൪. ഭോജനവഗ്ഗോ

൧. ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദം

൨൦൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ ആവസഥപിണ്ഡോ പഞ്ഞത്തോ ഹോതി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ പിണ്ഡം അലഭമാനാ ആവസഥം അഗമംസു. മനുസ്സാ – ‘‘ചിരസ്സമ്പി ഭദന്താ ആഗതാ’’തി തേ സക്കച്ചം പരിവിസിംസു. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദുതിയമ്പി ദിവസം…പേ… തതിയമ്പി ദിവസം പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ പിണ്ഡം അലഭമാനാ ആവസഥം ഗന്ത്വാ ഭുഞ്ജിംസു. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം മയം കരിസ്സാമ ആരാമം ഗന്ത്വാ! ഹിയ്യോപി ഇധേവ ആഗന്തബ്ബം ഭവിസ്സതീ’’തി, തത്ഥേവ അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജന്തി. തിത്ഥിയാ അപസക്കന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! നയിമേസഞ്ഞേവ ആവസഥപിണ്ഡോ പഞ്ഞത്തോ; സബ്ബേസഞ്ഞേവ ആവസഥപിണ്ഡോ പഞ്ഞത്തോ’’തി.

അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിസ്സന്തീതി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഏകോ ആവസഥപിണ്ഡോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. തതോ ചേ ഉത്തരിം ഭുഞ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൦൪. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ കോസലേസു ജനപദേ സാവത്ഥിം ഗച്ഛന്തോ യേന അഞ്ഞതരോ ആവസഥോ തേനുപസങ്കമി. മനുസ്സാ – ‘‘ചിരസ്സമ്പി ഥേരോ ആഗതോ’’തി സക്കച്ചം പരിവിസിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭുത്താവിസ്സ ഖരോ ആബാധോ ഉപ്പജ്ജി, നാസക്ഖി തമ്ഹാ ആവസഥാ പക്കമിതും. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ ദുതിയമ്പി ദിവസം ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ – ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്തം അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിതു’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്തോ ന പടിഗ്ഗഹേസി; ഛിന്നഭത്തോ അഹോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ അനുവസിത്വാ അനുവസിത്വാ ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൦൫. ‘‘അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഏകോ ആവസഥപിണ്ഡോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. തതോ ചേ ഉത്തരി ഭുഞ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൨൦൬. അഗിലാനോ നാമ സക്കോതി തമ്ഹാ ആവസഥാ പക്കമിതും.

ഗിലാനോ നാമ ന സക്കോതി തമ്ഹാ ആവസഥാ പക്കമിതും.

ആവസഥപിണ്ഡോ നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം – സാലായ വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ അജ്ഝോകാസേ വാ അനോദിസ്സ യാവദത്ഥോ പഞ്ഞത്തോ ഹോതി. അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സകിം ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. തതോ ചേ ഉത്തരി ‘ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൦൭. അഗിലാനോ അഗിലാനസഞ്ഞീ തതുത്തരി ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അഗിലാനോ വേമതികോ തതുത്തരി ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അഗിലാനോ ഗിലാനസഞ്ഞീ തതുത്തരിം ആവസഥപിണ്ഡം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഗിലാനോ അഗിലാനസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഗിലാനോ വേമതികോ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഗിലാനോ ഗിലാനസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൦൮. അനാപത്തി ഗിലാനസ്സ, അഗിലാനോ സകിം ഭുഞ്ജതി, ഗച്ഛന്തോ, വാ ആഗച്ഛന്തോ വാ ഭുഞ്ജതി, സാമികാ നിമന്തേത്വാ ഭോജേന്തി, ഓദിസ്സ പഞ്ഞത്തോ ഹോതി, ന യാവദത്ഥോ പഞ്ഞത്തോ ഹോതി, പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ആവസഥപിണ്ഡസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.

