ഉപാലിപഞ്ചകം

൧. അനിസ്സിതവഗ്ഗോ

൪൧൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബ’’ന്തി?

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. [പരി. ൩൨൫] കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉപോസഥം ന ജാനാതി, ഉപോസഥകമ്മം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉപോസഥം ജാനാതി, ഉപോസഥകമ്മം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പവാരണം ന ജാനാതി, പവാരണാകമ്മം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പവാരണം ജാനാതി, പവാരണാകമ്മം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം’’.

൪൧൮. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി?

[മഹാവ. ൮൪] ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും വാ ഉപട്ഠാപേതും വാ, അനഭിരതം വൂപകാസേതും വാ വൂപകാസാപേതും വാ, ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം ധമ്മതോ വിനോദേതും [ഇമസ്മിം ഠാനേ സബ്ബത്ഥ ‘‘വിനോദേതും വാ വിനോദാപേതും വാ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, വിമതിവിനോദനീടീകായ മഹാവഗ്ഗവണ്ണനാ ഓലോകേതബ്ബാ], അഭിധമ്മേ വിനേതും, അഭിവിനയേ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും വാ ഉപട്ഠാപേതും വാ, അനഭിരതം വൂപകാസേതും വാ വൂപകാസാപേതും വാ, ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം ധമ്മതോ വിനോദേതും, അഭിധമ്മേ വിനേതും, അഭിവിനയേ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ അഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായ സിക്ഖാപേതും, ആദിബ്രഹ്മചാരിയകായ സിക്ഖായ വിനേതും, അധിസീലേ വിനേതും, അധിചിത്തേ വിനേതും, അധിപഞ്ഞായ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ അഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായ സിക്ഖാപേതും, ആദിബ്രഹ്മചാരിയകായ സിക്ഖായ വിനേതും, അധിസീലേ വിനേതും, അധിചിത്തേ വിനേതും, അധിപഞ്ഞായ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി.

൪൧൯. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി?

പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ആപന്നോ കമ്മകതോ ഉപസമ്പാദേതി, നിസ്സയം ദേതി, സാമണേരം ഉപട്ഠാപേതി, ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം സാദിയതി, സമ്മതോപി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന കമ്മം കതം ഹോതി തം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞം വാ താദിസികം, തതോ വാ പാപിട്ഠതരം, കമ്മം ഗരഹതി, കമ്മികേ ഗരഹതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി.

അനിസ്സിതവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപോസഥം പവാരണം, ആപത്തി ച ഗിലാനകം;

അഭിസമാചാരലജ്ജീ ച, അധിസീലേ ദവേന ച.

അനാചാരം ഉപഘാതി, മിച്ഛാ ആപത്തിമേവ ച;

യായാപത്തിയാ ബുദ്ധസ്സ, പഠമോ വഗ്ഗസങ്ഗഹോതി.

൨. നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭനവഗ്ഗോ

൪൨൦. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബ’’ന്തി?

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ആപന്നോ കമ്മകതോ ഉപസമ്പാദേതി, നിസ്സയം ദേതി, സാമണേരം ഉപട്ഠാപേതി, ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം സാദിയതി, സമ്മതോപി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

[ചൂളവ. ൮-൯, ൧൮, ൩൦-൩൧, ൪൩, ൫൩, ൬൨, ൭൨] ‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന കമ്മം കതം ഹോതി തം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞം വാ താദിസികം, തതോ വാ പാപിട്ഠതരം, കമ്മം ഗരഹതി, കമ്മികേ ഗരഹതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, ഓമദ്ദകാരകോ ച ഹോതി, വത്തേസു സിക്ഖായ ച ന പരിപൂരകാരീ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബ’’ന്തി.

൪൨൧. ‘‘സങ്ഗാമാവചരേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമന്തേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ സങ്ഘോ ഉപസങ്കമിതബ്ബോ’’തി?

[പരി. ൩൬൫] ‘‘സങ്ഗാമാവചരേന, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമന്തേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ സങ്ഘോ ഉപസങ്കമിതബ്ബോ. കതമേ പഞ്ച? സങ്ഗാമാവചരേന, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമന്തേന നീചചിത്തേന സങ്ഘോ ഉപസങ്കമിതബ്ബോ, രജോഹരണസമേന ചിത്തേന, ആസനകുസലേന ഭവിതബ്ബം നിസ്സജ്ജകുസലേന, ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജന്തേന, നവേ ഭിക്ഖൂ ആസനേന അപ്പടിബാഹന്തേന യഥാപതിരൂപേ ആസനേ നിസീദിതബ്ബം, അനാനാകഥികേന ഭവിതബ്ബം അതിരച്ഛാനകഥികേന, സാമം വാ ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ, പരോ വാ അജ്ഝേസിതബ്ബോ, അരിയോ വാ തുണ്ഹിഭാവോ നാതിമഞ്ഞിതബ്ബോ, സചേ, ഉപാലി, സങ്ഘോ സമഗ്ഗകരണീയാനി കമ്മാനി കരോതി തത്ര ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ നക്ഖമതി, അപി ദിട്ഠാവികമ്മം കത്വാ ഞാപേതബ്ബാ സാമഗ്ഗീ. തം കിസ്സഹേതു? മാഹം സങ്ഘേന നാനത്തോ അസ്സന്തി. സങ്ഗാമാവചരേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമന്തേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ സങ്ഘോ ഉപസങ്കമിതബ്ബോ’’തി.

