൬. പാടിദേസനീയകണ്ഡം

൧. പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

ഇമേ ഖോ പനായസ്മന്തോ ചത്താരോ പാടിദേസനീയാ

ധമ്മാ ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛന്തി.

൫൫൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പടിക്കമനകാലേ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദായ്യ, ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാ’’തി. ‘‘സുട്ഠു, ഭഗിനീ’’തി സബ്ബേവ അഗ്ഗഹേസി. സാ ഉപകട്ഠേ കാലേ നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും, ഛിന്നഭത്താ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ ദുതിയമ്പി ദിവസം…പേ… തതിയമ്പി ദിവസം സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പടിക്കമനകാലേ തം ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദായ്യ, ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാ’’തി. ‘‘സുട്ഠു, ഭഗിനീ’’തി സബ്ബേവ അഗ്ഗഹേസി. സാ ഉപകട്ഠേ കാലേ നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും, ഛിന്നഭത്താ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ ചതുത്ഥേ ദിവസേ രഥികായ പവേധേന്തീ ഗച്ഛതി. സേട്ഠി ഗഹപതി രഥേന പടിപഥം ആഗച്ഛന്തോ തം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോച – ‘‘അപേഹായ്യേ’’തി. സാ വോക്കമന്തീ തത്ഥേവ പരിപതി. സേട്ഠി ഗഹപതി തം ഭിക്ഖുനിം ഖമാപേസി – ‘‘ഖമാഹായ്യേ, മയാസി പാതിതാ’’തി. ‘‘നാഹം, ഗഹപതി, തയാ പാതിതാ. അപിച, അഹമേവ ദുബ്ബലാ’’തി. ‘‘കിസ്സ പന ത്വം, അയ്യേ, ദുബ്ബലാ’’തി? അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. സേട്ഠി ഗഹപതി തം ഭിക്ഖുനിം ഘരം നേത്വാ ഭോജേത്വാ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ ആമിസം പടിഗ്ഗഹേസ്സന്തി! കിച്ഛലാഭോ മാതുഗാമോ’’തി!

അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ ആമിസം പടിഗ്ഗഹേസ്സതീ’’തി …പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ ആമിസം പടിഗ്ഗഹേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. ‘‘ഞാതികാ തേ, ഭിക്ഖു, അഞ്ഞാതികാ’’തി? ‘‘അഞ്ഞാതികാ, ഭഗവാ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതകോ, മോഘപുരിസ, അഞ്ഞാതികായ ന ജാനാതി പതിരൂപം വാ അപ്പതിരൂപം വാ സന്തം വാ അസന്തം വാ. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ ആമിസം പടിഗ്ഗഹേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൫൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ അന്തരഘരം പവിട്ഠായ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമീ’’’തി.

൫൫൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

അഞ്ഞാതികാ നാമ മാതിതോ വാ. പിതിതോ വാ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാ അസമ്ബദ്ധാ.

ഭിക്ഖുനീ നാമ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നാ.

അന്തരഘരം നാമ രഥികാ ബ്യൂഹം സിങ്ഘാടകം ഘരം.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം. ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

൫൫൫. അഞ്ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീ അന്തരഘരം പവിട്ഠായ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അഞ്ഞാതികായ വേമതികോ അന്തരഘരം പവിട്ഠായ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അഞ്ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞീ അന്തരഘരം പവിട്ഠായ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ – ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഞാതികായ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൫൬. അനാപത്തി ഞാതികായ, ദാപേതി ന ദേതി, ഉപനിക്ഖിപിത്വാ ദേതി അന്തരാരാമേ, ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ, തിത്ഥിയസേയ്യായ, പടിക്കമനേ, ഗാമതോ നീഹരിത്വാ ദേതി, യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ‘‘സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജാ’’തി ദേതി, സിക്ഖമാനായ, സാമണേരിയാ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.