൨. ഗണഭോജനസിക്ഖാപദം

൨൦൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ദേവദത്തോ പരിഹീനലാഭസക്കാരോ സപരിസോ കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! കസ്സ സമ്പന്നം ന മനാപം, കസ്സ സാദും ന രുച്ചതീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ദേവദത്തോ സപരിസോ കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ദേവദത്ത, സപരിസോ കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സപരിസോ കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൦. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഗിലാനേ ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന നിമന്തേന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൧. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ചീവരദാനസമയേ സചീവരഭത്തം പടിയാദേത്വാ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേന്തി – ‘‘ഭോജേത്വാ ചീവരേന അച്ഛാദേസ്സാമാ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ചീവരം പരിത്തം ഉപ്പജ്ജതി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരദാനസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൨. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ചീവരകാരകേ ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന നിമന്തേന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരകാരസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൩. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മനുസ്സേഹി സദ്ധിം അദ്ധാനം ഗച്ഛന്തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോചും – ‘‘മുഹുത്തം, ആവുസോ, ആഗമേഥ; പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമാ’’തി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജഥാ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനഗമനസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മനുസ്സേഹി സദ്ധിം നാവായ ഗച്ഛന്തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോചും – ‘‘മുഹുത്തം, ആവുസോ, തീരം ഉപനേഥ; പിണ്ഡായ ചരിസ്സാമാ’’തി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജഥാ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നാവാഭിരുഹനസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ, നാവാഭിരുഹനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൫. തേന ൦ ഖോ പന സമയേന ദിസാസു വസ്സംവുട്ഠാ ഭിക്ഖൂ രാജഗഹം ആഗച്ഛന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. മനുസ്സാ നാനാവേരജ്ജകേ ഭിക്ഖൂ പസ്സിത്വാ ഭത്തേന നിമന്തേന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഗണഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ, നാവാഭിരുഹനസമയോ, മഹാസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൧൬. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഞാതിസാലോഹിതോ ആജീവകേസു പബ്ബജിതോ ഹോതി. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ യേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, മഹാരാജ, സബ്ബപാസണ്ഡികഭത്തം കാതു’’ന്തി. ‘‘സചേ ത്വം, ഭന്തേ, ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പഠമം ഭോജേയ്യാസി’’. ‘‘ഏവം കരേയ്യാമീ’’തി. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘അധിവാസേന്തു മേ ഭിക്ഖൂ സ്വാതനായ ഭത്ത’’ന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ ഗണഭോജന’’ന്തി. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സോ ആജീവകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭവമ്പി ഗോതമോ പബ്ബജിതോ, അഹമ്പി പബ്ബജിതോ; അരഹതി പബ്ബജിതോ പബ്ബജിതസ്സ പിണ്ഡം പടിഗ്ഗഹേതും. അധിവാസേതു മേ ഭവം ഗോതമോ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമണഭത്തസമയേ ഗണഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൧൭. ഗണഭോജനേ , അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ, നാവാഭിരുഹനസമയോ, മഹാസമയോ, സമണഭത്തസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

൨൧൮. ഗണഭോജനം നാമ യത്ഥ ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തി. ഏതം ഗണഭോജനം നാമ.

അഞ്ഞത്ര സമയാതി ഠപേത്വാ സമയം.

ഗിലാനസമയോ നാമ അന്തമസോ പാദാപി ഫലിതാ [ഫാലിതാ (സ്യാ. ക.)] ഹോന്തി. ‘‘ഗിലാനസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ചീവരദാനസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ചമാസാ. ‘‘ചീവരദാനസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ചീവരകാരസമയോ നാമ ചീവരേ കയിരമാനേ. ‘‘ചീവരകാരസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

അദ്ധാനഗമനസമയോ നാമ ‘‘അദ്ധയോജനം ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗച്ഛന്തേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗതേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

നാവാഭിരുഹനസമയോ നാമ ‘‘നാവം അഭിരുഹിസ്സാമീ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ആരുള്ഹേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഓരുള്ഹേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

മഹാസമയോ നാമ യത്ഥ ദ്വേ തയോ ഭിക്ഖൂ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ യാപേന്തി, ചതുത്ഥേ ആഗതേ ന യാപേന്തി. ‘‘മഹാസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

