൮. സഹധമ്മികവഗ്ഗോ
൧. സഹധമ്മികസിക്ഖാപദം
൪൩൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഛന്നോ അനാചാരം ആചരതി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘മാവുസോ ഛന്ന, ഏവരൂപം അകാസി. നേതം കപ്പതീ’’തി. സോ ഏവം വദേതി – ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഛന്നോ ഭിക്ഖൂഹി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോ ഏവം വക്ഖതി – ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഛന്ന, ഭിക്ഖൂഹി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോ ഏവം വദേസി – ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഭിക്ഖൂഹി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോ ഏവം വക്ഖസി – ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’’തി. നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൩൪. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോ ഏവം വദേയ്യ – ‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’തി, പാചിത്തിയം. സിക്ഖമാനേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ അഞ്ഞാതബ്ബം പരിപുച്ഛിതബ്ബം പരിപഞ്ഹിതബ്ബം. അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി.
൪൩൫. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖൂഹീതി അഞ്ഞേഹി ഭിക്ഖൂഹി.
സഹധമ്മികം നാമ യം ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം സിക്ഖാപദം ഏതം സഹധമ്മികം നാമ. തേന വുച്ചമാനോ ഏവം വദേതി [വദേയ്യ (ക.)] – ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പരിപുച്ഛാമീ’’തി [ഇമാനി പദാനി സ്യാ. പോത്ഥകേ ന ദിസ്സന്തി]. പണ്ഡിതം ബ്യത്തം [ഇമാനി പദാനി സ്യാ. പോത്ഥകേ ന ദിസ്സന്തി] മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം പരിപുച്ഛാമീതി ഭണതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൩൬. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഏവം വദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ ഏവം വദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഏവം വദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അപഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ – ‘‘ഇദം ന സല്ലേഖായ ന ധുതത്ഥായ ന പാസാദികതായ ന അപചയായ ന വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തതീ’’തി ഏവം വദേതി, ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പണ്ഡിതം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം പരിപുച്ഛാമീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
അനുപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വാ അപഞ്ഞത്തേന വാ വുച്ചമാനോ – ‘‘ഇദം ന സല്ലേഖായ ന ധുതത്ഥായ ന പാസാദികതായ ന അപചയായ ന വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തതീ’’തി ഏവം വദേതി, ‘‘ന താവാഹം, ആവുസോ, ഏതസ്മിം സിക്ഖാപദേ സിക്ഖിസ്സാമി യാവ ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ബ്യത്തം വിനയധരം പണ്ഡിതം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം പരിപുച്ഛാമീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
സിക്ഖമാനേനാതി സിക്ഖിതുകാമേന.
അഞ്ഞാതബ്ബന്തി ജാനിതബ്ബം.
പരിപുച്ഛിതബ്ബന്തി ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, കഥം; ഇമസ്സ വാ ക്വത്ഥോ’’തി?
പരിപഞ്ഹിതബ്ബന്തി ചിന്തേതബ്ബം തുലയിതബ്ബം.
അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ.
൪൩൭. അനാപത്തി ‘‘ജാനിസ്സാമി സിക്ഖിസ്സാമീ’’തി ഭണതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
സഹധമ്മികസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.
൨. വിലേഖനസിക്ഖാപദം
൪൩൮. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. [ഇദം വത്ഥു ചൂളവ. ൩൨൦] തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം അനേകപരിയായേന വിനയകഥം കഥേതി, വിനയസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, വിനയപരിയത്തിയാ വണ്ണം ഭാസതി, ആദിസ്സ ആദിസ്സ ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി [ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ (സ്യാ. ക.)] – ‘‘ഭഗവാ ഖോ അനേകപരിയായേന വിനയകഥം കഥേതി, വിനയസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, വിനയപരിയത്തിയാ വണ്ണം ഭാസതി, ആദിസ്സ ആദിസ്സ ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ വിനയം പരിയാപുണാമാ’’തി, തേ ച ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ ച നവാ ച മജ്ഝിമാ ച ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ വിനയം പരിയാപുണന്തി.
അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ, ആവുസോ, ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ ച നവാ ച മജ്ഝിമാ ച ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ വിനയം പരിയാപുണന്തി. സചേ ഇമേ വിനയേ പകതഞ്ഞുനോ ഭവിസ്സന്തി അമ്ഹേ യേനിച്ഛകം യദിച്ഛകം യാവദിച്ഛകം ആകഡ്ഢിസ്സന്തി പരികഡ്ഢിസ്സന്തി. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, വിനയം വിവണ്ണേമാ’’തി. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദന്തി – ‘‘കിം പനിമേഹി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകേഹി സിക്ഖാപദേഹി ഉദ്ദിട്ഠേഹി, യാവദേവ കുക്കുച്ചായ വിഹേസായ വിലേഖായ സംവത്തന്തീ’’തി! യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വിനയം വിവണ്ണേസ്സന്തീതി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വിനയം വിവണ്ണേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, വിനയം വിവണ്ണേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൩൯. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വദേയ്യ – ‘കിം പനിമേഹി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകേഹി സിക്ഖാപദേഹി ഉദ്ദിട്ഠേഹി, യാവദേവ കുക്കുച്ചായ വിഹേസായ വിലേഖായ സംവത്തന്തീ’തി, സിക്ഖാപദവിവണ്ണകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൪൦. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേതി ഉദ്ദിസന്തേ വാ ഉദ്ദിസാപേന്തേ വാ സജ്ഝായം വാ കരോന്തേ.
ഏവം വദേയ്യാതി – ‘‘കിം പനിമേഹി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകേഹി സിക്ഖാപദേഹി ഉദ്ദിട്ഠേഹി, യാവദേവ കുക്കുച്ചായ വിഹേസായ വിലേഖായ സംവത്തന്തീതി. ‘‘യേ ഇമം പരിയാപുണന്തി തേസം കുക്കുച്ചം ഹോതി, വിഹേസാ ഹോതി, വിലേഖാ ഹോതി, യേ ഇമം ന പരിയാപുണന്തി തേസം കുക്കുച്ചം ന ഹോതി വിഹേസാ ന ഹോതി വിലേഖാ ന ഹോതി. അനുദ്ദിട്ഠം ഇദം വരം, അനുഗ്ഗഹിതം ഇദം വരം, അപരിയാപുടം ഇദം വരം, അധാരിതം ഇദം വരം, വിനയോ വാ അന്തരധായതു, ഇമേ വാ ഭിക്ഖൂ അപകതഞ്ഞുനോ ഹോന്തൂ’’തി ഉപസമ്പന്നസ്സ വിനയം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൪൧. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ വിനയം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ വിനയം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ വിനയം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അഞ്ഞം ധമ്മം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നസ്സ വിനയം വാ അഞ്ഞം വാ ധമ്മം വിവണ്ണേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൪൨. അനാപത്തി ന വിവണ്ണേതുകാമോ, ‘‘ഇങ്ഘ ത്വം സുത്തന്തേ വാ ഗാഥായോ വാ അഭിധമ്മം വാ പരിയാപുണസ്സു, പച്ഛാ വിനയം പരിയാപുണിസ്സസീ’’തി ഭണതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
വിലേഖനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.
