൨. രതനസിക്ഖാപദം

൫൦൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അചിരവതിയാ നദിയാ നഹായതി. അഞ്ഞതരോപി ബ്രാഹ്മണോ പഞ്ചസതാനം ഥവികം ഥലേ നിക്ഖിപിത്വാ അചിരവതിയാ നദിയാ നഹായന്തോ വിസ്സരിത്വാ അഗമാസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു – ‘‘തസ്സായം ബ്രാഹ്മണസ്സ ഥവികാ, മാ ഇധ നസ്സീ’’തി അഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ സരിത്വാ തുരിതോ ആധാവിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘അപി മേ, ഭോ, ഥവികം പസ്സേയ്യാസീ’’തി? ‘‘ഹന്ദ, ബ്രാഹ്മണാ’’തി അദാസി. അഥ ഖോ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ അഹം ഉപായേന ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ പുണ്ണപത്തം ന ദദേയ്യ’’ന്തി! ‘‘ന മേ, ഭോ, പഞ്ചസതാനി, സഹസ്സം മേ’’തി പലിബുന്ധേത്വാ മുഞ്ചി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു രതനം ഉഗ്ഗഹേസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, രതനം ഉഗ്ഗഹേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, രതനം ഉഗ്ഗഹേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൦൩. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ ഉസ്സവോ ഹോതി. മനുസ്സാ അലങ്കതപ്പടിയത്താ ഉയ്യാനം ഗച്ഛന്തി. വിസാഖാപി മിഗാരമാതാ അലങ്കതപ്പടിയത്താ ‘‘ഉയ്യാനം ഗമിസ്സാമീ’’തി ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ – ‘‘ക്യാഹം കരിസ്സാമി ഉയ്യാനം ഗന്ത്വാ, യംനൂനാഹം ഭഗവന്തം പയിരുപാസേയ്യ’’ന്തി ആഭരണം ഓമുഞ്ചിത്വാ ഉത്തരാസങ്ഗേന ഭണ്ഡികം ബന്ധിത്വാ ദാസിയാ അദാസി – ‘‘ഹന്ദ, ജേ, ഇമം ഭണ്ഡികം ഗണ്ഹാഹീ’’തി. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ വിസാഖം മിഗാരമാതരം ഭഗവാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ സാ ദാസീ തം ഭണ്ഡികം വിസ്സരിത്വാ അഗമാസി. ഭിക്ഖൂ പസ്സിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഉഗ്ഗഹേത്വാ നിക്ഖിപഥാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ അജ്ഝാരാമേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ വാ നിക്ഖിപിതും – ‘‘യസ്സ ഭവിസ്സതി സോ ഹരിസ്സതീ’’തി. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ, അഞ്ഞത്ര അജ്ഝാരാമാ, ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൫൦൪. തേന ഖോ പന സമയേന കാസീസു ജനപദേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ കമ്മന്തഗാമോ ഹോതി. തേന ച ഗഹപതിനാ അന്തേവാസീ ആണത്തോ ഹോതി – ‘‘സചേ ഭദന്താ ആഗച്ഛന്തി ഭത്തം കരേയ്യാസീ’’തി. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ കാസീസു ജനപദേ ചാരികം ചരമാനാ യേന അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ കമ്മന്തഗാമോ തേനുപസങ്കമിംസു. അദ്ദസാ ഖോ സോ പുരിസോ തേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തേ. ദിസ്വാന യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ അഭിവാദേത്വാ ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേന്തു, ഭന്തേ, അയ്യാ സ്വാതനായ ഗഹപതിനോ ഭത്ത’’ന്തി. അധിവാസേസും ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ കാലം ആരോചാപേത്വാ അങ്ഗുലിമുദ്ദികം ഓമുഞ്ചിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന പരിവിസിത്വാ – ‘‘അയ്യാ ഭുഞ്ജിത്വാ ഗച്ഛന്തു, അഹമ്പി കമ്മന്തം ഗമിസ്സാമീ’’തി അങ്ഗുലിമുദ്ദികം വിസ്സരിത്വാ അഗമാസി. ഭിക്ഖൂ പസ്സിത്വാ – ‘‘സചേ മയം ഗമിസ്സാമ നസ്സിസ്സതായം അങ്ഗുലിമുദ്ദികാ’’തി തത്ഥേവ അച്ഛിംസു. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ കമ്മന്താ ആഗച്ഛന്തോ തേ ഭിക്ഖൂ പസ്സിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ, ഭന്തേ, അയ്യാ ഇധേവ അച്ഛന്തീ’’തി? അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തസ്സ പുരിസസ്സ ഏതമത്ഥം ആരോചേത്വാ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ അജ്ഝാരാമേ വാ അജ്ഝാവസഥേ വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ വാ നിക്ഖിപിതും – യസ്സ ഭവിസ്സതി സോ ഹരിസ്സതീ’’തി. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൦൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ, അഞ്ഞത്ര അജ്ഝാരാമാ വാ അജ്ഝാവസഥാ വാ, ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയം. രതനം വാ പന ഭിക്ഖുനാ രതനസമ്മതം വാ അജ്ഝാരാമേ വാ അജ്ഝാവസഥേ വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ വാ നിക്ഖിപിതബ്ബം – ‘യസ്സ ഭവിസ്സതി സോ ഹരിസ്സതീ’തി. അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി.