സമണഭത്തസമയോ നാമ യോ കോചി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ ഭത്തം കരോതി. ‘‘സമണഭത്തസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൧൯. ഗണഭോജനേ ഗണഭോജനസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഗണഭോജനേ വേമതികോ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഗണഭോജനേ നഗണഭോജനസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

നഗണഭോജനേ ഗണഭോജനസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നഗണഭോജനേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നഗണഭോജനേ നഗണഭോജനസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൨൦. അനാപത്തി സമയേ, ദ്വേ തയോ ഏകതോ ഭുഞ്ജന്തി, പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ ഭുഞ്ജന്തി, നിച്ചഭത്തം, സലാകഭത്തം, പക്ഖികം, ഉപോസഥികം, പാടിപദികം, പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഗണഭോജനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.

൩. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദം

൨൨൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന വേസാലിയം പണീതാനം ഭത്താനം ഭത്തപടിപാടി അധിട്ഠിതാ ഹോതി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരസ്സ ദലിദ്ദസ്സ കമ്മകാരസ്സ [കമ്മകരസ്സ (സീ.)] ഏതദഹോസി – ‘‘ന ഖോ ഇദം ഓരകം ഭവിസ്സതി യഥയിമേ മനുസ്സാ സക്കച്ചം ഭത്തം കരോന്തി; യംനൂനാഹമ്പി ഭത്തം കരേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ യേന കിരപതികോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം കിരപതികം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, അയ്യപുത്ത, ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഭത്തം കാതും. ദേഹി മേ വേതന’’ന്തി. സോപി ഖോ കിരപതികോ സദ്ധോ ഹോതി പസന്നോ. അഥ ഖോ സോ കിരപതികോ തസ്സ ദലിദ്ദസ്സ കമ്മകാരസ്സ അബ്ഭാതിരേകം [അതിരേകം (സ്യാ.)] വേതനം അദാസി. അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. ‘‘മഹാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ. ജാനാഹീ’’തി. ‘‘ഹോതു [ഹോതു മേ (ക.)] ഭന്തേ, മഹാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ. ബഹൂ മേ ബദരാ പടിയത്താ ബദരമിസ്സേന പേയ്യാ പരിപൂരിസ്സന്തീ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ – ‘‘ദലിദ്ദേന കിര കമ്മകാരേന സ്വാതനായ ബുദ്ധപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിമന്തിതോ, ബദരമിസ്സേന പേയ്യാ പരിപൂരിസ്സന്തീ’’തി. തേ കാലസ്സേവ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭുഞ്ജിംസു. അസ്സോസും ഖോ മനുസ്സാ – ‘‘ദലിദ്ദേന കിര കമ്മകാരേന ബുദ്ധപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിമന്തിതോ’’തി. തേ ദലിദ്ദസ്സ കമ്മകാരസ്സ പഹൂതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം അഭിഹരിംസു. അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചാപേസി – ‘‘കാലോ, ഭന്തേ, നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന തസ്സ ദലിദ്ദസ്സ കമ്മകാരസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ ഭത്തഗ്ഗേ ഭിക്ഖൂ പരിവിസതി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഥോകം, ആവുസോ, ദേഹി. ഥോകം, ആവുസോ, ദേഹീ’’തി. ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, ‘അയം ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ’തി ഥോകം ഥോകം പടിഗ്ഗണ്ഹിത്ഥ. പഹൂതം മേ ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയത്തം.

പടിഗ്ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ, യാവദത്ഥ’’ന്തി. ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ഏതംകാരണാ ഥോകം ഥോകം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. അപിച, മയം കാലസ്സേവ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭുഞ്ജിമ്ഹാ; തേന മയം ഥോകം ഥോകം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി.