൩. മോഹനസിക്ഖാപദം
൪൪൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അനാചാരം ആചരിത്വാ ‘‘അഞ്ഞാണകേന ആപന്നാതി ജാനന്തൂ’’തി പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വദന്തി – ‘‘ഇദാനേവ ഖോ മയം ജാനാമ, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വക്ഖന്തി – ഇദാനേവ ഖോ മയം ജാനാമ, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വദേഥ – ‘‘ഇദാനേവ ഖോ മയം ജാനാമ, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വക്ഖഥ – ‘‘ഇദാനേവ ഖോ മയം ജാനാമ, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’’തി! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൪൪. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അന്വദ്ധമാസം പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഇദാനേവ ഖോ അഹം ജാനാമി, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’തി. തഞ്ചേ ഭിക്ഖും അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും നിസിന്നപുബ്ബം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ, കോ പന വാദോ ഭിയ്യോ [ഭിയ്യോതി (സ്യാ.)], ന ച തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞാണകേന മുത്തി അത്ഥി, യഞ്ച തത്ഥ ആപത്തിം ആപന്നോ തഞ്ച യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ, ഉത്തരി ചസ്സ മോഹോ ആരോപേതബ്ബോ – ‘തസ്സ തേ, ആവുസോ, അലാഭാ, തസ്സ തേ ദുല്ലദ്ധം, യം ത്വം പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ന സാധുകം അട്ഠിം കത്വാ [അട്ഠികത്വാ (സ്യാ. ക.)] മനസി കരോസീ’തി. ഇദം തസ്മിം മോഹനകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൪൫. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
അന്വദ്ധമാസന്തി അനുപോസഥികം.
പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേതി ഉദ്ദിസന്തേ.
ഏവം വദേയ്യാതി അനാചാരം ആചരിത്വാ – ‘‘അഞ്ഞാണകേന ആപന്നോതി ജാനന്തൂ’’തി പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഏവം വദേതി – ‘‘ഇദാനേവ ഖോ അഹം ജാനാമി, അയമ്പി കിര ധമ്മോ സുത്താഗതോ സുത്തപരിയാപന്നോ അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീ’’തി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
തഞ്ചേ മോഹേതുകാമം ഭിക്ഖും അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും നിസിന്നപുബ്ബം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ, കോ പന വാദോ ഭിയ്യോ, ന ച തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞാണകേന മുത്തി അത്ഥി, യഞ്ച തത്ഥ ആപത്തിം ആപന്നോ, തഞ്ച യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ, ഉത്തരി ചസ്സ മോഹോ ആരോപേതബ്ബോ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ആരോപേതബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –
൪൪൬. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ന സാധുകം അട്ഠിം കത്വാ മനസി കരോതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ മോഹം ആരോപേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.
‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ന സാധുകം അട്ഠിം കത്വാ മനസി കരോതി. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ മോഹം ആരോപേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ മോഹസ്സ ആരോപനാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.
‘‘ആരോപിതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ മോഹോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.
അനാരോപിതേ മോഹേ മോഹേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ആരോപിതേ മോഹേ മോഹേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൪൭. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ മോഹേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൪൮. അനാപത്തി ന വിത്ഥാരേന സുതം ഹോതി, ഊനകദ്വത്തിക്ഖത്തും വിത്ഥാരേന സുതം ഹോതി, ന മോഹേതുകാമസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
മോഹനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം തതിയം.
൪. പഹാരസിക്ഖാപദം
൪൪൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം പഹാരം ദേന്തി. തേ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ അമ്ഹാകം പഹാരം ദേന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂനം പഹാരം ദസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂനം പഹാരം ദേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂനം പഹാരം ദസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൫൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ കുപിതോ അനത്തമനോ പഹാരം ദദേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൫൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖുസ്സാതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.
കുപിതോ അനത്തമനോതി അനഭിരദ്ധോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ.
പഹാരം ദദേയ്യാതി കായേന വാ കായപടിബദ്ധേന വാ നിസ്സഗ്ഗിയേന വാ അന്തമസോ ഉപ്പലപത്തേനപി പഹാരം ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൫൨. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ പഹാരം ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ കുപിതോ അനത്തമനോ പഹാരം ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ പഹാരം ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അനുപസമ്പന്നസ്സ കുപിതോ അനത്തമനോ പഹാരം ദേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൫൩. അനാപത്തി കേനചി വിഹേഠീയമാനോ മോക്ഖാധിപ്പായോ പഹാരം ദേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
പഹാരസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.
