാദേ വന്ദന്തേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പാദാ വന്ദിതബ്ബാ’’തി.

കഥിനത്ഥാരവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ചുദ്ദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

കഥിനത്ഥാരനിദ്ദാ ച, അന്തരാ യാഗുഖാദനേ;

പുരേ ച പാരിവാസി ച, വന്ദിയോ വന്ദിതബ്ബകന്തി.

ഉപാലിപഞ്ചകം നിട്ഠിതം.