൨. ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൫൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ കുലേസു നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം വോസാസന്തിയോ ഠിതാ ഹോന്തി – ‘‘ഇധ സൂപം ദേഥ, ഇധ ഓദനം ദേഥാ’’തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജന്തി. അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന ചിത്തരൂപം ഭുഞ്ജന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ വോസാസന്തിയോ ന നിവാരേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയോ വോസാസന്തിയോ ന നിവാരേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ …പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖുനിയോ വോസാസന്തിയോ ന നിവാരേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൫൮. ‘‘ഭിക്ഖൂ പനേവ കുലേസു നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തി, തത്ര ചേ സാ [തത്ര ചേ (സ്യാ.)] ഭിക്ഖുനീ വോസാസമാനരൂപാ ഠിതാ ഹോതി – ‘ഇധ സൂപം ദേഥ, ഇധ ഓദനം ദേഥാ’തി, തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സാ ഭിക്ഖുനീ അപസാദേതബ്ബാ – ‘അപസക്ക താവ, ഭഗിനി, യാവ ഭിക്ഖൂ ഭുഞ്ജന്തീ’തി. ഏകസ്സ ചേപി [ഏകസ്സപി ചേ (സീ. സ്യാ.)] ഭിക്ഖുനോ ന പടിഭാസേയ്യ തം ഭിക്ഖുനിം അപസാദേതും – ‘അപസക്ക താവ, ഭഗിനി, യാവ ഭിക്ഖൂ ഭുഞ്ജന്തീ’തി പടിദേസേതബ്ബം തേഹി ഭിക്ഖൂഹി – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിമ്ഹാ അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമാ’’’തി.

൫൫൯. ഭിക്ഖൂ പനേവ കുലേസു നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീതി കുലം നാമ ചത്താരി കുലാനി – ഖത്തിയകുലം, ബ്രാഹ്മണകുലം, വേസ്സകുലം, സുദ്ദകുലം.

നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തി.

ഭിക്ഖുനീ നാമ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നാ.

വോസാസന്തീ നാമ യഥാമിത്തതാ യഥാസന്ദിട്ഠതാ യഥാസമ്ഭത്തതാ യഥാസമാനുപജ്ഝായകതാ യഥാസമാനാചരിയകതാ – ‘‘ഇധ സൂപം ദേഥ, ഇധ ഓദനം ദേഥാ’’തി. ഏസാ വോസാസന്തീ നാമ.

തേഹി ഭിക്ഖൂഹീതി ഭുഞ്ജമാനേഹി ഭിക്ഖൂഹി.

സാ ഭിക്ഖുനീതി യാ സാ വോസാസന്തീ ഭിക്ഖുനീ.

തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സാ ഭിക്ഖുനീ അപസാദേതബ്ബാ – ‘‘അപസക്ക താവ, ഭഗിനി, യാവ ഭിക്ഖൂ ഭുഞ്ജന്തീ’’തി. ഏകസ്സ ചേപി [ഏകസ്സപി ചേ (സീ. സ്യാ.)] ഭിക്ഖുനോ അനപസാദിതോ [അനപസാദിതേ (സീ. സ്യാ.)] – ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

൫൬൦. ഉപസമ്പന്നായ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ വോസാസന്തിയാ ന നിവാരേതി, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. ഉപസമ്പന്നായ വേമതികോ വോസാസന്തിയാ ന നിവാരേതി, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. ഉപസമ്പന്നായ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ വോസാസന്തിയാ ന നിവാരേതി, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

ഏകതോഉപസമ്പന്നായ വോസാസന്തിയാ ന നിവാരേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നായ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നായ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നായ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൬൧. അനാപത്തി അത്തനോ ഭത്തം ദാപേതി ന ദേതി, അഞ്ഞേസം ഭത്തം ദേതി ന ദാപേതി, യം ന ദിന്നം തം ദാപേതി, യത്ഥ ന ദിന്നം തത്ഥ ദാപേതി, സബ്ബേസം സമകം ദാപേതി, സിക്ഖമാനാ വോസാസതി, സാമണേരീ വോസാസതി, പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ, അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.

൩. തതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൬൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം കുലം ഉഭതോപസന്നം ഹോതി. സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി, യം തസ്മിം കുലേ ഉപ്പജ്ജതി പുരേഭത്തം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ തം സബ്ബം ഭിക്ഖൂനം വിസ്സജ്ജേത്വാ അപ്പേകദാ അനസിതാ അച്ഛന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന മത്തം ജാനിത്വാ പടിഗ്ഗഹേസ്സന്തി! ഇമേ ഇമേസം ദത്വാ അപ്പേകദാ അനസിതാ അച്ഛന്തീ’’തി!! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം കുലം സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി ഏവരൂപസ്സ കുലസ്സ ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന സേക്ഖസമ്മുതിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൫൬൩. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമം കുലം സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ കുലസ്സ സേക്ഖസമ്മുതിം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമം കുലം സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ കുലസ്സ സേക്ഖസമ്മുതിം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ കുലസ്സ സേക്ഖസമ്മുതിയാ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമസ്സ കുലസ്സ സേക്ഖസമ്മുതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യാനി ഖോ പന താനി സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം തം പടിദേസേമീ’’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൬൪. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം ഉസ്സവോ ഹോതി. മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ ഭോജേന്തി. തമ്പി ഖോ കുലം ഭിക്ഖൂ നിമന്തേസി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി. തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കിം നു ഖോ നാമ അമ്ഹാകം ജീവിതേന യം അയ്യാ അമ്ഹാകം ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നിമന്തിതേന സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യാനി ഖോ പന താനി സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു പുബ്ബേ അനിമന്തിതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമീ’’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൬൫. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു തസ്സ കുലസ്സ കുലൂപകോ ഹോതി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന തം കുലം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. തേന ഖോ പന സമയേന സോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു – ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്തം അനിമന്തിതേന സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്തോ ന പടിഗ്ഗഹേസി; നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും; ഛിന്നഭത്തോ അഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൬൬. ‘‘യാനി ഖോ പന താനി സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു പുബ്ബേ അനിമന്തിതോ അഗിലാനോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമീ’’തി.