അഥ ഖോ സോ ദലിദ്ദോ കമ്മകാരോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ മയാ നിമന്തിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! ന ചാഹം പടിബലോ യാവദത്ഥം ദാതു’’ന്തി? അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ദലിദ്ദസ്സ കമ്മകാരസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞത്ര നിമന്തിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞത്ര നിമന്തിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജന്തീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ അഞ്ഞത്ര നിമന്തിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘പരമ്പരഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൨൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി. അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു പിണ്ഡപാതം ആദായ യേന സോ ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ഭുഞ്ജാഹി, ആവുസോ’’തി. ‘‘അലം, ആവുസോ, അത്ഥി മേ ഭത്തപച്ചാസാ’’തി. തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പിണ്ഡപാതോ ഉസ്സൂരേ [ഉസ്സൂരേന (ക.)] ആഹരീയിത്ഥ. സോ ഭിക്ഖു ന ചിത്തരൂപം ഭുഞ്ജി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ പരമ്പരഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘പരമ്പരഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൨൩. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ചീവരദാനസമയേ സചീവരഭത്തം പടിയാദേത്വാ [പടിയാദാപേത്വാ (ഇതിപി)] ഭിക്ഖൂ നിമന്തേന്തി – ‘‘ഭോജേത്വാ ചീവരേന അച്ഛാദേസ്സാമാ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ പരമ്പരഭോജന’’ന്തി. ചീവരം പരിത്തം ഉപ്പജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരദാനസമയേ പരമ്പരഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘പരമ്പരഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൨൪. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ചീവരകാരകേ ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന നിമന്തേന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി – ‘‘പടിക്ഖിത്തം ഭഗവതാ പരമ്പരഭോജന’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരകാരസമയേ പരമ്പരഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൨൫. ‘‘പരമ്പരഭോജനേ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ഗിലാനസമയോ, ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൨൬. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന പച്ഛാസമണേന യേന അഞ്ഞതരം കുലം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ ഭഗവതോ ച ആയസ്മതോ ച ആനന്ദസ്സ ഭോജനം അദംസു. ആയസ്മാ ആനന്ദോ കുക്കുച്ചായന്തോ ന പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘ഗണ്ഹാഹി [പതിഗണ്ഹാഹി (സീ.)], ആനന്ദാ’’തി. ‘‘അലം, ഭഗവാ, അത്ഥി മേ ഭത്തപച്ചാസാ’’തി. ‘‘തേനഹാനന്ദ, വികപ്പേത്വാ ഗണ്ഹാഹീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വികപ്പേത്വാ [ഭത്തപച്ചാസം വികപ്പേത്വാ (സ്യാ.)] പരമ്പരഭോജനം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, വികപ്പേതബ്ബം – ‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’’തി.

൨൨൭. പരമ്പരഭോജനം നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതോ, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം ഭുഞ്ജതി, ഏതം പരമ്പരഭോജനം നാമ.

അഞ്ഞത്ര സമയാതി ഠപേത്വാ സമയം.

ഗിലാനസമയോ നാമ ന സക്കോതി ഏകാസനേ നിസിന്നോ യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജിതും. ‘‘ഗിലാനസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ചീവരദാനസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ച മാസാ. ‘‘ചീവരദാനസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ചീവരകാരസമയോ നാമ ചീവരേ കയിരമാനേ. ‘‘ചീവരകാരസമയോ’’തി ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൨൮. പരമ്പരഭോജനേ പരമ്പരഭോജനസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പരമ്പരഭോജനേ വേമതികോ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പരമ്പരഭോജനേ നപരമ്പരഭോജനസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

നപരമ്പരഭോജനേ പരമ്പരഭോജനസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നപരമ്പരഭോജനേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നപരമ്പരഭോജനേ നപരമ്പരഭോജനസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൨൯. അനാപത്തി സമയേ, വികപ്പേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ദ്വേ തയോ നിമന്തനേ ഏകതോ ഭുഞ്ജതി, നിമന്തനപടിപാടിയാ ഭുഞ്ജതി, സകലേന ഗാമേന നിമന്തിതോ തസ്മിം ഗാമേ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജതി, സകലേന പൂഗേന നിമന്തിതോ തസ്മിം പൂഗേ യത്ഥ കത്ഥചി ഭുഞ്ജതി, നിമന്തിയമാനോ ഭിക്ഖം ഗഹേസ്സാമീതി ഭണതി, നിച്ചഭത്തേ, സലാകഭത്തേ, പക്ഖികേ, ഉപോസഥികേ, പാടിപദികേ, പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം തതിയം.

