൫. അചേലകവഗ്ഗോ
൧. അചേലകസിക്ഖാപദം
൨൬൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ഖാദനീയം ഉസ്സന്നം ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘തേനഹാനന്ദ, വിഘാസാദാനം പൂവം ദേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുണിത്വാ വിഘാസാദേ പടിപാടിയാ നിസീദാപേത്വാ ഏകേകം പൂവം ദേന്തോ അഞ്ഞതരിസ്സാ പരിബ്ബാജികായ ഏകം മഞ്ഞമാനോ ദ്വേ പൂവേ അദാസി. സാമന്താ പരിബ്ബാജികായോ തം പരിബ്ബാജികം ഏതദവോചും – ‘‘ജാരോ തേ ഏസോ സമണോ’’തി. ‘‘ന മേ സോ സമണോ ജാരോ, ഏകം മഞ്ഞമാനോ ദ്വേ പൂവേ അദാസീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഏകേകം പൂവം ദേന്തോ തസ്സായേവ പരിബ്ബാജികായ ഏകം മഞ്ഞമാനോ ദ്വേ പൂവേ അദാസി. സാമന്താ പരിബ്ബാജികായോ തം പരിബ്ബാജികം ഏതദവോചും – ‘‘ജാരോ തേ ഏസോ സമണോ’’തി. ‘‘ന മേ സോ സമണോ ജാരോ, ഏകം മഞ്ഞമാനോ ദ്വേ പൂവേ അദാസീ’’തി. ‘‘ജാരോ ന ജാരോ’’തി ഭണ്ഡിംസു. അഞ്ഞതരോപി ആജീവകോ പരിവേസനം അഗമാസി. അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു പഹൂതേന സപ്പിനാ ഓദനം മദ്ദിത്വാ തസ്സ ആജീവകസ്സ മഹന്തം പിണ്ഡം അദാസി. അഥ ഖോ സോ ആജീവകോ തം പിണ്ഡം ആദായ അഗമാസി. അഞ്ഞതരോ ആജീവകോ തം ആജീവകം ഏതദവോച – ‘‘കുതോ തയാ, ആവുസോ, പിണ്ഡോ ലദ്ധോ’’തി? ‘‘തസ്സാവുസോ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ മുണ്ഡഗഹപതികസ്സ പരിവേസനായ ലദ്ധോ’’തി.
അസ്സോസും ഖോ ഉപാസകാ തേസം ആജീവകാനം ഇമം കഥാസല്ലാപം. അഥ ഖോ തേ ഉപാസകാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഉപാസകാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇമേ, ഭന്തേ, തിത്ഥിയാ അവണ്ണകാമാ ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണകാമാ ധമ്മസ്സ അവണ്ണകാമാ സങ്ഘസ്സ. സാധു, ഭന്തേ, അയ്യാ തിത്ഥിയാനം സഹത്ഥാ ന ദദേയ്യു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തേ ഉപാസകേ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ തേ ഉപാസകാ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കമിംസു. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ …പേ… സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ, വിനയാനുഗ്ഗഹായ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൭൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അചേലകസ്സ വാ പരിബ്ബാജകസ്സ വാ പരിബ്ബാജികായ വാ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദദേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൨൭൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
അചേലകോ നാമ യോ കോചി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ നഗ്ഗോ.
പരിബ്ബാജകോ നാമ ഭിക്ഖുഞ്ച സാമണേരഞ്ച ഠപേത്വാ യോ കോചി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ.
പരിബ്ബാജികാ നാമ ഭിക്ഖുനിഞ്ച സിക്ഖമാനഞ്ച സാമണേരിഞ്ച ഠപേത്വാ യാ കാചി പരിബ്ബാജികസമാപന്നാ.
ഖാദനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഉദകദന്തപോനം ഠപേത്വാ അവസേസം ഖാദനീയം നാമ.
ഭോജനീയം നാമ പഞ്ച ഭോജനാനി – ഓദനോ, കുമ്മാസോ, സത്തു, മച്ഛോ, മംസം.
ദദേയ്യാതി കായേന വാ കായപടിബദ്ധേന വാ നിസ്സഗ്ഗിയേന വാ ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൨൭൨. തിത്ഥിയേ തിത്ഥിയസഞ്ഞീ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തിത്ഥിയേ വേമതികോ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തിത്ഥിയേ അതിത്ഥിയസഞ്ഞീ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഉദകദന്തപോനം ദേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിത്ഥിയേ തിത്ഥിയസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിത്ഥിയേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിത്ഥിയേ അതിത്ഥിയസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൨൭൩. അനാപത്തി ദാപേതി ന ദേതി, ഉപനിക്ഖിപിത്വാ ദേതി, ബാഹിരാലേപം ദേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
അചേലകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.