൪൨൨. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ചാ’’തി?

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉസ്സിതമന്തീ ച ഹോതി, നിസ്സിതജപ്പീ ച, ന ച ഭാസാനുസന്ധികുസലോ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ഉസ്സിതമന്തീ ച ഹോതി, ന നിസ്സിതജപ്പീ ച, ഭാസാനുസന്ധികുസലോ ച ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനരുചിതോ ച.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉസ്സാദേതാ ച ഹോതി, അപസാദേതാ ച, അധമ്മം ഗണ്ഹാതി, ധമ്മം പടിബാഹതി, സമ്ഫഞ്ച ബഹും ഭാസതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ഉസ്സാദേതാ ച ഹോതി, ന അപസാദേതാ ച, ധമ്മം ഗണ്ഹാതി, അധമ്മം പടിബാഹതി, സമ്ഫഞ്ച ന ബഹും ഭാസതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനരുചിതോ ച.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പസയ്ഹപവത്താ ഹോതി, അനോകാസകമ്മം കാരേത്വാ പവത്താ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി, ന യഥാദിട്ഠിയാ ബ്യാകതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനഅകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനഅമനാപോ ച ബഹുജനഅരുചിതോ ച. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനരുചിതോ ച. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പസയ്ഹപവത്താ ഹോതി, ഓകാസകമ്മം കാരേത്വാ പവത്താ ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി, യഥാദിട്ഠിയാ ബ്യാകതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വോഹരന്തോ ബഹുജനകന്തോ ച ഹോതി ബഹുജനമനാപോ ച ബഹുജനരുചിതോ ചാ’’തി.

൪൨൩. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആനിസംസാ വിനയപരിയത്തിയാ’’തി?

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ആനിസംസാ വിനയപരിയത്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? അത്തനോ സീലക്ഖന്ധോ സുഗുത്തോ ഹോതി സുരക്ഖിതോ, കുക്കുച്ചപകതാനം പടിസരണം ഹോതി, വിസാരദോ സങ്ഘമജ്ഝേ വോഹരതി, പച്ചത്ഥികേ സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗണ്ഹാതി, സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ പടിപന്നോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചാനിസംസാ വിനയപരിയത്തിയാ’’.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭനവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ആപന്നോ യായവണ്ണഞ്ച, അലജ്ജീ സങ്ഗാമേന ച;

ഉസ്സിതാ ഉസ്സാദേതാ ച, പസയ്ഹ പരിയത്തിയാതി.

പഠമയമകപഞ്ഞത്തി.

൩. വോഹാരവഗ്ഗോ

൪൨൪. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബ’’ന്തി?

