൬. സുരാപാനവഗ്ഗോ

൧. സുരാപാനസിക്ഖാപദം

൩൨൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ചേതിയേസു ചാരികം ചരമാനോ യേന ഭദ്ദവതികാ തേന പായാസി. അദ്ദസംസു ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അമ്ബതിത്ഥം അഗമാസി. അമ്ബതിത്ഥേ, ഭന്തേ, ജടിലസ്സ അസ്സമേ നാഗോ പടിവസതി ഇദ്ധിമാ ആസിവിസോ [ആസീവിസോ (സീ. സ്യാ.)] ഘോരവിസോ. സോ ഭഗവന്തം മാ വിഹേഠേസീ’’തി. ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അമ്ബതിത്ഥം അഗമാസി. അമ്ബതിത്ഥേ, ഭന്തേ, ജടിലസ്സ അസ്സമേ നാഗോ പടിവസതി ഇദ്ധിമാ ആസിവിസോ ഘോരവിസോ. സോ ഭഗവന്തം മാ വിഹേഠേസീ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന ഭദ്ദവതികാ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ ഭദ്ദവതികായം വിഹരതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ യേന അമ്ബതിത്ഥസ്സ [അമ്ബതിത്ഥകസ്സ (സീ.), അമ്ബതിത്ഥം (സ്യാ.)] ജടിലസ്സ അസ്സമോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ അഗ്യാഗാരം പവിസിത്വാ തിണസന്ഥാരകം പഞ്ഞപേത്വാ നിസീദി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. അദ്ദസാ ഖോ സോ നാഗോ ആയസ്മന്തം സാഗതം പവിട്ഠം. ദിസ്വാന ദുമ്മനോ [ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ (സീ. സ്യാ.)] പധൂപായി [പധൂപാസി (സ്യാ. ക.)]. ആയസ്മാപി സാഗതോ പധൂപായി [പധൂപാസി (സ്യാ. ക.)]. അഥ ഖോ സോ നാഗോ മക്ഖം അസഹമാനോ പജ്ജലി. ആയസ്മാപി സാഗതോ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ പജ്ജലി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ തസ്സ നാഗസ്സ തേജസാ തേജം പരിയാദിയിത്വാ യേന ഭദ്ദവതികാ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭദ്ദവതികായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന കോസമ്ബീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അസ്സോസും ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ – ‘‘അയ്യോ കിര സാഗതോ അമ്ബതിത്ഥികേന നാഗേന സദ്ധിം സങ്ഗാമേസീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന കോസമ്ബീ തദവസരി. അഥ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ഭഗവതോ പച്ചുഗ്ഗമനം കരിത്വാ യേനായസ്മാ സാഗതോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ആയസ്മന്തം സാഗതം ഏതദവോചും – ‘‘കിം, ഭന്തേ, അയ്യാനം ദുല്ലഭഞ്ച മനാപഞ്ച, കിം പടിയാദേമാ’’തി? ഏവം വുത്തേ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കോസമ്ബികേ ഉപാസകേ ഏതദവോചും – ‘‘അത്ഥാവുസോ, കാപോതികാ നാമ പസന്നാ ഭിക്ഖൂനം ദുല്ലഭാ ച മനാപാ ച, തം പടിയാദേഥാ’’തി. അഥ ഖോ കോസമ്ബികാ ഉപാസകാ ഘരേ ഘരേ കാപോതികം പസന്നം പടിയാദേത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം പിണ്ഡായ പവിട്ഠം ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം സാഗതം ഏതദവോചും – ‘‘പിവതു, ഭന്തേ, അയ്യോ സാഗതോ കാപോതികം പസന്നം, പിവതു, ഭന്തേ, അയ്യോ സാഗതോ കാപോതികം പസന്ന’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ ഘരേ ഘരേ കാപോതികം പസന്നം പിവിത്വാ നഗരമ്ഹാ നിക്ഖമന്തോ നഗരദ്വാരേ പരിപതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം നഗരമ്ഹാ നിക്ഖമന്തോ അദ്ദസ ആയസ്മന്തം സാഗതം നഗരദ്വാരേ പരിപതന്തം. ദിസ്വാന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭിക്ഖവേ, സാഗത’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുണിത്വാ ആയസ്മന്തം സാഗതം ആരാമം നേത്വാ യേന ഭഗവാ തേന സീസം കത്വാ നിപാതേസും. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാഗതോ പരിവത്തിത്വാ യേന ഭഗവാ തേന പാദേ കരിത്വാ സേയ്യം കപ്പേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘നനു, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ സാഗതോ തഥാഗതേ സഗാരവോ അഹോസി സപ്പതിസ്സോ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ ഏതരഹി തഥാഗതേ സഗാരവോ സപ്പതിസ്സോ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനു, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ അമ്ബതിത്ഥികേന നാഗേന [ഡേഡ്ഡുഭേനാപി (സീ. സ്യാ.)] സദ്ധിം സങ്ഗാമേസീ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ ഏതരഹി പഹോതി നാഗേന സദ്ധിം സങ്ഗാമേതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘അപി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തം പാതബ്ബം യം പിവിത്വാ വിസഞ്ഞീ അസ്സാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘അനനുച്ഛവികം, ഭിക്ഖവേ, സാഗതസ്സ അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, സാഗതോ മജ്ജം പിവിസ്സതി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൨൭. ‘‘സുരാമേരയപാനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൨൮. സുരാ നാമ പിട്ഠസുരാ പൂവസുരാ ഓദനസുരാ കിണ്ണപക്ഖിത്താ സമ്ഭാരസംയുത്താ.