൫൦൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

രതനം നാമ മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ സിലാ പവാലം രജതം ജാതരൂപം ലോഹിതങ്കോ [ലോഹിതകോ (?)] മസാരഗല്ലം.

രതനസമ്മതം നാമ യം മനുസ്സാനം ഉപഭോഗപരിഭോഗം, ഏതം രതനസമ്മതം നാമ.

അഞ്ഞത്ര അജ്ഝാരാമാ വാ അജ്ഝാവസഥാ വാതി ഠപേത്വാ അജ്ഝാരാമം അജ്ഝാവസഥം.

അജ്ഝാരാമോ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ അന്തോ ആരാമോ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരോ.

അജ്ഝാവസഥോ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആവസഥസ്സ അന്തോ ആവസഥോ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരോ.

ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി സയം ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യാതി അഞ്ഞം ഗാഹാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

രതനം വാ പന ഭിക്ഖുനാ രതനസമ്മതം വാ അജ്ഝാരാമേ വാ അജ്ഝാവസഥേ വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ വാ നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി രൂപേന വാ നിമിത്തേന വാ സഞ്ഞാണം കത്വാ നിക്ഖിപിത്വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘‘യസ്സ ഭണ്ഡം നട്ഠം സോ ആഗച്ഛതൂ’’തി. സചേ തത്ഥ ആഗച്ഛതി സോ വത്തബ്ബോ – ‘‘ആവുസോ, കീദിസം തേ ഭണ്ഡ’’ന്തി? സചേ രൂപേന വാ നിമിത്തേന വാ സമ്പാദേതി ദാതബ്ബം, നോ ചേ സമ്പാദേതി ‘‘വിചിനാഹി ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബോ. തമ്ഹാ ആവാസാ പക്കമന്തേന യേ തത്ഥ ഹോന്തി ഭിക്ഖൂ പതിരൂപാ, തേസം ഹത്ഥേ നിക്ഖിപിത്വാ പക്കമിതബ്ബം. നോ ചേ ഹോന്തി ഭിക്ഖൂ പതിരൂപാ, യേ തത്ഥ ഹോന്തി ഗഹപതികാ പതിരൂപാ, തേസം ഹത്ഥേ നിക്ഖിപിത്വാ പക്കമിതബ്ബം.

അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ.

൫൦൭. അനാപത്തി രതനം വാ രതനസമ്മതം വാ അജ്ഝാരാമേ വാ അജ്ഝാവസഥേ വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ വാ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ വാ നിക്ഖിപതി – ‘‘യസ്സ ഭവിസ്സതി സോ ഹരിസ്സതീ’’തി, രതനസമ്മതം വിസ്സാസം ഗണ്ഹാതി, താവകാലികം ഗണ്ഹാതി, പംസുകൂലസഞ്ഞിസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

രതനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.