൫. തലസത്തികസിക്ഖാപദം
൪൫൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരന്തി. തേ പഹാരസമുച്ചിതാ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ അമ്ഹാകം തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, കുപിതാ അനത്തമനാ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, കുപിതാ അനത്തമനാ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൫൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ കുപിതോ അനത്തമനോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൫൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖുസ്സാതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.
കുപിതോ അനത്തമനോതി അനഭിരദ്ധോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ.
തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരേയ്യാതി കായം വാ കായപടിബദ്ധം വാ അന്തമസോ ഉപ്പലപത്തമ്പി ഉച്ചാരേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൫൭. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ കുപിതോ അനത്തമനോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അനുപസമ്പന്നസ്സ കുപിതോ അനത്തമനോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൫൮. അനാപത്തി കേനചി വിഹേഠീയമാനോ മോക്ഖാധിപ്പായോ തലസത്തികം ഉഗ്ഗിരതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
തലസത്തികസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.
൬. അമൂലകസിക്ഖാപദം
൪൫൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൬൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൬൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖുന്തി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും.
അമൂലകം നാമ അദിട്ഠം അസ്സുതം അപരിസങ്കിതം.
സങ്ഘാദിസേസേനാതി തേരസന്നം അഞ്ഞതരേന.
അനുദ്ധംസേയ്യാതി ചോദേതി വാ ചോദാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൬൨. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ആചാരവിപത്തിയാ വാ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ അനുദ്ധംസേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നം അനുദ്ധംസേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൬൩. അനാപത്തി തഥാസഞ്ഞീ ചോദേതി, വാ ചോദാപേതി വാ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
അമൂലകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.
൭. സഞ്ചിച്ചസിക്ഖാപദം
൪൬൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹന്തി – ‘‘ഭഗവതാ, ആവുസോ, സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം – ‘ന ഊനവീസതിവസ്സോ പുഗ്ഗലോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോ’തി. തുമ്ഹേ ച ഊനവീസതിവസ്സാ ഉപസമ്പന്നാ. കച്ചി നോ തുമ്ഹേ അനുപസമ്പന്നാ’’തി? തേ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അമ്ഹാകം സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖൂനം സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൬൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹേയ്യ [ഉപ്പാദേയ്യ (ഇതിപി)] – ‘ഇതിസ്സ മുഹുത്തമ്പി അഫാസു ഭവിസ്സതീ’തി ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞം, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൬൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖുസ്സാതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.
സഞ്ചിച്ചാതി ജാനന്തോ സഞ്ജാനന്തോ ചേച്ച അഭിവിതരിത്വാ വീതിക്കമോ.
കുക്കുച്ചം ഉപദഹേയ്യാതി ‘‘ഊനവീസതിവസ്സോ മഞ്ഞേ ത്വം ഉപസമ്പന്നോ, വികാലേ മഞ്ഞേ തയാ ഭുത്തം, മജ്ജം മഞ്ഞേ തയാ പീതം, മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ മഞ്ഞേ തയാ നിസിന്ന’’ന്തി കുക്കുച്ചം ഉപദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ, അനഞ്ഞന്തി ന അഞ്ഞോ കോചി പച്ചയോ ഹോതി കുക്കുച്ചം ഉപദഹിതും.
൪൬൭. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അനുപസമ്പന്നസ്സ സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപദഹതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൬൮. അനാപത്തി ന കുക്കുച്ചം ഉപദഹിതുകാമോ ‘‘ഊനവീസതിവസ്സോ മഞ്ഞേ ത്വം ഉപസമ്പന്നോ, വികാലേ മഞ്ഞേ തയാ ഭുത്തം, മജ്ജം മഞ്ഞേ തയാ പീതം, മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ മഞ്ഞേ തയാ നിസിന്നം, ഇങ്ഘ ജാനാഹി, മാ തേ പച്ഛാ കുക്കുച്ചം അഹോസീ’’തി ഭണതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
സഞ്ചിച്ചസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം സത്തമം.
