൧൦. രാജസിക്ഖാപദം

൫൩൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ഉപട്ഠാകോ മഹാമത്തോ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ദൂതേന ചീവരചേതാപന്നം പാഹേസി – ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ അയ്യം ഉപനന്ദം ചീവരേന അച്ഛാദേഹീ’’തി. അഥ ഖോ സോ ദൂതോ യേനായസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം. പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തം ദൂതം ഏതദവോച – ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ, ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ കാലേന കപ്പിയ’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ സോ ദൂതോ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി? തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ ആരാമം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തം ദൂതം ഏതദവോച – ‘‘ഏസോ ഖോ, ആവുസോ, ഉപാസകോ ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. അഥ ഖോ സോ ദൂതോ തം ഉപാസകം സഞ്ഞാപേത്വാ യേനായസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘യം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ വേയ്യാവച്ചകരം നിദ്ദിസി സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ. ഉപസങ്കമതു ആയസ്മാ കാലേന, ചീവരേന തം അച്ഛാദേസ്സതീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സോ മഹാമത്തോ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘പരിഭുഞ്ജതു അയ്യോ തം ചീവരം, ഇച്ഛാമ മയം അയ്യേന തം ചീവരം പരിഭുത്ത’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തം ഉപാസകം ന കിഞ്ചി അവചാസി. ദുതിയമ്പി ഖോ സോ മഹാമത്തോ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘പരിഭുഞ്ജതു അയ്യോ തം ചീവരം, ഇച്ഛാമ മയം അയ്യേന തം ചീവരം പരിഭുത്ത’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തം ഉപാസകം ന കിഞ്ചി അവചാസി. തതിയമ്പി ഖോ സോ മഹാമത്തോ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘പരിഭുഞ്ജതു അയ്യോ തം ചീവരം, ഇച്ഛാമ മയം അയ്യേന തം ചീവരം പരിഭുത്ത’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന നേഗമസ്സ സമയോ ഹോതി. നേഗമേന ച കതികാ കതാ ഹോതി – ‘‘യോ പച്ഛാ ആഗച്ഛതി പഞ്ഞാസം ബദ്ധോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ യേന സോ ഉപാസകോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഉപാസകം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി. ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹി, അജ്ജ നേഗമസ്സ സമയോ. നേഗമേന ച കതികാ കതാ ഹോതി – ‘യോ പച്ഛാ ആഗച്ഛതി പഞ്ഞാസം ബദ്ധോ’’’തി. ‘‘അജ്ജേവ മേ, ആവുസോ, ചീവരം ദേഹീ’’തി ഓവട്ടികായ പരാമസി. അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ ആയസ്മതാ ഉപനന്ദേന സക്യപുത്തേന നിപ്പീളിയമാനോ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ചീവരം ചേതാപേത്വാ പച്ഛാ അഗമാസി. മനുസ്സാ തം ഉപാസകം ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യോ, പച്ഛാ ആഗതോ, പഞ്ഞാസം ജീനോസീ’’തി.

അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ തേസം മനുസ്സാനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘മഹിച്ഛാ ഇമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അസന്തുട്ഠാ. നയിമേസം സുകരം വേയ്യാവച്ചമ്പി കാതും. കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ ഉപാസകേന – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’തി വുച്ചമാനോ നാഗമേസ്സതീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഉപാസകേന – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’തി വുച്ചമാനോ നാഗമേസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, ഉപാസകേന – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’തി വുച്ചമാനോ നാഗമേസീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഉപാസകേന – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’തി വുച്ചമാനോ നാഗമേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൩൮. ‘‘ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സ രാജാ വാ രാജഭോഗ്ഗോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഗഹപതികോ വാ ദൂതേന ചീവരചേതാപന്നം പഹിണേയ്യ – ‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീ’തി. സോ ചേ ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഇദം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം, പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’ന്തി, തേന ഭിക്ഖുനാ സോ ദൂതോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ, കാലേന കപ്പിയ’ന്തി. സോ ചേ ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഏവം വദേയ്യ – ‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’തി, ചീവരത്ഥികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാ – ‘ഏസോ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’തി. സോ ചേ ദൂതോ തം വേയ്യാവച്ചകരം സഞ്ഞാപേത്വാ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘യം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ വേയ്യാവച്ചകരം നിദ്ദിസി സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ, ഉപസങ്കമതു ആയസ്മാ കാലേന, ചീവരേന തം അച്ഛാദേസ്സതീ’തി, ചീവരത്ഥികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ വേയ്യാവച്ചകരോ ഉപസങ്കമിത്വാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദേതബ്ബോ സാരേതബ്ബോ – ‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’തി. ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ സാരയമാനോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, ഇച്ചേതം കുസലം; നോ ചേ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബം. ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതോ ഉദ്ദിസ്സ തിട്ഠമാനോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, ഇച്ചേതം കുസലം; തതോ ചേ ഉത്തരിവായമമാനോ തം ചീവര അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. നോ ചേ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം, തത്ഥ സാമം വാ ഗന്തബ്ബം ദൂതോ വാ പാഹേതബ്ബോ – ‘യം ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഭിക്ഖും ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം പഹിണിത്ഥ, ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതി, യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകം, മാ വോ സകം വിനസ്സാ’തി, അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി.