൨. ഉയ്യോജനസിക്ഖാപദം
൨൭൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഭാതുനോ സദ്ധിവിഹാരികം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’’തി. തസ്സ അദാപേത്വാ ഉയ്യോജേസി – ‘‘ഗച്ഛാവുസോ, ന മേ തയാ സദ്ധിം കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതി, ഏകകസ്സ മേ കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതീ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഉപകട്ഠേ കാലേ നാസക്ഖി പിണ്ഡായ ചരിതും, പടിക്കമനേപി ഭത്തവിസ്സഗ്ഗം ന സമ്ഭാവേസി, ഛിന്നഭത്തോ അഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഭിക്ഖും – ‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’തി തസ്സ അദാപേത്വാ ഉയ്യോജേസ്സതീ’’തി …പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, ഭിക്ഖും – ‘‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’’തി തസ്സ അദാപേത്വാ ഉയ്യോജേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഭിക്ഖും – ‘‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’’തി തസ്സ അദാപേത്വാ ഉയ്യോജേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൭൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും – ‘‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’തി തസ്സ ദാപേത്വാ വാ അദാപേത്വാ വാ ഉയ്യോജേയ്യ – ‘ഗച്ഛാവുസോ, ന മേ തയാ സദ്ധിം കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതി, ഏകകസ്സ മേ കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതീ’തി, ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞം, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൨൭൬. യോ പനാതി യോ, യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഭിക്ഖുന്തി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും.
ഏഹാവുസോ, ഗാമം വാ നിഗമം വാതി ഗാമോപി നിഗമോപി നഗരമ്പി, ഗാമോ ചേവ നിഗമോ ച.
തസ്സ ദാപേത്വാതി യാഗും വാ ഭത്തം വാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദാപേത്വാ.
അദാപേത്വാതി ന കിഞ്ചി ദാപേത്വാ.
ഉയ്യോജേയ്യാതി മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഹസിതുകാമോ കീളിതുകാമോ രഹോ നിസീദിതുകാമോ അനാചാരം ആചരിതുകാമോ ഏവം വദേതി – ‘‘ഗച്ഛാവുസോ, ന മേ തയാ സദ്ധിം കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതി, ഏകകസ്സ മേ കഥാ വാ നിസജ്ജാ വാ ഫാസു ഹോതീ’’തി ഉയ്യോജേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ദസ്സനൂപചാരം വാ സവനൂപചാരം വാ വിജഹന്തസ്സ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. വിജഹിതേ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞന്തി ന അഞ്ഞോ കോചി പച്ചയോ ഹോതി ഉയ്യോജേതും.
൨൭൭. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഉയ്യോജേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ ഉയ്യോജേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഉയ്യോജേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
കലിസാസനം ആരോപേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നം ഉയ്യോജേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കലിസാസനം ആരോപേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.
൨൭൮. അനാപത്തി ‘‘ഉഭോ ഏകതോ ന യാപേസ്സാമാ’’തി ഉയ്യോജേതി, ‘‘മഹഗ്ഘം ഭണ്ഡം പസ്സിത്വാ ലോഭധമ്മം ഉപ്പാദേസ്സതീ’’തി ഉയ്യോജേതി, ‘‘മാതുഗാമം പസ്സിത്വാ അനഭിരതിം ഉപ്പാദേസ്സതീ’’തി ഉയ്യോജേതി, ‘‘ഗിലാനസ്സ വാ ഓഹിയ്യകസ്സ വാ വിഹാരപാലസ്സ വാ യാഗും വാ ഭത്തം വാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ നീഹരാ’’തി ഉയ്യോജേതി, ന അനാചാരം ആചരിതുകാമോ, സതി കരണീയേ ഉയ്യോജേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ഉയ്യോജനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.
൩. സഭോജനസിക്ഖാപദം
൨൭൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ സഹായകസ്സ ഘരം ഗന്ത്വാ തസ്സ പജാപതിയാ സദ്ധിം സയനിഘരേ [സയനീഘരേ (സ്യാ.)] നിസജ്ജം കപ്പേസി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ യേനായസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ പുരിസോ പജാപതിം ഏതദവോച – ‘‘ദദേഹായ്യസ്സ ഭിക്ഖ’’ന്തി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ഭിക്ഖം അദാസി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭന്തേ, യതോ അയ്യസ്സ ഭിക്ഖാ ദിന്നാ’’തി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ സല്ലക്ഖേത്വാ – ‘‘പരിയുട്ഠിതോ അയം പുരിസോ’’തി, ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ, മാ അഗമിത്ഥാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ സോ പുരിസോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സോ പുരിസോ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭന്തേ, യതോ അയ്യസ്സ ഭിക്ഖാ ദിന്നാ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ സാ ഇത്ഥീ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ, മാ അഗമിത്ഥാ’’തി.
അഥ ഖോ സോ പുരിസോ നിക്ഖമിത്വാ ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേസി – ‘‘അയം, ഭന്തേ, അയ്യോ ഉപനന്ദോ മയ്ഹം പജാപതിയാ സദ്ധിം സയനിഘരേ നിസിന്നോ. സോ മയാ ഉയ്യോജീയമാനോ ന ഇച്ഛതി ഗന്തും. ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൮൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൨൮൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
സഭോജനം നാമ കുലം ഇത്ഥീ ചേവ ഹോതി പുരിസോ ച, ഇത്ഥീ ച പുരിസോ ച ഉഭോ അനിക്ഖന്താ ഹോന്തി, ഉഭോ അവീതരാഗാ.