൮. ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദം
൪൬൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പേസലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡന്തി. പേസലാ ഭിക്ഖൂ ഏവം വദന്തി – ‘‘അലജ്ജിനോ ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ. ന സക്കാ ഇമേഹി സഹ ഭണ്ഡിതു’’ന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഏവം വദന്തി – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, അമ്ഹേ അലജ്ജിവാദേന പാപേഥാ’’തി? ‘‘കഹം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, അസ്സുത്ഥാ’’തി? ‘‘മയം ആയസ്മന്താനം ഉപസ്സുതിം [ഉപസ്സുതി (?)] തിട്ഠമ്ഹാ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം ഉപസ്സുതിം [ഉപസ്സുതി (?)] തിട്ഠിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം ഉപസ്സുതിം [ഉപസ്സുതി (?)] തിട്ഠഥാതി? ‘‘സച്ച, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം ഉപസ്സുതിം [ഉപസ്സുതി (?)] തിട്ഠിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൭൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം ഉപസ്സുതിം തിട്ഠേയ്യ – ‘യം ഇമേ ഭണിസ്സന്തി തം സോസ്സാമീ’തി ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞം, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൭൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖൂനന്തി അഞ്ഞേസം ഭിക്ഖൂനം.
ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനന്തി അധികരണജാതാനം.
ഉപസ്സുതിം തിട്ഠേയ്യാതി ‘‘ഇമേസം സുത്വാ ചോദേസ്സാമി സാരേസ്സാമി പടിചോദേസ്സാമി പടിസാരേസ്സാമി മങ്കൂ കരിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ സുണാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പച്ഛതോ ഗച്ഛന്തോ തുരിതോ ഗച്ഛതി സോസ്സാമീതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ സുണാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പുരതോ ഗച്ഛന്തോ ഓഹിയ്യതി സോസ്സാമീതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ സുണാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭിക്ഖുസ്സ ഠിതോകാസം വാ നിസിന്നോകാസം വാ നിപന്നോകാസം വാ ആഗന്ത്വാ മന്തേന്തം ഉക്കാസിതബ്ബം, വിജാനാപേതബ്ബം, നോ ചേ ഉക്കാസേയ്യ വാ വിജാനാപേയ്യ വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞന്തി ന അഞ്ഞോ കോചി പച്ചയോ ഹോതി ഉപസ്സുതിം തിട്ഠിതും.
൪൭൨. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഉപസ്സുതിം തിട്ഠതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ ഉപസ്സുതിം തിട്ഠതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഉപസ്സുതിം തിട്ഠതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അനുപസമ്പന്നസ്സ ഉപസ്സുതിം തിട്ഠതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൪൭൩. അനാപത്തി – ‘‘ഇമേസം സുത്വാ ഓരമിസ്സാമി വിരമിസ്സാമി വൂപസമിസ്സാമി [വൂപസമേസ്സാമി (സീ.)] അത്താനം പരിമോചേസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ഉപസ്സുതിസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.