൫൩൯. ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സത്ഥായ, ഭിക്ഖും ആരമ്മണം കരിത്വാ, ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമോ.

രാജാ നാമ യോ കോചി രജ്ജം കാരേതി.

രാജഭോഗ്ഗോ നാമ യോ കോചി രഞ്ഞോ ഭത്തവേതനാഹാരോ.

ബ്രാഹ്മണോ നാമ ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ.

ഗഹപതികോ നാമ ഠപേത്വാ രാജം രാജഭോഗ്ഗം ബ്രാഹ്മണം അവസേസോ ഗഹപതികോ നാമ.

ചീവരചേതാപന്നം നാമ ഹിരഞ്ഞം വാ സുവണ്ണം വാ മുത്താ വാ മണി വാ.

ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേനാതി പച്ചുപട്ഠിതേന.

ചേതാപേത്വാതി പരിവത്തേത്വാ.

അച്ഛാദേഹീതി ദജ്ജേഹി.

സോ ചേ ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം. പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി, തേന ഭിക്ഖുനാ സോ ദൂതോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ, കാലേന കപ്പിയ’’ന്തി. സോ ചേ ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി? ചീവരത്ഥികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാ – ‘‘ഏസോ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. ന വത്തബ്ബോ – ‘‘തസ്സ ദേഹീതി വാ, സോ വാ നിക്ഖിപിസ്സതി, സോ വാ പരിവത്തേസ്സതി, സോ വാ ചേതാപേസ്സതീ’’തി.

സോ ചേ ദൂതോ തം വേയ്യാവച്ചകരം സഞ്ഞാപേത്വാ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘യം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ വേയ്യാവച്ചകരം നിദ്ദിസി സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ. ഉപസങ്കമതു ആയസ്മാ കാലേന, ചീവരേന തം അച്ഛാദേസ്സതീ’’തി, ചീവരത്ഥികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ വേയ്യാവച്ചകരോ ഉപസങ്കമിത്വാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദേതബ്ബോ സാരേതബ്ബോ – ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി. ന വത്തബ്ബോ – ‘‘ദേഹി മേ ചീവരം, ആഹര മേ ചീവരം, പരിവത്തേഹി മേ ചീവരം, ചേതാപേഹി മേ ചീവര’’ന്തി. ദുതിയമ്പി വത്തബ്ബോ. തതിയമ്പി വത്തബ്ബോ. സചേ അഭിനിപ്ഫാദേതി, ഇച്ചേതം കുസലം; നോ ചേ അഭിനിപ്ഫാദേതി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബം. ന ആസനേ നിസീദിതബ്ബം. ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ. ‘‘കിം കാരണാ ആഗതോസീ’’തി പുച്ഛിയമാനോ ‘‘ജാനാഹി, ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ ആസനേ വാ നിസീദതി, ആമിസം വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ധമ്മം വാ ഭാസതി, ഠാനം ഭഞ്ജതി. ദുതിയമ്പി ഠാതബ്ബം. തതിയമ്പി ഠാതബ്ബം. ചതുക്ഖത്തും ചോദേത്വാ ചതുക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം. പഞ്ചക്ഖതും ചോദേത്വാ ദ്വിക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം. ഛക്ഖത്തും ചോദേത്വാ ന ഠാതബ്ബം. തതോ ചേ ഉത്തരി വായമമാനോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേതി, പയോഗേ ദുക്കടം. പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. നിസ്സജ്ജിതബ്ബം സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സജ്ജിതബ്ബം…പേ… ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അഭിനിപ്ഫാദിതം നിസ്സഗ്ഗിയം. ഇമാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീതി…പേ… ദദേയ്യാതി…പേ… ദദേയ്യുന്തി…പേ… ആയസ്മതോ ദമ്മീതി.

നോ ചേ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം തത്ഥ സാമം വാ ഗന്തബ്ബം ദൂതോ വാ പാഹേതബ്ബോ – ‘‘യം ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഭിക്ഖും ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം പഹിണിത്ഥ ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകം, മാ വോ സകം വിനസ്സാ’’തി.

അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ.

൫൪൦. അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അതിരേകസഞ്ഞീ അഭിനിപ്ഫാദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന വേമതികോ അഭിനിപ്ഫാദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന ഊനകസഞ്ഞീ അഭിനിപ്ഫാദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം.

ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ ഊനകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അതിരേകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ ഊനകഛക്ഖത്തും ഠാനേന വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ ഊനകഛക്ഖത്തും ഠാനേന ഊനകസഞ്ഞീ അനാപത്തി.

൫൪൧. അനാപത്തി – തിക്ഖത്തും ചോദനായ, ഛക്ഖത്തും ഠാനേന, ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ, ഊനകഛക്ഖത്തും ഠാനേന, അചോദിയമാനോ ദേതി, സാമികാ ചോദേത്വാ ദേന്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

രാജസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദസമം.

കഥിനവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉബ്ഭതം കഥിനം തീണി, ധോവനഞ്ച പടിഗ്ഗഹോ;

അഞ്ഞാതകാനി തീണേവ, ഉഭിന്നം ദൂതകേന ചാതി.