അനുപഖജ്ജാതി അനുപവിസിത്വാ.
നിസജ്ജം കപ്പേയ്യാതി മഹല്ലകേ ഘരേ പിട്ഠസങ്ഘാടസ്സ [പിട്ഠിസങ്ഘാടസ്സ (സ്യാ.)] ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ നിസീദതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഖുദ്ദകേ ഘരേ പിട്ഠിവംസം അതിക്കമിത്വാ നിസീദതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൨൮൨. സയനിഘരേ സയനിഘരസഞ്ഞീ സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സയനിഘരേ വേമതികോ സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സയനിഘരേ നസയനിഘരസഞ്ഞീ സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
നസയനിഘരേ സയനിഘരസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നസയനിഘരേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നസയനിഘരേ നസയനിഘരസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൨൮൩. അനാപത്തി മഹല്ലകേ ഘരേ പിട്ഠസങ്ഘാടസ്സ ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാ നിസീദതി, ഖുദ്ദകേ ഘരേ പിട്ഠിവംസം അനതിക്കമിത്വാ നിസീദതി, ഭിക്ഖു ദുതിയോ ഹോതി, ഉഭോ നിക്ഖന്താ ഹോന്തി, ഉഭോ വീതരാഗാ, നസയനിഘരേ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
സഭോജനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം തതിയം.
൪. രഹോപടിച്ഛന്നസിക്ഖാപദം
൨൮൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ സഹായകസ്സ ഘരം ഗന്ത്വാ തസ്സ പജാപതിയാ സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേസി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അയ്യോ ഉപനന്ദോ മയ്ഹം പജാപതിയാ സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സതീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ പുരിസസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സതീതി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൮൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൨൮൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ ന പേതീ ന തിരച്ഛാനഗതാ, അന്തമസോ തദഹുജാതാപി ദാരികാ, പഗേവ മഹത്തരീ.
സദ്ധിന്തി ഏകതോ.
[പാചി. ൨൦൦,൨൯൧; പാരാ. ൪൪൫,൪൫൪] രഹോ നാമ ചക്ഖുസ്സ രഹോ സോതസ്സ രഹോ. ചക്ഖുസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി അക്ഖിം വാ നിഖണീയമാനേ ഭമുകം വാ ഉക്ഖിപീയമാനേ സീസം വാ ഉക്ഖിപീയമാനേ പസ്സിതും. സോതസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി പകതികഥാ സോതും.
[പാരാ. ൪൪൫] പടിച്ഛന്നം നാമ ആസനം കുട്ടേന [കുഡ്ഡേന (സീ. സ്യാ.)] വാ കവാടേന വാ കിലഞ്ജേന വാ സാണിപാകാരേന വാ രുക്ഖേന വാ ഥമ്ഭേന വാ കോത്ഥളിയാ [കോട്ഠളിയാ (സീ. സ്യാ.) കോത്ഥളികായ (ക.)] വാ, യേന കേനചി പടിച്ഛന്നം ഹോതി.
നിസജ്ജം കപ്പേയ്യാതി മാതുഗാമേ നിസിന്നേ ഭിക്ഖു ഉപനിസിന്നോ വാ ഹോതി ഉപനിപന്നോ വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭിക്ഖു നിസിന്നേ മാതുഗാമോ ഉപനിസിന്നോ വാ ഹോതി ഉപനിപന്നോ വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉഭോ വാ നിസിന്നാ ഹോന്തി ഉഭോ വാ നിപന്നാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൨൮൭. മാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ വേമതികോ രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
യക്ഖിയാ വാ പേതിയാ വാ പണ്ഡകേന വാ തിരച്ഛാനഗതായ വാ മനുസ്സവിഗ്ഗഹിത്ഥിയാ വാ സദ്ധിം രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൨൮൮. അനാപത്തി യോ കോചി വിഞ്ഞൂ പുരിസോ ദുതിയോ ഹോതി, തിട്ഠതി ന നിസീദതി, അരഹോപേക്ഖോ, അഞ്ഞവിഹിതോ നിസീദതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
രഹോപടിച്ഛന്നസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.
൫. രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം
൨൮൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ സഹായകസ്സ ഘരം ഗന്ത്വാ തസ്സ പജാപതിയാ സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അയ്യോ ഉപനന്ദോ മയ്ഹം പജാപതിയാ സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സതീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ പുരിസസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പാസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൯൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൨൯൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ ന പേതീ ന തിരച്ഛാനഗതാ, വിഞ്ഞൂ പടിബലാ സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതം ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം ആജാനിതും.
സദ്ധിന്തി ഏകതോ.
ഏകോ ഏകായാതി ഭിക്ഖു ചേവ ഹോതി മാതുഗാമോ ച.
[പാചി. ൨൦൦,൨൮൬; പാരാ. ൪൪൫,൪൫൪] രഹോ നാമ ചക്ഖുസ്സ രഹോ, സോതസ്സ രഹോ. ചക്ഖുസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി അക്ഖിം വാ നിഖണീയമാനേ ഭമുകം വാ ഉക്ഖിപീയമാനേ സീസം വാ ഉക്ഖിപീയമാനേ പസ്സിതും. സോതസ്സ രഹോ നാമ ന സക്കാ ഹോതി പകതികഥാ സോതും.
നിസജ്ജം കപ്പേയ്യാതി മാതുഗാമേ നിസിന്നേ ഭിക്ഖു ഉപനിസിന്നോ വാ ഹോതി ഉപനിപന്നോ വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭിക്ഖു നിസിന്നേ മാതുഗാമോ ഉപനിസിന്നോ വാ ഹോതി ഉപനിപന്നോ വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉഭോ വാ നിസിന്നാ ഹോന്തി ഉഭോ വാ നിപന്നാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൨൯൨. മാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ വേമതികോ ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
യക്ഖിയാ വാ പേതിയാ വാ പണ്ഡകേന വാ തിരച്ഛാനഗതമനുസ്സവിഗ്ഗഹിത്ഥിയാ വാ [തിരച്ഛാനഗതായ വാ മനുസ്സവിഗ്ഗഹിത്ഥിയാ വാ (ക.)] സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൨൯൩. അനാപത്തി യോ കോചി വിഞ്ഞൂ പുരിസോ ദുതിയോ ഹോതി, തിട്ഠതി ന നിസീദതി, അരഹോപേക്ഖോ അഞ്ഞവിഹിതോ നിസീദതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.
൬. ചാരിത്തസിക്ഖാപദം
൨൯൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ഉപട്ഠാകകുലം ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഭത്തേന നിമന്തേസി. അഞ്ഞേപി ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന നിമന്തേസി. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ പുരേഭത്തം, കുലാനി പയിരുപാസതി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോചും – ‘‘ദേഥാവുസോ ഭത്ത’’ന്തി. ‘‘ആഗമേഥ, ഭന്തേ, യാവായ്യോ ഉപനന്ദോ ആഗച്ഛതീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ മനുസ്സേ ഏതദവോചും – ‘‘ദേഥാവുസോ, ഭത്തം; പുരേ കാലോ അതിക്കമതീ’’തി. ‘‘യമ്പി മയം, ഭന്തേ, ഭത്തം കരിമ്ഹാ അയ്യസ്സ ഉപനന്ദസ്സ കാരണാ. ആഗമേഥ, ഭന്തേ, യാവായ്യോ ഉപനന്ദോ ആഗച്ഛതീ’’തി.
അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ പുരേഭത്തം കുലാനി പയിരുപാസിത്വാ ദിവാ ആഗച്ഛതി. ഭിക്ഖൂ ന ചിത്തരൂപം ഭുഞ്ജിംസു. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.
൨൯൫. [മഹാവ. ൨൭൭] തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ ഉപനന്ദസ്സ സക്യപുത്തസ്സ ഉപട്ഠാകകുലം സങ്ഘസ്സത്ഥായ ഖാദനീയം പാഹേസി – ‘‘അയ്യസ്സ ഉപനന്ദസ്സ ദസ്സേത്വാ സങ്ഘസ്സ ദാതബ്ബ’’ന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ ഹോതി. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂ പുച്ഛിംസു – ‘‘കഹം, ഭന്തേ, അയ്യോ ഉപനന്ദോ’’തി? ‘‘ഏസാവുസോ, ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ’’തി. ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ഖാദനീയം അയ്യസ്സ ഉപനന്ദസ്സ ദസ്സേത്വാ സങ്ഘസ്സ ദാതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹേത്വാ നിക്ഖിപഥ യാവ ഉപനന്ദോ ആഗച്ഛതീ’’തി.
അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ – ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്തം പുരേഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിതു’’ന്തി പച്ഛാഭത്തം കുലാനി പയിരുപാസിത്വാ ദിവാ പടിക്കമി, ഖാദനീയം ഉസ്സാരിയിത്ഥ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ പച്ഛാഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, പച്ഛാഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, പച്ഛാഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.
൨൯൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചീവരദാനസമയേ കുക്കുച്ചായന്താ കുലാനി ന പയിരുപാസന്തി. ചീവരം പരിത്തം ഉപ്പജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരദാനസമയേ കുലാനി പയിരുപാസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ചീവരദാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.
ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.
൨൯൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചീവരകമ്മം കരോന്തി, അത്ഥോ ച ഹോതി സൂചിയാപി സുത്തേനപി സത്ഥകേനപി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ കുലാനി ന പയിരുപാസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരകാരസമയേ കുലാനി പയിരുപാസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.
ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.
൨൯൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഗിലാനാ ഹോന്തി, അത്ഥോ ച ഹോതി ഭേസജ്ജേഹി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ കുലാനി ന പയിരുപാസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സന്തം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛാ കുലാനി പയിരുപാസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൨൯൯. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ചീവരദാനസമയോ, ചീവരകാരസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.
൩൦൦. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
നിമന്തിതോ നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതോ.
സഭത്തോ നാമ യേന നിമന്തിതോ തേന സഭത്തോ.