൫൬൭. യാനി ഖോ പന താനി സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനീതി സേക്ഖസമ്മതം നാമ കുലം യം കുലം സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി. ഏവരൂപസ്സ കുലസ്സ ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന സേക്ഖസമ്മുതി ദിന്നാ ഹോതി.

യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

തഥാരൂപേസു സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസൂതി ഏവരൂപേസു സേക്ഖസമ്മതേസു കുലേസു.

അനിമന്തിതോ നാമ അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ അനിമന്തിതോ, ഘരൂപചാരം ഓക്കമന്തേ നിമന്തേതി, ഏസോ അനിമന്തിതോ നാമ.

നിമന്തിതോ നാമ അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ നിമന്തിതോ, ഘരൂപചാരം അനോക്കമന്തേ നിമന്തേതി, ഏസോ നിമന്തിതോ നാമ.

അഗിലാനോ നാമ സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും.

ഗിലാനോ നാമ ന സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

അനിമന്തിതോ അഗിലാനോ ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

൫൬൮. സേക്ഖസമ്മതേ സേക്ഖസമ്മതസഞ്ഞീ അനിമന്തിതോ അഗിലാനോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയംവ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. സേക്ഖസമ്മതേ വേമതികോ…പേ… സേക്ഖസമ്മതേ അസേക്ഖസമ്മതസഞ്ഞീ അനിമന്തിതോ അഗിലാനോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അസേക്ഖസമ്മതേ സേക്ഖസമ്മതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അസേക്ഖസമ്മതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അസേക്ഖസമ്മതേ അസേക്ഖസമ്മതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൬൯. അനാപത്തി നിമന്തിതസ്സ, ഗിലാനസ്സ, നിമന്തിതസ്സ വാ ഗിലാനസ്സ വാ സേസകം ഭുഞ്ജതി, അഞ്ഞേസം ഭിക്ഖാ തത്ഥ പഞ്ഞത്താ ഹോതി, ഘരതോ നീഹരിത്വാ ദേന്തി, നിച്ചഭത്തേ, സലാകഭത്തേ, പക്ഖികേ, ഉപോസഥികേ, പാടിപദികേ, യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം – ‘‘സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജാ’’തി ദേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

തതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.

൪. ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൭൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാകിയദാസകാ അവരുദ്ധാ ഹോന്തി. സാകിയാനിയോ ഇച്ഛന്തി ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഭത്തം കാതും. അസ്സോസും ഖോ സാകിയദാസകാ – ‘‘സാകിയാനിയോ കിര ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഭത്തം കത്തുകാമാ’’തി. തേ മഗ്ഗേ പരിയുട്ഠിംസു. സാകിയാനിയോ പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ആദായ ആരഞ്ഞകം സേനാസനം അഗമംസു. സാകിയദാസകാ നിക്ഖമിത്വാ സാകിയാനിയോ അച്ഛിന്ദിംസു ച ദൂസേസുഞ്ച. സാകിയാ നിക്ഖമിത്വാ തേ ചോരേ സഭണ്ഡേ [സഹ ഭണ്ഡേന (ക.)] ഗഹേത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ ആരാമേ ചോരേ പടിവസന്തേ നാരോചേസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ സാകിയാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്കസമ്മതാനി സപ്പടിഭയാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു [സേനാസനേസു വിഹരന്തോ (സീ. സ്യാ.)] പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം തം പടിദേസേമീ’’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഗിലാനോ ഹോതി. മനുസ്സാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആദായ ആരഞ്ഞകം സേനാസനം അഗമംസു. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു – ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്തം ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്തോ ന പടിഗ്ഗഹേസി, നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും [പവിസിതും (ക.)], ഛിന്നഭത്തോ അഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൭൨. ‘‘യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്കസമ്മതാനി സപ്പടിഭയാനി, യോ പന ഭിക്ഖു തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പടിദേസേതബ്ബം തേന ഭിക്ഖുനാ – ‘ഗാരയ്ഹം, ആവുസോ, ധമ്മം ആപജ്ജിം അസപ്പായം പാടിദേസനീയം, തം പടിദേസേമീ’’’തി.