൪. കാണമാതുസിക്ഖാപദം

൨൩൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന കാണമാതാ ഉപാസികാ സദ്ധാ ഹോതി പസന്നാ. കാണാ ഗാമകേ അഞ്ഞതരസ്സ പുരിസസ്സ ദിന്നാ ഹോതി. അഥ ഖോ കാണാ മാതുഘരം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. അഥ ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗത’’ന്തി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ‘‘കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്ഥം ഗന്തു’’ന്തി പൂവം [പൂപം (ണ്വാദി)] പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. ദുതിയമ്പി ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗത’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ‘‘കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്തം ഗന്തു’’ന്തി പൂവം പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. തതിയമ്പി ഖോ കാണായ സാമികോ കാണായ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു കാണാ, ഇച്ഛാമി കാണായ ആഗതം. സചേ കാണാ നാഗച്ഛിസ്സതി, അഹം അഞ്ഞം പജാപതിം ആനേസ്സാമീ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ കിസ്മിം വിയ രിത്തഹത്ഥം ഗന്തുന്തി പൂവം പചി. പക്കേ പൂവേ അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം പാവിസി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പൂവം ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. സോപി നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി പൂവം ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പൂവം പരിക്ഖയം അഗമാസി. അഥ ഖോ കാണായ സാമികോ അഞ്ഞം പജാപതിം ആനേസി.

അസ്സോസി ഖോ കാണാ – ‘‘തേന കിര പുരിസേന അഞ്ഞാ പജാപതി ആനീതാ’’തി. സാ രോദന്തീ അട്ഠാസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കാണമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ കാണമാതരം ഉപാസികം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സായം കാണാ രോദതീ’’തി? അഥ ഖോ കാണമാതാ ഉപാസികാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ കാണമാതരം ഉപാസികം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൨൩൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ സത്ഥോ രാജഗഹാ പടിയാലോകം ഗന്തുകാമോ ഹോതി. അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു തം സത്ഥം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സത്തും ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി സത്തും ദാപേസി. സോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആചിക്ഖി. തസ്സപി സത്തും ദാപേസി. യഥാപടിയത്തം പാഥേയ്യം പരിക്ഖയം അഗമാസി. അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോച – ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, അയ്യാ, ആഗമേഥ, യഥാപടിയത്തം പാഥേയ്യം അയ്യാനം ദിന്നം. പാഥേയ്യം പടിയാദേസ്സാമീ’’തി. ‘‘നായ്യോ [നായ്യ (സ്യാ.)] സക്കാ ആഗമേതും, പയാതോ സത്ഥോ’’തി അഗമംസു. അഥ ഖോ തസ്സ ഉപാസകസ്സ പാഥേയ്യം പടിയാദേത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്തസ്സ ചോരാ അച്ഛിന്ദിംസു. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന മത്തം ജാനിത്വാ പടിഗ്ഗഹേസ്സന്തി! അയം ഇമേസം ദത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്തോ ചോരേഹി അച്ഛിന്നോ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ…പേ… വിനയാനുഗ്ഗഹായ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൩൨. ‘‘ഭിക്ഖും പനേവ കുലം ഉപഗതം പൂവേഹി വാ മന്ഥേഹി വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യ, ആകങ്ഖമാനേന ഭിക്ഖുനാ ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ തതോ ചേ ഉത്തരി പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ പാചിത്തിയം. ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ തതോ നീഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സംവിഭജിതബ്ബം. അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി.

൨൩൩. ഭിക്ഖും പനേവ കുലം ഉപഗതന്തി കുലം നാമ ചത്താരി കുലാനി – ഖത്തിയകുലം, ബ്രാഹ്മണകുലം, വേസ്സകുലം, സുദ്ദകുലം.