സന്തം നാമ ഭിക്ഖും സക്കാ ഹോതി ആപുച്ഛാ പവിസിതും.
അസന്തം നാമ ഭിക്ഖും ന സക്കാ ഹോതി ആപുച്ഛാ പവിസിതും.
പുരേഭത്തം നാമ യേന നിമന്തിതോ തം അഭുത്താവീ.
പച്ഛാഭത്തം നാമ യേന നിമന്തിതോ തം അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി [അരുണുഗ്ഗമനേപി (സീ.)] ഭുത്തം ഹോതി.
കുലം നാമ ചത്താരി കുലാനി – ഖത്തിയകുലം, ബ്രാഹ്മണകുലം, വേസ്സകുലം, സുദ്ദകുലം.
കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യാതി അഞ്ഞസ്സ ഘരൂപചാരം ഓക്കമന്തസ്സ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പഠമം പാദം ഉമ്മാരം അതിക്കാമേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ദുതിയം പാദം അതിക്കാമേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അഞ്ഞത്ര സമയാതി ഠപേത്വാ സമയം.
ചീവരദാനസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ച മാസാ.
ചീവരകാരസമയോ നാമ ചീവരേ കയിരമാനേ.
൩൦൧. നിമന്തിതേ നിമന്തിതസഞ്ഞീ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. നിമന്തിതേ വേമതികോ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. നിമന്തിതേ അനിമന്തിതസഞ്ഞീ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജതി, അഞ്ഞത്ര സമയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അനിമന്തിതേ നിമന്തിതസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനിമന്തിതേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനിമന്തിതേ അനിമന്തിതസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൩൦൨. അനാപത്തി സമയേ, സന്തം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛാ പവിസതി, അസന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പവിസതി, അഞ്ഞസ്സ ഘരേന മഗ്ഗോ ഹോതി, ഘരൂപചാരേന മഗ്ഗോ ഹോതി, അന്തരാരാമം ഗച്ഛതി, ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗച്ഛതി, തിത്ഥിയസേയ്യം ഗച്ഛതി, പടിക്കമനം ഗച്ഛതി, ഭത്തിയഘരം ഗച്ഛതി, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ചാരിത്തസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.
൭. മഹാനാമസിക്ഖാപദം
൩൦൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ ഭേസജ്ജം ഉസ്സന്നം ഹോതി. അഥ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം ചതുമാസം [ചതുമ്മാസം (സീ.) ചാതുമാസം (സ്യാ.)] ഭേസജ്ജേന പവാരേതു’’ന്തി. ‘‘സാധു സാധു, മഹാനാമ! തേന ഹി ത്വം, മഹാനാമ, സങ്ഘം ചതുമാസം ഭേസജ്ജേന പവാരേഹീ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതുമാസം ഭേസജ്ജപ്പച്ചയപവാരണം സാദിതുന്തി.
൩൦൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഹാനാമം സക്കം പരിത്തം ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തി. തഥേവ മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ ഭേസജ്ജം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ദുതിയമ്പി ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം അപരമ്പി ചതുമാസം ഭേസജ്ജേന പവാരേതു’’ന്തി. ‘‘സാധു സാധു, മഹാനാമ! തേന ഹി ത്വം, മഹാനാമ, സങ്ഘം അപരമ്പി ചതുമാസം ഭേസജ്ജേന പവാരേഹീ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുന പവാരണമ്പി സാദിതുന്തി.
൩൦൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഹാനാമം സക്കം പരിത്തംയേവ ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തി. തഥേവ മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ ഭേസജ്ജം ഉസ്സന്നം ഹോതി. തതിയമ്പി ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം യാവജീവം ഭേസജ്ജേന പവാരേതു’’ന്തി. ‘‘സാധു സാധു, മഹാനാമ! തേന ഹി ത്വം, മഹാനാമ, സങ്ഘം യാവജീവം ഭേസജ്ജേന പവാരേഹീ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നാധിവാസേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നിച്ചപവാരണമ്പി സാദിതുന്തി.
തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ഹോന്തി ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ. മഹാനാമോ സക്കോ വത്താ ഹോതി – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ? നനു നാമ പബ്ബജിതേന സുനിവത്ഥേന ഭവിതബ്ബം സുപാരുതേന ആകപ്പസമ്പന്നേനാ’’തി? ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ മഹാനാമേ സക്കേ ഉപനന്ധിംസു. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ മയം ഉപായേന മഹാനാമം സക്കം മങ്കു കരേയ്യാമാ’’തി? അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘മഹാനാമേന ഖോ, ആവുസോ, സക്കേന സങ്ഘോ ഭേസജ്ജേന പവാരിതോ. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, മഹാനാമം സക്കം സപ്പിം വിഞ്ഞാപേമാ’’തി. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ യേന മഹാനാമോ സക്കോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ മഹാനാമം സക്കം ഏതദവോചും – ‘‘ദോണേന, ആവുസോ, സപ്പിനാ അത്ഥോ’’തി. ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഥ. മനുസ്സാ വജം ഗതാ സപ്പിം ആഹരിതും. കാലം ആഹരിസ്സഥാ’’തി [കാലേ ഹരിസ്സഥാതി (സ്യാ.)].
ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ മഹാനാമം സക്കം ഏതദവോചും – ‘‘ദോണേന, ആവുസോ, സപ്പിനാ അത്ഥോ’’തി. ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഥ. മനുസ്സാ വജം ഗതാ സപ്പിം ആഹരിതും. കാലം ആഹരിസ്സഥാ’’തി. ‘‘കിം പന തയാ, ആവുസോ, അദാതുകാമേന പവാരിതേന, യം ത്വം പവാരേത്വാ ന ദേസീ’’തി! അഥ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഥാ’തി വുച്ചമാനാ നാഗമേസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ മഹാനാമേന സക്കേന – ‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഥാ’തി വുച്ചമാനാ നാഗമേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, മഹാനാമേന സക്കേന – ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഥാ’’തി വുച്ചമാനാ നാഗമേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, മഹാനാമേന സക്കേന – ‘‘അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ ആഗമേഥാ’’തി വുച്ചമാനാ നാഗമേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൩൦൬. ‘‘അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ചതുമാസപ്പച്ചയപവാരണാ സാദിതബ്ബാ, അഞ്ഞത്ര പുനപവാരണായ, അഞ്ഞത്ര നിച്ചപവാരണായ; തതോ ചേ ഉത്തരി സാദിയേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൩൦൭. അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ചതുമാസപ്പച്ചയപവാരണാ സാദിതബ്ബാതി ഗിലാനപ്പച്ചയപവാരണാ സാദിതബ്ബാ.
പുനപവാരണാപി സാദിതബ്ബാതി യദാ ഗിലാനോ ഭവിസ്സാമി തദാ വിഞ്ഞാപേസ്സാമീതി.
നിച്ചപവാരണാപി സാദിതബ്ബാതി യദാ ഗിലാനോ ഭവിസ്സാമി തദാ വിഞ്ഞാപേസ്സാമീതി.
തതോ ചേ ഉത്തരി സാദിയേയ്യാതി അത്ഥി പവാരണാ ഭേസജ്ജപരിയന്താ ന രത്തിപരിയന്താ, അത്ഥി പവാരണാ രത്തിപരിയന്താ ന ഭേസജ്ജപരിയന്താ, അത്ഥി പവാരണാ ഭേസജ്ജപരിയന്താ ച രത്തിപരിയന്താ ച, അത്ഥി പവാരണാ നേവ ഭേസജ്ജപരിയന്താ ന രത്തിപരിയന്താ.
ഭേസജ്ജപരിയന്താ നാമ ഭേസജ്ജാനി പരിഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തി – ‘‘ഏത്തകേഹി ഭേസജ്ജേഹി പവാരേമീ’’തി. രത്തിപരിയന്താ നാമ രത്തിയോ പരിഗ്ഗഹിതായോ ഹോന്തി – ‘‘ഏത്തകാസു രത്തീസു പവാരേമീ’’തി. ഭേസജ്ജപരിയന്താ ച രത്തിപരിയന്താ ച നാമ ഭേസജ്ജാനി ച പരിഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തി രത്തിയോ ച പരിഗ്ഗഹിതായോ ഹോന്തി – ‘‘ഏത്തകേഹി ഭേസജ്ജേഹി ഏത്തകാസു രത്തീസു പവാരേമീ’’തി. നേവ ഭേസജ്ജപരിയന്താ ന രത്തിപരിയന്താ നാമ ഭേസജ്ജാനി ച അപരിഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തി രത്തിയോ ച അപരിഗ്ഗഹിതായോ ഹോന്തി.
൩൦൮. ഭേസജ്ജപരിയന്തേ – യേഹി ഭേസജ്ജേഹി പവാരിതോ ഹോതി താനി ഭേസജ്ജാനി ഠപേത്വാ അഞ്ഞാനി ഭേസജ്ജാനി വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. രത്തിപരിയന്തേ – യാസു രത്തീസു പവാരിതോ ഹോതി, താ രത്തിയോ ഠപേത്വാ അഞ്ഞാസു രത്തീസു വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭേസജ്ജപരിയന്തേ ച രത്തിപരിയന്തേ ച – യേഹി ഭേസജ്ജേഹി പവാരിതോ ഹോതി, താനി ഭേസജ്ജാനി ഠപേത്വാ യാസു രത്തീസു പവാരിതോ ഹോതി, താ രത്തിയോ ഠപേത്വാ അഞ്ഞാനി ഭേസജ്ജാനി അഞ്ഞാസു രത്തീസു വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. നേവ ഭേസജ്ജപരിയന്തേ ന രത്തിപരിയന്തേ, അനാപത്തി.