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ന ജാനാതി, ആപത്തിസമുട്ഠാനം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ പയോഗം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ വൂപസമം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ ന വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ജാനാതി, ആപത്തിസമുട്ഠാനം ജാനാതി, ആപത്തിയാ പയോഗം ജാനാതി, ആപത്തിയാ വൂപസമം ജാനാതി, ആപത്തിയാ വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധികരണം ന ജാനാതി, അധികരണസമുട്ഠാനം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ പയോഗം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ വൂപസമം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ ന വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധികരണം ജാനാതി, അധികരണസമുട്ഠാനം ജാനാതി, അധികരണസ്സ പയോഗം ജാനാതി, അധികരണസ്സ വൂപസമം ജാനാതി, അധികരണസ്സ വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പസയ്ഹപവത്താ ഹോതി, അനോകാസകമ്മം കാരേത്വാ പവത്താ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, ന യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി, ന യഥാദിട്ഠിയാ ബ്യാകതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പസയ്ഹപവത്താ ഹോതി, ഓകാസകമ്മം കാരേത്വാ പവത്താ ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ ചോദേതാ ഹോതി, യഥാധമ്മേ യഥാവിനയേ യഥാപത്തിയാ കാരേതാ ഹോതി, യഥാദിട്ഠിയാ ബ്യാകതാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സപ്പടികമ്മം അപ്പടികമ്മം ആപത്തിം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ജാനാതി, സപ്പടികമ്മം അപ്പടികമ്മം ആപത്തിം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കമ്മം ന ജാനാതി, കമ്മസ്സ കരണം ന ജാനാതി, കമ്മസ്സ വത്ഥും ന ജാനാതി, കമ്മസ്സ വത്തം ന ജാനാതി, കമ്മസ്സ വൂപസമം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കമ്മം ജാനാതി, കമ്മസ്സ കരണം ജാനാതി, കമ്മസ്സ വത്ഥും ജാനാതി, കമ്മസ്സ വത്തം ജാനാതി, കമ്മസ്സ വൂപസമം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ന ജാനാതി, നിദാനം ന ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ന ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ജാനാതി, നിദാനം ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, അലജ്ജീ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, ലജ്ജീ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, അകുസലോ ച ഹോതി വിനയേ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, കുസലോ ച ഹോതി വിനയേ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഞത്തിം ന ജാനാതി, ഞത്തിയാ കരണം ന ജാനാതി, ഞത്തിയാ അനുസ്സാവനം ന ജാനാതി, ഞത്തിയാ സമഥം ന ജാനാതി, ഞത്തിയാ വൂപസമം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഞത്തിം ജാനാതി, ഞത്തിയാ കരണം ജാനാതി, ഞത്തിയാ അനുസ്സാവനം ജാനാതി, ഞത്തിയാ സമഥം ജാനാതി, ഞത്തിയാ വൂപസമം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സുത്തം ന ജാനാതി, സുത്താനുലോമം ന ജാനാതി, വിനയം ന ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ന ജാനാതി, ന ച ഠാനാഠാനകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സുത്തം ജാനാതി, സുത്താനുലോമം ജാനാതി, വിനയം ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ജാനാതി, ഠാനാഠാനകുസലോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ധമ്മം ന ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം ന ജാനാതി, വിനയം ന ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ന ജാനാതി, ന ച പുബ്ബാപരകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ ന വോഹരിതബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ധമ്മം ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം ജാനാതി, വിനയം ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ജാനാതി, പുബ്ബാപരകുസലോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേ വോഹരിതബ്ബ’’ന്തി.

വോഹാരവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ആപത്തി അധികരണം, പസയ്ഹാപത്തി ജാനനാ;

കമ്മം വത്ഥും അലജ്ജീ ച, അകുസലോ ച ഞത്തിയാ;

സുത്തം ന ജാനാതി ധമ്മം, തതിയോ വഗ്ഗസങ്ഗഹോതി.

൪. ദിട്ഠാവികമ്മവഗ്ഗോ

൪൨൫. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? അനാപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ദേസിതായ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അദേസിതായ ആപത്തിയാ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘അപരേപി, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? നാനാസംവാസകസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, നാനാസീമായ ഠിതസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, അപകതത്തസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? സമാനസംവാസകസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, സമാനസീമായ ഠിതസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, പകതത്തസ്സ സന്തികേ ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന ചതൂഹി പഞ്ചഹി ദിട്ഠിം ആവി കരോതി, ന മനോ മാനസേന ദിട്ഠിം ആവി കരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ ദിട്ഠാവികമ്മാതി.

൪൨൬. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ. കതമേ പഞ്ച? കായേന ദിയ്യമാനം കായേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദിയ്യമാനം കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ. കതമേ പഞ്ച? കായേന ദിയ്യമാനം കായേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായേന പടിഗ്ഗഹിതം, കായപ്പടിബദ്ധേന ദിയ്യമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന പടിഗ്ഗഹിതം, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദിയ്യമാനം കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ പടിഗ്ഗഹിതം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ പടിഗ്ഗഹാ’’തി.

൪൨൭. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അനതിരിത്താ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അനതിരിത്താ. കതമേ പഞ്ച? [പാചി. ൨൩൯] അകപ്പിയകതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി അനുച്ചാരിതകതം ഹോതി, അഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അലമേതം സബ്ബന്തി അവുത്തം ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അനതിരിത്താ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അതിരിത്താ. കതമേ പഞ്ച? [പാചി. ൨൩൯] കപ്പിയകതം ഹോതി, പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, ഉച്ചാരിതകതം ഹോതി, ഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അലമേതം സബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അതിരിത്താ’’തി.

൪൨൮. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതീ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, ആകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? [പാചി. ൨൩൯] അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹാകാരേഹി പവാരണാ പഞ്ഞായതീ’’തി.

൪൨൯. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ. കതമേ പഞ്ച? ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ സങ്ഘാദിസേസേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ പാചിത്തിയം…പേ… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ ദുക്കടേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി. ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാടിദേസനീയേന കാരേതി – അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ. കതമേ പഞ്ച? ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ പാരാജികേന കാരേതി, ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം…പേ… പാചിത്തിയം… പാടിദേസനീയം… ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, ദുക്കടേന ചോദിയമാനോ ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ ദുക്കടേന കാരേതി, ധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണം. ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാ’’തി.