മേരയോ നാമ പുപ്ഫാസവോ ഫലാസവോ മധ്വാസവോ ഗുളാസവോ സമ്ഭാരസംയുത്തോ.

പിവേയ്യാതി അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

മജ്ജേ മജ്ജസഞ്ഞീ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മജ്ജേ വേമതികോ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മജ്ജേ അമജ്ജസഞ്ഞീ പിവതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അമജ്ജേ മജ്ജസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമജ്ജേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമജ്ജേ അമജ്ജസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൨൯. അനാപത്തി അമജ്ജഞ്ച ഹോതി മജ്ജവണ്ണം മജ്ജഗന്ധം മജ്ജരസം തം പിവതി, സൂപസമ്പാകേ, മംസസമ്പാകേ, തേലസമ്പാകേ, ആമലകഫാണിതേ, അമജ്ജം അരിട്ഠം പിവതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

സുരാപാനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.

൨. അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദം

൩൩൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയം ഭിക്ഖും അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേസും. സോ ഭിക്ഖു ഉത്തന്തോ അനസ്സാസകോ കാലമകാസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖും അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൩൧. ‘‘അങ്ഗുലിപതോദകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൩൨. അങ്ഗുലിപതോദകോ നാമ [അങ്ഗുലിപതോദകോ നാമ അങ്ഗുലിയാപി തുദന്തി (സ്യാ.)] ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഹസാധിപ്പായോ [ഹസ്സാധിപ്പായോ (സീ. സ്യാ.)] കായേന കായം ആമസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

കായേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കായപടിബദ്ധേന കായം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കായപടിബദ്ധേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന കായം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൩൩൩. അനുപസമ്പന്നം കായേന കായം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കായേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കായപടിബദ്ധേന കായം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കായപടിബദ്ധേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന കായം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന കായപടിബദ്ധം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയം ആമസതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൩൩൪. അനാപത്തി ന ഹസാധിപ്പായോ, സതി കരണീയേ ആമസതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.