൩൦൯. ന ഭേസജ്ജേന കരണീയേന [കരണീയേ (സീ. സ്യാ.)] ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അഞ്ഞേന ഭേസജ്ജേന കരണീയേന അഞ്ഞം ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തതുത്തരി തതുത്തരിസഞ്ഞീ ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തതുത്തരി വേമതികോ ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തതുത്തരി നതതുത്തരിസഞ്ഞീ ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
നതതുത്തരി തതുത്തരിസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നതതുത്തരി വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നതതുത്തരി നതതുത്തരിസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൩൧൦. അനാപത്തി യേഹി ഭേസജ്ജേഹി പവാരിതോ ഹോതി താനി ഭേസജ്ജാനി വിഞ്ഞാപേതി, യാസു രത്തീസു പവാരിതോ ഹോതി താസു രത്തീസു വിഞ്ഞാപേതി, ‘‘ഇമേഹി തയാ ഭേസജ്ജേഹി പവാരിതാമ്ഹ, അമ്ഹാകഞ്ച ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച ഭേസജ്ജേന അത്ഥോ’’തി ആചിക്ഖിത്വാ വിഞ്ഞാപേതി, ‘‘യാസു തയാ രത്തീസു പവാരിതാമ്ഹ തായോ ച രത്തിയോ വീതിവത്താ അമ്ഹാകഞ്ച ഭേസജ്ജേന അത്ഥോ’’തി ആചിക്ഖിത്വാ വിഞ്ഞാപേതി, ഞാതകാനം പവാരിതാനം, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
മഹാനാമസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം സത്തമം.
൮. ഉയ്യുത്തസേനാസിക്ഖാപദം
൩൧൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ പസേനദി കോസലോ സേനായ അബ്ഭുയ്യാതോ ഹോതി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ അഗമംസു. അദ്ദസാ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തേ. ദിസ്വാന പക്കോസാപേത്വാ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, ആഗതത്ഥാ’’തി? ‘‘മഹാരാജാനം മയം ദട്ഠുകാമാ’’ [മഹാരാജ മഹാരാജാനം മയം ദട്ഠുകാമാ (ക.)] തി. ‘‘കിം, ഭന്തേ, മം ദിട്ഠേന യുദ്ധാഭിനന്ദിനം [യുദ്ധാഭിനന്ദിനാ (ക.)]; നനു ഭഗവാ പസ്സിതബ്ബോ’’തി? മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ആഗച്ഛിസ്സന്തി! അമ്ഹാകമ്പി അലാഭാ, അമ്ഹാകമ്പി ദുല്ലദ്ധം, യേ മയം ആജീവസ്സ ഹേതു പുത്തദാരസ്സ കാരണാ സേനായ ആഗച്ഛാമാ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.
൩൧൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ മാതുലോ സേനായ ഗിലാനോ ഹോതി. സോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘അഹഞ്ഹി സേനായ ഗിലാനോ. ആഗച്ഛതു ഭദന്തോ. ഇച്ഛാമി ഭദന്തസ്സ ആഗത’’ന്തി. അഥ ഖോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം – ‘ന ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗന്തബ്ബ’ന്തി. അയഞ്ച മേ മാതുലോ സേനായ ഗിലാനോ. കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തഥാരൂപപ്പച്ചയാ സേനായ ഗന്തും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൩൧൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൩൧൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.
ഉയ്യുത്താ നാമ സേനാ ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ നിവിട്ഠാ വാ ഹോതി പയാതാ വാ.
സേനാ നാമ ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ. ദ്വാദസപുരിസോ ഹത്ഥീ, തിപുരിസോ അസ്സോ, ചതുപുരിസോ രഥോ, ചത്താരോ പുരിസാ സരഹത്ഥാ പത്തി. ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ പസ്സതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ദസ്സനൂപചാരം വിജഹിത്വാ പുനപ്പുനം പസ്സതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാതി ഠപേത്വാ തഥാരൂപപ്പച്ചയം.
൩൧൫. ഉയ്യുത്തേ ഉയ്യുത്തസഞ്ഞീ ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉയ്യുത്തേ വേമതികോ ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉയ്യുത്തേ അനുയ്യുത്തസഞ്ഞീ ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഏകമേകം ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ പസ്സതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ദസ്സനൂപചാരം വിജഹിത്വാ പുനപ്പുനം പസ്സതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുയ്യുത്തേ ഉയ്യുത്തസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുയ്യുത്തേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുയ്യുത്തേ അനുയ്യുത്തസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൩൧൬. അനാപത്തി ആരാമേ ഠിതോ പസ്സതി, ഭിക്ഖുസ്സ ഠിതോകാസം വാ നിസിന്നോകാസം വാ നിപന്നോകാസം വാ ആഗച്ഛതി, പടിപഥം ഗച്ഛന്തോ പസ്സതി, തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
ഉയ്യുത്തസേനാസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.
൯. സേനാവാസസിക്ഖാപദം
൩൧൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സതി കരണീയേ സേനം ഗന്ത്വാ അതിരേകതിരത്തം സേനായ വസന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ സേനായ വസിസ്സന്തി! അമ്ഹാകമ്പി അലാഭാ, അമ്ഹാകമ്പി ദുല്ലദ്ധം, യേ മയം ആജീവസ്സ ഹേതു പുത്തദാരസ്സ കാരണാ സേനായ പടിവസാമാ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അതിരേകതിരത്തം സേനായ വസിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അതിരേകതിരത്തം സേനായ വസഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, അതിരേകതിരത്തം സേനായ വസിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൩൧൮. ‘‘സിയാ ച തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോചിദേവ പച്ചയോ സേനം ഗമനായ, ദിരത്തതിരത്തം തേന ഭിക്ഖുനാ സേനായ വസിതബ്ബം. തതോ ചേ ഉത്തരിം വസേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൩൧൯. സിയാ ച തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോചിദേവ പച്ചയോ സേനം ഗമനായാതി സിയാ പച്ചയോ സിയാ കരണീയം.