൪൩൦. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, ചാവനാധിപ്പായോ വത്താ ഹോതി, നോ വുട്ഠാനാധിപ്പായോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ലജ്ജീ ച ഹോതി, പണ്ഡിതോ ച, പകതത്തോ ച, വുട്ഠാനാധിപ്പായോ വത്താ ഹോതി, നോ ചാവനാധിപ്പായോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി.

൪൩൧. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ന ജാനാതി, നിദാനം ന ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ന ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ സാകച്ഛിതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ജാനാതി, നിദാനം ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വിനയോ സാകച്ഛിതബ്ബോ’’തി.

൪൩൨. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പഞ്ഹാപുച്ഛാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, പഞ്ഹാപുച്ഛാ. കതമാ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പരിഭവാ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, അഞ്ഞാതുകാമോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, സചേ മേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സതി ഇച്ചേതം കുസലം നോ ചേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സതി അഹമസ്സ സമ്മദേവ ബ്യാകരിസ്സാമീതി പഞ്ഹം പുച്ഛതി – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച പഞ്ഹാപുച്ഛാ’’തി.

൪൩൩. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അഞ്ഞബ്യാകരണാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, അഞ്ഞബ്യാകരണാ. കതമേ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, ഉമ്മാദാ ചിത്തക്ഖേപാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, അധിമാനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി, ഭൂതം അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച അഞ്ഞബ്യാകരണാ’’തി.

൪൩൪. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, വിസുദ്ധിയോ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, വിസുദ്ധിയോ. കതമാ പഞ്ച? നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം പഠമാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം ദുതിയാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം തതിയാ വിസുദ്ധി, നിദാനം ഉദ്ദിസിത്വാ ചത്താരി പാരാജികാനി ഉദ്ദിസിത്വാ തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഉദ്ദിസിത്വാ ദ്വേ അനിയതേ ഉദ്ദിസിത്വാ അവസേസം സുതേന സാവേതബ്ബം അയം ചതുത്ഥാ വിസുദ്ധി, വിത്ഥാരേനേവ പഞ്ചമീ – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച വിസുദ്ധിയോ’’തി.

൪൩൫. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭോജനാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ഭോജനാ. കതമേ പഞ്ച? ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ഭോജനാ’’തി.

ദിട്ഠാവികമ്മവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദിട്ഠാവികമ്മാ അപരേ, പടിഗ്ഗഹാനതിരിത്താ;

പവാരണാ പടിഞ്ഞാതം, ഓകാസം സാകച്ഛേന ച;

പഞ്ഹം അഞ്ഞബ്യാകരണാ, വിസുദ്ധി ചാപി ഭോജനാതി.

൫. അത്താദാനവഗ്ഗോ

൪൩൬. [ചൂളവ. ൩൯൯; അ. നി. ൧൦.൪൪] ‘‘ചോദകേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി? ‘‘ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ. കതമേ പഞ്ച? ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – പരിസുദ്ധകായസമാചാരോ നു ഖോമ്ഹി, പരിസുദ്ധേനമ്ഹി കായസമാചാരേന സമന്നാഗതോ അച്ഛിദ്ദേന അപ്പടിമംസേന, സംവിജ്ജതി നു ഖോ മേ ഏസോ ധമ്മോ ഉദാഹു നോ’’തി. നോ ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പരിസുദ്ധകായസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധേന കായസമാചാരേന സമന്നാഗതോ അച്ഛിദ്ദേന അപ്പടിമംസേന, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘ഇങ്ഘ, താവ ആയസ്മാ കായികം സിക്ഖസ്സൂ’തി ഇതിസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ചോദകേന ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ നു ഖോമ്ഹി, പരിസുദ്ധേനമ്ഹി വചീസമാചാരേന സമന്നാഗതോ അച്ഛിദ്ദേന അപ്പടിമംസേന, സംവിജ്ജതി നു ഖോ മേ ഏസോ ധമ്മോ ഉദാഹു നോ’തി. നോ ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധേന വചീസമാചാരേന സമന്നാഗതോ അച്ഛിദ്ദേന അപ്പടിമംസേന, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘ഇങ്ഘ, താവ ആയസ്മാ വാചസികം സിക്ഖസ്സൂ’തി ഇതിസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ചോദകേന ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘മേത്തം നു ഖോ മേ ചിത്തം പച്ചുപട്ഠിതം സബ്രഹ്മചാരീസു അനാഘാതം, സംവിജ്ജതി നു ഖോ മേ ഏസോ ധമ്മോ ഉദാഹു നോ’തി. നോ ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ മേത്തം ചിത്തം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതി സബ്രഹ്മചാരീസു അനാഘാതം, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘ഇങ്ഘ, താവ ആയസ്മാ സബ്രഹ്മചാരീസു മേത്തം ചിത്തം ഉപട്ഠാപേഹീ’തി ഇതിസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ചോദകേന ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ബഹുസ്സുതോ നു ഖോമ്ഹി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ, യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി, തഥാരൂപാ മേ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ, സംവിജ്ജതി നു ഖോ മേ ഏസോ ധമ്മോ ഉദാഹു നോ’തി. നോ ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ, യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി, തഥാരൂപസ്സ ധമ്മാ ന ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ, തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘ഇങ്ഘ, താവ ആയസ്മാ ആഗമം പരിയാപുണസ്സൂ’തി ഇതിസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ചോദകേന ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ഉഭയാനി ഖോ മേ പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി സുവിഭത്താനി സുപ്പവത്തീനി സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ, സംവിജ്ജതി നു ഖോ മേ ഏസോ ധമ്മോ ഉദാഹു നോ’തി. നോ ചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ ഉഭയാനി പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി സുവിഭത്താനി സുപ്പവത്തീനി സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ, ‘ഇദം പനാവുസോ കത്ഥ വുത്തം ഭഗവതാ’തി ഇതി പുട്ഠോ ന സമ്പായതി [ന സമ്പാദയതി (ക.), ന സമ്പാദേതി (സ്യാ.)], തസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘ഇങ്ഘ, താവ ആയസ്മാ വിനയം പരിയാപുണസ്സൂ’തി ഇതിസ്സ ഭവന്തി വത്താരോ. ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി.

