൧. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദം

൮൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആളവകാ ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം കരോന്താ രുക്ഖം ഛിന്ദന്തിപി ഛേദാപേന്തിപി. അഞ്ഞതരോപി ആളവകോ ഭിക്ഖു രുക്ഖം ഛിന്ദതി. തസ്മിം രുക്ഖേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘മാ, ഭന്തേ, അത്തനോ ഭവനം കത്തുകാമോ മയ്ഹം ഭവനം ഛിന്ദീ’’തി. സോ ഭിക്ഖു അനാദിയന്തോ ഛിന്ദി യേവ, തസ്സാ ച ദേവതായ ദാരകസ്സ ബാഹും ആകോടേസി. അഥ ഖോ തസ്സാ ദേവതായ ഏതദഹോസി – ‘‘യംന്നൂനാഹം ഇമം ഭിക്ഖും ഇധേവ ജീവിതാ വോരോപേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ തസ്സാ ദേവതായ ഏതദഹോസി – ‘‘ന ഖോ മേതം പതിരൂപം യാഹം ഇമം ഭിക്ഖും ഇധേവ ജീവിതാ വോരോപേയ്യം. യന്നൂനാഹം ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സാ ദേവതാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘സാധു സാധു ദേവതേ! സാധു ഖോ ത്വം, ദേവതേ, തം ഭിക്ഖും ജീവിതാ ന വോരോപേസി. സചജ്ജ ത്വം, ദേവതേ, തം ഭിക്ഖും ജീവിതാ വോരോപേയ്യാസി, ബഹുഞ്ച ത്വം, ദേവതേ, അപുഞ്ഞം പസവേയ്യാസി. ഗച്ഛ ത്വം, ദേവതേ, അമുകസ്മിം ഓകാസേ രുക്ഖോ വിവിത്തോ തസ്മിം ഉപഗച്ഛാ’’തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സന്തിപി ഛേദാപേസ്സന്തിപി ഏകിന്ദ്രിയം സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജീവം വിഹേഠേസ്സന്തീ’’തി!

അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആളവകാ ഭിക്ഖൂ രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സന്തിപി ഛേദാപേസ്സന്തിപീ’’തി…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖം ഛിന്ദഥാപി ഛേദാപേഥാപീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സഥാപി, ഛേദാപേസ്സഥാപി! ജീവസഞ്ഞിനോ ഹി, മോഘപുരിസാ, മനുസ്സാ രുക്ഖസ്മിം, നേതം മോഘപുരിസാ അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൯൦. ‘‘ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൯൧. ഭൂതഗാമോ നാമ പഞ്ച ബീജജാതാനി – മൂലബീജം, ഖന്ധബീജം, ഫളുബീജം, അഗ്ഗബീജം, ബീജബീജമേവ [ബീജബീജഞ്ചേവ (ഇതിപി)] പഞ്ചമം.

മൂലബീജം നാമ – ഹലിദ്ദി, സിങ്ഗിവേരം, വചാ, വചത്തം, അതിവിസാ, കടുകരോഹിണീ, ഉസീരം, ഭദ്ദമൂത്തകം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി മൂലേ ജായന്തി, മൂലേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം മൂലബീജം നാമ.

ഖന്ധബീജം നാമ – അസ്സത്ഥോ, നിഗ്രോധോ, പിലക്ഖോ, ഉദുമ്ബരോ, കച്ഛകോ, കപിത്ഥനോ, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ഖന്ധേ ജായന്തി, ഖന്ധേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ഖന്ധബീജം നാമ.

ഫളുബീജം നാമ – ഉച്ഛു, വേളു, നളോ, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി പബ്ബേ ജായന്തി, പബ്ബേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ഫളുബീജം നാമ.

അഗ്ഗബീജം നാമ – അജ്ജുകം, ഫണിജ്ജകം, ഹിരിവേരം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി അഗ്ഗേ ജായന്തി, അഗ്ഗേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം അഗ്ഗബീജം നാമ.

ബീജബീജം നാമ – പുബ്ബണ്ണം, അപരണ്ണം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ബീജേ ജായന്തി, ബീജേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ബീജബീജം നാമ.

൯൨. ബീജേ ബീജസഞ്ഞീ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ബീജേ വേമതികോ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ബീജേ അബീജസഞ്ഞീ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, അനാപത്തി. അബീജേ ബീജസഞ്ഞീ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അബീജേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അബീജേ അബീജസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൯൩. അനാപത്തി – ‘‘ഇമം ജാന, ഇമം ദേഹി, ഇമം ആഹര, ഇമിനാ അത്ഥോ, ഇമം കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഭണതി, അസഞ്ചിച്ച, അസ്സതിയാ, അജാനന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.