ഉപഗതന്തി തത്ഥ ഗതം.

പൂവം നാമ യംകിഞ്ചി പഹേണകത്ഥായ പടിയത്തം.

മന്ഥം നാമ യംകിഞ്ചി പാഥേയ്യത്ഥായ പടിയത്തം.

അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാതി യാവതകം ഇച്ഛസി താവതകം ഗണ്ഹാഹീതി.

ആകങ്ഖമാനേനാതി ഇച്ഛമാനേന.

ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാതി ദ്വേതയോ പത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ.

തതോ ചേ ഉത്തരി പടിഗണ്ഹേയ്യാതി തതുത്തരി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ തതോ നിക്ഖമന്തേന ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘‘അമുത്ര മയാ ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹിതാ, മാ ഖോ തത്ഥ പടിഗ്ഗണ്ഹീ’’തി. സചേ പസ്സിത്വാ ന ആചിക്ഖതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സചേ ആചിക്ഖിതേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

തതോ നീഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സംവിഭജിതബ്ബന്തി പടിക്കമനം നീഹരിത്വാ സംവിഭജിതബ്ബം.

അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ.

൨൩൪. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ അതിരേകസഞ്ഞീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ വേമതികോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപത്തപൂരേ ഊനകസഞ്ഞീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ അതിരേകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ ഊനകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൩൫. അനാപത്തി ദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഊനകദ്വത്തിപത്തപൂരേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന പഹേണകത്ഥായ ന പാഥേയ്യത്ഥായ പടിയത്തം ദേന്തി, പഹേണകത്ഥായ വാ പാഥേയ്യത്ഥായ വാ പടിയത്തസേസകം ദേന്തി, ഗമനേ പടിപ്പസ്സദ്ധേ ദേന്തി, ഞാതകാനം പവാരിതാനം, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

കാണമാതുസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.

൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദം

൨൩൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ ഭോജേസി. ഭിക്ഖൂ ഭുത്താവീ പവാരിതാ ഞാതികുലാനി ഗന്ത്വാ ഏകച്ചേ ഭുഞ്ജിംസു ഏകച്ചേ പിണ്ഡപാതം ആദായ അഗമംസു. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ പടിവിസ്സകേ [പടിവിസകേ (യോജനാ)] ഏതദവോച – ‘‘ഭിക്ഖൂ മയാ അയ്യാ സന്തപ്പിതാ. ഏഥ, തുമ്ഹേപി സന്തപ്പേസ്സാമീ’’തി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിം ത്വം, അയ്യോ [അയ്യ (സ്യാ.)], അമ്ഹേ സന്തപ്പേസ്സസി? യേപി തയാ നിമന്തിതാ തേപി അമ്ഹാകം ഘരാനി ആഗന്ത്വാ ഏകച്ചേ ഭുഞ്ജിംസു ഏകച്ചേ പിണ്ഡപാതം ആദായ അഗമംസൂ’’തി!

അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ അമ്ഹാകം ഘരേ ഭുഞ്ജിത്വാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! ന ചാഹം പടിബലോ യാവദത്ഥം ദാതു’’ന്തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ ഭുത്താവീ പവാരിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭുത്താവീ പവാരിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജന്തീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ ഭുത്താവീ പവാരിതാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജിസ്സന്തി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭുത്താവീ പവാരിതോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൨൩൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഗിലാനാനം ഭിക്ഖൂനം പണീതേ പിണ്ഡപാതേ നീഹരന്തി. ഗിലാനാ ന ചിത്തരൂപം ഭുഞ്ജന്തി. താനി ഭിക്ഖൂ ഛട്ടേന്തി. അസ്സോസി ഖോ ഭഗവാ ഉച്ചാസദ്ദം മഹാസദ്ദം കാകോരവസദ്ദം. സുത്വാന ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ സോ, ആനന്ദ, ഉച്ചാസദ്ദോ മഹാസദ്ദോ കാകോരവസദ്ദോ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘ഭുഞ്ജേയ്യും പനാനന്ദ, ഭിക്ഖൂ ഗിലാനാതിരിത്ത’’ന്തി. ‘‘ന ഭുഞ്ജേയ്യും, ഭഗവാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ച അഗിലാനസ്സ ച അതിരിത്തം ഭുഞ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, അതിരിത്തം കാതബ്ബം – ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൩൮. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭുത്താവീ പവാരിതോ അനതിരിത്തം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൨൩൯. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭുത്താവീ നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി ഭുത്തം ഹോതി.

