൪. കാണമാതുസിക്ഖാപദം

൨൩൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന കാണമാതാ ഉപാസികാ സദ്ധാ ഹോതി പസന്നാ. കാണാ ഗാമകേ അഞ്ഞതരസ്സ പുരിസസ്സ ദിന്നാ ഹോതി. അഥ ഖോ കാണാ മാതുഘരം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. അഥ ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗത’’ന്തി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ‘‘കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്ഥം ഗന്തു’’ന്തി പൂവം [പൂപം (ണ്വാദി)] പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. ദുതിയമ്പി ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗത’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ‘‘കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്തം ഗന്തു’’ന്തി പൂവം പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. തതിയമ്പി ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗതം. സചേ കാണാ നാഗച്ഛിസ്സതി, അഹം അഞ്ഞം പജാപതിം ആനേസ്സാമീ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്ഥം ഗന്തുന്തി പൂവം പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. അഥ ഖോ കാണായ സാമികോ അഞ്ഞം പജാപതിം ആനേസി.

അസ്സോസി ഖോ കാണാ – ‘‘തേന കിര പുരിസേന അഞ്ഞാ പജാപതി ആനീതാ’’തി. സാ രോദന്തീ അട്ഠാസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ കാണമാതരം ഉപാസികം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സായം കാണാ രോദതീ’’തി? അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ കാണമാതരം ഉപാസികം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൨൩൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ സത്ഥോ രാജഗഹാ പടിയാലോകം ഗന്തുകാമോ ഹോതി. അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു തം സത്ഥം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സത്തും ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി സത്തും ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി സത്തും ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പാഥേയ്യം പരിക്ഖയം അഗമാസി. അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോച – ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, അയ്യാ, ആഗമേഥ, യഥാപടിയത്തം പാഥേയ്യം അയ്യാനം ദിന്നം. പാഥേയ്യം പടിയാദേസ്സാമീ’’തി. ‘‘നായ്യോ [നായ്യ (സ്യാ.)] സക്കാ ആഗമേതും, പയാതോ സത്ഥോ’’തി അഗമംസു. അഥ ഖോ തസ്സ ഉപാസകസ്സ പാഥേയ്യം പടിയാദേത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്തസ്സ ചോരാ അച്ഛിന്ദിംസു. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന മത്തം ജാനിത്വാ പടിഗ്ഗഹേസ്സന്തി! അയം ഇമേസം ദത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്തോ ചോരേഹി അച്ഛിന്നോ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ…പേ… വിനയാനുഗ്ഗഹായ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൩൨. ‘‘ഭിക്ഖും പനേവ കുലം ഉപഗതം പൂവേഹി വാ മന്ഥേഹി വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യ, ആകങ്ഖമാനേന ഭിക്ഖുനാ ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ തതോ ചേ ഉത്തരി പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ പാചിത്തിയം. ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ തതോ നീഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സംവിഭജിതബ്ബം. അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി.

൨൩൩. ഭിക്ഖും പനേവ കുലം ഉപഗതന്തി കുലം നാമ ചത്താരി കുലാനി – ഖത്തിയകുലം, ബ്രാഹ്മണകുലം, വേസ്സകുലം, സുദ്ദകുലം.

ഉപഗതന്തി തത്ഥ ഗതം.

പൂവം നാമ യംകിഞ്ചി പഹേണകത്ഥായ പടിയത്തം.

മന്ഥം നാമ യംകിഞ്ചി പാഥേയ്യത്ഥായ പടിയത്തം.

അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാതി യാവതകം ഇച്ഛസി താവതകം ഗണ്ഹാഹീതി.

ആകങ്ഖമാനേനാതി ഇച്ഛമാനേന.

ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാതി ദ്വേതയോ പത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ.

തതോ ചേ ഉത്തരി പടിഗണ്ഹേയ്യാതി തതുത്തരി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ തതോ നിക്ഖമന്തേന ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘‘അമുത്ര മയാ ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹിതാ, മാ ഖോ തത്ഥ പടിഗ്ഗണ്ഹീ’’തി. സചേ പസ്സിത്വാ ന ആചിക്ഖതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സചേ ആചിക്ഖിതേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

തതോ നീഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സംവിഭജിതബ്ബന്തി പടിക്കമനം നീഹരിത്വാ സംവിഭജിതബ്ബം.

അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ.

൨൩൪. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ അതിരേകസഞ്ഞീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ വേമതികോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ ഊനകസഞ്ഞീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ അതിരേകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ ഊനകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൩൫. അനാപത്തി ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന പഹേണകത്ഥായ ന പാഥേയ്യത്ഥായ പടിയത്തം ദേന്തി, പഹേണകത്ഥായ വാ പാഥേയ്യത്ഥായ വാ പടിയത്തസേസകം ദേന്തി, ഗമനേ പടിപ്പസ്സദ്ധേ ദേന്തി, ഞാതകാനം പവാരിതാനം, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

കാണമാതുസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.