൩. ഹസധമ്മസിക്ഖാപദം

൩൩൫. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അചിരവതിയാ നദിയാ ഉദകേ കീളന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ പസേനദി കോസലോ മല്ലികായ ദേവിയാ സദ്ധിം ഉപരിപാസാദവരഗതോ ഹോതി. അദ്ദസാ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അചിരവതിയാ നദിയാ ഉദകേ കീളന്തേ. ദിസ്വാന മല്ലികം ദേവിം ഏതദവോച – ‘‘ഏതേ തേ, മല്ലികേ, അരഹന്തോ ഉദകേ കീളന്തീ’’തി. ‘‘നിസ്സംസയം ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവതാ സിക്ഖാപദം അപഞ്ഞത്തം. തേ വാ ഭിക്ഖൂ അപ്പകതഞ്ഞുനോ’’തി. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ അഹം ഉപായേന ഭഗവതോ ച ന ആരോചേയ്യം, ഭഗവാ ച ജാനേയ്യ ഇമേ ഭിക്ഖൂ ഉദകേ കീളിതാ’’തി? അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ പക്കോസാപേത്വാ മഹന്തം ഗുളപിണ്ഡം അദാസി – ‘‘ഇമം, ഭന്തേ, ഗുളപിണ്ഡം ഭഗവതോ ദേഥാ’’തി. സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ തം ഗുളപിണ്ഡം ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇമം, ഭന്തേ, ഗുളപിണ്ഡം രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവതോ ദേതീ’’തി. ‘‘കഹം പന തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, രാജാ അദ്ദസാ’’തി. ‘‘അചിരവതിയാ നദിയാ, ഭഗവാ, ഉദകേ കീളന്തേ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഉദകേ കീളിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൩൬. ‘‘ഉദകേ ഹസധമ്മേ [ഹസ്സധമ്മേ (സീ. സ്യാ.)] പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൩൭. ഉദകേ ഹസധമ്മോ നാമ ഉപരിഗോപ്ഫകേ ഉദകേ ഹസാധിപ്പായോ നിമുജ്ജതി വാ ഉമ്മുജ്ജതി വാ പലവതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൩൩൮. ഉദകേ ഹസധമ്മേ ഹസധമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉദകേ ഹസധമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉദകേ ഹസധമ്മേ അഹസധമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഹേട്ഠാഗോപ്ഫകേ ഉദകേ കീളതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉദകേ നാവായ കീളതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഹത്ഥേന വാ പാദേന വാ കട്ഠേന വാ കഠലായ വാ ഉദകം പഹരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഭാജനഗതം ഉദകം വാ കഞ്ജികം വാ ഖീരം വാ തക്കം വാ രജനം വാ പസ്സാവം വാ ചിക്ഖല്ലം വാ കീളതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

ഉദകേ അഹസധമ്മേ ഹസധമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉദകേ അഹസധമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉദകേ അഹസധമ്മേ അഹസധമ്മസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൩൯. അനാപത്തി ന ഹസാധിപ്പായോ, സതി കരണീയേ ഉദകം ഓതരിത്വാ നിമുജ്ജതി വാ ഉമ്മുജ്ജതി വാ പലവതി വാ, പാരം ഗച്ഛന്തോ നിമുജ്ജതി വാ ഉമ്മുജ്ജതി വാ പലവതി വാ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഹസധമ്മസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം തതിയം.

൪. അനാദരിയസിക്ഖാപദം

൩൪൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഛന്നോ അനാചാരം ആചരതി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘മാവുസോ ഛന്ന, ഏവരൂപം അകാസി. നേതം കപ്പതീ’’തി. സോ അനാദരിയം പടിച്ച കരോതിയേവ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഛന്നോ അനാദരിയം കരിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഛന്ന, അനാദരിയം കരോസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, അനാദരിയം കരിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൪൧. ‘‘അനാദരിയേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൪൨. അനാദരിയം നാമ ദ്വേ അനാദരിയാനി – പുഗ്ഗലാനാദരിയഞ്ച ധമ്മാനാദരിയഞ്ച.

പുഗ്ഗലാനാദരിയം നാമ ഉപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ – ‘‘അയം ഉക്ഖിത്തകോ വാ വമ്ഭിതോ വാ ഗരഹിതോ വാ, ഇമസ്സ വചനം അകതം ഭവിസ്സതീ’’തി അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ധമ്മാനാദരിയം നാമ ഉപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ ‘‘കഥായം നസ്സേയ്യ വാ വിനസ്സേയ്യ വാ അന്തരധായേയ്യ വാ’’, തം വാ ന സിക്ഖിതുകാമോ അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൩൪൩. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അപഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ – ‘‘ഇദം ന സല്ലേഖായ ന ധുതത്ഥായ ന പാസാദികതായ ന അപചയായ ന വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തതീ’’തി അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വാ അപഞ്ഞത്തേന വാ വുച്ചമാനോ – ‘‘ഇദം ന സല്ലേഖായ ന ധുതത്ഥായ ന പാസാദികതായ ന അപചയായ ന വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തതീ’’തി അനാദരിയം കരോതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൩൪൪. അനാപത്തി – ‘‘ഏവം അമ്ഹാകം ആചരിയാനം ഉഗ്ഗഹോ പരിപുച്ഛാ’’തി ഭണതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

അനാദരിയസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.

൫. ഭിംസാപനസിക്ഖാപദം

൩൪൫. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ഭിംസാപേന്തി. തേ ഭിംസാപീയമാനാ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അമ്ഹേ ഭിംസാപേന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ഭിംസാപേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും ഭിംസാപേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖും ഭിംസാപേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൪൬. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും ഭിംസാപേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൪൭. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭിക്ഖുന്തി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും.

ഭിംസാപേയ്യാതി ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഭിംസാപേതുകാമോ രൂപം വാ സദ്ദം വാ ഗന്ധം വാ രസം വാ ഫോട്ഠബ്ബം വാ ഉപസംഹരതി. ഭായേയ്യ വാ സോ ന വാ ഭായേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ചോരകന്താരം വാ വാളകന്താരം വാ പിസാചകന്താരം വാ ആചിക്ഖതി. ഭായേയ്യ വാ സോ ന വാ ഭായേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൩൪൮. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഭിംസാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ ഭിംസാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ‘ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ ഭിംസാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അനുപസമ്പന്നം ഭിംസാപേതുകാമോ രൂപം വാ സദ്ദം വാ ഗന്ധം വാ രസം വാ ഫോട്ഠബ്ബം വാ ഉപസംഹരതി. ഭായേയ്യ വാ സോ ന വാ ഭായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ചോരകന്താരം വാ വാളകന്താരം വാ പിസാചകന്താരം വാ ആചിക്ഖതി. ഭായേയ്യ വാ സോ ന വാ ഭായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൩൪൯. അനാപത്തി ന ഭിംസാപേതുകാമോ രൂപം വാ സദ്ദം വാ ഗന്ധം വാ രസം വാ ഫോട്ഠബ്ബം വാ ഉപസംഹരതി, ചോരകന്താരം വാ വാളകന്താരം വാ പിസാചകന്താരം വാ ആചിക്ഖതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഭിംസാപനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.

൬. ജോതികസിക്ഖാപദം

൩൫൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ഭഗ്ഗേസു വിഹരതി സുംസുമാരഗിരേ [സുംസുമാരഗിരേ (സീ. സ്യാ.) സംസുമാരഗിരേ (ക.)] ഭേസകളാവനേ മിഗദായേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഹേമന്തികേ കാലേ അഞ്ഞതരം മഹന്തം സുസിരകട്ഠം ജോതിം സമാദഹിത്വാ വിസിബ്ബേസും. തസ്മിഞ്ച സുസിരേ കണ്ഹസപ്പോ അഗ്ഗിനാ സന്തത്തോ നിക്ഖമിത്വാ ഭിക്ഖൂ പരിപാതേസി. ഭിക്ഖൂ തഹം തഹം ഉപധാവിംസു. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ ജോതിം സമാദഹിത്വാ വിസിബ്ബേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ജോതിം സമാദഹിത്വാ വിസിബ്ബേന്തീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ ജോതിം സമാദഹിത്വാ വിസിബ്ബേസ്സന്തി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹേയ്യ വാ സമാദഹാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൫൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഗിലാനാ ഹോന്തി. ഗിലാനപുച്ഛകാ ഭിക്ഖൂ ഗിലാനേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘കച്ചാവുസോ, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയ’’ന്തി? ‘‘പുബ്ബേ മയം, ആവുസോ, ജോതിം സമാദഹിത്വാ വിസിബ്ബേമ; തേന നോ ഫാസു ഹോതി. ഇദാനി പന ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്താ ന വിസിബ്ബേമ, തേന നോ ന ഫാസു ഹോതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ജോതിം സമാദഹിത്വാ വാ സമാദഹാപേത്വാ വാ വിസിബ്ബേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അഗിലാനോ വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹേയ്യ വാ സമാദഹാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൫൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പദീപേപി ജോതികേപി ജന്താഘരേപി കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തഥാരൂപപ്പച്ചയാ ജോതിം സമാദഹിതും സമാദഹാപേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൫൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അഗിലാനോ വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹേയ്യ വാ സമാദഹാപേയ്യ വാ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൫൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

അഗിലാനോ നാമ യസ്സ വിനാ അഗ്ഗിനാ ഫാസു ഹോതി.

ഗിലാനോ നാമ യസ്സ വിനാ അഗ്ഗിനാ ന ഫാസു ഹോതി.

വിസിബ്ബനാപേക്ഖോതി തപ്പിതുകാമോ.

ജോതി നാമ അഗ്ഗി വുച്ചതി.

സമാദഹേയ്യാതി സയം സമാദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

സമാദഹാപേയ്യാതി അഞ്ഞം ആണാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സകിം ആണത്തോ ബഹുകമ്പി സമാദഹതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അഞ്ഞത്ര തഥാ രൂപപ്പച്ചയാതി ഠപേത്വാ തഥാരൂപപ്പച്ചയം.

൩൫൫. അഗിലാനോ അഗിലാനസഞ്ഞീ വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹതി വാ സമാദഹാപേതി വാ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അഗിലാനോ വേമതികോ വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹതി വാ സമാദഹാപേതി വാ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അഗിലാനോ ഗിലാനസഞ്ഞീ വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ ജോതിം സമാദഹതി വാ സമാദഹാപേതി വാ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

പടിലാതം ഉക്ഖിപതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഗിലാനോ അഗിലാനസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഗിലാനോ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഗിലാനോ ഗിലാനസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൫൬. അനാപത്തി ഗിലാനസ്സ, അഞ്ഞേന കതം വിസിബ്ബേതി, വീതച്ചിതങ്ഗാരം വിസിബ്ബേതി, പദീപേ ജോതികേ ജന്താഘരേ തഥാരൂപപ്പച്ചയാ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ജോതികസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.

൭. നഹാനസിക്ഖാപദം

൩൫൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ തപോദേ നഹായന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന [അഥ ഖോ (സീ. സ്യാ.)] രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ‘‘സീസം നഹായിസ്സാമീ’’തി തപോദം ഗന്ത്വാ – ‘‘യാവായ്യാ നഹായന്തീ’’തി ഏകമന്തം പടിമാനേസി. ഭിക്ഖൂ യാവ സമന്ധകാരാ നഹായിംസു. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ വികാലേ സീസം നഹായിത്വാ, നഗരദ്വാരേ ഥകിതേ ബഹിനഗരേ വസിത്വാ, കാലസ്സേവ അസമ്ഭിന്നേന വിലേപനേന യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ ത്വം, മഹാരാജ, കാലസ്സേവ ആഗതോ അസമ്ഭിന്നേന വിലേപനേനാ’’തി? അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ രാജാനമ്പി പസ്സിത്വാ ന മത്തം ജാനിത്വാ നഹായന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ രാജാനമ്പി പസ്സിത്വാ ന മത്തം ജാനിത്വാ നഹായിസ്സന്തി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൫൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഉണ്ഹസമയേ പരിളാഹസമയേ കുക്കുച്ചായന്താ ന നഹായന്തി, സേദഗതേന ഗത്തേന സയന്തി. ചീവരമ്പി സേനാസനമ്പി ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉണ്ഹസമയേ പരിളാഹസമയേ ഓരേനദ്ധമാസം നഹായിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി [ഗിമ്ഹാനം (ഇതിപി)] വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ പരിളാഹസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൫൯. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഗിലാനാ ഹോന്തി. ഗിലാനപുച്ഛകാ ഭിക്ഖൂ ഗിലാനേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘കച്ചാവുസോ, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയ’’ന്തി? ‘‘പുബ്ബേ മയം, ആവുസോ, ഓരേനദ്ധമാസം നഹായാമ, തേന നോ ഫാസു ഹോതി; ഇദാനി പന ‘‘ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി കുക്കുച്ചായന്താ ന നഹായാമ, തേന നോ ന ഫാസു ഹോതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഓരേനദ്ധമാസം നഹായിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി [ഗിമ്ഹാനം (ഇതിപി)] വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ, പരിളാഹസമയോ, ഗിലാനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൬൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം കത്വാ കുക്കുച്ചായന്താ ന നഹായന്തി. തേ സേദഗതേന ഗത്തേന സയന്തി. ചീവരമ്പി സേനാസനമ്പി ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മസമയേ ഓരേനദ്ധമാസം നഹായിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ, പരിളാഹസമയോ, ഗിലാനസമയോ, കമ്മസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൬൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അദ്ധാനം ഗന്ത്വാ കുക്കുച്ചായന്താ ന നഹായന്തി. തേ സേദഗതേന ഗത്തേന സയന്തി. ചീവരമ്പി സേനാസനമ്പി ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനഗമനസമയേ ഓരേനദ്ധമാസം നഹായിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ, പരിളാഹസമയോ, ഗിലാനസമയോ, കമ്മസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൩൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ചീവരകമ്മം കരോന്താ സരജേന വാതേന ഓകിണ്ണാ ഹോന്തി. ദേവോ ച ഥോകം ഥോകം ഫുസായതി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന നഹായന്തി, കിലിന്നേന ഗത്തേന സയന്തി. ചീവരമ്പി സേനാസനമ്പി ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വാതവുട്ഠിസമയേ ഓരേനദ്ധമാസം നഹായിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൬൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓരേനദ്ധമാസം നഹായേയ്യ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, പാചിത്തിയം. തത്ഥായം സമയോ. ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ, പരിളാഹസമയോ, ഗിലാനസമയോ, കമ്മസമയോ, അദ്ധാനഗമനസമയോ, വാതവുട്ഠിസമയോ – അയം തത്ഥ സമയോ’’തി.

൩൬൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഓരേനദ്ധമാസന്തി ഊനകദ്ധമാസം.

നഹായേയ്യാതി ചുണ്ണേന വാ മത്തികായ വാ നഹായതി, പയോഗേ പയോഗേ ദുക്കടം. നഹാനപരിയോസാനേ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അഞ്ഞത്ര സമയാതി ഠപേത്വാ സമയം.

ഉണ്ഹസമയോ നാമ ദിയഡ്ഢോ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനം. പരിളാഹസമയോ നാമ വസ്സാനസ്സ പഠമോ മാസോ ‘‘ഇച്ചേതേ അഡ്ഢതേയ്യമാസാ ഉണ്ഹസമയോ പരിളാഹസമയോ’’തി നഹായിതബ്ബം.

ഗിലാനസമയോ നാമ യസ്സ വിനാ നഹാനേന ന ഫാസു ഹോതി. ഗിലാനസമയോതി നഹായിതബ്ബം.

കമ്മസമയോ നാമ അന്തമസോ പരിവേണമ്പി സമ്മട്ഠം ഹോതി. ‘‘കമ്മസമയോ’’തി നഹായിതബ്ബം.

അദ്ധാനഗമനസമയോ നാമ ‘‘അദ്ധയോജനം ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി നഹായിതബ്ബം, ഗച്ഛന്തേന നഹായിതബ്ബം, ഗതേന നഹായിതബ്ബം.

വാതവുട്ഠിസമയോ നാമ ഭിക്ഖൂ സരജേന വാതേന ഓകിണ്ണാ ഹോന്തി, ദ്വേ വാ തീണി വാ ഉദകഫുസിതാനി കായേ പതിതാനി ഹോന്തി. ‘‘വാതവുട്ഠിസമയോ’’തി നഹായിതബ്ബം.

൩൬൫. ഊനകദ്ധമാസേ ഊനകസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, നഹായതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഊനകദ്ധമാസേ വേമതികോ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, നഹായതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഊനകദ്ധമാസേ അതിരേകസഞ്ഞീ, അഞ്ഞത്ര സമയാ, നഹായതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അതിരേകദ്ധമാസേ ഊനകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിരേകദ്ധമാസേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അതിരേകദ്ധമാസേ അതിരേകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൬൬. അനാപത്തി സമയേ, അദ്ധമാസം നഹായതി, അതിരേകദ്ധമാസം നഹായതി, പാരം ഗച്ഛന്തോ നഹായതി, സബ്ബപച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

നഹാനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം സത്തമം.

