൧. അനിസ്സിതവഗ്ഗോ

൪൧൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബ’’ന്തി?

‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. [പരി. ൩൨൫] കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉപോസഥം ന ജാനാതി, ഉപോസഥകമ്മം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഉപോസഥം ജാനാതി, ഉപോസഥകമ്മം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പവാരണം ന ജാനാതി, പവാരണാകമ്മം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ന ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പവാരണം ജാനാതി, പവാരണാകമ്മം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖം ജാനാതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ന ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ന ജാനാതി, ഊനപഞ്ചവസ്സോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം നാനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്താനാപത്തിം ജാനാതി, ലഹുകഗരുകം ആപത്തിം ജാനാതി, സാവസേസാനവസേസം ആപത്തിം ജാനാതി, ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ജാനാതി, പഞ്ചവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകപഞ്ചവസ്സോ വാ – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ യാവജീവം അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം’’.

൪൧൮. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി?

[മഹാവ. ൮൪] ‘‘പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും വാ ഉപട്ഠാപേതും വാ, അനഭിരതം വൂപകാസേതും വാ വൂപകാസാപേതും വാ, ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം ധമ്മതോ വിനോദേതും [ഇമസ്മിം ഠാനേ സബ്ബത്ഥ ‘‘വിനോദേതും വാ വിനോദാപേതും വാ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, വിമതിവിനോദനീടീകായ മഹാവഗ്ഗവണ്ണനാ ഓലോകേതബ്ബാ], അഭിധമ്മേ വിനേതും, അഭിവിനയേ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും വാ ഉപട്ഠാപേതും വാ, അനഭിരതം വൂപകാസേതും വാ വൂപകാസാപേതും വാ, ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം ധമ്മതോ വിനോദേതും, അഭിധമ്മേ വിനേതും, അഭിവിനയേ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ അഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായ സിക്ഖാപേതും, ആദിബ്രഹ്മചാരിയകായ സിക്ഖായ വിനേതും, അധിസീലേ വിനേതും, അധിചിത്തേ വിനേതും, അധിപഞ്ഞായ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, ന നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ന സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പടിബലോ ഹോതി അന്തേവാസിം വാ സദ്ധിവിഹാരിം വാ അഭിസമാചാരികായ സിക്ഖായ സിക്ഖാപേതും, ആദിബ്രഹ്മചാരിയകായ സിക്ഖായ വിനേതും, അധിസീലേ വിനേതും, അധിചിത്തേ വിനേതും, അധിപഞ്ഞായ വിനേതും – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഉപസമ്പാദേതബ്ബം, നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, സാമണേരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി.

൪൧൯. ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി?

പഞ്ചഹുപാലി, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അലജ്ജീ ച ഹോതി, ബാലോ ച, അപകതത്തോ ച, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതി, അജ്ഝാചാരേ ആചാരവിപന്നോ ഹോതി, അതിദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിവിപന്നോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന ദവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന അനാചാരേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന ഉപഘാതികേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കായികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വാചസികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, കായികവാചസികേന മിച്ഛാജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആപത്തിം ആപന്നോ കമ്മകതോ ഉപസമ്പാദേതി, നിസ്സയം ദേതി, സാമണേരം ഉപട്ഠാപേതി, ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം സാദിയതി, സമ്മതോപി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? യായ ആപത്തിയാ സങ്ഘേന കമ്മം കതം ഹോതി തം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞം വാ താദിസികം, തതോ വാ പാപിട്ഠതരം, കമ്മം ഗരഹതി, കമ്മികേ ഗരഹതി – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം.

‘‘അപരേഹിപി, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, ആജീവവിപന്നോ ച – ഇമേഹി ഖോ, ഉപാലി, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി.

അനിസ്സിതവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപോസഥം പവാരണം, ആപത്തി ച ഗിലാനകം;

അഭിസമാചാരലജ്ജീ ച, അധിസീലേ ദവേന ച.

അനാചാരം ഉപഘാതി, മിച്ഛാ ആപത്തിമേവ ച;

യായാപത്തിയാ ബുദ്ധസ്സ, പഠമോ വഗ്ഗസങ്ഗഹോതി.