൯. കമ്മപടിബാഹനസിക്ഖാപദം
൪൭൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അനാചാരം ആചരിത്വാ ഏകമേകസ്സ കമ്മേ കയിരമാനേ പടിക്കോസന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘോ സന്നിപതിതോ ഹോതി കേനചിദേവ കരണീയേന. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ചീവരകമ്മം കരോന്താ ഏകസ്സ ഛന്ദം അദംസു. അഥ ഖോ സങ്ഘോ – ‘‘അയം, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയോ ഭിക്ഖു ഏകകോ ആഗതോ, ഹന്ദസ്സ മയം കമ്മം കരോമാ’’തി തസ്സ കമ്മം അകാസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു യേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘കിം, ആവുസോ, സങ്ഘോ അകാസീ’’തി? ‘‘സങ്ഘോ മേ, ആവുസോ, കമ്മം അകാസീ’’തി. ‘‘ന മയം, ആവുസോ, ഏതദത്ഥായ ഛന്ദം അദമ്ഹാ – ‘‘തുയ്ഹം കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി. സചേ ച മയം ജാനേയ്യാമ ‘‘തുയ്ഹം കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി, ന മയം ഛന്ദം ദദേയ്യാമാ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം [ഖിയ്യധമ്മം (ഇതിപി)] ആപജ്ജിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം [ഖിയ്യധമ്മം (ഇതിപി)] ആപജ്ജഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം [ഖിയ്യധമ്മം (ഇതിപി)] ആപജ്ജിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൭൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൭൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ധമ്മികം നാമ കമ്മം അപലോകനകമ്മം ഞത്തികമ്മം ഞത്തിദുതിയകമ്മം ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന കതം, ഏതം ധമ്മികം നാമ കമ്മം. ഛന്ദം ദത്വാ ഖിയ്യതി ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൭൭. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഛന്ദം ദത്വാ ഖിയ്യതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ ഛന്ദം ദത്വാ ഖിയ്യതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഛന്ദം ദത്വാ ഖിയ്യതി, അനാപത്തി. അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൪൭൮. അനാപത്തി – ‘‘അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ ന കമ്മാരഹസ്സ വാ കമ്മം കത’’ന്തി ജാനന്തോ ഖിയ്യതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
കമ്മപടിബാഹനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം നവമം.
൧൦. ഛന്ദംഅദത്വാഗമനസിക്ഖാപദം
൪൭൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘോ സന്നിപതിതോ ഹോതി കേനചിദേവ കരണീയേന. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ചീവരകമ്മം കരോന്താ ഏകസ്സ ഛന്ദം അദംസു. അഥ ഖോ സങ്ഘോ ‘‘യസ്സത്ഥായ സന്നിപതിതോ തം കമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി ഞത്തിം ഠപേസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു – ‘‘ഏവമേവിമേ ഏകമേകസ്സ കമ്മം കരോന്തി, കസ്സ തുമ്ഹേ കമ്മം കരിസ്സഥാ’’തി ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വിനിച്ഛയകഥായ വത്തമാനായ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, സങ്ഘേ വിനിച്ഛയകഥായ വത്തമാനായ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സങ്ഘേ വിനിച്ഛയകഥായ വത്തമാനായ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൮൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘേ വിനിച്ഛയകഥായ വത്തമാനായ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൮൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
സങ്ഘേ വിനിച്ഛയകഥാ നാമ വത്ഥു വാ ആരോചിതം ഹോതി അവിനിച്ഛിതം, ഞത്തി വാ ഠപിതാ ഹോതി, കമ്മവാചാ വാ വിപ്പകതാ ഹോതി.
ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമേയ്യാതി – ‘‘കഥം ഇദം കമ്മം കുപ്പം അസ്സ വഗ്ഗം അസ്സ ന കരേയ്യാ’’തി ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പരിസായ ഹത്ഥപാസം വിജഹന്തസ്സ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. വിജഹിതേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൮൨. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഛന്ദം അദത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമതി, അനാപത്തി. അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൪൮൩. അനാപത്തി – ‘‘സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം വാ കലഹോ വാ വിഗ്ഗഹോ വാ വിവാദോ വാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഗച്ഛതി, ‘‘സങ്ഘഭേദോ വാ സങ്ഘരാജി വാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഗച്ഛതി, ‘‘അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ ന കമ്മാരഹസ്സ വാ കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി ഗച്ഛതി, ഗിലാനോ ഗച്ഛതി, ഗിലാനസ്സ കരണീയേന ഗച്ഛതി, ഉച്ചാരേന വാ പസ്സാവേന വാ പീളിതോ ഗച്ഛതി, ‘‘ന കമ്മം കോപേതുകാമോ പുന പച്ചാഗമിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ഛന്ദം അദത്വാ ഗമനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദസമം.