ദിരത്തതിരത്തം തേന ഭിക്ഖുനാ സേനായ വസിതബ്ബന്തി ദ്വേതിസ്സോ രത്തിയോ വസിതബ്ബം.
തതോ ചേ ഉത്തരി വസേയ്യാതി ചതുത്ഥേ ദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ സേനായ വസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
൩൨൦. അതിരേകതിരത്തേ അതിരേകസഞ്ഞീ സേനായ വസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകതിരത്തേ വേമതികോ സേനായ വസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകതിരത്തേ ഊനകസഞ്ഞീ സേനായ വസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.
ഊനകതിരത്തേ അതിരേകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകതിരത്തേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകതിരത്തേ ഊനകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.
൩൨൧. അനാപത്തി ദ്വേതിസ്സോ രത്തിയോ വസതി, ഊനകദ്വേതിസ്സോ രത്തിയോ വസതി, ദ്വേ രത്തിയോ വസിത്വാ തതിയായ രത്തിയാ പുരാരുണാ നിക്ഖമിത്വാ പുന വസതി, ഗിലാനോ വസതി, ഗിലാനസ്സ കരണീയേന വസതി, സേനാ വാ പടിസേനായ രുദ്ധാ ഹോതി, കേനചി പലിബുദ്ധോ ഹോതി, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.
സേനാവാസസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം നവമം.
൧൦. ഉയ്യോധികസിക്ഖാപദം
൩൨൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദിരത്തതിരത്തം സേനായ വസമാനാ ഉയ്യോധികമ്പി ബലഗ്ഗമ്പി സേനാബ്യൂഹമ്പി അനീകദസ്സനമ്പി ഗച്ഛന്തി. അഞ്ഞതരോപി ഛബ്ബഗ്ഗിയോ ഭിക്ഖു ഉയ്യോധികം ഗന്ത്വാ കണ്ഡേന പടിവിദ്ധോ ഹോതി. മനുസ്സാ തം ഭിക്ഖും ഉപ്പണ്ഡേസും – ‘‘കച്ചി, ഭന്തേ, സുയുദ്ധം അഹോസി, കതി തേ ലക്ഖാനി ലദ്ധാനീ’’തി? സോ ഭിക്ഖു തേഹി മനുസ്സേഹി ഉപ്പണ്ഡീയമാനോ മങ്കു അഹോസി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഉയ്യോധികം ദസ്സനായ ആഗച്ഛിസ്സന്തി! അമ്ഹാകമ്പി അലാഭാ, അമ്ഹാകമ്പി ദുല്ലദ്ധം, യേ മയം ആജീവസ്സ ഹേതു പുത്തദാരസ്സ കാരണാ ഉയ്യോധികം ആഗച്ഛാമാ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യോധികം ദസ്സനായ ഗച്ഛിസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉയ്യോധികം ദസ്സനായ ഗച്ഛഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഉയ്യോധികം ദസ്സനായ ഗച്ഛിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –
൩൨൩. ‘‘ദിരത്തതിരത്തം ചേ ഭിക്ഖു സേനായ വസമാനോ ഉയ്യോധികം വാ ബലഗ്ഗം വാ സേനാബ്യൂഹം വാ അനീകദസ്സനം വാ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.
൩൨൪. ദിരത്തതിരത്തം ചേ ഭിക്ഖു സേനായ വസമാനോതി ദ്വേതിസ്സോ രത്തിയോ വസമാനോ.
ഉയ്യോധികം നാമ യത്ഥ സമ്പഹാരോ ദിസ്സതി.
ബലഗ്ഗം നാമ ഏത്തകാ ഹത്ഥീ, ഏത്തകാ അസ്സാ, ഏത്തകാ രഥാ, ഏത്തകാ പത്തീ.
സേനാബ്യൂഹം നാമ ഇതോ ഹത്ഥീ ഹോന്തു, ഇതോ അസ്സാ ഹോന്തു, ഇതോ രഥാ ഹോന്തു, ഇതോ പത്തികാ ഹോന്തു.
അനീകം നാമ ഹത്ഥാനീകം, അസ്സാനീകം, രഥാനീകം, പത്താനീകം. തയോ ഹത്ഥീ പച്ഛിമം ഹത്ഥാനീകം, തയോ അസ്സാ പച്ഛിമം അസ്സാനീകം, തയോ രഥാ പച്ഛിമം രഥാനീകം, ചത്താരോ പുരിസാ സരഹത്ഥാ പത്തീ പച്ഛിമം പത്താനീകം. ദസ്സനായ ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യത്ഥ ഠിതോ പസ്സതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ദസ്സനൂപചാരം വിജഹിത്വാ പുനപ്പുനം പസ്സതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.