൪. ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൭൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാകിയദാസകാ അവരുദ്ധാ ഹോന്തി. സാകിയാനിയോ ഇച്ഛന്തി ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഭത്തം കാതും. അസ്സോസും ഖോ സാകിയദാസകാ – ‘‘സാകിയാനിയോ കിര ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഭത്തം കത്തുകാമാ’’തി. തേ മഗ്ഗേ പരിയുട്ഠിംസു. സാകിയാനിയോ പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ആദായ ആരഞ്ഞകം സേനാസനം അഗമംസു. സാകിയദാസകാ നിക്ഖമിത്വാ സാകിയാനിയോ അച്ഛിന്ദിംസു ച ദൂസേസുഞ്ച. സാകിയാ നിക്ഖമിത്വാ തേ ചോരേ സഭണ്ഡേ [സഹ ഭണ്ഡേന (ക.)] ഗഹേത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ ആരാമേ ചോരേ പടിവസന്തേ നാരോചേസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ സാകിയാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്കസമ്മതാനി സപ്പടിഭയാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു [സേനാസനേസു വിഹരന്തോ (സീ. സ്യാ.)] പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം തം പടിദേസേമീ’’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഗിലാനോ ഹോതി. മനുസ്സാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആദായ ആരഞ്ഞകം സേനാസനം അഗമംസു. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു – ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്തം ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്തോ ന പടിഗ്ഗഹേസി, നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും [പവിസിതും (ക.)], ഛിന്നഭത്തോ അഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൭൨. ‘‘യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്കസമ്മതാനി സപ്പടിഭയാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമീ’’’തി.

൫൭൩. യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനീതി ആരഞ്ഞകം നാമ സേനാസനം പഞ്ചധനുസതികം പച്ഛിമം.

സാസങ്കം നാമ ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ചോരാനം നിവിട്ഠോകാസോ ദിസ്സതി, ഭുത്തോകാസോ ദിസ്സതി, ഠിതോകാസോ ദിസ്സതി, നിസിന്നോകാസോ ദിസ്സതി, നിപന്നോകാസോ ദിസ്സതി.

സപ്പടിഭയം നാമ ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ചോരേഹി മനുസ്സാ ഹതാ ദിസ്സന്തി, വിലുത്താ ദിസ്സന്തി, ആകോടിതാ ദിസ്സന്തി.

യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

തഥാരൂപേസു സേനാസനേസൂതി ഏവരൂപേസു സേനാസനേസു.

അപ്പടിസംവിദിതം നാമ പഞ്ചന്നം പടിസംവിദിതം, ഏതം അപ്പടിസംവിദിതം നാമ. ആരാമം ആരാമൂപചാരം ഠപേത്വാ പടിസംവിദിതം, ഏതം [ഏതമ്പി (സീ.)] അപ്പടിസംവിദിതം നാമ.

പടിസംവിദിതം നാമ യോ കോചി ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ആരാമം ആരാമൂപചാരം ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ, ഭന്തേ, ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരിസ്സന്തീ’’തി. സചേ സാസങ്കം ഹോതി, സാസങ്കന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം; സചേ സപ്പടിഭയം ഹോതി, സപ്പടിഭയന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം; സചേ – ‘‘ഹോതു, ഭന്തേ, ആഹരിയിസ്സതീ’’തി ഭണതി, ചോരാ വത്തബ്ബാ – ‘‘മനുസ്സാ ഇധൂപചരന്തി അപസക്കഥാ’’തി. യാഗുയാ പടിസംവിദിതേ തസ്സാ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഭത്തേന പടിസംവിദിതേ തസ്സ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഖാദനീയേന പടിസംവിദിതേ തസ്സ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. കുലേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം കുലേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഗാമേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം ഗാമേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. പൂഗേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം പൂഗേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

അജ്ഝാരാമോ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ അന്തോആരാമോ. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരോ.

അഗിലാനോ നാമ സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും [ഗന്തും (ക.)].

ഗിലാനോ നാമ ന സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും [ഗന്തും (ക.)].

അപ്പടിസംവിദിതം അഗിലാനോ ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

൫൭൪. അപ്പടിസംവിദിതേ അപ്പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അപ്പടിസംവിദിതേ വേമതികോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അപ്പടിസംവിദിതേ പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ അപ്പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൭൫. അനാപത്തി പടിസംവിദിതേ, ഗിലാനസ്സ, പടിസംവിദിതേ വാ ഗിലാനസ്സ വാ സേസകം ഭുഞ്ജതി, ബഹാരാമേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അന്തോആരാമേ ഭുഞ്ജതി, തത്ഥ ജാതകം മൂലം വാ തചം വാ പത്തം വാ പുപ്ഫം വാ ഫലം വാ ഭുഞ്ജതി, യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ, ആയസ്മന്തോ, ചത്താരോ പാടിദേസനീയാ ധമ്മാ. തത്ഥായസ്മന്തേ പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? ദുതിയമ്പി പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? തതിയമ്പി പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? പരിസുദ്ധേത്ഥായസ്മന്തോ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി.

പാടിദേസനീയകണ്ഡം നിട്ഠിതം.