൧൧. ദുബ്ബലസിക്ഖാപദം
൪൮൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞപേതി ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസതി. സോ ചായസ്മാ ദുബ്ബലചീവരോ ഹോതി. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ഏകം ചീവരം ഉപ്പന്നം ഹോതി. അഥ ഖോ സങ്ഘോ തം ചീവരം ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ അദാസി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘യഥാസന്ഥുതം ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികം ലാഭം പരിണാമേന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം, വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൮൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജേയ്യ ‘യഥാസന്ഥുതം ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികം ലാഭം പരിണാമേന്തീ’തി, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൮൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
സമഗ്ഗോ നാമ സങ്ഘോ സമാനസംവാസകോ സമാനസീമായം ഠിതോ.
ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം.
ദത്വാതി സയം ദത്വാ.
യഥാസന്ഥുതം നാമ യഥാമിത്തതാ യഥാസന്ദിട്ഠതാ യഥാസമ്ഭത്തതാ യഥാസമാനുപജ്ഝായകതാ യഥാസമാനാചരിയകതാ.
സങ്ഘികം നാമ സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി പരിച്ചത്തം.
ലാഭോ നാമ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ, അന്തമസോ ചുണ്ണപിണ്ഡോപി, ദന്തകട്ഠമ്പി, ദസികസുത്തമ്പി.
പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജേയ്യാതി ഉപസമ്പന്നസ്സ സങ്ഘേന സമ്മതസ്സ സേനാസനപഞ്ഞാപകസ്സ വാ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ വാ യാഗുഭാജകസ്സ വാ ഫലഭാജകസ്സ വാ ഖജ്ജഭാജകസ്സ വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസ്സ വാ ചീവരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൮൭. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ചീവരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ ചീവരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ചീവരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉപസമ്പന്നസ്സ സങ്ഘേന അസമ്മതസ്സ സേനാസനപഞ്ഞാപകസ്സ വാ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ വാ യാഗുഭാജകസ്സ വാ ഫലഭാജകസ്സ വാ ഖജ്ജഭാജകസ്സ വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസ്സ വാ ചീവരം വാ അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നസ്സ സങ്ഘേന സമ്മതസ്സ വാ അസമ്മതസ്സ വാ സേനാസനപഞ്ഞാപകസ്സ വാ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ വാ യാഗുഭാജകസ്സ വാ ഫലഭാജകസ്സ വാ ഖജ്ജഭാജകസ്സ വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസ്സ വാ ചീവരം വാ അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരം ദിന്നേ ഖിയ്യതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൪൮൮. അനാപത്തി – പകതിയാ ഛന്ദാ ദോസാ മോഹാ ഭയാ കരോന്തം ‘‘ക്വത്ഥോ തസ്സ ദിന്നേന ലദ്ധാപി വിനിപാതേസ്സതി ന സമ്മാ ഉപനേസ്സതീ’’തി ഖിയ്യതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ദുബ്ബലസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഏകാദസമം.
