൧൦. കണ്ടകസിക്ഖാപദം

൪൨൮. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന കണ്ടകസ്സ [കണ്ഡകസ്സ (സ്യാ. ക.)] നാമ സമണുദ്ദേസസ്സ ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി – ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’തി. അസ്സോസും ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ കണ്ടകസ്സ നാമ കിര സമണുദ്ദേസസ്സ ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം – ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേന കണ്ടകോ സമണുദ്ദേസോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഏതദവോചും – ‘‘സച്ചം കിര തേ, ആവുസോ കണ്ടക, ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം – ‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ യേ’മേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’’തി? ‘‘ഏവംബ്യാഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി – ‘യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’’തി.

മാ, ആവുസോ കണ്ടക, ഏവം അവച. മാ ഭഗവന്തം അബ്ഭാചിക്ഖി. ന ഹി സാധു ഭഗവതോ അബ്ഭക്ഖാനം. ന ഹി ഭഗവാ ഏവം വദേയ്യ. അനേകപരിയായേന, ആവുസോ കണ്ടക, അന്തരായികാ ധമ്മാ അന്തരായികാ വുത്താ ഭഗവതാ. അലഞ്ച പന തേ പടിസേവതോ അന്തരായായ. അപ്പസ്സാദാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ…പേ… ഏവമ്പി ഖോ കണ്ടകോ സമണുദ്ദേസോ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ തഥേവ തം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഥാമസാ പരാമാസാ അഭിനിവിസ്സ വോഹരതി – ‘‘ഏവംബ്യാഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി – ‘യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’’തി.

യതോ ച ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ നാസക്ഖിംസു കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഏതസ്മാ പാപകാ ദിട്ഠിഗതാ വിവേചേതും, അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര തേ, കണ്ടക, ഏവരൂപം പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം – ‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’’തി? ‘‘ഏവംബ്യാഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി – ‘യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’’തി.

‘‘കസ്സ നു ഖോ നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, മയാ ഏവം ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാസി? നനു മയാ, മോഘപുരിസ, അനേകപരിയായേന അന്തരായികാ ധമ്മാ അന്തരായികാ വുത്താ, അലഞ്ച പന തേ പടിസേവതോ അന്തരായായ? അപ്പസ്സാദാ കാമാ വുത്താ മയാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ വുത്താ മയാ…പേ… സപ്പസിരൂപമാ കാമാ വുത്താ മയാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. അഥ ച പന ത്വം, മോഘപുരിസ, അത്തനാ ദുഗ്ഗഹിതേന അമ്ഹേ ചേവ അബ്ഭാചിക്ഖസി അത്താനഞ്ച ഖണസി ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവസി. തഞ്ഹി തേ, മോഘപുരിസ, ഭവിസ്സതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തായാ’’തി. വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം നാസേതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, നാസേതബ്ബോ – അജ്ജതഗ്ഗേ തേ, ആവുസോ കണ്ടക, ന ചേവ സോ ഭഗവാ സത്ഥാ അപദിസിതബ്ബോ. യമ്പി ചഞ്ഞേ സമണുദ്ദേസാ ലഭന്തി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ദിരത്തതിരത്തം സഹസേയ്യം സാപി തേ നത്ഥി. ചര പിരേ വിനസ്സാ’’തി. അഥ ഖോ സങ്ഘോ കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം നാസേസി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജാനം തഥാനാസിതം കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഉപലാപേന്തിപി ഉപട്ഠാപേന്തിപി സമ്ഭുഞ്ജന്തിപി സഹാപി സേയ്യം കപ്പേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജാനം തഥാനാസിതം കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഉപലാപേസ്സന്തിപി ഉപട്ഠാപേസ്സന്തിപി സമ്ഭുഞ്ജിസ്സന്തിപി സഹാപി സേയ്യം കപ്പേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ജാനം തഥാനാസിതം കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഉപലാപേഥാപി ഉപട്ഠാപേഥാപി സമ്ഭുഞ്ജഥാപി സഹാപി സേയ്യം കപ്പേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ജാനം തഥാനാസിതം കണ്ടകം സമണുദ്ദേസം ഉപലാപേസ്സഥാപി ഉപട്ഠാപേസ്സഥാപി സമ്ഭുഞ്ജിസ്സഥാപി സഹാപി സേയ്യം കപ്പേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൪൨൯. ‘‘സമണുദ്ദേസോപി ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥാ യേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’തി, സോ സമണുദ്ദേസോ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘മാവുസോ സമണുദ്ദേസ, ഏവം അവച, മാ ഭഗവന്തം അബ്ഭാചിക്ഖി, ന ഹി സാധു ഭഗവതോ അബ്ഭക്ഖാനം, ന ഹി ഭഗവാ ഏവം വദേയ്യ. അനേകപരിയായേനാവുസോ സമണുദ്ദേസ, അന്തരായികാ ധമ്മാ അന്തരായികാ വുത്താ ഭഗവതാ. അലഞ്ച പന തേ പടിസേവതോ അന്തരായായാ’തി. ഏവഞ്ച [ഏവഞ്ച പന (ക.)] സോ സമണുദ്ദേസോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ തഥേവ പഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, സോ സമണുദ്ദേസോ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അജ്ജതഗ്ഗേ തേ, ആവുസോ സമണുദ്ദേസ, ന ചേവ സോ ഭഗവാ സത്ഥാ അപദിസിതബ്ബോ. യമ്പി ചഞ്ഞേ സമണുദ്ദേസാ ലഭന്തി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ദിരത്തതിരത്തം സഹസേയ്യം സാപി തേ നത്ഥി. ചര പിരേ വിനസ്സാ’തി. യോ പന ഭിക്ഖു ജാനം തഥാനാസിതം സമണുദ്ദേസം ഉപലാപേയ്യ വാ ഉപട്ഠാപേയ്യ വാ സമ്ഭുഞ്ജേയ്യ വാ സഹ വാ സേയ്യം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൪൩൦. സമണുദ്ദേസോ നാമ സാമണേരോ വുച്ചതി.