൫൭൩. യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനീതി ആരഞ്ഞകം നാമ സേനാസനം പഞ്ചധനുസതികം പച്ഛിമം.

സാസങ്കം നാമ ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ചോരാനം നിവിട്ഠോകാസോ ദിസ്സതി, ഭുത്തോകാസോ ദിസ്സതി, ഠിതോകാസോ ദിസ്സതി, നിസിന്നോകാസോ ദിസ്സതി, നിപന്നോകാസോ ദിസ്സതി.

സപ്പടിഭയം നാമ ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ചോരേഹി മനുസ്സാ ഹതാ ദിസ്സന്തി, വിലുത്താ ദിസ്സന്തി, ആകോടിതാ ദിസ്സന്തി.

യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

തഥാരൂപേസു സേനാസനേസൂതി ഏവരൂപേസു സേനാസനേസു.

അപ്പടിസംവിദിതം നാമ പഞ്ചന്നം പടിസംവിദിതം, ഏതം അപ്പടിസംവിദിതം നാമ. ആരാമം ആരാമൂപചാരം ഠപേത്വാ പടിസംവിദിതം, ഏതം [ഏതമ്പി (സീ.)] അപ്പടിസംവിദിതം നാമ.

പടിസംവിദിതം നാമ യോ കോചി ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ആരാമം ആരാമൂപചാരം ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ, ഭന്തേ, ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരിസ്സന്തീ’’തി. സചേ സാസങ്കം ഹോതി, സാസങ്കന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം; സചേ സപ്പടിഭയം ഹോതി, സപ്പടിഭയന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം; സചേ – ‘‘ഹോതു, ഭന്തേ, ആഹരിയിസ്സതീ’’തി ഭണതി, ചോരാ വത്തബ്ബാ – ‘‘മനുസ്സാ ഇധൂപചരന്തി അപസക്കഥാ’’തി. യാഗുയാ പടിസംവിദിതേ തസ്സാ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഭത്തേന പടിസംവിദിതേ തസ്സ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഖാദനീയേന പടിസംവിദിതേ തസ്സ പരിവാരോ ആഹരിയ്യതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. കുലേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം കുലേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. ഗാമേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം ഗാമേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ. പൂഗേന പടിസംവിദിതേ യോ തസ്മിം പൂഗേ മനുസ്സോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ആഹരതി, ഏതം പടിസംവിദിതം നാമ.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

അജ്ഝാരാമോ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ അന്തോആരാമോ. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരോ.

അഗിലാനോ നാമ സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും [ഗന്തും (ക.)].

ഗിലാനോ നാമ ന സക്കോതി പിണ്ഡായ ചരിതും [ഗന്തും (ക.)].

അപ്പടിസംവിദിതം അഗിലാനോ ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

൫൭൪. അപ്പടിസംവിദിതേ അപ്പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അപ്പടിസംവിദിതേ വേമതികോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. അപ്പടിസംവിദിതേ പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ അജ്ഝാരാമേ സഹത്ഥാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഗിലാനോ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ അപ്പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പടിസംവിദിതേ പടിസംവിദിതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൭൫. അനാപത്തി പടിസംവിദിതേ, ഗിലാനസ്സ, പടിസംവിദിതേ വാ ഗിലാനസ്സ വാ സേസകം ഭുഞ്ജതി, ബഹാരാമേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അന്തോആരാമേ ഭുഞ്ജതി, തത്ഥ ജാതകം മൂലം വാ തചം വാ പത്തം വാ പുപ്ഫം വാ ഫലം വാ ഭുഞ്ജതി, യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം.

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ, ആയസ്മന്തോ, ചത്താരോ പാടിദേസനീയാ ധമ്മാ. തത്ഥായസ്മന്തേ പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? ദുതിയമ്പി പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? തതിയമ്പി പുച്ഛാമി – ‘‘കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ’’? പരിസുദ്ധേത്ഥായസ്മന്തോ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി.

പാടിദേസനീയകണ്ഡം നിട്ഠിതം.