൧൨. പരിണാമനസിക്ഖാപദം
൪൮൯. [ഇദം വത്ഥു പാരാ. ൬൫൭] തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ സങ്ഘസ്സ സചീവരഭത്തം പടിയത്തം ഹോതി – ‘‘ഭോജേത്വാ ചീവരേന അച്ഛാദേസ്സാമാ’’തി. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ യേന സോ പൂഗോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ തം പൂഗം ഏതദവോചും – ‘‘ദേഥാവുസോ, ഇമാനി ചീവരാനി ഇമേസം ഭിക്ഖൂന’’ന്തി. ‘‘ന മയം, ഭന്തേ, ദസ്സാമ. അമ്ഹാകം സങ്ഘസ്സ അനുവസ്സം സചീവരഭിക്ഖാ പഞ്ഞത്താ’’തി. ‘‘ബഹൂ, ആവുസോ, സങ്ഘസ്സ ദായകാ, ബഹൂ സങ്ഘസ്സ ഭത്താ [ഭദ്ദാ (ക.)]. ഇമേ തുമ്ഹേ നിസ്സായ തുമ്ഹേ സമ്പസ്സന്താ ഇധ വിഹരന്തി. തുമ്ഹേ ചേ ഇമേസം ന ദസ്സഥ, അഥ കോ ചരഹി ഇമേസം ദസ്സതി? ദേഥാവുസോ, ഇമാനി ചീവരാനി ഇമേസം ഭിക്ഖൂന’’ന്തി. അഥ ഖോ സോ പൂഗോ ഛബ്ബഗ്ഗിയേഹി ഭിക്ഖൂഹി നിപ്പീളിയമാനോ യഥാപടിയത്തം ചീവരം ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ദത്വാ സങ്ഘം ഭത്തേന പരിവിസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ ജാനന്തി സങ്ഘസ്സ സചീവരഭത്തം പടിയത്തം ‘‘ന ച ജാനന്തി ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ദിന്ന’’ന്തി തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഓണോജേഥാവുസോ, സങ്ഘസ്സ ചീവര’’ന്തി. ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ. യഥാപടിയത്തം ചീവരം അയ്യാ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ അയ്യാനം ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം പരിണാമേസു’’ന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജാനം സങ്ഘികം ലാഭം പരിണതം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ജാനം സങ്ഘികം ലാഭം പരിണതം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ജാനം സങ്ഘികം ലാഭം പരിണതം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൪൯൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ജാനം സങ്ഘികം ലാഭം പരിണതം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൪൯൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ജാനാതി നാമ സാമം വാ ജാനാതി, അഞ്ഞേ വാ തസ്സ ആരോചേന്തി, സോ വാ ആരോചേതി.
സങ്ഘികം നാമ സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി പരിച്ചത്തം.
ലാഭോ നാമ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ, അന്തമസോ ചുണ്ണപിണ്ഡോപി, ദന്തകട്ഠമ്പി, ദസികസുത്തമ്പി.
പരിണതം നാമ ‘‘ദസ്സാമ കരിസ്സാമാ’’തി വാചാ ഭിന്നാ ഹോതി, തം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൪൯൨. പരിണതേ പരിണതസഞ്ഞീ പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പരിണതേ വേമതികോ പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പരിണതേ അപരിണതസഞ്ഞീ പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, അനാപത്തി. സങ്ഘസ്സ പരിണതം അഞ്ഞസങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ പരിണാമേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ചേതിയസ്സ പരിണതം അഞ്ഞചേതിയസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ പരിണാമേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലസ്സ പരിണതം അഞ്ഞപുഗ്ഗലസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ പരിണാമേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപരിണതേ പരിണതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപരിണതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപരിണതേ അപരിണതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൪൯൩. അനാപത്തി – ‘‘കത്ഥ ദേമാ’’തി പുച്ഛീയമാനോ – ‘‘യത്ഥ തുമ്ഹാകം ദേയ്യധമ്മോ പരിഭോഗം വാ ലഭേയ്യ പടിസങ്ഖാരം വാ ലഭേയ്യ ചിരട്ഠിതികോ വാ അസ്സ യത്ഥ വാ പന തുമ്ഹാകം ചിത്തം പസീദതി തത്ഥ ദേഥാ’’തി ഭണതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
പരിണാമനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദ്വാദസമം.
സഹധമ്മികവഗ്ഗോ അട്ഠമോ.
തസ്സുദ്ദാനം –
സഹധമ്മ-വിവണ്ണഞ്ച, മോഹാപനം പഹാരകം;
തലസത്തി അമൂലഞ്ച, സഞ്ചിച്ച ച ഉപസ്സുതി;
പടിബാഹനഛന്ദഞ്ച, ദബ്ബഞ്ച പരിണാമനന്തി.