നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

വിനയപിടകേ

പാരാജികപാളി

വേരഞ്ജകണ്ഡം

൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ വേരഞ്ജായം വിഹരതി നളേരുപുചിമന്ദമൂലേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. അസ്സോസി ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ വേരഞ്ജായം വിഹരതി നളേരുപുചിമന്ദമൂലേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ [ഭഗവാതി (സ്യാ.), ദീ. നി. ൧.൧൫൭, അബ്ഭുഗ്ഗതാകാരേന പന സമേതി]. സോ ഇമം ലോകം സദേവകം സമാരകം സബ്രഹ്മകം സസ്സമണബ്രാഹ്മണിം പജം സദേവമനുസ്സം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി. സോ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം; കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതി; സാധു ഖോ പന തഥാരൂപാനം അരഹതം ദസ്സനം ഹോതീ’’’തി.

൨. [ഇതോ പരം യാവ പാരാ. ൧൫-൧൬ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമീതി പാഠോ അ. നി. ൮.൧൧] അഥ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ – ‘ന സമണോ ഗോതമോ ബ്രാഹ്മണേ ജിണ്ണേ വുഡ്ഢേ മഹല്ലകേ അദ്ധഗതേ വയോഅനുപ്പത്തേ അഭിവാദേതി വാ പച്ചുട്ഠേതി വാ ആസനേന വാ നിമന്തേതീ’തി. തയിദം, ഭോ ഗോതമ, തഥേവ? ന ഹി ഭവം ഗോതമോ ബ്രാഹ്മണേ ജിണ്ണേ വുഡ്ഢേ മഹല്ലകേ അദ്ധഗതേ വയോഅനുപ്പത്തേ അഭിവാദേതി വാ പച്ചുട്ഠേതി വാ ആസനേന വാ നിമന്തേതി? തയിദം, ഭോ ഗോതമ, ന സമ്പന്നമേവാ’’തി.

‘‘നാഹം തം, ബ്രാഹ്മണ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ യമഹം അഭിവാദേയ്യം വാ പച്ചുട്ഠേയ്യം വാ ആസനേന വാ നിമന്തേയ്യം. യഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, തഥാഗതോ അഭിവാദേയ്യ വാ പച്ചുട്ഠേയ്യ വാ ആസനേന വാ നിമന്തേയ്യ, മുദ്ധാപി തസ്സ വിപതേയ്യാ’’തി.

൩. ‘‘അരസരൂപോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അരസരൂപോ സമണോ ഗോതമോ’തി. യേ തേ, ബ്രാഹ്മണ, രൂപരസാ സദ്ദരസാ ഗന്ധരസാ രസരസാ ഫോട്ഠബ്ബരസാ തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ [അനഭാവകതാ (സീ.) അനഭാവംഗതാ (സ്യാ.)] ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അരസരൂപോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൪. ‘‘നിബ്ഭോഗോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘നിബ്ഭോഗോ സമണോ ഗോതമോ’തി. യേ തേ, ബ്രാഹ്മണ, രൂപഭോഗാ സദ്ദഭോഗാ ഗന്ധഭോഗാ രസഭോഗാ ഫോട്ഠബ്ബഭോഗാ തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘നിബ്ഭോഗോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൫. ‘‘അകിരിയവാദോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അകിരിയവാദോ സമണോ ഗോതമോ’തി. അഹഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, അകിരിയം വദാമി കായദുച്ചരിതസ്സ വചീദുച്ചരിതസ്സ മനോദുച്ചരിതസ്സ. അനേകവിഹിതാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അകിരിയം വദാമി. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അകിരിയവാദോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൬. ‘‘ഉച്ഛേദവാദോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘ഉച്ഛേദവാദോ സമണോ ഗോതമോ’തി. അഹഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, ഉച്ഛേദം വദാമി രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ. അനേകവിഹിതാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം ഉച്ഛേദം വദാമി. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘ഉച്ഛേദവാദോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൭. ‘‘ജേഗുച്ഛീ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘ജേഗുച്ഛീ സമണോ ഗോതമോ’തി. അഹഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, ജിഗുച്ഛാമി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന. അനേകവിഹിതാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ ജിഗുച്ഛാമി. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘ജേഗുച്ഛീ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൮. ‘‘വേനയികോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘വേനയികോ സമണോ ഗോതമോ’തി. അഹഞ്ഹി, ബ്രാഹ്മണ, വിനയായ ധമ്മം ദേസേമി രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ. അനേകവിഹിതാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം വിനയായ ധമ്മം ദേസേമി. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘വേനയികോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൯. ‘‘തപസ്സീ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘തപസ്സീ സമണോ ഗോതമോ’തി. തപനീയാഹം, ബ്രാഹ്മണ, പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ വദാമി, കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം. യസ്സ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, തപനീയാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ തമഹം തപസ്സീതി വദാമി. തഥാഗതസ്സ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, തപനീയാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘തപസ്സീ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസീ’’തി.

൧൦. ‘‘അപഗബ്ഭോ ഭവം ഗോതമോ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖ്വേസ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അപഗബ്ഭോ സമണോ ഗോതമോ’തി. യസ്സ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ആയതിം ഗബ്ഭസേയ്യാ പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ തമഹം അപഗബ്ഭോതി വദാമി. തഥാഗതസ്സ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ആയതിം ഗബ്ഭസേയ്യാ പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. അയം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായോ യേന മം പരിയായേന സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അപഗബ്ഭോ സമണോ ഗോതമോ’തി, നോ ച ഖോ യം ത്വം സന്ധായ വദേസി’’.

൧൧. ‘‘സേയ്യഥാപി, ബ്രാഹ്മണ, കുക്കുടിയാ അണ്ഡാനി അട്ഠ വാ ദസ വാ ദ്വാദസ വാ. താനസ്സു കുക്കുടിയാ സമ്മാ അധിസയിതാനി സമ്മാ പരിസേദിതാനി സമ്മാ പരിഭാവിതാനി. യോ നു ഖോ തേസം കുക്കുടച്ഛാപകാനം പഠമതരം പാദനഖസിഖായ വാ മുഖതുണ്ഡകേന വാ അണ്ഡകോസം പദാലേത്വാ സോത്ഥിനാ അഭിനിബ്ഭിജ്ജേയ്യ, കിന്തി സ്വാസ്സ വചനീയോ – ‘‘ജേട്ഠോ വാ കനിട്ഠോ വാ’’തി? ‘‘ജേട്ഠോതിസ്സ, ഭോ ഗോതമ, വചനീയോ. സോ ഹി നേസം ജേട്ഠോ ഹോതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, അവിജ്ജാഗതായ പജായ അണ്ഡഭൂതായ പരിയോനദ്ധായ അവിജ്ജണ്ഡകോസം പദാലേത്വാ ഏകോവ ലോകേ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ. സ്വാഹം, ബ്രാഹ്മണ, ജേട്ഠോ സേട്ഠോ ലോകസ്സ’’.

‘‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ, ബ്രാഹ്മണ, വീരിയം [വിരിയം (സീ. സ്യാ.)] അഹോസി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ [അപ്പമുട്ഠാ (സീ. സ്യാ.)], പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹാസിം സതോ ച സമ്പജാനോ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേസിം, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം.

൧൨. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി, ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി, അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ; സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ; സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പഠമേ യാമേ പഠമാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ – യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, പഠമാഭിനിബ്ഭിദാ അഹോസി കുക്കുടച്ഛാപകസ്സേവ അണ്ഡകോസമ്ഹാ.

൧൩. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ സത്താനം ചുതൂപപാതഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന [അതിക്കന്തമാനുസ്സകേന (ക.)] സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ. സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ. സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ മജ്ഝിമേ യാമേ ദുതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ – യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, ദുതിയാഭിനിബ്ഭിദാ അഹോസി കുക്കുടച്ഛാപകസ്സേവ അണ്ഡകോസമ്ഹാ.

൧൪. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം; ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം. തസ്സ മേ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം അഹോസി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞാസിം. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പച്ഛിമേ യാമേ തതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ – യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, തതിയാഭിനിബ്ഭിദാ അഹോസി – കുക്കുടച്ഛാപകസ്സേവ അണ്ഡകോസമ്ഹാ’’തി.

൧൫. ഏവം വുത്തേ, വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ജേട്ഠോ ഭവം ഗോതമോ, സേട്ഠോ ഭവം ഗോതമോ! അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ!! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി, ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗതം. അധിവാസേതു ച മേ ഭവം ഗോതമോ വേരഞ്ജായം വസ്സാവാസം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

൧൬. തേന ഖോ പന സമയേന വേരഞ്ജാ ദുബ്ഭിക്ഖാ ഹോതി ദ്വീഹിതികാ സേതട്ഠികാ സലാകാവുത്താ ന സുകരാ ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. തേന ഖോ പന സമയേന ഉത്തരാപഥകാ [ഉത്തരാഹകാ (സീ.)] അസ്സവാണിജാ [അസ്സവണിജാ (ക.)] പഞ്ചമത്തേഹി അസ്സസതേഹി വേരഞ്ജം വസ്സാവാസം ഉപഗതാ ഹോന്തി. തേഹി അസ്സമണ്ഡലികാസു ഭിക്ഖൂനം പത്ഥപത്ഥപുലകം [പത്ഥപത്ഥമൂലകം (ക.)] പഞ്ഞത്തം ഹോതി. ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ വേരഞ്ജം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ പിണ്ഡം അലഭമാനാ അസ്സമണ്ഡലികാസു പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പത്ഥപത്ഥപുലകം ആരാമം ആഹരിത്വാ ഉദുക്ഖലേ കോട്ടേത്വാ കോട്ടേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തി. ആയസ്മാ പനാനന്ദോ പത്ഥപുലകം സിലായം പിസിത്വാ ഭഗവതോ ഉപനാമേതി. തം ഭഗവാ പരിഭുഞ്ജതി.

അസ്സോസി ഖോ ഭഗവാ ഉദുക്ഖലസദ്ദം. ജാനന്താപി തഥാഗതാ പുച്ഛന്തി, ജാനന്താപി ന പുച്ഛന്തി; കാലം വിദിത്വാ പുച്ഛന്തി, കാലം വിദിത്വാ ന പുച്ഛന്തി; അത്ഥസംഹിതം തഥാഗതാ പുച്ഛന്തി, നോ അനത്ഥസംഹിതം. അനത്ഥസംഹിതേ സേതുഘാതോ തഥാഗതാനം. ദ്വീഹി ആകാരേഹി ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛന്തി – ധമ്മം വാ ദേസേസ്സാമ, സാവകാനം വാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമാതി [പഞ്ഞാപേസ്സാമാതി (സീ. സ്യാ.)]. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ സോ, ആനന്ദ, ഉദുക്ഖലസദ്ദോ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘സാധു സാധു, ആനന്ദ! തുമ്ഹേഹി, ആനന്ദ സപ്പുരിസേഹി വിജിതം. പച്ഛിമാ ജനതാ സാലിമംസോദനം അതിമഞ്ഞിസ്സതീ’’തി.