ഏവം വദേയ്യാതി – ‘‘തഥാഹം ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമി, യഥായേമേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’’തി.

സോ സമണുദ്ദേസോതി യോ സോ ഏവംവാദീ സമണുദ്ദേസോ.

ഭിക്ഖൂഹീതി അഞ്ഞേഹി ഭിക്ഖൂഹി, യേ പസ്സന്തി യേ സുണന്തി തേഹി വത്തബ്ബോ – ‘‘മാ, ആവുസോ സമണുദ്ദേസ, ഏവം അവച. മാ ഭഗവന്തം അബ്ഭാചിക്ഖി. ന ഹി സാധു ഭഗവതോ അബ്ഭക്ഖാനം. ന ഹി ഭഗവാ ഏവം വദേയ്യ. അനേകപരിയായേനാവുസോ സമണുദ്ദേസ, അന്തരായികാ ധമ്മാ അന്തരായികാ വുത്താ ഭഗവതാ. അലഞ്ച പന തേ പടിസേവതോ അന്തരായായാ’’തി. ദുതിയമ്പി വത്തബ്ബോ… തതിയമ്പി വത്തബ്ബോ…പേ… സചേ പടിനിസ്സജ്ജതി ഇച്ചേതം കുസലം, നോ ചേ പടിനിസ്സജ്ജതി സോ സമണുദ്ദേസോ ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ തേ, ആവുസോ സമണുദ്ദേസ, ന ചേവ സോ ഭഗവാ സത്ഥാ അപദിസിതബ്ബോ. യമ്പി ചഞ്ഞേ സമണുദ്ദേസാ ലഭന്തി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ദിരത്തതിരത്തം സഹസേയ്യം സാപി തേ നത്ഥി. ചര പിരേ വിനസ്സാ’’തി.

യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ജാനാതി നാമ സാമം വാ ജാനാതി, അഞ്ഞേ വാ തസ്സ ആരോചേന്തി, സോ വാ ആരോചേതി.

തഥാനാസിതന്തി ഏവം നാസിതം.

സമണുദ്ദേസോ നാമ സാമണേരോ വുച്ചതി.

ഉപലാപേയ്യ വാതി തസ്സ പത്തം വാ ചീവരം വാ ഉദ്ദേസം വാ പരിപുച്ഛം വാ ദസ്സാമീതി ഉപലാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപട്ഠാപേയ്യ വാതി തസ്സ ചുണ്ണം വാ മത്തികം വാ ദന്തകട്ഠം വാ മുഖോദകം വാ സാദിയതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

സമ്ഭുഞ്ജേയ്യ വാതി സമ്ഭോഗോ നാമ ദ്വേ സമ്ഭോഗാ – ആമിസസമ്ഭോഗോ ച ധമ്മസമ്ഭോഗോ ച. ആമിസസമ്ഭോഗോ നാമ ആമിസം ദേതി വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മസമ്ഭോഗോ നാമ ഉദ്ദിസതി വാ ഉദ്ദിസാപേതി വാ, പദേന ഉദ്ദിസതി വാ ഉദ്ദിസാപേതി വാ, പദേ പദേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അക്ഖരായ ഉദ്ദിസതി വാ ഉദ്ദിസാപേതി വാ, അക്ഖരക്ഖരായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

സഹ വാ സേയ്യം കപ്പേയ്യാതി ഏകച്ഛന്നേ നാസിതകേ സമണുദ്ദേസേ നിപന്നേ ഭിക്ഖു നിപജ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭിക്ഖു നിപന്നേ നാസിതകോ സമണുദ്ദേസോ നിപജ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉഭോ വാ നിപജ്ജന്തി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉട്ഠഹിത്വാ പുനപ്പുനം നിപജ്ജന്തി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൪൩൧. നാസിതകേ നാസിതകസഞ്ഞീ ഉപലാപേതി വാ ഉപട്ഠാപേതി വാ സമ്ഭുഞ്ജതി വാ സഹ വാ സേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. നാസിതകേ വേമതികോ ഉപലാപേതി വാ ഉപട്ഠാപേതി വാ സമ്ഭുഞ്ജതി വാ സഹ വാ സേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നാസിതകേ അനാസിതകസഞ്ഞീ ഉപലാപേതി വാ ഉപട്ഠാപേതി വാ സമ്ഭുഞ്ജതി വാ സഹ വാ സേയ്യം കപ്പേതി, അനാപത്തി. അനാസിതകേ നാസിതകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനാസിതകേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനാസിതകേ അനാസിതകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൪൩൨. അനാപത്തി അനാസിതകോതി ജാനാതി, തം ദിട്ഠിം പടിനിസ്സട്ഠോതി ജാനാതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

കണ്ടകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദസമം.

സപ്പാണകവഗ്ഗോ സത്തമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സഞ്ചിച്ചവധസപ്പാണം, ഉക്കോടം ദുട്ഠുല്ലഛാദനം;

ഊനവീസതി സത്ഥഞ്ച, സംവിധാനം അരിട്ഠകം;

ഉക്ഖിത്തം കണ്ടകഞ്ചേവ, ദസ സിക്ഖാപദാ ഇമേതി.