൪൩൭. ‘‘ചോദകേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി? ‘‘ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ. കതമേ പഞ്ച? കാലേന വക്ഖാമി നോ അകാലേന, ഭൂതേന വക്ഖാമി നോ അഭൂതേന, സണ്ഹേന വക്ഖാമി നോ ഫരുസേന, അത്ഥസംഹിതേന വക്ഖാമി നോ അനത്ഥസംഹിതേന, മേത്താചിത്തോ വക്ഖാമി നോ ദോസന്തരോതി – ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി.

൪൩൮. [ചൂളവ. ൪൦൦] ‘‘ചോദകേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി? ‘‘ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ. കതമേ പഞ്ച? കാരുഞ്ഞതാ, ഹിതേസിതാ, അനുകമ്പതാ, ആപത്തിവുട്ഠാനതാ, വിനയപുരേക്ഖാരതാ – ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി.

൪൩൯. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അപരിസുദ്ധകായസമാചാരോ ഹോതി, അപരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ഹോതി, അപരിസുദ്ധാജീവോ ഹോതി, ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ, ന പടിബലോ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അനുയോഗം ദാതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ നാലം ഓകാസകമ്മം കാതും.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പരിസുദ്ധകായസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധാജീവോ ഹോതി, പണ്ഡിതോ ഹോതി ബ്യത്തോ പടിബലോ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അനുയോഗം ദാതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓകാസകമ്മം കാരാപേന്തസ്സ അലം ഓകാസകമ്മം കാതു’’ന്തി.

൪൪൦. [ചൂളവ. ൩൯൮] ‘‘അത്താദാനം ആദാതുകാമേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ കതിഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം അത്താദാനം ആദാതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘അത്താദാനം ആദാതുകാമേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം [പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം (സീ. സ്യാ.)] അത്താദാനം ആദാതബ്ബം. കതമേ പഞ്ച [കതമേഹി പഞ്ചഹി (സ്യാ.)]? അത്താദാനം ആദാതുകാമേന, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനാ ഏവം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം ഖോ അഹം ഇമം അത്താദാനം ആദാതുകാമോ, കാലോ നു ഖോ ഇമം അത്താദാനം ആദാതും ഉദാഹു നോ’തി. സചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘അകാലോ ഇമം അത്താദാനം ആദാതും നോ കാലോ’തി, ന തം, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദാതബ്ബം.

‘‘സചേ പനുപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘കാലോ ഇമം അത്താദാനം ആദാതും നോ അകാലോ’തി, തേനുപാലി ഭിക്ഖുനാ ഉത്തരി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം ഖോ അഹം ഇമം അത്താദാനം ആദാതുകാമോ ഭൂതം നു ഖോ ഇദം അത്താദാനം ഉദാഹു നോ’തി. സചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘അഭൂതം ഇദം അത്താദാനം നോ ഭൂത’ന്തി, ന തം, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദാതബ്ബം.