൧൭. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ [മഹാമോഗ്ഗലാനോ (ക.)] യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതരഹി, ഭന്തേ, വേരഞ്ജാ ദുബ്ഭിക്ഖാ ദ്വീഹിതികാ സേതട്ഠികാ സലാകാവുത്താ. ന സുകരാ ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. ഇമിസ്സാ, ഭന്തേ, മഹാപഥവിയാ ഹേട്ഠിമതലം സമ്പന്നം – സേയ്യഥാപി ഖുദ്ദമധും അനീലകം ഏവമസ്സാദം. സാധാഹം, ഭന്തേ, പഥവിം പരിവത്തേയ്യം. ഭിക്ഖൂ പപ്പടകോജം പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി. ‘‘യേ പന തേ, മോഗ്ഗല്ലാന, പഥവിനിസ്സിതാ പാണാ തേ കഥം കരിസ്സസീ’’തി? ‘‘ഏകാഹം, ഭന്തേ, പാണിം അഭിനിമ്മിനിസ്സാമി – സേയ്യഥാപി മഹാപഥവീ. യേ പഥവിനിസ്സിതാ പാണാ തേ തത്ഥ സങ്കാമേസ്സാമി. ഏകേന ഹത്ഥേന പഥവിം പരിവത്തേസ്സാമീ’’തി. ‘‘അലം, മോഗ്ഗല്ലാന, മാ തേ രുച്ചി പഥവിം പരിവത്തേതും. വിപല്ലാസമ്പി സത്താ പടിലഭേയ്യു’’ന്തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ, സബ്ബോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഉത്തരകുരും പിണ്ഡായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി. ‘‘അലം, മോഗ്ഗല്ലാന, മാ തേ രുച്ചി സബ്ബസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഉത്തരകുരും പിണ്ഡായ ഗമന’’ന്തി.

൧൮. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘കതമേസാനം ഖോ ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസി; കതമേസാനം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സായന്ഹസമയം [സായണ്ഹസമയം (സീ.)] പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭന്തേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘കതമേസാനം ഖോ ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസി, കതമേസാനം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’തി. ‘കതമേസാനം നു ഖോ, ഭന്തേ, ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസി, കതമേസാനം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’’തി?

‘‘ഭഗവതോ ച, സാരിപുത്ത, വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ച സിഖിസ്സ ഭഗവതോ ച വേസ്സഭുസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസി. ഭഗവതോ ച, സാരിപുത്ത, കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ ച കോണാഗമനസ്സ ഭഗവതോ ച കസ്സപസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി.

൧൯. ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന ഭഗവതോ ച വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ച സിഖിസ്സ ഭഗവതോ ച വേസ്സഭുസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി? ‘‘ഭഗവാ ച, സാരിപുത്ത, വിപസ്സീ ഭഗവാ ച സിഖീ ഭഗവാ ച വേസ്സഭൂ കിലാസുനോ അഹേസും സാവകാനം വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേതും. അപ്പകഞ്ച നേസം അഹോസി സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. അപഞ്ഞത്തം സാവകാനം സിക്ഖാപദം. അനുദ്ദിട്ഠം പാതിമോക്ഖം. തേസം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം അന്തരധാനേന ബുദ്ധാനുബുദ്ധാനം സാവകാനം അന്തരധാനേന യേ തേ പച്ഛിമാ സാവകാ നാനാനാമാ നാനാഗോത്താ നാനാജച്ചാ നാനാകുലാ പബ്ബജിതാ തേ തം ബ്രഹ്മചരിയം ഖിപ്പഞ്ഞേവ അന്തരധാപേസും. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, നാനാപുപ്ഫാനി ഫലകേ നിക്ഖിത്താനി സുത്തേന അസങ്ഗഹിതാനി താനി വാതോ വികിരതി വിധമതി വിദ്ധംസേതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ തം സുത്തേന അസങ്ഗഹിതത്താ. ഏവമേവ ഖോ, സാരിപുത്ത, തേസം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം അന്തരധാനേന ബുദ്ധാനുബുദ്ധാനം സാവകാനം അന്തരധാനേന യേ തേ പച്ഛിമാ സാവകാ നാനാനാമാ നാനാഗോത്താ നാനാജച്ചാ നാനാകുലാ പബ്ബജിതാ തേ തം ബ്രഹ്മചരിയം ഖിപ്പഞ്ഞേവ അന്തരധാപേസും.

‘‘അകിലാസുനോ ച തേ ഭഗവന്തോ അഹേസും സാവകേ ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച ഓവദിതും. ഭൂതപുബ്ബം, സാരിപുത്ത, വേസ്സഭൂ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഞ്ഞതരസ്മിം ഭിംസനകേ [ഭീസനകേ (ക.)] വനസണ്ഡേ സഹസ്സം ഭിക്ഖുസങ്ഘം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച ഓവദതി അനുസാസതി – ‘ഏവം വിതക്കേഥ, മാ ഏവം വിതക്കയിത്ഥ; ഏവം മനസികരോഥ, മാ ഏവം മനസാകത്ഥ [മനസാകരിത്ഥ (ക.)]; ഇദം പജഹഥ, ഇദം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരഥാ’തി. അഥ ഖോ, സാരിപുത്ത, തസ്സ ഭിക്ഖുസഹസ്സസ്സ വേസ്സഭുനാ ഭഗവതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഏവം ഓവദിയമാനാനം ഏവം അനുസാസിയമാനാനം അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്താനി വിമുച്ചിംസു. തത്ര സുദം, സാരിപുത്ത, ഭിംസനകസ്സ വനസണ്ഡസ്സ ഭിംസനകതസ്മിം ഹോതി – യോ കോചി അവീതരാഗോ തം വനസണ്ഡം പവിസതി, യേഭുയ്യേന ലോമാനി ഹംസന്തി. അയം ഖോ, സാരിപുത്ത, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന ഭഗവതോ ച വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ച സിഖിസ്സ ഭഗവതോ ച വേസ്സഭുസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ന ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി.

൨൦. ‘‘കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന ഭഗവതോ ച കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ ച കോണാഗമനസ്സ ഭഗവതോ ച കസ്സപസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി? ‘‘ഭഗവാ ച, സാരിപുത്ത, കകുസന്ധോ ഭഗവാ ച കോണാഗമനോ ഭഗവാ ച കസ്സപോ അകിലാസുനോ അഹേസും സാവകാനം വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേതും. ബഹുഞ്ച നേസം അഹോസി സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം, പഞ്ഞത്തം സാവകാനം സിക്ഖാപദം, ഉദ്ദിട്ഠം പാതിമോക്ഖം. തേസം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം അന്തരധാനേന ബുദ്ധാനുബുദ്ധാനം സാവകാനം അന്തരധാനേന യേ തേ പച്ഛിമാ സാവകാ നാനാനാമാ നാനാഗോത്താ നാനാജച്ചാ നാനാകുലാ പബ്ബജിതാ തേ തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരം ദീഘമദ്ധാനം ഠപേസും. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, നാനാപുപ്ഫാനി ഫലകേ നിക്ഖിത്താനി സുത്തേന സുസങ്ഗഹിതാനി താനി വാതോ ന വികിരതി ന വിധമതി ന വിദ്ധംസേതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ തം സുത്തേന സുസങ്ഗഹിതത്താ. ഏവമേവ ഖോ, സാരിപുത്ത, തേസം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം അന്തരധാനേന ബുദ്ധാനുബുദ്ധാനം സാവകാനം അന്തരധാനേന യേ തേ പച്ഛിമാ സാവകാ നാനാനാമാ നാനാഗോത്താ നാനാജച്ചാ നാനാകുലാ പബ്ബജിതാ തേ തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരം ദീഘമദ്ധാനം ഠപേസും. അയം ഖോ, സാരിപുത്ത, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന ഭഗവതോ ച കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ ച കോണാഗമനസ്സ ഭഗവതോ ച കസ്സപസ്സ ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തി.

൨൧. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതസ്സ, ഭഗവാ, കാലോ! ഏതസ്സ, സുഗത, കാലോ! യം ഭഗവാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേയ്യ [പഞ്ഞാപേയ്യ (സീ. സ്യാ.)], ഉദ്ദിസേയ്യ പാതിമോക്ഖം, യഥയിദം ബ്രഹ്മചരിയം അദ്ധനിയം അസ്സ ചിരട്ഠിതിക’’ന്തി. ‘‘ആഗമേഹി ത്വം, സാരിപുത്ത! ആഗമേഹി ത്വം, സാരിപുത്ത! തഥാഗതോവ തത്ഥ കാലം ജാനിസ്സതി. ന താവ, സാരിപുത്ത, സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസതി [ന ഉദ്ദിസതി (സീ.)] പാതിമോക്ഖം യാവ ന ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി. യതോ ച ഖോ, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസ്സതി പാതിമോക്ഖം തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി യാവ ന സങ്ഘോ രത്തഞ്ഞുമഹത്തം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, സാരിപുത്ത, സങ്ഘോ രത്തഞ്ഞുമഹത്തം പത്തോ ഹോതി അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ, സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസതി പാതിമോക്ഖം തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, യാവ ന സങ്ഘോ വേപുല്ലമഹത്തം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, സാരിപുത്ത, സങ്ഘോ വേപുല്ലമഹത്തം പത്തോ ഹോതി, അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസതി പാതിമോക്ഖം തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, യാവ ന സങ്ഘോ ലാഭഗ്ഗമഹത്തം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, സാരിപുത്ത, സങ്ഘോ ലാഭഗ്ഗമഹത്തം പത്തോ ഹോതി, അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസതി പാതിമോക്ഖം തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, യാവ ന സങ്ഘോ ബാഹുസച്ചമഹത്തം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, സാരിപുത്ത, സങ്ഘോ ബാഹുസച്ചമഹത്തം പത്തോ ഹോതി, അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേതി ഉദ്ദിസതി പാതിമോക്ഖം തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. നിരബ്ബുദോ ഹി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിരാദീനവോ അപഗതകാളകോ സുദ്ധോ സാരേ പതിട്ഠിതോ. ഇമേസഞ്ഹി, സാരിപുത്ത, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം യോ പച്ഛിമകോ ഭിക്ഖു സോ സോതാപന്നോ അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ’’തി.

