൩. തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദം

൬൮൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭദ്ദായ കാപിലാനിയാ അന്തേവാസിനീ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡിത്വാ ഗാമകം [ഗാമകേ (സ്യാ.)] ഞാതികുലം അഗമാസി. ഭദ്ദാ കാപിലാനീ തം ഭിക്ഖുനിം അപസ്സന്തീ ഭിക്ഖുനിയോ പുച്ഛി – ‘‘കഹം ഇത്ഥന്നാമാ, ന ദിസ്സതീ’’തി! ‘‘ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം, അയ്യേ, ഭണ്ഡിത്വാ ന ദിസ്സതീ’’തി. ‘‘അമ്മാ, അമുകസ്മിം ഗാമകേ ഏതിസ്സാ ഞാതികുലം. തത്ഥ ഗന്ത്വാ വിചിനഥാ’’തി. ഭിക്ഖുനിയോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ തം ഭിക്ഖുനിം പസ്സിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യേ, ഏകികാ ആഗതാ, കച്ചിസി അപ്പധംസിതാ’’തി? ‘‘അപ്പധംസിതാമ്ഹി, അയ്യേ’’തി. യാ താ ഭിക്ഖുനിയോ അപ്പിച്ഛാ…പേ… താ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛതീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസന്തു –

‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യ, അയമ്പി ഭിക്ഖുനീ പഠമാപത്തികം ധമ്മം ആപന്നാ നിസ്സാരണീയം സങ്ഘാദിസേസ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൬൮൮. തേന ഖോ പന സമയേന ദ്വേ ഭിക്ഖുനിയോ സാകേതാ സാവത്ഥിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. അന്തരാമഗ്ഗേ നദീ തരിതബ്ബാ ഹോതി. അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ നാവികേ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘സാധു നോ, ആവുസോ, താരേഥാ’’തി. ‘‘നായ്യേ, സക്കാ ഉഭോ സകിം താരേതു’’ന്തി. ഏകോ ഏകം ഉത്താരേസി. ഉത്തിണ്ണോ ഉത്തിണ്ണം ദൂസേസി. അനുത്തിണ്ണോ അനുത്തിണ്ണം ദൂസേസി. താ പച്ഛാ സമാഗന്ത്വാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കച്ചിസി, അയ്യേ, അപ്പധംസിതാ’’തി? ‘‘പധംസിതാമ്ഹി, അയ്യേ! ത്വം പന, അയ്യേ, അപ്പധംസിതാ’’തി? ‘‘പധംസിതാമ്ഹി, അയ്യേ’’തി. അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യാ താ ഭിക്ഖുനിയോ അപ്പിച്ഛാ…പേ… താ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ ഏകാ നദീപാരം ഗച്ഛിസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ നദീപാരം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ നദീപാരം ഗച്ഛിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസന്തു –

‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏകാ വാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏകാ വാ നദീപാരം ഗച്ഛേയ്യ, അയമ്പി ഭിക്ഖുനീ പഠമാപത്തികം ധമ്മം ആപന്നാ നിസ്സാരണീയം സങ്ഘാദിസേസ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൬൮൯. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ കോസലേസു ജനപദേ സാവത്ഥിം ഗച്ഛന്താ [ഗന്ത്വാ (ക.)] സായം അഞ്ഞതരം ഗാമം ഉപഗച്ഛിംസു. തത്ഥ അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീ അഭിരൂപാ ഹോതി ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. അഞ്ഞതരോ പുരിസോ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ സഹ ദസ്സനേന പടിബദ്ധചിത്തോ ഹോതി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ താസം ഭിക്ഖുനീനം സേയ്യം പഞ്ഞപേന്തോ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ സേയ്യം ഏകമന്തം പഞ്ഞാപേസി. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ സല്ലക്ഖേത്വാ – ‘‘പരിയുട്ഠിതോ അയം പുരിസോ; സചേ രത്തിം ആഗച്ഛിസ്സതി, വിസ്സരോ മേ ഭവിസ്സതീ’’തി, ഭിക്ഖുനിയോ അനാപുച്ഛാ അഞ്ഞതരം കുലം ഗന്ത്വാ സേയ്യം കപ്പേസി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ രത്തിം ആഗന്ത്വാ തം ഭിക്ഖുനിം ഗവേസന്തോ ഭിക്ഖുനിയോ ഘട്ടേസി. ഭിക്ഖുനിയോ തം ഭിക്ഖുനിം അപസ്സന്തിയോ ഏവമാഹംസു – ‘‘നിസ്സംസയം ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ പുരിസേന സദ്ധിം നിക്ഖന്താ’’തി.

അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന യേന താ ഭിക്ഖുനിയോ തേനുപസങ്കമി. ഭിക്ഖുനിയോ തം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യേ, പുരിസേന സദ്ധിം നിക്ഖന്താ’’തി? ‘‘നാഹം, അയ്യേ, പുരിസേന സദ്ധിം നിക്ഖന്താ’’തി. ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യാ താ ഭിക്ഖുനിയോ അപ്പിച്ഛാ…പേ… താ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ ഏകാ രത്തിം വിപ്പവസിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ രത്തിം വിപ്പവസീതി [വിപ്പവസീതി (ക.)]? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ രത്തിം വിപ്പവസിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസന്തു –

‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏകാ വാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏകാ വാ നദീപാരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏകാ വാ രത്തിം വിപ്പവസേയ്യ, അയമ്പി ഭിക്ഖുനീ പഠമാപത്തികം ധമ്മം ആപന്നാ നിസ്സാരണീയം സങ്ഘാദിസേസ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൬൯൦. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ കോസലേസു ജനപദേ സാവത്ഥിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. തത്ഥ അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീ വച്ചേന പീളിതാ ഏകികാ ഓഹീയിത്വാ [ഓഹിയിത്വാ (ക.)] പച്ഛാ അഗമാസി. മനുസ്സാ തം ഭിക്ഖുനിം പസ്സിത്വാ ദൂസേസും. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ യേന താ ഭിക്ഖുനിയോ തേനുപസങ്കമി. ഭിക്ഖുനിയോ തം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യേ, ഏകികാ ഓഹീനാ, കച്ചിസി അപ്പധംസിതാ’’തി? ‘‘പധംസിതാമ്ഹി, അയ്യേ’’തി. യാ താ ഭിക്ഖുനിയോ അപ്പിച്ഛാ…പേ… താ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗണമ്ഹാ ഓഹീയിസ്സതീതി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗണമ്ഹാ ഓഹീയതീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏകാ ഗണമ്ഹാ ഓഹീയിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസന്തു –

൬൯൧. ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏകാ വാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏകാ വാ നദീപാരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏകാ വാ രത്തിം വിപ്പവസേയ്യ, ഏകാ വാ ഗണമ്ഹാ ഓഹീയേയ്യ, അയമ്പി ഭിക്ഖുനീ പഠമാപത്തികം ധമ്മം ആപന്നാ നിസ്സാരണീയം സങ്ഘാദിസേസ’’ന്തി.

൬൯൨. യാ പനാതി യാ യാദിസാ…പേ… ഭിക്ഖുനീതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതാ ഭിക്ഖുനീതി.

ഏകാ വാ ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാതി പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ, ദുതിയം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ദുതിയം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

ഏകാ വാ നദീപാരം ഗച്ഛേയ്യാതി നദീ നാമ തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഉത്തരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ അന്തരവാസകോ തേമിയതി. പഠമം പാദം ഉത്തരന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ദുതിയം പാദം ഉത്തരന്തിയാ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

ഏകാ വാ രത്തിം വിപ്പവസേയ്യാതി സഹ അരുണുഗ്ഗമനാ ദുതിയികായ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥപാസം വിജഹന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. വിജഹിതേ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

ഏകാ വാ ഗണമ്ഹാ ഓഹീയേയ്യാതി അഗാമകേ അരഞ്ഞേ ദുതിയികായ ഭിക്ഖുനിയാ ദസ്സനൂപചാരം വാ സവനൂപചാരം വാ വിജഹന്തിയാ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. വിജഹിതേ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

അയമ്പീതി പുരിമായോ ഉപാദായ വുച്ചതി.

പഠമാപത്തികന്തി സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരാ ആപജ്ജതി അസമനുഭാസനായ.

നിസ്സാരണീയന്തി സങ്ഘമ്ഹാ നിസ്സാരീയതി.

സങ്ഘാദിസേസോതി…പേ… തേനപി വുച്ചതി സങ്ഘാദിസേസോതി.

൬൯൩. അനാപത്തി ദുതിയികാ ഭിക്ഖുനീ പക്കന്താ വാ ഹോതി വിബ്ഭന്താ വാ കാലങ്കതാ വാ പക്ഖസങ്കന്താ വാ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികായ, ആദികമ്മികായാതി.

തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.