൮. ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദം

൩൬൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ച പരിബ്ബാജകാ ച സാകേതാ സാവത്ഥിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. അന്തരാമഗ്ഗേ ചോരാ നിക്ഖമിത്വാ തേ അച്ഛിന്ദിംസു. സാവത്ഥിയാ രാജഭടാ നിക്ഖമിത്വാ തേ ചോരേ സഭണ്ഡേ ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസും – ‘‘ആഗച്ഛന്തു, ഭദന്താ, സകം സകം ചീവരം സഞ്ജാനിത്വാ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി. ഭിക്ഖൂ ന സഞ്ജാനന്തി. തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ അത്തനോ അത്തനോ ചീവരം ന സഞ്ജാനിസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂനം തദനുച്ഛവികം തദനുലോമികം ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസ്സാമി ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ…പേ… സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ, വിനയാനുഗ്ഗഹായ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൬൮. ‘‘നവം പന ഭിക്ഖുനാ ചീവരലാഭേന തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാനം അഞ്ഞതരം ദുബ്ബണ്ണകരണം ആദാതബ്ബം – നീലം വാ കദ്ദമം വാ കാളസാമം വാ. അനാദാ ചേ ഭിക്ഖു തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാനം അഞ്ഞതരം ദുബ്ബണ്ണകരണം നവം ചീവരം പരിഭുഞ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൬൯. നവം നാമ അകതകപ്പം വുച്ചതി.

ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം.

തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാനം അഞ്ഞതരം ദുബ്ബണ്ണകരണം ആദാതബ്ബന്തി അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി ആദാതബ്ബം.

നീലം നാമ ദ്വേ നീലാനി – കംസനീലം, പലാസനീലം.

കദ്ദമോ നാമ ഓദകോ വുച്ചതി.

കാളസാമം നാമ യംകിഞ്ചി കാളസാമകം [കാളകം (സീ. സ്യാ.)].

അനാദാ ചേ ഭിക്ഖു തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാനം അഞ്ഞതരം ദുബ്ബണ്ണകരണന്തി അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനപി അനാദിയിത്വാ തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാനം അഞ്ഞതരം ദുബ്ബണ്ണകരണം നവം ചീവരം പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൩൭൦. അനാദിന്നേ അനാദിന്നസഞ്ഞീ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനാദിന്നേ വേമതികോ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനാദിന്നേ ആദിന്നസഞ്ഞീ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ആദിന്നേ അനാദിന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ആദിന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ആദിന്നേ ആദിന്നസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൭൧. അനാപത്തിആദിയിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, കപ്പോ നട്ഠോ ഹോതി, കപ്പകതോകാസോ ജിണ്ണോ ഹോതി, കപ്പകതേന അകപ്പകതം സംസിബ്ബിതം ഹോതി, അഗ്ഗളേ അനുവാതേ പരിഭണ്ഡേ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.

൯. വികപ്പനസിക്ഖാപദം

൩൭൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഭാതുനോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ഭിക്ഖുനോ സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം [അപച്ചുദ്ധാരകം (സീ. സ്യാ.)] പരിഭുഞ്ജതി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി – ‘‘അയം, ആവുസോ, ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ മയ്ഹം ചീവരം സാമം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം പരിഭുഞ്ജതീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഭിക്ഖുസ്സ സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം പരിഭുഞ്ജിസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, ഭിക്ഖുസ്സ സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം പരിഭുഞ്ജസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഭിക്ഖുസ്സ സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം പരിഭുഞ്ജിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൭൩. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ സിക്ഖമാനായ വാ സാമണേരസ്സ വാ സാമണേരിയാ വാ സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപ്പച്ചുദ്ധാരണം [അപച്ചുദ്ധാരകം (സീ. സ്യാ.)] പരിഭുഞ്ജേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൭൪. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭിക്ഖുസ്സാതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.

ഭിക്ഖുനീ നാമ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നാ.

സിക്ഖമാനാ നാമ ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു സിക്ഖിതസിക്ഖാ.

സാമണേരോ നാമ ദസസിക്ഖാപദികോ.

സാമണേരീ നാമ ദസസിക്ഖാപദികാ.

സാമന്തി സയം വികപ്പേത്വാ.

ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം.

വികപ്പനാ നാമ ദ്വേ വികപ്പനാ – സമ്മുഖാവികപ്പനാ ച പരമ്മുഖാവികപ്പനാ ച.

സമ്മുഖാവികപ്പനാ നാമ ‘‘ഇമം ചീവരം തുയ്ഹം വികപ്പേമി ഇത്ഥന്നാമസ്സ വാ’’തി.

പരമ്മുഖാവികപ്പനാ നാമ ‘‘ഇമം ചീവരം വികപ്പനത്ഥായ തുയ്ഹം ദമ്മീ’’തി. തേന വത്തബ്ബോ – ‘‘കോ തേ മിത്തോ വാ സന്ദിട്ഠോ വാ’’തി? ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ച ഇത്ഥന്നാമോ ചാ’’തി. തേന വത്തബ്ബോ – ‘‘അഹം തേസം ദമ്മി, തേസം സന്തകം പരിഭുഞ്ജ വാ വിസ്സജ്ജേഹി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോഹീ’’തി.

അപ്പച്ചുദ്ധാരണം നാമ തസ്സ വാ അദിന്നം, തസ്സ വാ അവിസ്സസന്തോ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൩൭൫. അപ്പച്ചുദ്ധാരണേ അപ്പച്ചുദ്ധാരണസഞ്ഞീ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അപ്പച്ചുദ്ധാരണേ വേമതികോ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അപ്പച്ചുദ്ധാരണേ അപ്പച്ചുദ്ധാരണസഞ്ഞീ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അധിട്ഠേതി വാ വിസ്സജ്ജേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പച്ചുദ്ധാരണേ അപ്പച്ചുദ്ധാരണസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പച്ചുദ്ധാരണേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പച്ചുദ്ധാരണേ പച്ചുദ്ധാരണസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൩൭൬. അനാപത്തി സോ വാ ദേതി, തസ്സ വാ വിസ്സസന്തോ പരിഭുഞ്ജതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

വികപ്പനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം നവമം.

൧൦. ചീവരഅപനിധാനസിക്ഖാപദം

൩൭൭. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അസന്നിഹിതപരിക്ഖാരാ ഹോന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം പത്തമ്പി ചീവരമ്പി അപനിധേന്തി. സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ദേഥാവുസോ, അമ്ഹാകം പത്തമ്പി ചീവരമ്പീ’’തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഹസന്തി, തേ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അമ്ഹാകം പത്തമ്പി ചീവരമ്പി അപനിധേന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം പത്തമ്പി ചീവരമ്പി അപനിധേസ്സന്തീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പത്തമ്പി ചീവരമ്പി അപനിധേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖൂനം പത്തമ്പി ചീവരമ്പി അപനിധേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൭൮. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ പത്തം വാ ചീവരം വാ നിസീദനം വാ സൂചിഘരം വാ കായബന്ധനം വാ അപനിധേയ്യ വാ അപനിധാപേയ്യ വാ, അന്തമസോ ഹസാപേക്ഖോപി, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൭൯. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭിക്ഖുസ്സാതി അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.

പത്തോ നാമ ദ്വേ പത്താ – അയോപത്തോ, മത്തികാപത്തോ.

ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം, വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം.

നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതി.

സൂചിഘരം നാമ സസൂചികം വാ അസൂചികം വാ.

കായബന്ധനം നാമ ദ്വേ കായബന്ധനാനി – പട്ടികാ, സൂകരന്തകം.

അപനിധേയ്യ വാതി സയം അപനിധേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അപനിധാപേയ്യ വാതി അഞ്ഞം ആണാപേസി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അപനിധാപേയ്യ വാ തി അയ്യം ആണാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സകിം ആണത്തോ ബഹുകമ്പി അപനിധേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അന്തമസോ ഹസാപേക്ഖോപീതി കീളാധിപ്പായോ.