൨൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ആചിണ്ണം ഖോ പനേതം, ആനന്ദ, തഥാഗതാനം യേഹി നിമന്തിതാ വസ്സം വസന്തി, ന തേ അനപലോകേത്വാ ജനപദചാരികം പക്കമന്തി. ആയാമാനന്ദ, വേരഞ്ജം ബ്രാഹ്മണം അപലോകേസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന പച്ഛാസമണേന യേന വേരഞ്ജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ വേരഞ്ജം ബ്രാഹ്മണം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘നിമന്തിതമ്ഹ തയാ, ബ്രാഹ്മണ, വസ്സംവുട്ഠാ [വസ്സംവുത്ഥാ (സീ. സ്യാ. ക.)], അപലോകേമ തം, ഇച്ഛാമ മയം ജനപദചാരികം പക്കമിതു’’ന്തി. ‘‘സച്ചം, ഭോ ഗോതമ, നിമന്തിതത്ഥ മയാ വസ്സംവുട്ഠാ; അപി ച, യോ ദേയ്യധമ്മോ സോ ന ദിന്നോ. തഞ്ച ഖോ നോ അസന്തം, നോപി അദാതുകമ്യതാ, തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാ ബഹുകിച്ചാ ഘരാവാസാ ബഹുകരണീയാ. അധിവാസേതു മേ ഭവം ഗോതമോ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ ഭഗവാ വേരഞ്ജം ബ്രാഹ്മണം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന സകേ നിവേസനേ പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചാപേസി – ‘‘കാലോ, ഭോ ഗോതമ, നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി.

൨൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന വേരഞ്ജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ ഖോ വേരഞ്ജോ ബ്രാഹ്മണോ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം [ഓണീതപത്തപാണിം (ക.)] തിചീവരേന അച്ഛാദേസി, ഏകമേകഞ്ച ഭിക്ഖും ഏകമേകേന ദുസ്സയുഗേന അച്ഛാദേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ വേരഞ്ജം ബ്രാഹ്മണം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ വേരഞ്ജായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ അനുപഗമ്മ സോരേയ്യം സങ്കസ്സം കണ്ണകുജ്ജം യേന പയാഗപതിട്ഠാനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പയാഗപതിട്ഠാനേ ഗങ്ഗം നദിം ഉത്തരിത്വാ യേന ബാരാണസീ തദവസരി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ബാരാണസിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായന്തി.

വേരഞ്ജഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൧. പാരാജികകണ്ഡം

൧. പഠമപാരാജികം

സുദിന്നഭാണവാരോ

൨൪. തേന ഖോ പന സമയേന വേസാലിയാ അവിദൂരേ കലന്ദഗാമോ നാമ അത്ഥി [കലന്ദഗാമോ നാമ ഹോതി (സീ.), കലന്ദഗാമോ ഹോതി (സ്യാ.)]. തത്ഥ സുദിന്നോ നാമ കലന്ദപുത്തോ സേട്ഠിപുത്തോ ഹോതി. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ സമ്ബഹുലേഹി [സമ്പഹൂലേഹി (സീ.)] സഹായകേഹി സദ്ധിം വേസാലിം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ മഹതിയാ പരിസായ പരിവുതോ ധമ്മം ദേസേന്തോ നിസിന്നോ ഹോതി. അദ്ദസ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ ഭഗവന്തം മഹതിയാ പരിസായ പരിവുതം ധമ്മം ദേസേന്തം നിസിന്നം. ദിസ്വാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂനാഹമ്പി ധമ്മം സുണേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ യേന സാ പരിസാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നസ്സ ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യഥാ യഥാ ഖോ അഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും; യംനൂനാഹം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സാ പരിസാ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

൨൫. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ അചിരവുട്ഠിതായ പരിസായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യഥാ യഥാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും; ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതും. പബ്ബാജേതു മം ഭഗവാ’’തി. ‘‘അനുഞ്ഞാതോസി പന ത്വം, സുദ്ദിന്ന, മാതാപിതൂഹി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി? ‘‘ന ഖോ അഹം, ഭന്തേ, അനുഞ്ഞാതോ മാതാപിതൂഹി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ‘‘ന ഖോ, സുദിന്ന, തഥാഗതാ അനനുഞ്ഞാതം മാതാപിതൂഹി പുത്തം പബ്ബാജേന്തീ’’തി. ‘‘സോഹം, ഭന്തേ, തഥാ കരിസ്സാമി യഥാ മം മാതാപിതരോ അനുജാനിസ്സന്തി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി.

൨൬. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ വേസാലിയം തം കരണീയം തീരേത്വാ യേന കലന്ദഗാമോ യേന മാതാപിതരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മാതാപിതരോ ഏതദവോച – ‘‘അമ്മതാതാ, യഥാ യഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും; ഇച്ഛാമഹം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതും. അനുജാനാഥ മം അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ഏവം വുത്തേ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, താത സുദിന്ന, അമ്ഹാകം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, താത സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി മയം തേ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സാമ, കിം പന മയം തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ മാതാപിതരോ ഏതദവോച – ‘‘അമ്മതാതാ, യഥാ യഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും; ഇച്ഛാമഹം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതും. അനുജാനാഥ മം അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, താത സുദിന്ന, അമ്ഹാകം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, താത സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി മയം തേ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സാമ, കിം പന മയം തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി! തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ മാതാപിതരോ ഏതദവോച – ‘‘അമ്മതാതാ, യഥാ യഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും; ഇച്ഛാമഹം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതും. അനുജാനാഥ മം അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, താത സുദിന്ന, അമ്ഹാകം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, താത സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി മയം തേ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സാമ, കിം പന മയം തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി!

൨൭. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ – ‘‘ന മം മാതാപിതരോ അനുജാനന്തി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി, തത്ഥേവ അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ നിപജ്ജി – ഇധേവ മേ മരണം ഭവിസ്സതി പബ്ബജ്ജാ വാതി. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ ഏകമ്പി ഭത്തം ന ഭുഞ്ജി, ദ്വേപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി, തീണിപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി, ചത്താരിപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി, പഞ്ചപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി, ഛപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി, സത്തപി ഭത്താനി ന ഭുഞ്ജി.

൨൮. അഥ ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, താത സുദിന്ന, അമ്ഹാകം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, താത സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി മയം തേ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സാമ, കിം പന മയം തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ? ഉട്ഠേഹി, താത സുദിന്ന, ഭുഞ്ജ ച പിവ ച പരിചാരേഹി ച, ഭുഞ്ജന്തോ പിവന്തോ പരിചാരേന്തോ കാമേ പരിഭുഞ്ജന്തോ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ അഭിരമസ്സു. ന തം മയം അനുജാനാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ഏവം വുത്തേ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, താത സുദിന്ന, അമ്ഹാകം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, താത സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി മയം തേ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സാമ, കിം പന മയം തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ! ഉട്ഠേഹി, താത സുദിന്ന, ഭുഞ്ജ ച പിവ ച പരിചാരേഹി ച, ഭുഞ്ജന്തോ പിവന്തോ പരിചാരേന്തോ കാമേ പരിഭുഞ്ജന്തോ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ അഭിരമസ്സു. ന തം മയം അനുജാനാമ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തുണ്ഹീ അഹോസി.

അഥ ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ സഹായകാ യേന സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, സമ്മ സുദിന്ന, മാതാപിതൂനം ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ സുഖേധിതോ സുഖപരിഹതോ. ന ത്വം, സമ്മ സുദിന്ന, കിഞ്ചി ദുക്ഖസ്സ ജാനാസി. മരണേനപി തേ മാതാപിതരോ അകാമകാ വിനാ ഭവിസ്സന്തി, കിം പന തം ജീവന്തം അനുജാനിസ്സന്തി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജായ! ഉട്ഠേഹി, സമ്മ സുദിന്ന, ഭുഞ്ജ ച പിവ ച പരിചാരേഹി ച, ഭുഞ്ജന്തോ പിവന്തോ പരിചാരേന്തോ കാമേ പരിഭുഞ്ജന്തോ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ അഭിരമസ്സു, ന തം മാതാപിതരോ അനുജാനിസ്സന്തി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ഏവം വുത്തേ, സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ സഹായകാ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ത്വം ഖോസി, സമ്മ സുദിന്ന…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തുണ്ഹീ അഹോസി.

൨൯. അഥ ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ സഹായകാ യേന സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ മാതാപിതരോ ഏതദവോചും – ‘‘അമ്മതാതാ, ഏസോ സുദിന്നോ അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ നിപന്നോ – ‘ഇധേവ മേ മരണം ഭവിസ്സതി പബ്ബജ്ജാ വാ’തി. സചേ തുമ്ഹേ സുദിന്നം നാനുജാനിസ്സഥ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ, തത്ഥേവ മരണം ആഗമിസ്സതി. സചേ പന തുമ്ഹേ സുദിന്നം അനുജാനിസ്സഥ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ, പബ്ബജിതമ്പി നം ദക്ഖിസ്സഥ. സചേ സുദിന്നോ നാഭിരമിസ്സതി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ, കാ തസ്സ അഞ്ഞാ ഗതി ഭവിസ്സതി, ഇധേവ പച്ചാഗമിസ്സതി. അനുജാനാഥ സുദിന്നം അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. ‘‘അനുജാനാമ, താതാ, സുദിന്നം അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി. അഥ ഖോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ സഹായകാ യേന സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ സുദിന്നം കലന്ദപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഉട്ഠേഹി, സമ്മ സുദിന്ന, അനുഞ്ഞാതോസി മാതാപിതൂഹി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി.

൩൦. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ – ‘‘അനുഞ്ഞാതോമ്ഹി കിര മാതാപിതൂഹി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായാ’’തി, ഹട്ഠോ ഉദഗ്ഗോ പാണിനാ ഗത്താനി പരിപുഞ്ഛന്തോ വുട്ഠാസി. അഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ കതിപാഹം ബലം ഗാഹേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസന്നോ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അനുഞ്ഞാതോ [അനുഞ്ഞാതോമ്ഹി (സീ. സ്യാ.)] അഹം, ഭന്തേ, മാതാപിതൂഹി അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജായ. പബ്ബാജേതു മം ഭഗവാ’’തി. അലത്ഥ ഖോ സുദിന്നോ കലന്ദപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലത്ഥ ഉപസമ്പദം. അചിരൂപസമ്പന്നോ ച പനായസ്മാ സുദിന്നോ ഏവരൂപേ ധുതഗുണേ സമാദായ വത്തതി, ആരഞ്ഞികോ ഹോതി പിണ്ഡപാതികോ പംസുകൂലികോ സപദാനചാരികോ, അഞ്ഞതരം വജ്ജിഗാമം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി.

തേന ഖോ പന സമയേന വജ്ജീ ദുബ്ഭിക്ഖാ ഹോതി ദ്വീഹിതികാ സേതട്ഠികാ സലാകാവുത്താ, ന സുകരാ ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ വജ്ജീ ദുബ്ഭിക്ഖാ ദ്വീഹിതികാ സേതട്ഠികാ സലാകാവുത്താ, ന സുകരാ ഉഞ്ഛേന പഗ്ഗഹേന യാപേതും. ബഹൂ ഖോ പന മേ വേസാലിയം ഞാതീ അഡ്ഢാ മഹദ്ധനാ മഹാഭോഗാ പഹൂതജാതരൂപരജതാ പഹൂതവിത്തൂപകരണാ പഹൂതധനധഞ്ഞാ. യംനൂനാഹം ഞാതീ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യം! ഞാതീ മം [ഞാതകാപി മം (സ്യാ.)] നിസ്സായ ദാനാനി ദസ്സന്തി പുഞ്ഞാനി കരിസ്സന്തി, ഭിക്ഖൂ ച ലാഭം ലച്ഛന്തി, അഹഞ്ച പിണ്ഡകേന ന കിലമിസ്സാമീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന വേസാലീ തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ആയസ്മാ സുദിന്നോ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അസ്സോസും ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ഞാതകാ – ‘‘സുദിന്നോ കിര കലന്ദപുത്തോ വേസാലിം അനുപ്പത്തോ’’തി. തേ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ സട്ഠിമത്തേ ഥാലിപാകേ ഭത്താഭിഹാരം അഭിഹരിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ തേ സട്ഠിമത്തേ ഥാലിപാകേ ഭിക്ഖൂനം വിസ്സജ്ജേത്വാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ കലന്ദഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി. കലന്ദഗാമേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ യേന സകപിതു നിവേസനം തേനുപസങ്കമി.

൩൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ഞാതിദാസീ ആഭിദോസികം കുമ്മാസം ഛഡ്ഡേതുകാമാ [ഛട്ടേതുകാമാ (ക.)] ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ തം ഞാതിദാസിം ഏതദവോച – ‘‘സചേ തം, ഭഗിനി, ഛഡ്ഡനീയധമ്മം, ഇധ മേ പത്തേ ആകിരാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ഞാതിദാസീ തം ആഭിദോസികം കുമ്മാസം ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പത്തേ ആകിരന്തീ ഹത്ഥാനഞ്ച പാദാനഞ്ച സരസ്സ ച നിമിത്തം അഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ഞാതിദാസീ യേനായസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതരം ഏതദവോച – ‘‘യഗ്ഘേയ്യേ, ജാനേയ്യാസി, അയ്യപുത്തോ സുദിന്നോ അനുപ്പത്തോ’’തി. ‘‘സചേ, ജേ, ത്വം സച്ചം ഭണസി, അദാസിം തം കരോമീ’’തി.

൩൨. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സുദിന്നോ തം ആഭിദോസികം കുമ്മാസം അഞ്ഞതരം കുട്ടമൂലം [കുഡ്ഡമൂലം (സീ. സ്യാ.)] നിസ്സായ പരിഭുഞ്ജതി. പിതാപി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ കമ്മന്താ ആഗച്ഛന്തോ അദ്ദസ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം തം ആഭിദോസികം കുമ്മാസം അഞ്ഞതരം കുട്ടമൂലം നിസ്സായ പരിഭുഞ്ജന്തം. ദിസ്വാന യേനായസ്മാ സുദിന്നോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി നാമ, താത സുദിന്ന, ആഭിദോസികം കുമ്മാസം പരിഭുഞ്ജിസ്സസി! നനു നാമ, താത സുദിന്ന, സകം ഗേഹം ഗന്തബ്ബ’’ന്തി? ‘‘അഗമിമ്ഹ [അഗമമ്ഹാ (ക.)] ഖോ തേ ഗഹപതി, ഗേഹം. തതോയം ആഭിദോസികോ കുമ്മാസോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ബാഹായം ഗഹേത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി, താത സുദിന്ന, ഘരം ഗമിസ്സാമാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ യേന സകപിതു നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഭുഞ്ജ, താത സുദിന്നാ’’തി. ‘‘അലം, ഗഹപതി, കതം മേ അജ്ജ ഭത്തകിച്ച’’ന്തി. ‘‘അധിവാസേഹി, താത സുദിന്ന, സ്വാതനായ ഭത്ത’’ന്തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൩൩. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഹരിതേന ഗോമയേന പഥവിം ഓപുഞ്ജാപേത്വാ [ഓപുച്ഛാപേത്വാ (സീ. സ്യാ.)] ദ്വേ പുഞ്ജേ കാരാപേസി – ഏകം ഹിരഞ്ഞസ്സ, ഏകം സുവണ്ണസ്സ. താവ മഹന്താ പുഞ്ജാ അഹേസും, ഓരതോ ഠിതോ പുരിസോ പാരതോ ഠിതം പുരിസം ന പസ്സതി; പാരതോ ഠിതോ പുരിസോ ഓരതോ ഠിതം പുരിസം ന പസ്സതി. തേ പുഞ്ജേ കിലഞ്ജേഹി പടിച്ഛാദാപേത്വാ മജ്ഝേ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ തിരോകരണീയം പരിക്ഖിപിത്വാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികം ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, വധു, യേന അലങ്കാരേന അലങ്കതാ പുത്തസ്സ മേ സുദിന്നസ്സ പിയാ അഹോസി മനാപാ തേന അലങ്കാരേന അലങ്കരാ’’തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി, ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതുയാ പച്ചസ്സോസി.

൩൪. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സകപിതു നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ യേനായസ്മാ സുദിന്നോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ പുഞ്ജേ വിവരാപേത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം തേ, താത സുദിന്ന, മാതു മത്തികം ഇത്ഥികായ ഇത്ഥിധനം, അഞ്ഞം പേത്തികം അഞ്ഞം പിതാമഹം. ലബ്ഭാ, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗാ ച ഭുഞ്ജിതും പുഞ്ഞാനി ച കാതും. ഏഹി ത്വം, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജസ്സു പുഞ്ഞാനി ച കരോഹീ’’തി. ‘‘താത, ന ഉസ്സഹാമി ന വിസഹാമി, അഭിരതോ അഹം ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം തേ, താത സുദിന്ന, മാതു മത്തികം, ഇത്ഥികായ ഇത്ഥിധനം, അഞ്ഞം പേത്തികം, അഞ്ഞം പിതാമഹം. ലബ്ഭാ, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗാ ച ഭുഞ്ജിതും പുഞ്ഞാനി ച കാതും. ഏഹി ത്വം, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജസ്സു പുഞ്ഞാനി ച കരോഹീ’’തി. ‘‘വദേയ്യാമ ഖോ തം, ഗഹപതി, സചേ ത്വം നാതികഡ്ഢേയ്യാസീ’’തി. ‘‘വദേഹി, താത സുദിന്നാ’’തി. തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, മഹന്തേ മഹന്തേ സാണിപസിബ്ബകേ കാരാപേത്വാ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണസ്സ പൂരാപേത്വാ സകടേഹി നിബ്ബാഹാപേത്വാ മജ്ഝേ ഗങ്ഗായ സോതേ ഓപാതേഹി [ഓസാദേഹി (സീ. സ്യാ.)]. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി തേ, ഗഹപതി, ഭവിസ്സതി തതോനിദാനം ഭയം വാ ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസോ വാ ആരക്ഖോ വാ സോ തേ ന ഭവിസ്സതീ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ അനത്തമനോ അഹോസി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ പുത്തോ സുദിന്നോ ഏവം വക്ഖതീ’’തി!

൩൫. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പിതാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികം ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, വധു, ത്വം പിയാ ച മനാപാ ച [ത്വമ്പി യാച (സീ.)]. അപ്പേവ നാമ പുത്തോ സുദിന്നോ തുയ്ഹമ്പി വചനം കരേയ്യാ’’തി! അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പാദേസു ഗഹേത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘കീദിസാ നാമ താ, അയ്യപുത്ത, അച്ഛരായോ യാസം ത്വം ഹേതു ബ്രഹ്മചരിയം ചരസീ’’തി? ‘‘ന ഖോ അഹം, ഭഗിനി, അച്ഛരാനം ഹേതു ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ – ‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ മം അയ്യപുത്തോ സുദിന്നോ ഭഗിനിവാദേന സമുദാചരതീ’’തി, തത്ഥേവ മുച്ഛിതാ പപതാ.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ പിതരം ഏതദവോച – ‘‘സചേ, ഗഹപതി, ഭോജനം ദാതബ്ബം ദേഥ, മാ നോ വിഹേഠയിത്ഥാ’’തി. ‘‘ഭുഞ്ജ, താത സുദിന്നാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ച പിതാ ച ആയസ്മന്തം സുദിന്നം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസും സമ്പവാരേസും. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, താത സുദിന്ന, കുലം അഡ്ഢം മഹദ്ധനം മഹാഭോഗം പഹൂതജാതരൂപരജതം പഹൂതവിത്തൂപകരണം പഹൂതധനധഞ്ഞം. ലബ്ഭാ, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗാ ച ഭുഞ്ജിതും പുഞ്ഞാനി ച കാതും. ഏഹി ത്വം, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജസ്സു പുഞ്ഞാനി ച കരോഹീ’’തി. ‘‘അമ്മ, ന ഉസ്സഹാമി ന വിസഹാമി, അഭിരതോ അഹം ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, താത സുദിന്ന, കുലം അഡ്ഢം മഹദ്ധനം മഹാഭോഗം പഹൂതജാതരൂപരജതം പഹൂതവിത്തൂപകരണം പഹൂതധനധഞ്ഞം [പഹൂതധനധഞ്ഞം (പ. ചരാമീതി) ഇതിപാഠോ സബ്ബത്ഥ നത്ഥി, ഊനോ മഞ്ഞേ]. തേന ഹി, താത സുദിന്ന, ബീജകമ്പി ദേഹി – മാ നോ അപുത്തകം സാപതേയ്യം ലിച്ഛവയോ അതിഹരാപേസു’’ന്തി. ‘‘ഏതം ഖോ മേ, അമ്മ, സക്കാ കാതു’’ന്തി. ‘‘കഹം പന, താത സുദിന്ന, ഏതരഹി വിഹരസീ’’തി? ‘‘മഹാവനേ, അമ്മാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുദിന്നോ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൩൬. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികം ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, വധു, യദാ ഉതുനീ ഹോസി, പുപ്ഫം തേ ഉപ്പന്നം ഹോതി, അഥ മേ ആരോചേയ്യാസീ’’തി. ‘‘ഏവം അയ്യേ’’തി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതുയാ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ നചിരസ്സേവ ഉതുനീ അഹോസി, പുപ്ഫംസാ ഉപ്പജ്ജി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതരം ഏതദവോച – ‘‘ഉതുനീമ്ഹി, അയ്യേ, പുപ്ഫം മേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി, വധു, യേന അലങ്കാരേന അലങ്കതാ പുത്തസ്സ സുദിന്നസ്സ പിയാ അഹോസി മനാപാ തേന അലങ്കാരേന അലങ്കരാ’’തി. ‘‘ഏവം അയ്യേ’’തി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതുയാ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികം ആദായ യേന മഹാവനം യേനായസ്മാ സുദിന്നോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, താത സുദിന്ന, കുലം അഡ്ഢം മഹദ്ധനം മഹാഭോഗം പഹൂതജാതരൂപരജതം പഹൂതവിത്തൂപകരണം പഹൂതധനധഞ്ഞം. ലബ്ഭാ, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗാ ച ഭുഞ്ജിതും പുഞ്ഞാനി ച കാതും. ഏഹി ത്വം, താത സുദിന്ന, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജസ്സു പുഞ്ഞാനി ച കരോഹീ’’തി. ‘‘അമ്മ, ന ഉസ്സഹാമി ന വിസഹാമി, അഭിരതോ അഹം ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ മാതാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, താത സുദിന്ന, കുലം അഡ്ഢം മഹദ്ധനം മഹാഭോഗം പഹൂതജാതരൂപരജതം പഹൂതവിത്തൂപകരണം പഹൂതധനധഞ്ഞം. തേന ഹി, താത സുദിന്ന, ബീജകമ്പി ദേഹി – മാ നോ അപുത്തകം സാപതേയ്യം ലിച്ഛവയോ അതിഹരാപേസു’’ന്തി. ‘‘ഏതം ഖോ മേ, അമ്മ, സക്കാ കാതു’’ന്തി, പുരാണദുതിയികായ ബാഹായം ഗഹേത്വാ മഹാവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേ അനാദീനവദസ്സോ പുരാണദുതിയികായ തിക്ഖത്തും മേഥുനം ധമ്മം അഭിവിഞ്ഞാപേസി. സാ തേന ഗബ്ഭം ഗണ്ഹി. ഭുമ്മാ ദേവാ സദ്ദമനുസ്സാവേസും – ‘‘നിരബ്ബുദോ വത, ഭോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിരാദീനവോ; സുദിന്നേന കലന്ദപുത്തേന അബ്ബുദം ഉപ്പാദിതം, ആദീനവോ ഉപ്പാദിതോ’’തി. ഭുമ്മാനം ദേവാനം സദ്ദം സുത്വാ ചാതുമഹാരാജികാ [ചാതുമ്മഹാരാജികാ (സീ. സ്യാ.)] ദേവാ സദ്ദമനുസ്സാവേസും…പേ… താവതിംസാ ദേവാ… യാമാ ദേവാ … തുസിതാ ദേവാ… നിമ്മാനരതീ ദേവാ… പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ… ബ്രഹ്മകായികാ ദേവാ സദ്ദമനുസ്സാവേസും – ‘‘നിരബ്ബുദോ വത, ഭോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിരാദീനവോ; സുദിന്നേന കലന്ദപുത്തേന അബ്ബുദം ഉപ്പാദിതം, ആദീനവോ ഉപ്പാദിതോ’’തി. ഇതിഹ തേന ഖണേന തേന മുഹുത്തേന യാവ ബ്രഹ്മലോകാ സദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികാ തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ പരിപാകമന്വായ പുത്തം വിജായി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ സഹായകാ തസ്സ ദാരകസ്സ ‘ബീജകോ’തി നാമം അകംസു. ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ പുരാണദുതിയികായ ബീജകമാതാതി നാമം അകംസു. ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ ബീജകപിതാതി നാമം അകംസു. തേ അപരേന സമയേന ഉഭോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം സച്ഛാകംസു.

൩൭. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ അഹുദേവ കുക്കുച്ചം, അഹു വിപ്പടിസാരോ – ‘‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ! ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം! യോഹം ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ നാസക്ഖിം യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതു’’ന്തി. സോ തേനേവ കുക്കുച്ചേന തേന വിപ്പടിസാരേന കിസോ അഹോസി ലൂഖോ ദുബ്ബണ്ണോ ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതോ ധമനിസന്ഥതഗത്തോ അന്തോമനോ ലീനമനോ ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ വിപ്പടിസാരീ പജ്ഝായി.

൩൮. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ സഹായകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം ഏതദവോചും – ‘‘പുബ്ബേ ഖോ ത്വം, ആവുസോ സുദിന്ന, വണ്ണവാ അഹോസി പീണിന്ദ്രിയോ പസന്നമുഖവണ്ണോ വിപ്പസന്നഛവിവണ്ണോ; സോ ദാനി ത്വം ഏതരഹി കിസോ ലൂഖോ ദുബ്ബണ്ണോ ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതോ ധമനിസന്ഥതഗത്തോ അന്തോമനോ ലീനമനോ ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ വിപ്പടിസാരീ പജ്ഝായസി. കച്ചി നോ ത്വം, ആവുസോ സുദിന്ന, അനഭിരതോ ബ്രഹ്മചരിയം ചരസീ’’തി? ‘‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, അനഭിരതോ ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമി. അത്ഥി മേ പാപകമ്മം കതം; പുരാണദുതിയികായ മേഥുനോ ധമ്മോ പടിസേവിതോ; തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, അഹുദേവ കുക്കുച്ചം അഹു വിപ്പടിസാരോ – ‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യോഹം ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ നാസക്ഖിം യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതു’’ന്തി. ‘‘അലഞ്ഹി തേ, ആവുസോ സുദിന്ന, കുക്കുച്ചായ അലം വിപ്പടിസാരായ യം ത്വം ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ ന സക്ഖിസ്സസി യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും. നനു, ആവുസോ, ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന വിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സരാഗായ; വിസംയോഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സംയോഗായ; അനുപാദാനായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സഉപാദാനായ. തത്ഥ നാമ ത്വം, ആവുസോ, ഭഗവതാ വിരാഗായ ധമ്മേ ദേസിതേ സരാഗായ ചേതേസ്സസി, വിസംയോഗായ ധമ്മേ ദേസിതേ സംയോഗായ ചേതേസ്സസി, അനുപാദാനായ ധമ്മേ ദേസിതേ സഉപാദാനായ ചേതേസ്സസി! നനു, ആവുസോ, ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന രാഗവിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, മദനിമ്മദനായ പിപാസവിനയായ ആലയസമുഗ്ഘാതായ വട്ടുപച്ഛേദായ തണ്ഹാക്ഖയായ വിരാഗായ നിരോധായ നിബ്ബാനായ ധമ്മോ ദേസിതോ! നനു, ആവുസോ, ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന കാമാനം പഹാനം അക്ഖാതം, കാമസഞ്ഞാനം പരിഞ്ഞാ അക്ഖാതാ, കാമപിപാസാനം പടിവിനയോ അക്ഖാതോ, കാമവിതക്കാനം സമുഗ്ഘാതോ അക്ഖാതോ, കാമപരിളാഹാനം വൂപസമോ അക്ഖാതോ! നേതം, ആവുസോ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ, പസന്നാനം വാ ഭിയ്യോഭാവായ. അഥ ഖ്വേതം, ആവുസോ, അപ്പസന്നാനഞ്ചേവ അപ്പസാദായ പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തായാ’’തി.

൩൯. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, സുദിന്ന, പുരാണദുതിയികായ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം [അനനുച്ഛവിയം (സീ.)], മോഘപുരിസ, അനനുലോമികം അപ്പടിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ ന സക്ഖിസ്സസി യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും! നനു മയാ, മോഘപുരിസ, അനേകപരിയായേന വിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സരാഗായ; വിസംയോഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സംയോഗായ; അനുപാദാനായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സഉപാദാനായ! തത്ഥ നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, മയാ വിരാഗായ ധമ്മേ ദേസിതേ സരാഗായ ചേതേസ്സസി, വിസംയോഗായ ധമ്മേ ദേസിതേ സംയോഗായ ചേതേസ്സസി, അനുപാദാനായ ധമ്മേ ദേസിതേ സഉപാദാനായ ചേതേസ്സസി! നനു മയാ, മോഘപുരിസ, അനേകപരിയായേന രാഗവിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ! മദനിമ്മദനായ പിപാസവിനയായ ആലയസമുഗ്ഘാതായ വട്ടുപച്ഛേദായ തണ്ഹാക്ഖയായ വിരാഗായ നിരോധായ നിബ്ബാനായ ധമ്മോ ദേസിതോ! നനു മയാ, മോഘപുരിസ, അനേകപരിയായേന കാമാനം പഹാനം അക്ഖാതം, കാമസഞ്ഞാനം പരിഞ്ഞാ അക്ഖാതാ, കാമപിപാസാനം പടിവിനയോ അക്ഖാതോ, കാമവിതക്കാനം സമുഗ്ഘാതോ അക്ഖാതോ, കാമപരിളാഹാനം വൂപസമോ അക്ഖാതോ! വരം തേ, മോഘപുരിസ, ആസിവിസസ്സ [ആസീവിസസ്സ (സീ. സ്യാ.)] ഘോരവിസസ്സ മുഖേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മാതുഗാമസ്സ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. വരം തേ, മോഘപുരിസ, കണ്ഹസപ്പസ്സ മുഖേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മാതുഗാമസ്സ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. വരം തേ, മോഘപുരിസ, അങ്ഗാരകാസുയാ ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മാതുഗാമസ്സ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. തം കിസ്സ ഹേതു? തതോനിദാനഞ്ഹി, മോഘപുരിസ, മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം, ന ത്വേവ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ. ഇതോനിദാനഞ്ച ഖോ, മോഘപുരിസ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ. തത്ഥ നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, യം ത്വം അസദ്ധമ്മം ഗാമധമ്മം വസലധമ്മം ദുട്ഠുല്ലം ഓദകന്തികം രഹസ്സം ദ്വയംദ്വയസമാപത്തിം സമാപജ്ജിസ്സസി, ബഹൂനം ഖോ ത്വം, മോഘപുരിസ, അകുസലാനം ധമ്മാനം ആദികത്താ പുബ്ബങ്ഗമോ. നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ, പസന്നാനം വാ ഭിയ്യോഭാവായ; അഥ ഖ്വേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനഞ്ചേവ അപ്പസാദായ, പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തായാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സുദിന്നം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ദുബ്ഭരതായ ദുപ്പോസതായ മഹിച്ഛതായ അസന്തുട്ഠിതായ [അസന്തുട്ഠതായ (സ്യാ.)] സങ്ഗണികായ കോസജ്ജസ്സ അവണ്ണം ഭാസിത്വാ അനേകപരിയായേന സുഭരതായ സുപോസതായ അപ്പിച്ഛസ്സ സന്തുട്ഠസ്സ സല്ലേഖസ്സ ധുതസ്സ പാസാദികസ്സ അപചയസ്സ വീരിയാരമ്ഭസ്സ [വീരിയാരബ്ഭസ്സ (ക.)] വണ്ണം ഭാസിത്വാ ഭിക്ഖൂനം തദനുച്ഛവികം തദനുലോമികം ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി [പഞ്ഞാപേസ്സാമി (സീ. സ്യാ.)] ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ, ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹായ, പേസലാനം ഭിക്ഖൂനം ഫാസുവിഹാരായ, ദിട്ഠധമ്മികാനം ആസവാനം സംവരായ, സമ്പരായികാനം ആസവാനം പടിഘാതായ, അപ്പസന്നാനം പസാദായ, പസന്നാനം ഭിയ്യോഭാവായ, സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ, വിനയാനുഗ്ഗഹായ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ, പാരാജികോ ഹോതി അസംവാസോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

സുദിന്നഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

മക്കടീവത്ഥു

൪൦. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു വേസാലിയം മഹാവനേ മക്കടിം ആമിസേന ഉപലാപേത്വാ തസ്സാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരം ആദായ വേസാലിം പിണ്ഡായ പാവിസി. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ സേനാസനചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ യേന തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹാരോ തേനുപസങ്കമിംസു. അദ്ദസ ഖോ സാ മക്കടീ തേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തേ. ദിസ്വാന യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേസം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ കടിമ്പി ചാലേസി ഛേപ്പമ്പി ചാലേസി, കടിമ്പി ഓഡ്ഡി, നിമിത്തമ്പി അകാസി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘നിസ്സംസയം ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഇമിസ്സാ മക്കടിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതീ’’തി. ഏകമന്തം നിലീയിംസു. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പിണ്ഡപാതം ആദായ പടിക്കമി.

൪൧. അഥ ഖോ സാ മക്കടീ യേന സോ ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു തം പിണ്ഡപാതം ഏകദേസം ഭുഞ്ജിത്വാ ഏകദേസം തസ്സാ മക്കടിയാ അദാസി. അഥ ഖോ സാ മക്കടീ തം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കടിം ഓഡ്ഡി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു തസ്സാ മക്കടിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘നനു, ആവുസോ, ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം; കിസ്സ ത്വം, ആവുസോ, മക്കടിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവസീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം; തഞ്ച ഖോ മനുസ്സിത്ഥിയാ, നോ തിരച്ഛാനഗതായാ’’തി. ‘‘നനു, ആവുസോ, തഥേവ തം ഹോതി. അനനുച്ഛവികം, ആവുസോ, അനനുലോമികം അപ്പടിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, ആവുസോ, ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ ന സക്ഖിസ്സസി യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും! നനു, ആവുസോ, ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന വിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സരാഗായ…പേ… കാമപരിളാഹാനം വൂപസമോ അക്ഖാതോ! നേതം, ആവുസോ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ പസന്നാനം വാ ഭിയ്യോഭാവായ. അഥ ഖ്വേതം, ആവുസോ, അപ്പസന്നാനഞ്ചേവ അപ്പസാദായ, പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തായാ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം അരോചേസും.

൪൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ തം ഭിക്ഖും പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, മക്കടിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, മോഘപുരിസ, അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ ന സക്ഖിസ്സസി യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും! നനു മയാ, മോഘപുരിസ, അനേകപരിയായേന വിരാഗായ ധമ്മോ ദേസിതോ, നോ സരാഗായ …പേ… കാമപരിളാഹാനം വൂപസമോ അക്ഖാതോ! വരം തേ, മോഘപുരിസ, ആസീവിസസ്സ ഘോരവിസസ്സ മുഖേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മക്കടിയാ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. വരം തേ, മോഘപുരിസ, കണ്ഹസപ്പസ്സ മുഖേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മക്കടിയാ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. വരം തേ, മോഘപുരിസ, അങ്ഗാരകാസുയാ ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം, ന ത്വേവ മക്കടിയാ അങ്ഗജാതേ അങ്ഗജാതം പക്ഖിത്തം. തം കിസ്സ ഹേതു? തതോനിദാനഞ്ഹി, മോഘപുരിസ, മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം; ന ത്വേവ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ. ഇതോനിദാനഞ്ച ഖോ, മോഘപുരിസ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ. തത്ഥ നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, യം ത്വം അസദ്ധമ്മം ഗാമധമ്മം വസലധമ്മം ദുട്ഠുല്ലം ഓദകന്തികം രഹസ്സം ദ്വയംദ്വയസമാപത്തിം സമാപജ്ജിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതായപി, പാരാജികോ ഹോതി അസംവാസോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

മക്കടീവത്ഥു നിട്ഠിതം.

സന്ഥതഭാണവാരോ

൪൩. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജിംസു, യാവദത്ഥം സുപിംസു, യാവദത്ഥം ന്ഹായിംസു. യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജിത്വാ യാവദത്ഥം സുപിത്വാ യാവദത്ഥം ന്ഹായിത്വാ അയോനിസോ മനസി കരിത്വാ സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിംസു. തേ അപരേന സമയേന ഞാതിബ്യസനേനപി ഫുട്ഠാ ഭോഗബ്യസനേനപി ഫുട്ഠാ രോഗബ്യസനേനപി ഫുട്ഠാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദന്തി – ‘‘ന മയം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ബുദ്ധഗരഹിനോ ന ധമ്മഗരഹിനോ ന സങ്ഘഗരഹിനോ; അത്തഗരഹിനോ മയം, ഭന്തേ ആനന്ദ, അനഞ്ഞഗരഹിനോ. മയമേവമ്ഹാ അലക്ഖികാ മയം അപ്പപുഞ്ഞാ, യേ മയം ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ നാസക്ഖിമ്ഹാ യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും. ഇദാനി ചേപി [ഇദാനിപി ചേ (സ്യാ.)] മയം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ലഭേയ്യാമ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം ലഭേയ്യാമ ഉപസമ്പദം, ഇദാനിപി മയം വിപസ്സകാ കുസലാനം ധമ്മാനം പുബ്ബരത്താപരരത്തം ബോധിപക്ഖികാനം ധമ്മാനം ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരേയ്യാമ. സാധു, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേഹീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ വേസാലികാനം വജ്ജിപുത്തകാനം പടിസ്സുണിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി.

‘‘അട്ഠാനമേതം, ആനന്ദ, അനവകാസോ യം തഥാഗതോ വജ്ജീനം വാ വജ്ജിപുത്തകാനം വാ കാരണാ സാവകാനം പാരാജികം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം സമൂഹനേയ്യാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ [യോ പന ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു (സീ.) യോ ഖോ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു (സ്യാ.)], സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി സോ ആഗതോ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ; യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ [യോ ച ഖോ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു (സീ. സ്യാ.)], സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം ആവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവതി സോ ആഗതോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൪൪. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാസാജീവസമാപന്നോ സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവേയ്യ അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതായപി, പാരാജികോ ഹോതി അസംവാസോ’’തി.

൪൫. യോ പനാതി യോ യാദിസോ യഥായുത്തോ യഥാജച്ചോ യഥാനാമോ യഥാഗോത്തോ യഥാസീലോ യഥാവിഹാരീ യഥാഗോചരോ ഥേരോ വാ നവോ വാ മജ്ഝിമോ വാ. ഏസോ വുച്ചതി ‘യോ പനാ’തി.

[വിഭ. ൫൧൦, ഝാനവിഭങ്ഗേപി] ഭിക്ഖൂതി ഭിക്ഖകോതി ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖാചരിയം അജ്ഝുപഗതോതി ഭിക്ഖു, ഭിന്നപടധരോതി ഭിക്ഖു, സമഞ്ഞായ ഭിക്ഖു, പടിഞ്ഞായ ഭിക്ഖു, ഏഹി ഭിക്ഖൂതി ഭിക്ഖു, തീഹി സരണഗമനേഹി ഉപസമ്പന്നോതി ഭിക്ഖു, ഭദ്രോ ഭിക്ഖു, സാരോ ഭിക്ഖു, സേഖോ ഭിക്ഖു, അസേഖോ ഭിക്ഖു, സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന അകുപ്പേന ഠാനാരഹേന ഉപസമ്പന്നോതി ഭിക്ഖു. തത്ര യ്വായം ഭിക്ഖു സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന അകുപ്പേന ഠാനാരഹേന ഉപസമ്പന്നോ, അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

[ദീ. നി. ൩.൩൦൫] സിക്ഖാതി തിസ്സോ സിക്ഖാ – അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ. തത്ര യായം അധിസീലസിക്ഖാ, അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതാ സിക്ഖാതി.

സാജീവം നാമ യം ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം സിക്ഖാപദം, ഏതം സാജീവം നാമ. തസ്മിം സിക്ഖതി, തേന വുച്ചതി സാജീവസമാപന്നോതി.

സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാതി അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ ഉപാസകഭാവം പത്ഥയമാനോ ആരാമികഭാവം പത്ഥയമാനോ സാമണേരഭാവം പത്ഥയമാനോ തിത്ഥിയഭാവം പത്ഥയമാനോ തിത്ഥിയസാവകഭാവം പത്ഥയമാനോ അസ്സമണഭാവം പത്ഥയമാനോ അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘യംനൂനാഹം ബുദ്ധം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘യംനൂനാഹം ധമ്മം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… യംനൂനാഹം സങ്ഘം… യംനൂനാഹം സിക്ഖം… യംനൂനാഹം വിനയം… യംനൂനാഹം പാതിമോക്ഖം… യംനൂനാഹം ഉദ്ദേസം… യംനൂനാഹം ഉപജ്ഝായം… യംനൂനാഹം ആചരിയം… യംനൂനാഹം സദ്ധിവിഹാരികം… യംനൂനാഹം അന്തേവാസികം… യംനൂനാഹം സമാനുപജ്ഝായകം… യംനൂനാഹം സമാനാചരിയകം യംനൂനാഹം സബ്രഹ്മചാരിം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ‘യംനൂനാഹം ഗിഹീ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ‘യംനൂനാഹം ഉപാസകോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം ആരാമികോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം സാമണേരോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം തിത്ഥിയോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം തിത്ഥിയസാവകോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം അസ്സമണോ അസ്സ’ന്തി… ‘യംനൂനാഹം അസക്യപുത്തിയോ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൪൬. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘യദി പനാഹം ബുദ്ധം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘യദി പനാഹം അസക്യപുത്തിയോ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘അപാഹം ബുദ്ധം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘അപാഹം അസക്യപുത്തിയോ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘ഹന്ദാഹം ബുദ്ധം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘ഹന്ദാഹം അസക്യപുത്തിയോ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘ഹോതി മേ ബുദ്ധം പച്ചക്ഖേയ്യ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘ഹോതി മേ അസക്യപുത്തിയോ അസ്സ’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൪൭. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ ‘മാതരം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പിതരം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭാതരം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭഗിനിം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പുത്തം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ധീതരം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പജാപതിം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഞാതകേ സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘മിത്തേ സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഗാമം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘നിഗമം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഖേത്തം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘വത്ഥും സരാമി’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഹിരഞ്ഞം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സുവണ്ണം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സിപ്പം സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പുബ്ബേ ഹസിതം ലപിതം കീളിതം സമനുസ്സരാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൪൮. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘മാതാ മേ അത്ഥി, സാ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പിതാ മേ അത്ഥി, സോ മയാ പോസേതബ്ബോ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭാതാ മേ അത്ഥി, സോ മയാ പോസേതബ്ബോ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭഗിനീ മേ അത്ഥി, സാ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പുത്തോ മേ അത്ഥി, സോ മയാ പോസേതബ്ബോ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ധീതാ മേ അത്ഥി, സാ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പജാപതി മേ അത്ഥി, സാ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി … ‘ഞാതകാ മേ അത്ഥി, തേ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘മിത്താ മേ അത്ഥി, തേ മയാ പോസേതബ്ബാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൪൯. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘മാതാ മേ അത്ഥി, സാ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പിതാ മേ അത്ഥി, സോ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭാതാ മേ അത്ഥി, സോ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഭഗിനീ മേ അത്ഥി, സാ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പുത്തോ മേ അത്ഥി, സോ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ധീതാ മേ അത്ഥി, സാ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പജാപതി മേ അത്ഥി, സാ മം പോസേസ്സതീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഞാതകാ മേ അത്ഥി, തേ മം പോസേസ്സന്തീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘മിത്താ മേ അത്ഥി, തേ മം പോസേസ്സന്തീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഗാമോ മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘നിഗമോ മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഖേത്തം മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘വത്ഥു മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഹിരഞ്ഞം മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സുവണ്ണം മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സിപ്പം മേ അത്ഥി, തേനാഹം ജീവിസ്സാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൫൦. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ ‘ദുക്കര’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന സുകര’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ദുച്ചര’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന സുചര’ന്തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന ഉസ്സഹാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന വിസഹാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന രമാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘നാഭിരമാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച അപച്ചക്ഖാതാ.

൫൧. ‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘ബുദ്ധം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ.

‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘ധമ്മം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സങ്ഘം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സിക്ഖം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘വിനയം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘പാതിമോക്ഖം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഉദ്ദേസം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഉപജ്ഝായം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ആചരിയം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സദ്ധിവിഹാരികം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘അന്തേവാസികം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സമാനുപജ്ഝായകം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സമാനാചരിയകം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സബ്രഹ്മചാരിം പച്ചക്ഖാമീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഗിഹീതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ഉപാസകോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ആരാമികോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സാമണേരോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘തിത്ഥിയോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘തിത്ഥിയസാവകോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘അസ്സമണോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘അസക്യപുത്തിയോതി മം ധാരേഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ.

൫൨. ‘‘അഥ വാ പന ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ സാമഞ്ഞാ ചവിതുകാമോ ഭിക്ഖുഭാവം അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനോ…പേ… അസക്യപുത്തിയഭാവം പത്ഥയമാനോ – ‘അലം മേ ബുദ്ധേനാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘അലം മേ സബ്രഹ്മചാരീഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി…പേ… അഥ വാ പന…പേ… ‘കിം നു മേ ബുദ്ധേനാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘കിം നു മേ സബ്രഹ്മചാരീഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘ന മമത്ഥോ ബുദ്ധേനാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘ന മമത്ഥോ സബ്രഹ്മചാരീഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി… ‘സുമുത്താഹം ബുദ്ധേനാ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി…പേ… ‘സുമുത്താഹം സബ്രഹ്മചാരീഹീ’തി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ.

൫൩. ‘‘യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ബുദ്ധവേവചനാനി വാ ധമ്മവേവചനാനി വാ സങ്ഘവേവചനാനി വാ സിക്ഖാവേവചനാനി വാ വിനയവേവചനാനി വാ പാതിമോക്ഖവേവചനാനി വാ ഉദ്ദേസവേവചനാനി വാ ഉപജ്ഝായവേവചനാനി വാ ആചരിയവേവചനാനി വാ സദ്ധിവിഹാരികവേവചനാനി വാ അന്തേവാസികവേവചനാനി വാ സമാനുപജ്ഝായകവേവചനാനി വാ സമാനാചരിയകവേവചനാനി വാ സബ്രഹ്മചാരിവേവചനാനി വാ ഗിഹിവേവചനാനി വാ ഉപാസകവേവചനാനി വാ ആരാമികവേവചനാനി വാ സാമണേരവേവചനാനി വാ തിത്ഥിയവേവചനാനി വാ തിത്ഥിയസാവകവേവചനാനി വാ അസ്സമണവേവചനാനി വാ അസക്യപുത്തിയവേവചനാനി വാ, തേഹി ആകാരേഹി തേഹി ലിങ്ഗേഹി തേഹി നിമിത്തേഹി വദതി വിഞ്ഞാപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദുബ്ബല്യാവികമ്മഞ്ചേവ ഹോതി സിക്ഖാ ച പച്ചക്ഖാതാ.

൫൪. ‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യേഹി ആകാരേഹി യേഹി ലിങ്ഗേഹി യേഹി നിമിത്തേഹി സിക്ഖാ പച്ചക്ഖാതാ ഹോതി തേഹി ആകാരേഹി തേഹി ലിങ്ഗേഹി തേഹി നിമിത്തേഹി ഉമ്മത്തകോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ഉമ്മത്തകസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ഖിത്തചിത്തോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ഖിത്തചിത്തസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. വേദനാട്ടോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. വേദനാട്ടസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ദേവതായ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. തിരച്ഛാനഗതസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. അരിയകേന മിലക്ഖസ്സ [മിലക്ഖകസ്സ (സീ. സ്യാ.) മിലക്ഖുസ്സ (ക.)] സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, സോ ച ന പടിവിജാനാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. മിലക്ഖകേന അരിയകസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, സോ ച ന പടിവിജാനാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. അരിയകേന അരിയസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, സോ ച ന പടിവിജാനാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. മിലക്ഖകേന മിലക്ഖസ്സ സന്തികേ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, സോ ച ന പടിവിജാനാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ദവായ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. രവായ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. അസാവേതുകാമോ സാവേതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. സാവേതുകാമോ ന സാവേതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. അവിഞ്ഞുസ്സ സാവേതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. വിഞ്ഞുസ്സ ന സാവേതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. സബ്ബസോ വാ പന ന സാവേതി, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപച്ചക്ഖാതാ ഹോതി സിക്ഖാ’’.

൫൫. [മഹാനി. ൪൯, ൫൦, ൫൧] മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ ഗാമധമ്മോ വസലധമ്മോ ദുട്ഠുല്ലം ഓദകന്തികം രഹസ്സം ദ്വയംദ്വയസമാപത്തി, ഏസോ മേഥുനധമ്മോ നാമ.

പടിസേവതി നാമ യോ നിമിത്തേന നിമിത്തം അങ്ഗജാതേന അങ്ഗജാതം അന്തമസോ തിലഫലമത്തമ്പി പവേസേതി, ഏസോ പടിസേവതി നാമ.

അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതായപീതി തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാപി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിത്വാ അസ്സമണോ ഹോതി അസക്യപുത്തിയോ, പഗേവ മനുസ്സിത്ഥിയാ. തേന വുച്ചതി – ‘അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതായപീ’തി.

പാരാജികോ ഹോതീതി സേയ്യഥാപി നാമ പുരിസോ സീസച്ഛിന്നോ അഭബ്ബോ തേന സരീരബന്ധനേന ജീവിതും, ഏവമേവ ഭിക്ഖു മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിത്വാ അസ്സമണോ ഹോതി അസക്യപുത്തിയോ. തേന വുച്ചതി – ‘പാരാജികോ ഹോതീ’തി.

അസംവാസോതി സംവാസോ നാമ ഏകകമ്മം ഏകുദ്ദേസോ സമസിക്ഖതാ – ഏസോ സംവാസോ നാമ. സോ തേന സദ്ധിം നത്ഥി. തേന വുച്ചതി – ‘അസംവാസോ’തി.

൫൬. തിസ്സോ ഇത്ഥിയോ – മനുസ്സിത്ഥീ, അമനുസ്സിത്ഥീ, തിരച്ഛാനഗതിത്ഥീ. തയോ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാ – മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകോ, അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകോ, തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകോ. തയോ പണ്ഡകാ – മനുസ്സപണ്ഡകോ, അമനുസ്സപണ്ഡകോ, തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകോ. തയോ പുരിസാ – മനുസ്സപുരിസോ, അമനുസ്സപുരിസോ, തിരച്ഛാനഗതപുരിസോ.

മനുസ്സിത്ഥിയാ തയോ മഗ്ഗേ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ – വച്ചമഗ്ഗേ, പസ്സാവമഗ്ഗേ, മുഖേ. അമനുസ്സിത്ഥിയാ…പേ… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ തയോ മഗ്ഗേ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ – വച്ചമഗ്ഗേ, പസ്സാവമഗ്ഗേ, മുഖേ. മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ തയോ മഗ്ഗേ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ – വച്ചമഗ്ഗേ, പസ്സാവമഗ്ഗേ, മുഖേ. മനുസ്സപണ്ഡകസ്സ ദ്വേ മഗ്ഗേ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ – വച്ചമഗ്ഗേ, മുഖേ. അമനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകസ്സ… മനുസ്സപുരിസസ്സ… അമനുസ്സപുരിസസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ ദ്വേ മഗ്ഗേ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ – വച്ചമഗ്ഗേ, മുഖേ.

൫൭. ഭിക്ഖുസ്സ സേവനചിത്തം ഉപട്ഠിതേ മനുസ്സിത്ഥിയാ വച്ചമഗ്ഗം അങ്ഗജാതം പവേസേന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുസ്സ സേവനചിത്തം ഉപട്ഠിതേ മനുസ്സിത്ഥിയാ പസ്സാവമഗ്ഗം… മുഖം അങ്ഗജാതം പവേസേന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുസ്സ സേവനചിത്തം ഉപട്ഠിതേ അമനുസ്സിത്ഥിയാ… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ… മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… വച്ചമഗ്ഗം പസ്സാവമഗ്ഗം മുഖം അങ്ഗജാതം പവേസേന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുസ്സ സേവനചിത്തം ഉപട്ഠിതേ മനുസ്സപണ്ഡകസ്സ വച്ചമഗ്ഗം മുഖം അങ്ഗജാതം പവേസേന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുസ്സ സേവനചിത്തം ഉപട്ഠിതേ അമനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകസ്സ… മനുസ്സപുരിസസ്സ… അമനുസ്സപുരിസസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ വച്ചമഗ്ഗം മുഖം അങ്ഗജാതം പവേസേന്തസ്സ ആപത്തി പാരാജികസ്സ.

൫൮. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി [പവിസനം സാദയതി (ക.)], പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം ന സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം ന സാദിയതി, പവിട്ഠം ന സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം ന സാദിയതി, പവിട്ഠം ന സാദിയതി, ഠിതം ന സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം ന സാദിയതി, പവിട്ഠം ന സാദിയതി, ഠിതം ന സാദിയതി, ഉദ്ധരണം ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൫൯. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ജാഗരന്തിം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ അമനുസ്സിത്ഥിം… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിം… മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകം… അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകം… തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകം ജാഗരന്തം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സപണ്ഡകം… അമനുസ്സപണ്ഡകം… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകം ജാഗരന്തം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം … മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൦. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സപുരിസം… അമനുസ്സപുരിസം… തിരച്ഛാനഗതപുരിസം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ തിരച്ഛാനഗതപുരിസം ജാഗരന്തം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൧. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതായ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതായ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതായ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതായ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സിത്ഥിം ജാഗരന്തിം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി, സന്ഥതായ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതായ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതായ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതായ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ അമനുസ്സിത്ഥിം… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിം… മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകം… അമനസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകം … തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകം ജാഗരന്തം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… പസ്സാവമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി, സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൨. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ മനുസ്സപണ്ഡകം… അമനുസ്സപണ്ഡകം… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകം… മനുസ്സപുരിസം… അമനുസ്സപുരിസം… തിരച്ഛാനഗതപുരിസം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ തിരച്ഛാനഗതപുരിസം ജാഗരന്തം… സുത്തം… മത്തം… ഉമ്മത്തം… പമത്തം… മതം അക്ഖായിതം… മതം യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതം…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതം യേഭുയ്യേന ഖായിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ വച്ചമഗ്ഗേന… മുഖേന അങ്ഗജാതം അഭിനിസീദേന്തി, സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ച പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൩. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും മനുസ്സിത്ഥിയാ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… പസ്സാവമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും മനുസ്സിത്ഥിയാ ജാഗരന്തിയാ… സുത്തായ… മത്തായ… ഉമ്മത്തായ… പമത്തായ … മതായ അക്ഖായിതായ… മതായ യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതായ…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതായ യേഭുയ്യേന ഖായിതായ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… പസ്സാവമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും അമനുസ്സിത്ഥിയാ… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ… മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… മനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… അമനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകസ്സ… മനുസ്സപുരിസസ്സ… അമനുസ്സപുരിസസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ ജാഗരന്തസ്സ… സുത്തസ്സ… മത്തസ്സ… ഉമ്മത്തസ്സ… പമത്തസ്സ… മതസ്സ അക്ഖായിതസ്സ… മതസ്സ യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതസ്സ…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതസ്സ യേഭുയ്യേന ഖായിതസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൪. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും മനുസ്സിത്ഥിയാ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… പസ്സാവമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതായ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതായ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതായ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതായ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും മനുസ്സിത്ഥിയാ ജാഗരന്തിയാ… സുത്തായ… മത്തായ… ഉമ്മത്തായ… പമത്തായ… മതായ അക്ഖായിതായ… മതായ യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതായ…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതായ യേഭുയ്യേന ഖായിതായ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… പസ്സാവമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതായ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതായ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതായ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതായ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും അമനുസ്സിത്ഥിയാ… തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ… മനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… അമനുസ്സുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതുഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ… മനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… അമനുസ്സപണ്ഡകസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപണ്ഡകസ്സ… മനുസ്സപുരിസസ്സ… അമനുസ്സപുരിസസ്സ… തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

൬൫. ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ ഭിക്ഖും തിരച്ഛാനഗതപുരിസസ്സ ജാഗരന്തസ്സ… സുത്തസ്സ… മത്തസ്സ… ഉമ്മത്തസ്സ… പമത്തസ്സ… മതസ്സ അക്ഖായിതസ്സ… മതസ്സ യേഭുയ്യേന അക്ഖായിതസ്സ…പേ… ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മതസ്സ യേഭുയ്യേന ഖായിതസ്സ സന്തികേ ആനേത്വാ അങ്ഗജാതേന വച്ചമഗ്ഗം… മുഖം അഭിനിസീദേന്തി സന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, സന്ഥതസ്സ സന്ഥതസ്സ, അസന്ഥതസ്സ അസന്ഥതസ്സ. സോ ചേ പവേസനം സാദിയതി, പവിട്ഠം സാദിയതി, ഠിതം സാദിയതി, ഉദ്ധരണം സാദിയതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ…പേ… ന സാദിയതി, അനാപത്തി.

യഥാ ഭിക്ഖുപച്ചത്ഥികാ വിത്ഥാരിതാ, ഏവം വിത്ഥാരേതബ്ബാ.

രാജപച്ചത്ഥികാ… ചോരപച്ചത്ഥികാ… ധുത്തപച്ചത്ഥികാ… ഉപ്പളഗന്ധപച്ചത്ഥികാ. സംഖിത്തം.

൬൬. മഗ്ഗേന മഗ്ഗം പവേസേതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. മഗ്ഗേന അമഗ്ഗം പവേസേതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. അമഗ്ഗേന മഗ്ഗം പവേസേതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. അമഗ്ഗേന അമഗ്ഗം പവേസേതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

ഭിക്ഖു സുത്തഭിക്ഖുമ്ഹി വിപ്പടിപജ്ജതി; പടിബുദ്ധോ സാദിയതി, ഉഭോ നാസേതബ്ബാ. പടിബുദ്ധോ ന സാദിയതി, ദൂസകോ നാസേതബ്ബോ. ഭിക്ഖു സുത്തസാമണേരമ്ഹി വിപ്പടിപജ്ജതി; പടിബുദ്ധോ സാദിയതി, ഉഭോ നാസേതബ്ബാ. പടിബുദ്ധോ ന സാദിയതി, ദൂസകോ നാസേതബ്ബോ. സാമണേരോ സുത്തഭിക്ഖുമ്ഹി വിപ്പടിപജ്ജതി; പടിബുദ്ധോ സാദിയതി, ഉഭോ നാസേതബ്ബാ. പടിബുദ്ധോ ന സാദിയതി, ദൂസകോ നാസേതബ്ബോ. സാമണേരോ സുത്തസാമണേരമ്ഹി വിപ്പടിപജ്ജതി; പടിബുദ്ധോ സാദിയതി, ഉഭോ നാസേതബ്ബാ. പടിബുദ്ധോ ന സാദിയതി, ദൂസകോ നാസേതബ്ബോ.

അനാപത്തി അജാനന്തസ്സ, അസാദിയന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ഖിത്തചിത്തസ്സ, വേദനാട്ടസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

സന്ഥതഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

വിനീതവത്ഥുഉദ്ദാനഗാഥാ

മക്കടീ വജ്ജിപുത്താ ച, ഗിഹീ നഗ്ഗോ ച തിത്ഥിയാ;

ദാരികുപ്പലവണ്ണാ ച, ബ്യഞ്ജനേഹിപരേ ദുവേ.

മാതാ ധീതാ ഭഗിനീ ച, ജായാ ച മുദു ലമ്ബിനാ;

ദ്വേ വണാ ലേപചിത്തഞ്ച, ദാരുധീതലികായ ച.

സുന്ദരേന സഹ പഞ്ച, പഞ്ച സിവഥികട്ഠികാ;

നാഗീ യക്ഖീ ച പേതീ ച, പണ്ഡകോപഹതോ ഛുപേ.

ഭദ്ദിയേ അരഹം സുത്തോ, സാവത്ഥിയാ ചതുരോ പരേ;

വേസാലിയാ തയോ മാലാ, സുപിനേ ഭാരുകച്ഛകോ.

സുപബ്ബാ സദ്ധാ ഭിക്ഖുനീ, സിക്ഖമാനാ സാമണേരീ ച;

വേസിയാ പണ്ഡകോ ഗിഹീ, അഞ്ഞമഞ്ഞം വുഡ്ഢപബ്ബജിതോ മിഗോതി.

വിനീതവത്ഥു

൬൭. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു മക്കടിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, കച്ചി നു ഖോ അഹം പാരാജികം ആപത്തിം ആപന്നോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ വേസാലികാ വജ്ജിപുത്തകാ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖം അപച്ചക്ഖായ ദുബ്ബല്യം അനാവികത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിംസു. തേസം കുക്കുച്ചം അഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, കച്ചി നു ഖോ മയം പാരാജികം ആപത്തിം ആപന്നാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ആപത്തിം തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ആപന്നാ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു – ‘ഏവം മേ അനാപത്തി ഭവിസ്സതീ’തി, ഗിഹിലിങ്ഗേന മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി ‘‘ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, കച്ചി നു ഖോ അഹം പാരാജികം ആപത്തിം ആപന്നോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു – ‘ഏവം മേ അനാപത്തി ഭവിസ്സതീ’തി, നഗ്ഗോ ഹുത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു – ‘ഏവം മേ അനാപത്തി ഭവിസ്സതീ’തി, കുസചീരം നിവാസേത്വാ… വാകചീരം നിവാസേത്വാ… ഫലകചീരം നിവാസേത്വാ… കേസകമ്ബലം നിവാസേത്വാ… വാലകമ്ബലം നിവാസേത്വാ… ഉലൂകപക്ഖികം നിവാസേത്വാ… അജിനക്ഖിപം നിവാസേത്വാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു പീഠകേ നിപന്നം ദാരികം പസ്സിത്വാ സാരത്തോ അങ്ഗുട്ഠം അങ്ഗജാതം പവേസേസി. സാ കാലമകാസി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘അനാപത്തി, ഭിക്ഖു, പാരാജികസ്സ. ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി.

൬൮. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ മാണവകോ ഉപ്പലവണ്ണായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബദ്ധചിത്തോ ഹോതി. അഥ ഖോ സോ മാണവകോ ഉപ്പലവണ്ണായ ഭിക്ഖുനിയാ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠായ കുടികം പവിസിത്വാ നിലീനോ അച്ഛി. ഉപ്പലവണ്ണാ ഭിക്ഖുനീ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ പാദേ പക്ഖാലേത്വാ കുടികം പവിസിത്വാ മഞ്ചകേ നിസീദി. അഥ ഖോ സോ മാണവകോ ഉപ്പലവണ്ണം ഭിക്ഖുനിം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ദൂസേസി. ഉപ്പലവണ്ണാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനാപത്തി, ഭിക്ഖവേ, അസാദിയന്തിയാ’’തി.

൬൯. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഇത്ഥിലിങ്ഗം പാതുഭൂതം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തംയേവ ഉപജ്ഝം തമേവ ഉപസമ്പദം താനിയേവ [താനി (സീ. സ്യാ.)] വസ്സാനി ഭിക്ഖുനീഹി സങ്ഗമിതും [സങ്കമിതും (സീ. സ്യാ.)]. യാ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീഹി സാധാരണാ താ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ വുട്ഠാതും. യാ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീഹി അസാധാരണാ താഹി ആപത്തീഹി അനാപത്തീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ പുരിസലിങ്ഗം പാതുഭൂതം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തംയേവ ഉപജ്ഝം തമേവ ഉപസമ്പദം താനിയേവ [താനി (സീ. സ്യാ.)] വസ്സാനി ഭിക്ഖൂഹി സങ്ഗമിതും [സങ്കമിതും (സീ. സ്യാ.)]. യാ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂഹി സാധാരണാ താ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ വുട്ഠാതും. യാ ആപത്തിയോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാ താഹി ആപത്തീഹി അനാപത്തീ’’തി.

൭൦. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു – ‘ഏവം മേ അനാപത്തി ഭവിസ്സതീ’തി, മാതുയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി… ധീതുയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി… ഭഗിനിയാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി… തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു പുരാണദുതിയികായ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പാരാജിക’’ന്തി.

൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു മുദുപിട്ഠികോ ഹോതി. സോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ അത്തനോ അങ്ഗജാതം മുഖേന അഗ്ഗഹേസി. തസ്സ കുക്കുച്ചം അഹോസി…പേ… ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ഭിക്ഖു, ആപന്നോ പരാജിക’’ന്തി.