പവാരിതോ നാമ അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതി.

അനതിരിത്തം നാമ അകപ്പിയകതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, അനുച്ചാരിതകതം ഹോതി, അഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ വുട്ഠിതേന കതം ഹോതി, ‘‘അലമേതം സബ്ബന്തി അവുത്തം ഹോതി, ന ഗിലാനാതിരിത്തം ഹോതി’’ – ഏതം അനതിരിത്തം നാമ.

അതിരിത്തം നാമ കപ്പിയകതം ഹോതി, പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, ഉച്ചാരിതകതം ഹോതി, ഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ അവുട്ഠിതേന കതം ഹോതി, ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി വുത്തം ഹോതി, ഗിലാനാതിരിത്തം ഹോതി – ഏതം അതിരിത്തം നാമ.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൪൦. അനതിരിത്തേ അനതിരിത്തസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനതിരിത്തേ വേമതികോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനതിരിത്തേ അതിരിത്തസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിരിത്തേ അനതിരിത്തസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിരിത്തേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിരിത്തേ അതിരിത്തസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൪൧. അനാപത്തി അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ‘‘അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഹരന്തോ ഗച്ഛതി, ഗിലാനസ്സ സേസകം ഭുഞ്ജതി, യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദം

൨൪൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ദ്വേ ഭിക്ഖൂ കോസലേസു ജനപദേ സാവത്ഥിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. ഏകോ ഭിക്ഖു അനാചാരം ആചരതി. ദുതിയോ ഭിക്ഖു തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘മാവുസോ, ഏവരൂപമകാസി, നേതം കപ്പതീ’’തി. സോ തസ്മിം ഉപനന്ധി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ സാവത്ഥിം അഗമംസു. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ സങ്ഘഭത്തം ഹോതി. ദുതിയോ ഭിക്ഖു ഭുത്താവീ പവാരിതോ ഹോതി. ഉപനദ്ധോ [ഉപനന്ധോ (ക.)] ഭിക്ഖു ഞാതികുലം ഗന്ത്വാ പിണ്ഡപാതം ആദായ യേന സോ ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ഭുഞ്ജാഹി, ആവുസോ’’തി. ‘‘അലം, ആവുസോ, പരിപുണ്ണോമ്ഹീ’’തി. ‘‘സുന്ദരോ, ആവുസോ, പിണ്ഡപാതോ, ഭുഞ്ജാഹീ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു തേന ഭിക്ഖുനാ നിപ്പീളിയമാനോ തം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജി. ഉപനദ്ധോ ഭിക്ഖു തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ത്വമ്പി [ത്വം ഹി (സ്യാ.)] നാമ, ആവുസോ, മം വത്തബ്ബം മഞ്ഞസി യം ത്വം ഭുത്താവീ പവാരിതോ അനതിരിത്തം ഭോജനം ഭുഞ്ജസീ’’തി. ‘‘നനു, ആവുസോ, ആചിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘നനു, ആവുസോ, പുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി.

അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും ഭുത്താവിം പവാരിതം അനതിരിത്തേന ഭോജനേന അഭിഹട്ഠും പവാരേസ്സതീ’’ തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖും ഭുത്താവിം പവാരിതം അനതിരിത്തേന ഭോജനേന അഭിഹട്ഠും പവാരേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഭിക്ഖും ഭുത്താവിം പവാരിതം അനതിരിത്തേന ഭോജനേന അഭിഹട്ഠും പവാരേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൪൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും ഭുത്താവിം പവാരിതം അനതിരിത്തേന ഖാദനീയേന വാ ഭോജനീയേന വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യ – ‘ഹന്ദ, ഭിക്ഖു, ഖാദ വാ ഭുഞ്ജ വാ’തി, ജാനം ആസാദനാപേക്ഖോ, ഭുത്തസ്മിം, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൨൪൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭിക്ഖുന്തി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും.