‘‘സചേ പനുപാലി ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഭൂതം ഇദം അത്താദാനം നോ അഭൂത’ന്തി, തേനുപാലി ഭിക്ഖുനാ ഉത്തരി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം ഖോ അഹം ഇമം അത്താദാനം ആദാതുകാമോ, അത്ഥസംഹിതം നു ഖോ ഇദം അത്താദാനം ഉദാഹു നോ’തി. സചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി –’ അനത്ഥസംഹിതം ഇദം അത്താദാനം നോ അത്ഥസംഹിത’ന്തി, ന തം, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദാതബ്ബം.

‘‘സചേ പനുപാലി ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘അത്ഥസംഹിതം ഇദം അത്താദാനം നോ അനത്ഥസംഹിത’ന്തി, തേനുപാലി ഭിക്ഖുനാ ഉത്തരി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ഇമം ഖോ അഹം അത്താദാനം ആദിയമാനോ ലഭിസ്സാമി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖേ ഉദാഹു നോ’തി. സചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഇമം ഖോ അഹം അത്താദാനം ആദിയമാനോ ന ലഭിസ്സാമി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖേ’തി, ന തം, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദാതബ്ബം.

‘‘സചേ പനുപാലി ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ അഹം അത്താദാനം ആദിയമാനോ ലഭിസ്സാമി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖേ’തി, തേനുപാലി ഭിക്ഖുനാ ഉത്തരി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ഇമം ഖോ മേ അത്താദാനം ആദിയതോ ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം ഉദാഹു നോ’തി. സചേ, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഇമം ഖോ മേ അത്താദാനം ആദിയതോ ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണ’ന്തി, ന തം, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദാതബ്ബം.

‘‘സചേ പനുപാലി ഭിക്ഖു പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഇമം ഖോ മേ അത്താദാനം ആദിയതോ ന ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണ’ന്തി, തം ആദാതബ്ബം, ഉപാലി, അത്താദാനം. ഏവം പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം ഖോ, ഉപാലി, അത്താദാനം ആദിന്നം പച്ഛാപി അവിപ്പടിസാരകരം ഭവിസ്സതീ’’തി.

൪൪൧. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതീ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സീലവാ ഹോതി, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു; ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ; യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി തഥാരൂപസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ, ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സ പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി സുവിഭത്താനി സുപ്പവത്തീനി സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ; വിനയേ ഖോ പന ഠിതോ ഹോതി അസംഹീരോ; പടിബലോ ഹോതി ഉഭോ അത്ഥപച്ചത്ഥികേ അസ്സാസേതും സഞ്ഞാപേതും നിജ്ഝാപേതും പേക്ഖേതും പസാദേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതി.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പരിസുദ്ധകായസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ഹോതി, പരിസുദ്ധാജീവോ ഹോതി, പണ്ഡിതോ ഹോതി ബ്യത്തോ, പടിബലോ അനുയുഞ്ജിയമാനോ അനുയോഗം ദാതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതി.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ജാനാതി, നിദാനം ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അധികരണജാതാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരോ ഹോതീ’’തി.

൪൪൨. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സുത്തം ന ജാനാതി, സുത്താനുലോമം ന ജാനാതി, വിനയം ന ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ന ജാനാതി, ന ച ഠാനാഠാനകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സുത്തം ജാനാതി, സുത്താനുലോമം ജാനാതി, വിനയം ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ജാനാതി, ഠാനാഠാനകുസലോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ധമ്മം ന ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം ന ജാനാതി, വിനയം ന ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ന ജാനാതി, ന ച പുബ്ബാപരകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ധമ്മം ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം ജാനാതി, വിനയം ജാനാതി, വിനയാനുലോമം ജാനാതി, പുബ്ബാപരകുസലോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ന ജാനാതി, നിദാനം ന ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ന ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വത്ഥും ജാനാതി, നിദാനം ജാനാതി, പഞ്ഞത്തിം ജാനാതി, പദപച്ചാഭട്ഠം ജാനാതി, അനുസന്ധിവചനപഥം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ന ജാനാതി, ആപത്തിസമുട്ഠാനം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ പയോഗം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ വൂപസമം ന ജാനാതി, ആപത്തിയാ ന വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ജാനാതി, ആപത്തിസമുട്ഠാനം ജാനാതി, ആപത്തിയാ പയോഗം ജാനാതി, ആപത്തിയാ വൂപസമം ജാനാതി, ആപത്തിയാ വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധികരണം ന ജാനാതി, അധികരണസമുട്ഠാനം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ പയോഗം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ വൂപസമം ന ജാനാതി, അധികരണസ്സ ന വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ നാനുയുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധികരണം ജാനാതി, അധികരണസമുട്ഠാനം ജാനാതി, അധികരണസ്സ പയോഗം ജാനാതി, അധികരണസ്സ വൂപസമം ജാനാതി, അധികരണസ്സ വിനിച്ഛയകുസലോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനുയുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി.

അത്താദാനവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ പഞ്ചമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പരിസുദ്ധഞ്ച കാലേന, കാരുഞ്ഞം ഓകാസേന ച;

അത്താദാനം അധികരണം, അപരേഹിപി വത്ഥുഞ്ച;

സുത്തം ധമ്മം പുന വത്ഥുഞ്ച, ആപത്തി അധികരണേന ചാതി.

൬. ധുതങ്ഗവഗ്ഗോ

൪൪൩. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആരഞ്ഞികാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, ആരഞ്ഞികാ [അ. നി. ൫.൧൮൧; പരി. ൩൨൫]. കതമേ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ ആരഞ്ഞികോ ഹോതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ ആരഞ്ഞികോ ഹോതി, ഉമ്മാദാ ചിത്തക്ഖേപാ ആരഞ്ഞികോ ഹോതി, വണ്ണിതം ബുദ്ധേഹി ബുദ്ധസാവകേഹീതി ആരഞ്ഞികോ ഹോതി, അപി ച അപ്പിച്ഛഞ്ഞേവ നിസ്സായ സന്തുട്ഠിഞ്ഞേവ നിസ്സായ – സല്ലേഖഞ്ഞേവ നിസ്സായ പവിവേകഞ്ഞേവ നിസ്സായ ഇദമത്ഥിതഞ്ഞേവ നിസ്സായ ആരഞ്ഞികോ ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ആരഞ്ഞികാ’’തി.

‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പിണ്ഡപാതികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പംസുകൂലികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, രുക്ഖമൂലികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, സോസാനികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അബ്ഭോകാസികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, തേചീവരികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, സപദാനചാരികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, നേസജ്ജികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, യഥാസന്ഥതികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ഏകാസനികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ഖലുപച്ഛാഭത്തികാതി…പേ… കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, പത്തപിണ്ഡികാതി? പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, പത്തപിണ്ഡികാ. കതമേ പഞ്ച? മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ പത്തപിണ്ഡികോ ഹോതി, പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ പത്തപിണ്ഡികോ ഹോതി, ഉമ്മാദാ ചിത്തക്ഖേപാ പത്തപിണ്ഡികോ ഹോതി, വണ്ണിതം ബുദ്ധേഹി ബുദ്ധസാവകേഹീതി പത്തപിണ്ഡികോ ഹോതി, അപി ച അപ്പിച്ഛഞ്ഞേവ നിസ്സായ സന്തുട്ഠിഞ്ഞേവ നിസ്സായ സല്ലേഖഞ്ഞേവ നിസ്സായ പവിവേകഞ്ഞേവ നിസ്സായ ഇദമത്ഥിതഞ്ഞേവ നിസ്സായ പത്തപിണ്ഡികോ ഹോതി – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച പത്തപിണ്ഡികാ’’തി.

ധുതങ്ഗവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ആരഞ്ഞികോ പിണ്ഡിപംസു, രുക്ഖസുസാനപഞ്ചമം;

അബ്ഭോ തേചീവരഞ്ചേവ, സപദാനനേസജ്ജികാ;

സന്ഥതേകാസനഞ്ചേവ, ഖലുപച്ഛാ പത്തപിണ്ഡികാതി.

൭. മുസാവാദവഗ്ഗോ

൪൪൪. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, മുസാവാദാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, മുസാവാദാ. കതമേ പഞ്ച? അത്ഥി മുസാവാദോ പാരാജികഗാമീ, അത്ഥി മുസാവാദോ സങ്ഘാദിസേസഗാമീ, അത്ഥി മുസാവാദോ ഥുല്ലച്ചയഗാമീ, അത്ഥി മുസാവാദോ പാചിത്തിയഗാമീ, അത്ഥി മുസാവാദോ ദുക്കടഗാമീ – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച മുസാവാദാ’’തി.

൪൪൫. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ – ‘അലം, ഭിക്ഖു, മാ ഭണ്ഡനം, മാ കലഹം, മാ വിഗ്ഗഹം, മാ വിവാദ’ന്തി ഓമദ്ദിത്വാ സങ്ഘേന ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ – ‘അലം, ഭിക്ഖു, മാ ഭണ്ഡനം, മാ കലഹം, മാ വിഗ്ഗഹം, മാ വിവാദ’ന്തി ഓമദ്ദിത്വാ സങ്ഘേന ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ കാതബ്ബാ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, ചാവനാധിപ്പായോ വത്താ ഹോതി, നോ വുട്ഠാനാധിപ്പായോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ – ‘അലം, ഭിക്ഖു, മാ ഭണ്ഡനം, മാ കലഹം, മാ വിഗ്ഗഹം, മാ വിവാദ’ന്തി ഓമദ്ദിത്വാ സങ്ഘേന ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ കാതബ്ബാ.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ – ‘അലം, ഭിക്ഖു, മാ ഭണ്ഡനം, മാ കലഹം, മാ വിഗ്ഗഹം, മാ വിവാദ’ന്തി ഓമദ്ദിത്വാ സങ്ഘേന ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ കാതബ്ബാ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അപരിസുദ്ധകായസമാചാരോ ഹോതി, അപരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ഹോതി, അപരിസുദ്ധാജീവോ ഹോതി, ബാലോ ഹോതി അബ്യത്തോ, ഭണ്ഡനകാരകോ ഹോതി കലഹകാരകോ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ – ‘അലം, ഭിക്ഖു, മാ ഭണ്ഡനം, മാ കലഹം, മാ വിഗ്ഗഹം, മാ വിവാദ’ന്തി ഓമദ്ദിത്വാ സങ്ഘേന ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ കാതബ്ബാ’’തി.

൪൪൬. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുയോഗോ ന ദാതബ്ബോ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുയോഗോ ന ദാതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സപ്പടികമ്മാപടികമ്മം ആപത്തിം ന ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുയോഗോ ന ദാതബ്ബോ.

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുയോഗോ ദാതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ജാനാതി, സപ്പടികമ്മാപടികമ്മം ആപത്തിം ജാനാതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുയോഗോ ദാതബ്ബോ’’തി.

൪൪൭. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ആകാരേഹി ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപജ്ജതീ’’തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, ആകാരേഹി ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജിതാ, അഞ്ഞാണതാ, കുക്കുച്ചപകതതാ, അകപ്പിയേ കപ്പിയസഞ്ഞിതാ, കപ്പിയേ അകപ്പിയസഞ്ഞിതാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹാകാരേഹി ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപജ്ജതി.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹാകാരേഹി ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അദസ്സനേന, അസ്സവനേന, പസുത്തകതാ, തഥാസഞ്ഞീ, സതിസമ്മോസാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹാകാരേഹി ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപജ്ജതീ’’തി.

൪൪൮. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, വേരാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ഉപാലി, വേരാ. കതമേ പഞ്ച? പാണാതിപാതോ, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, മുസാവാദോ, സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനം – ഇമേ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച വേരാ’’തി.

‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, വേരമണിയോ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, വേരമണിയോ. കതമാ പഞ്ച? പാണാതിപാതാ വേരമണീ [വേരമണി (ക.)], അദിന്നാദാനാ വേരമണീ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ, മുസാവാദാ വേരമണീ, സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ വേരമണീ – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച വേരമണിയോ’’തി.

൪൪൯. ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ബ്യസനാനീ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഉപാലി, ബ്യസനാനി. [പരി. ൩൨൫; അ. നി. ൫.൧൩൦] കതമാനി പഞ്ച? ഞാതിബ്യസനം, ഭോഗബ്യസനം, രോഗബ്യസനം, സീലബ്യസനം, ദിട്ഠിബ്യസനം – ഇമാനി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച ബ്യസനാനീ’’തി.

‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, സമ്പദാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമാ, ഉപാലി, സമ്പദാ. [പരി. ൩൨൫; അ. നി. ൫.൧൩൦] കതമാ പഞ്ച? ഞാതിസമ്പദാ, ഭോഗസമ്പദാ, ആരോഗ്യസമ്പദാ, സീലസമ്പദാ, ദിട്ഠിസമ്പദാ – ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ച സമ്പദാ’’തി.

മുസാവാദവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ സത്തമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

മുസാവാദോ ച ഓമദ്ദി, അപരേഹി അനുയോഗോ;

ആപത്തിഞ്ച അപരേഹി, വേരാ വേരമണീപി ച;

ബ്യസനം സമ്പദാ ചേവ, സത്തമോ വഗ്ഗസങ്ഗഹോതി.

൮. ഭിക്ഖുനോവാദവഗ്ഗോ

൪൫൦. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം, അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന. കതമേഹി പഞ്ചഹി? വിവരിത്വാ കായം ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേതി, ഊരും ദസ്സേതി, അങ്ഗജാതം ദസ്സേതി, ഉഭോ അംസകൂടേ ദസ്സേതി, ഓഭാസതി, ഗിഹീ സമ്പയോജേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം. അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം, അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഭിക്ഖുനീനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനീനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനീനം അവാസായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനിയോ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീഹി ഭേദേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം, അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം, അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഭിക്ഖുനീനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനീനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനീനം അവാസായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖുനിയോ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീഹി സമ്പയോജേതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനേവ കമ്മം കാതബ്ബം, അവന്ദിയോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനാ’’തി.