ഭുത്താവീ നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം, അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി ഭുത്തം ഹോതി.

പവാരിതോ നാമ അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതി.

അനതിരിത്തം നാമ അകപ്പിയകതം ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതം ഹോതി, അനുച്ചാരിതകതം ഹോതി, അഹത്ഥപാസേ കതം ഹോതി, അഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ വുട്ഠിതേന കതം ഹോതി, ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അവുത്തം ഹോതി, ന ഗിലാനാതിരിത്തം ഹോതി – ഏതം അനതിരിത്തം നാമ.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാതി യാവതകം ഇച്ഛസി താവതകം ഗണ്ഹാഹീതി.

ജാനാതി നാമ സാമം വാ ജാനാതി, അഞ്ഞേ വാ തസ്സ ആരോചേന്തി, സോ വാ ആരോചേതി.

ആസാദനാപേക്ഖോതി ‘‘ഇമിനാ ഇമം ചോദേസ്സാമി സാരേസ്സാമി പടിചോദേസ്സാമി പടിസാരേസ്സാമി മങ്കു കരിസ്സാമീ’’തി അഭിഹരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തസ്സ വചനേന ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഭോജനപരിയോസാനേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൪൫. പവാരിതേ പവാരിതസഞ്ഞീ അനതിരിത്തേന ഖാദനീയേന വാ ഭോജനീയേന വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പവാരിതേ വേമതികോ അനതിരിത്തേന ഖാദനീയേന വാ ഭോജനീയേന വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പവാരിതേ അപ്പവാരിതസഞ്ഞീ അനതിരിത്തേന ഖാദനീയേന വാ ഭോജനീയേന വാ അഭിഹട്ഠും പവാരേതി, അനാപത്തി. യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ അഭിഹരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തസ്സ വചനേന ‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപ്പവാരിതേ പവാരിതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപ്പവാരിതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപ്പവാരിതേ അപ്പവാരിതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൪൬. അനാപത്തി അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ദേതി, ‘‘അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജാഹീ’’തി ദേതി, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഹരന്തോ ഗച്ഛാഹീതി ദേതി, ഗിലാനസ്സ സേസകം ദേതി, ‘‘യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജാ’’തി ദേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.

൭. വികാലഭോജനസിക്ഖാപദം

൨൪൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ ഗിരഗ്ഗസമജ്ജോ ഹോതി. സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഗിരഗ്ഗസമജ്ജം ദസ്സനായ അഗമംസു. മനുസ്സാ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ പസ്സിത്വാ നഹാപേത്വാ വിലിമ്പേത്വാ ഭോജേത്വാ ഖാദനീയം അദംസു. സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഖാദനീയം ആദായ ആരാമം ഗന്ത്വാ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഗണ്ഹാഥാവുസോ, ഖാദനീയം ഖാദഥാ’’തി. ‘‘കുതോ തുമ്ഹേഹി, ആവുസോ, ഖാദനീയം ലദ്ധ’’ന്തി? സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജഥാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, വികാലേ ഭോജനം ഭുഞ്ജിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨൪൮. യോ പന ഭിക്ഖു വികാലേ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൨൪൯. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

വികാലോ നാമ മജ്ഝന്ഹികേ വീതിവത്തേ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ.

ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.

ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.

‘‘ഖാദിസ്സാമി ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൨൫൦. വികാലേ വികാലസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. വികാലേ വേമതികോ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. വികാലേ കാലസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കാലേ വികാലസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കാലേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കാലേ കാലസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൨൫൧. അനാപത്തി യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

വികാലഭോജനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം സത്തമം.

൮. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദം