൨. ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ

൧. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദം

൮൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആളവകാ ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം കരോന്താ രുക്ഖം ഛിന്ദന്തിപി ഛേദാപേന്തിപി. അഞ്ഞതരോപി ആളവകോ ഭിക്ഖു രുക്ഖം ഛിന്ദതി. തസ്മിം രുക്ഖേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘മാ, ഭന്തേ, അത്തനോ ഭവനം കത്തുകാമോ മയ്ഹം ഭവനം ഛിന്ദീ’’തി. സോ ഭിക്ഖു അനാദിയന്തോ ഛിന്ദി യേവ, തസ്സാ ച ദേവതായ ദാരകസ്സ ബാഹും ആകോടേസി. അഥ ഖോ തസ്സാ ദേവതായ ഏതദഹോസി – ‘‘യംന്നൂനാഹം ഇമം ഭിക്ഖും ഇധേവ ജീവിതാ വോരോപേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ തസ്സാ ദേവതായ ഏതദഹോസി – ‘‘ന ഖോ മേതം പതിരൂപം യാഹം ഇമം ഭിക്ഖും ഇധേവ ജീവിതാ വോരോപേയ്യം. യന്നൂനാഹം ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സാ ദേവതാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘സാധു സാധു ദേവതേ! സാധു ഖോ ത്വം, ദേവതേ, തം ഭിക്ഖും ജീവിതാ ന വോരോപേസി. സചജ്ജ ത്വം, ദേവതേ, തം ഭിക്ഖും ജീവിതാ വോരോപേയ്യാസി, ബഹുഞ്ച ത്വം, ദേവതേ, അപുഞ്ഞം പസവേയ്യാസി. ഗച്ഛ ത്വം, ദേവതേ, അമുകസ്മിം ഓകാസേ രുക്ഖോ വിവിത്തോ തസ്മിം ഉപഗച്ഛാ’’തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സന്തിപി ഛേദാപേസ്സന്തിപി ഏകിന്ദ്രിയം സമണാ സക്യപുത്തിയാ ജീവം വിഹേഠേസ്സന്തീ’’തി!

അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആളവകാ ഭിക്ഖൂ രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സന്തിപി ഛേദാപേസ്സന്തിപീ’’തി…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖം ഛിന്ദഥാപി ഛേദാപേഥാപീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, രുക്ഖം ഛിന്ദിസ്സഥാപി, ഛേദാപേസ്സഥാപി! ജീവസഞ്ഞിനോ ഹി, മോഘപുരിസാ, മനുസ്സാ രുക്ഖസ്മിം, നേതം മോഘപുരിസാ അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൯൦. ‘‘ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൯൧. ഭൂതഗാമോ നാമ പഞ്ച ബീജജാതാനി – മൂലബീജം, ഖന്ധബീജം, ഫളുബീജം, അഗ്ഗബീജം, ബീജബീജമേവ [ബീജബീജഞ്ചേവ (ഇതിപി)] പഞ്ചമം.

മൂലബീജം നാമ – ഹലിദ്ദി, സിങ്ഗിവേരം, വചാ, വചത്തം, അതിവിസാ, കടുകരോഹിണീ, ഉസീരം, ഭദ്ദമൂത്തകം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി മൂലേ ജായന്തി, മൂലേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം മൂലബീജം നാമ.

ഖന്ധബീജം നാമ – അസ്സത്ഥോ, നിഗ്രോധോ, പിലക്ഖോ, ഉദുമ്ബരോ, കച്ഛകോ, കപിത്ഥനോ, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ഖന്ധേ ജായന്തി, ഖന്ധേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ഖന്ധബീജം നാമ.

ഫളുബീജം നാമ – ഉച്ഛു, വേളു, നളോ, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി പബ്ബേ ജായന്തി, പബ്ബേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ഫളുബീജം നാമ.

അഗ്ഗബീജം നാമ – അജ്ജുകം, ഫണിജ്ജകം, ഹിരിവേരം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി അഗ്ഗേ ജായന്തി, അഗ്ഗേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം അഗ്ഗബീജം നാമ.

ബീജബീജം നാമ – പുബ്ബണ്ണം, അപരണ്ണം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ബീജേ ജായന്തി, ബീജേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ബീജബീജം നാമ.

൯൨. ബീജേ ബീജസഞ്ഞീ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ബീജേ വേമതികോ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ബീജേ അബീജസഞ്ഞീ ഛിന്ദതി വാ ഛേദാപേതി വാ, ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാ, പചതി വാ പചാപേതി വാ, അനാപത്തി. അബീജേ ബീജസഞ്ഞീ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അബീജേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അബീജേ അബീജസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൯൩. അനാപത്തി – ‘‘ഇമം ജാന, ഇമം ദേഹി, ഇമം ആഹര, ഇമിനാ അത്ഥോ, ഇമം കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഭണതി, അസഞ്ചിച്ച, അസ്സതിയാ, അജാനന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.

൨. അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദം

൯൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഛന്നോ അനാചാരം ആചരിത്വാ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി – ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി? യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഛന്നോ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സതി – കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഛന്ന, സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരസി – കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സസി – കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാതി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകം രോപേതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, രോപേതബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൯൫. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഛന്നോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകം രോപേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഛന്നോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി. സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകം രോപേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകസ്സ രോപനാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘രോപിതം സങ്ഘേന ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ഛന്നം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ദുബ്ഭരതായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘അഞ്ഞവാദകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൯൬. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഛന്നോ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ ‘‘അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരന്തോ – ‘‘ആപത്തിം ആപജ്ജിസ്സാമീ’’തി തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഛന്നോ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേസ്സതീ’’തി…പേ… സച്ചം കിര ത്വം, ഛന്ന, സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേസീതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹേസകം രോപേതു. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, രോപേതബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൯൭. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഛന്നോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹേസകം രോപേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഛന്നോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി. സങ്ഘോ ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹേസകം രോപേതി. യസ്സായസ്മാതോ ഖമതി ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹേസകസ്സ രോപനാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘രോപിതം സങ്ഘേന ഛന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിഹേസകം. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ഛന്നം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ദുബ്ഭരതായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൯൮. ‘‘അഞ്ഞവാദകേ വിഹേസകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൯൯. അഞ്ഞവാദകോ നാമ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി – ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി. ഏസോ അഞ്ഞവാദകോ നാമ.

വിഹേസകോ നാമ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി. ഏസോ വിഹേസകോ നാമ.

൧൦൦. ആരോപിതേ അഞ്ഞവാദകേ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി – ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ആരോപിതേ വിഹേസകേ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. രോപിതേ അഞ്ഞവാദകേ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി – ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കഥം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. രോപിതേ വിഹേസകേ സങ്ഘമജ്ഝേ വത്ഥുസ്മിം വാ ആപത്തിയാ വാ അനുയുഞ്ജീയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ തം ന ഉഗ്ഘാടേതുകാമോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൦൧. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ അഞ്ഞവാദകേ വിഹേസകേ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ അഞ്ഞവാദകേ വിഹേസകേ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ അഞ്ഞവാദകേ വിഹേസകേ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൧൦൨. അനാപത്തി അജാനന്തോ പുച്ഛതി, ഗിലാനോ വാ ന കഥേതി; ‘‘സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം വാ കലഹോ വാ വിഗ്ഗഹോ വാ വിവാദോ വാ ഭവിസ്സതീ’’തി ന കഥേതി; ‘‘സങ്ഘഭേദോ വാ സങ്ഘരാജി വാ ഭവിസ്സതീ’’തി ന കഥേതി; ‘‘അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ നകമ്മാരഹസ്സ വാ കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി ന കഥേതി; ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.

൩. ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദം

൧൦൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സങ്ഘസ്സ സേനാസനഞ്ച പഞ്ഞപേതി ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസതി. തേന ഖോ പന സമയേന മേത്തിയഭൂമജകാ [മേത്തിയഭൂമ്മജകാ (സീ. സ്യാ.)] ഭിക്ഖൂ നവകാ ചേവ ഹോന്തി അപ്പപുഞ്ഞാ ച. യാനി സങ്ഘസ്സ ലാമകാനി സേനാസനാനി താനി തേസം പാപുണന്തി ലാമകാനി ച ഭത്താനി. തേ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേന്തി – ‘‘ഛന്ദായ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സേനാസനം പഞ്ഞപേതി, ഛന്ദായ ച ഭത്താനി ഉദ്ദിസതീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേസ്സന്തീ’’തി…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേഥാ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝാപേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

‘‘ഉജ്ഝാപനകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൧൦൪. തേന ഖോ പന സമയേന മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘ഭഗവതാ ഉജ്ഝാപനകം പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി, ‘‘ഏത്താവതാ ഭിക്ഖൂ സോസ്സന്തീ’’തി [വിഹേസിസ്സന്തീതി (ഇതിപി)] ഭിക്ഖൂനം സാമന്താ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഖിയ്യന്തി – ‘‘ഛന്ദായ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ സേനാസനം പഞ്ഞപേതി, ഛന്ദായ ച ഭത്താനി ഉദ്ദിസതീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഖിയ്യിസ്സന്തീ’’തി…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഖിയ്യഥാ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഖിയ്യിസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൦൫. ‘‘ഉജ്ഝാപനകേ ഖിയ്യനകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൦൬. ഉജ്ഝാപനകം നാമ ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മതം സേനാസനപഞ്ഞാപകം വാ ഭത്തുദ്ദേസകം വാ യാഗുഭാജകം വാ ഫലഭാജകം വാ ഖജ്ജഭാജകം വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം വാ അവണ്ണം കത്തുകാമോ, അയസം കത്തുകാമോ, മങ്കുകത്തുകാമോ, ഉപസമ്പന്നം ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഉജ്ഝാപനകേ ഖിയ്യനകേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ വേമതികോ ഉജ്ഝാപനകേ ഖിയ്യനകേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ഉജ്ഝാപനകേ ഖിയ്യനകേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അനുപസമ്പന്നം ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന അസമ്മതം സേനാസനപഞ്ഞാപകം വാ ഭത്തുദ്ദേസകം വാ യാഗുഭാജകം വാ ഫലഭാജകം വാ ഖജ്ജഭാജകം വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം വാ അവണ്ണം കത്തുകാമോ, അയസം കത്തുകാമോ, മങ്കുകത്തുകാമോ, ഉപസമ്പന്നം വാ അനുപസമ്പന്നം വാ ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മതം വാ അസമ്മതം വാ സേനാസനപഞ്ഞാപകം വാ ഭത്തുദ്ദേസകം വാ യാഗുഭാജകം വാ ഫലഭാജകം വാ ഖജ്ജഭാജകം വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം വാ അവണ്ണം കത്തുകാമോ, അയസം കത്തുകാമോ, മങ്കുകത്തുകാമോ, ഉപസമ്പന്നം വാ അനുപസമ്പന്നം വാ ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അധമ്മകമ്മേ അധമ്മകമ്മസഞ്ഞീ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൧൦൭. അനാപത്തി പകതിയാ ഛന്ദാ ദോസാ മോഹാ ഭയാ കരോന്തം ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം തതിയം.

൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദം

൧൦൮. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഹേമന്തികേ കാലേ അജ്ഝോകാസേ സേനാസനം പഞ്ഞപേത്വാ കായം ഓതാപേന്താ കാലേ ആരോചിതേ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിംസു ന ഉദ്ധരാപേസും, അനാപുച്ഛാ പക്കമിംസു. സേനാസനം ഓവട്ഠം ഹോതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥം ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ സേനാസനം പഞ്ഞപേത്വാ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിസ്സന്തി ന ഉദ്ധരാപേസ്സന്തി, അനാപുച്ഛാ പക്കമിസ്സന്തി, സേനാസനം ഓവട്ഠ’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തേ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൦൯. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ ഭിസിം വാ കോച്ഛം വാ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതി.

൧൧൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ വസിത്വാ കാലസ്സേവ സേനാസനം അഭിഹരന്തി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ കാലസ്സേവ സേനാസനം അഭിഹരന്തേ. ദിസ്വാന ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠ മാസേ അവസ്സികസങ്കേതേ [വസിതും അവസ്സികസംകേതേ (ഇതിപി)] മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ യത്ഥ കാകാ വാ കുലലാ വാ ന ഊഹദന്തി തത്ഥ സേനാസനം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി.

൧൧൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

സങ്ഘികം നാമ സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി പരിച്ചത്തം.

മഞ്ചോ നാമ ചത്താരോ മഞ്ചാ – മസാരകോ, ബുന്ദികാബദ്ധോ, കുളീരപാദകോ, ആഹച്ചപാദകോ.

പീഠം നാമ ചത്താരി പീഠാനി – മസാരകം, ബുന്ദികാബദ്ധം, കുളീരപാദകം, ആഹച്ചപാദകം.

ഭിസി നാമ പഞ്ച ഭിസിയോ – ഉണ്ണഭിസി, ചോളഭിതി, വാകഭിസി, തിണഭിസി, പണ്ണഭിസി.

കോച്ഛം നാമ – വാകമയം വാ ഉസീരമയം വാ മുഞ്ജമയം വാ പബ്ബജമയം [ബബ്ബജമയം (സീ.)] വാ അന്തോ സംവേഠേത്വാ ബദ്ധം ഹോതി.

സന്ഥരിത്വാതി സയം സന്ഥരിത്വാ.

സന്ഥരാപേത്വാതി അഞ്ഞം സന്ഥരാപേത്വാ. അനുപസമ്പന്നം സന്ഥരാപേതി, തസ്സ പലിബോധോ. ഉപസമ്പന്നം സന്ഥരാപേതി, സന്ഥാരകസ്സ [സന്ഥതസ്സ (ഇതിപി)] പലിബോധോ.

തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യാതി ന സയം ഉദ്ധരേയ്യ.

ന ഉദ്ധരാപേയ്യാതി ന അഞ്ഞം ഉദ്ധരാപേയ്യ.

അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാതി ഭിക്ഖും വാ സാമണേരം വാ ആരാമികം വാ അനാപുച്ഛാ മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൧൨. സങ്ഘികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ വേമതികോ…പേ… സങ്ഘികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ചിമിലികം വാ ഉത്തരത്ഥരണം വാ ഭൂമത്ഥരണം വാ തട്ടികം വാ ചമ്മഖണ്ഡം വാ പാദപുഞ്ഛനിം വാ ഫലകപീഠം വാ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലികേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ അനാപത്തി.

൧൧൩. അനാപത്തി ഉദ്ധരിത്വാ ഗച്ഛതി, ഉദ്ധരാപേത്വാ ഗച്ഛതി, ആപുച്ഛം ഗച്ഛതി, ഓതാപേന്തോ ഗച്ഛതി, കേനചി പലിബുദ്ധം ഹോതി, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദം

൧൧൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സഹായകാ ഹോന്തി. തേ വസന്താപി ഏകതോവ വസന്തി, പക്കമന്താപി ഏകതോവ പക്കമന്തി. തേ അഞ്ഞതരസ്മിം സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിംസു ന ഉദ്ധരാപേസും, അനാപുച്ഛാ പക്കമിംസു. സേനാസനം ഉപചികാഹി ഖായിതം ഹോതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിസ്സന്തി ന ഉദ്ധരാപേസ്സന്തി, അനാപുച്ഛാ പക്കമിസ്സന്തി, സേനാസനം ഉപചികാഹി ഖായിത’’ന്തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിംസു ന ഉദ്ധരാപേസും, അനാപുച്ഛാ പക്കമിംസു, സേനാസനം ഉപചികാഹി ഖായിത’’ന്തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ തം പക്കമന്താ നേവ ഉദ്ധരിസ്സന്തി ന ഉദ്ധരാപേസ്സന്തി, അനാപുച്ഛാ പക്കമിസ്സന്തി, സേനാസനം ഉപചികാഹി ഖായിതം! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൧൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൧൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

സങ്ഘികോ നാമ വിഹാരോ സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ ഹോതി പരിച്ചത്തോ.

സേയ്യം നാമ ഭിസി, ചിമിലികാ ഉത്തരത്ഥരണം, ഭൂമത്ഥരണം, തട്ടികാ, ചമ്മഖണ്ഡോ, നിസീദനം, പച്ചത്ഥരണം, തിണസന്ഥാരോ, പണ്ണസന്ഥാരോ.

സന്ഥരിത്വാതി സയം സന്ഥരിത്വാ.

സന്ഥരാപേത്വാതി അഞ്ഞം സന്ഥരാപേത്വാ.

തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യാതി ന സയം ഉദ്ധരേയ്യ.

ന ഉദ്ധരാപേയ്യാതി ന അഞ്ഞം ഉദ്ധരാപേയ്യ.

അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാതി ഭിക്ഖും വാ സാമണേരം വാ ആരാമികം വാ അനാപുച്ഛാ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ പരിക്ഖേപം അതിക്കമന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ വേമതികോ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൧൭. വിഹാരസ്സ ഉപചാരേ വാ ഉപട്ഠാനസാലായം വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. മഞ്ചം വാ പീഠം വാ വിഹാരേ വാ വിഹാരസ്സൂപചാരേ വാ ഉപട്ഠാനസാലായം വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

പുഗ്ഗലികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലികേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ അനാപത്തി.

൧൧൮. അനാപത്തി ഉദ്ധരിത്വാ ഗച്ഛതി, ഉദ്ധരാപേത്വാ ഗച്ഛതി, ആപുച്ഛം ഗച്ഛതി, കേനചി പലിബുദ്ധം ഹോതി, സാപേക്ഖോ ഗന്ത്വാ തത്ഥ ഠിതോ ആപുച്ഛതി, കേനചി പലിബുദ്ധോ ഹോതി, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.

൬. അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദം

൧൧൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വരസേയ്യായോ പലിബുന്ധേന്തി, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വുട്ഠാപേന്തി [ഏത്ഥ തേ ഇതി കമ്മപദം ഊനം വിയ ദിസ്സതി]. അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ മയം ഉപായേന ഇധേവ വസ്സം വസേയ്യാമാ’’തി? അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേന്തി – യസ്സ സമ്ബാധോ ഭവിസ്സതി സോ പക്കമിസ്സതീതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും …പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേഥാ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൨൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികേ വിഹാരേ ജാനം പുബ്ബുപഗതം ഭിക്ഖും അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേയ്യ – യസ്സ സമ്ബാധോ ഭവിസ്സതി സോ പക്കമിസ്സതീ’തി, ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞം, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൨൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം ൨.൦൨൫൧ അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

സങ്ഘികോ നാമ വിഹാരോ സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ ഹോതി പരിച്ചത്തോ.

ജാനാതി നാമ വുഡ്ഢോതി ജാനാതി, ഗിലാനോതി ജാനാതി, സങ്ഘേന ദിന്നോതി ജാനാതി.

അനുപഖജ്ജാതി അനുപവിസിത്വാ.

സേയ്യം കപ്പേയ്യാതി മഞ്ചസ്സ വാ പീഠസ്സ വാ പവിസന്തസ്സ വാ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ ഉപചാരേ സേയ്യം സന്ഥരതി വാ സന്ഥരാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അഭിനിസീദതി വാ അഭിനിപജ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞന്തി ന അഞ്ഞോ കോചി പച്ചയോ ഹോതി അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേതും.

൧൨൨. സങ്ഘികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ വേമതികോ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

മഞ്ചസ്സ വാ പീഠസ്സ വാ പവിസന്തസ്സ വാ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ ഉപചാരം ഠപേത്വാ സേയ്യം സന്ഥരതി വാ സന്ഥരാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അഭിനിസീദതി വാ അഭിനിപജ്ജതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. വിഹാരസ്സ ഉപചാരേ വാ ഉപട്ഠാനസാലായം വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ അജ്ഝോകാസേ വാ സേയ്യം സന്ഥരതി വാ സന്ഥരാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അഭിനിസീദതി വാ അഭിനിപ്പജ്ജതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലികേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ അനാപത്തി.

൧൨൩. അനാപത്തി ഗിലാനോ പവിസതി, സീതേന വാ ഉണ്ഹേന വാ പീളിതോ പവിസതി, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.

൭. നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദം

൧൨൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞതരം പച്ചന്തിമം മഹാവിഹാരം പടിസങ്ഖരോന്തി – ‘‘ഇധ മയം വസ്സം വസിസ്സാമാ’’തി. അദ്ദസംസു ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ വിഹാരം പടിസങ്ഖരോന്തേ. ദിസ്വാന ഏവമാഹംസു – ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, സത്തരസവഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വിഹാരം പടിസങ്ഖരോന്തി. ഹന്ദ നേ വുട്ഠാപേസ്സാമാ’’തി! ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ആഗമേഥാവുസോ, യാവ പടിസങ്ഖരോന്തി; പടിസങ്ഖതേ വുട്ഠാപേസ്സാമാ’’തി.

അഥ ഖോ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഉട്ഠേഥാവുസോ, അമ്ഹാകം വിഹാരോ പാപുണാതീ’’തി. ‘‘നനു, ആവുസോ, പടികച്ചേവ [പടിഗച്ചേവ (സീ.)] ആചിക്ഖിതബ്ബം, മയഞ്ചഞ്ഞം പടിസങ്ഖരേയ്യാമാ’’തി. ‘‘നനു, ആവുസോ, സങ്ഘികോ വിഹാരോ’’തി? ‘‘ആമാവുസോ, സങ്ഘികോ വിഹാരോ’’തി. ‘‘ഉട്ഠേഥാവുസോ, അമ്ഹാകം വിഹാരോ പാപുണാതീ’’തി. ‘‘മഹല്ലകോ, ആവുസോ, വിഹാരോ. തുമ്ഹേപി വസഥ, മയമ്പി വസിസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഉട്ഠേഥാവുസോ, അമ്ഹാകം വിഹാരോ പാപുണാതീ’’തി കുപിതാ അനത്തമനാ ഗീവായം ഗഹേത്വാ നിക്കഡ്ഢന്തി. തേ നിക്കഡ്ഢീയമാനാ രോദന്തി. ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിസ്സ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രോദഥാ’’തി? ‘‘ഇമേ, ആവുസോ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ അമ്ഹേ സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢന്തീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢഥാ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, കുപിതാ അനത്തമനാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢിസ്സഥ? നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൨൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും കുപിതോ അനത്തമനോ സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢേയ്യ വാ നിക്കഡ്ഢാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൨൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ഭിക്ഖുന്തി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും.

കുപിതോ അനത്തമനോതി അനഭിരദ്ധോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ.

സങ്ഘികോ നാമ വിഹാരോ സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ ഹോതി പരിച്ചത്തോ.

നിക്കഡ്ഢേയ്യാതി ഗബ്ഭേ ഗഹേത്വാ പമുഖം നിക്കഡ്ഢതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പമുഖേ ഗഹേത്വാ ബഹി നിക്കഡ്ഢതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഏകേന പയോഗേന ബഹുകേപി ദ്വാരേ അതിക്കാമേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

നിക്കഡ്ഢാപേയ്യാതി അഞ്ഞം ആണാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ [ദുക്കടസ്സ (കത്ഥചി)]. സകിം ആണത്തോ ബഹുകേപി ദ്വാരേ അതിക്കാമേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൨൭. സങ്ഘികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ വേമതികോ കുപിതോ അനത്തമനോ നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ കുപിതോ അനത്തമനോ നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. വിഹാരസ്സ ഉപചാരാ വാ ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപാ വാ രുക്ഖമൂലാ വാ അജ്ഝോകാസാ വാ നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുപസമ്പന്നം വിഹാരാ വാ വിഹാരസ്സ ഉപചാരാ വാ ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപാ വാ രുക്ഖമൂലാ വാ അജ്ഝോകാസാ വാ നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

പുഗ്ഗലികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലികേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ അനാപത്തി.

൧൨൮. അനാപത്തി അലജ്ജിം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ഉമ്മത്തകം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ഭണ്ഡനകാരകം കലഹകാരകം വിവാദകാരകം ഭസ്സകാരകം സങ്ഘേ അധികരണകാരകം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, അന്തേവാസികം വാ സദ്ധിവിഹാരികം വാ ന സമ്മാ വത്തന്തം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, തസ്സ പരിക്ഖാരം നിക്കഡ്ഢതി വാ നിക്കഡ്ഢാപേതി വാ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം സത്തമം.

൮. വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദം

൧൨൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ദ്വേ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ വിഹരന്തി?. ഏകോ ഹേട്ഠാ വിഹരതി [വിഹരന്തി, ഏകോ ഹേട്ഠാ (?)], ഏകോ ഉപരി. ഉപരിമോ ഭിക്ഖു ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം സഹസാ അഭിനിസീദി. മഞ്ചപാദോ നിപ്പതിത്വാ [പതിത്വാ (സ്യാ.)] ഹേട്ഠിമസ്സ ഭിക്ഖുനോ മത്ഥകേ അവത്ഥാസി. സോ ഭിക്ഖു വിസ്സരമകാസി. ഭിക്ഖൂ ഉപധാവിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ആവുസോ, വിസ്സരമകാസീ’’തി? അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം സഹസാ അഭിനിസീദിസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം സഹസാ അഭിനിസീദസീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം സഹസാ അഭിനിസീദിസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൩൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ അഭിനിസീദേയ്യ വാ അഭിനിപജ്ജേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൩൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

സങ്ഘികോ നാമ വിഹാരോ സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ ഹോതി പരിച്ചത്തോ.

വേഹാസകുടി നാമ മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ അസീസഘട്ടാ.

ആഹച്ചപാദകോ നാമ മഞ്ചോ അങ്ഗേ വിജ്ഝിത്വാ ഠിതോ ഹോതി. ആഹച്ചപാദകം നാമ പീഠം അങ്ഗേ വിജ്ഝിത്വാ ഠിതം ഹോതി.

അഭിനിസീദേയ്യാതി തസ്മിം അഭിനിസീദതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അഭിനിപജ്ജേയ്യാതി തസ്മിം അഭിനിപജ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൩൨. സങ്ഘികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ അഭിനിസീദതി വാ അഭിനിപജ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സങ്ഘികേ വേമതികോ…പേ… സങ്ഘികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ അഭിനിസീദതി വാ അഭിനിപജ്ജതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

പുഗ്ഗലികേ സങ്ഘികസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. പുഗ്ഗലികേ പുഗ്ഗലികസഞ്ഞീ അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലികേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അത്തനോ പുഗ്ഗലികേ, അനാപത്തി.

൧൩൩. അനാപത്തി – അവേഹാസകുടിയാ സീസഘട്ടായ ഹേട്ഠാ അപരിഭോഗം ഹോതി, പദരസഞ്ചിതം ഹോതി, പടാണി ദിന്നാ ഹോതി, തസ്മിം ഠിതോ ഗണ്ഹതി വാ ലഗ്ഗേതി വാ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.

൯. മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദം

൧൩൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ ഉപട്ഠാകോ മഹാമത്തോ ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ വിഹാരം കാരാപേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഛന്നോ കതപരിയോസിതം വിഹാരം പുനപ്പുനം ഛാദാപേതി, പുനപ്പുനം ലേപാപേതി. അതിഭാരിതോ വിഹാരോ പരിപതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഛന്നോ തിണഞ്ച കട്ഠഞ്ച സംകഡ്ഢന്തോ അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ യവഖേത്തം ദൂസേസി. അഥ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ അമ്ഹാകം യവഖേത്തം ദൂസേസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഛന്നോ കതപരിയോസിതം വിഹാരം പുനപ്പുനം ഛാദാപേസ്സതി, പുനപ്പുനം ലേപാപേസ്സതി, അതിഭാരിതോ വിഹാരോ പരിപതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ഛന്നം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഛന്ന, കതപരിയോസിതം വിഹാരം പുനപ്പുനം ഛാദാപേസി, പുനപ്പുനം ലേപാപേസി, അതിഭാരിതോ വിഹാരോ പരിപതീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, കതപരിയോസിതം വിഹാരം പുനപ്പുനം ഛാദാപേസ്സസി, പുനപ്പുനം ലേപാപേസ്സസി, അതിഭാരിതോ വിഹാരോ പരിപതി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൩൫. ‘‘മഹല്ലകം പന ഭിക്ഖുനാ വിഹാരം കാരയമാനേന യാവദ്വാരകോസാ അഗ്ഗളട്ഠപനായ ആലോകസന്ധിപരികമ്മായ ദ്വത്തിച്ഛദനസ്സ പരിയായ അപ്പഹരിതേ ഠിതേന അധിട്ഠാതബ്ബം. തതോ ചേ ഉത്തരിം അപ്പഹരിതേപി ഠിതോ അധിട്ഠഹേയ്യ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൩൬. മഹല്ലകോ നാമ വിഹാരോ സസ്സാമികോ വുച്ചതി.

വിഹാരോ നാമ ഉല്ലിത്തോ വാ ഹോതി അവലിത്തോ വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തോ വാ.

കാരയമാനേനാതി കരോന്തോ വാ കാരാപേന്തോ വാ.

യാവ ദ്വാരകോസാതി പിട്ഠസങ്ഘാടസ്സ [പീഠസംഘാടസ്സ (ഇതിപി), പിട്ഠിസങ്ഘാടസ്സ (സ്യാ.)] സമന്താ ഹത്ഥപാസാ.

അഗ്ഗളട്ഠപനായാതി ദ്വാരട്ഠപനായ.

ആലോകസന്ധിപരികമ്മായാതി വാതപാനപരികമ്മായ സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം.

ദ്വത്തിച്ഛദനസ്സ പരിയായം അപ്പഹരിതേ ഠിതേന അധിട്ഠാതബ്ബന്തി – ഹരിതം നാമ പുബ്ബണ്ണം അപരണ്ണം. സചേ ഹരിതേ ഠിതോ അധിട്ഠാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. മഗ്ഗേന ഛാദേന്തസ്സ ദ്വേ മഗ്ഗേ അധിട്ഠഹിത്വാ തതിയം മഗ്ഗം ആണാപേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. പരിയായേന ഛാദേന്തസ്സ ദ്വേ പരിയായേ അധിട്ഠഹിത്വാ തതിയം പരിയായം ആണാപേത്വാ പക്കമിതബ്ബം.

൧൩൭. തതോ ചേ ഉത്തരി അപ്പഹരിതേപി ഠിതോ അധിട്ഠഹേയ്യാതി ഇട്ഠകായ ൨.൦൨൬൨ ഛാദേന്തസ്സ ഇട്ഠകിട്ഠകായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സിലായ ഛാദേന്തസ്സ സിലായ സിലായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സുധായ ഛാദേന്തസ്സ പിണ്ഡേ പിണ്ഡേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. തിണേന ഛാദേന്തസ്സ കരളേ കരളേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. പണ്ണേന ഛാദേന്തസ്സ പണ്ണേ പണ്ണേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

അതിരേകദ്വത്തിപരിയായേ അതിരേകസഞ്ഞീ അധിട്ഠാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപരിയായേ വേമതികോ അധിട്ഠാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അതിരേകദ്വത്തിപരിയായേ ഊനകസഞ്ഞീ അധിട്ഠാതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഊനകദ്വത്തിപരിയായേ അതിരേകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപരിയായേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഊനകദ്വത്തിപരിയായേ ഊനകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൧൩൮. അനാപത്തി ദ്വത്തിപരിയായേ, ഊനകദ്വത്തിപരിയായേ, ലേണേ, ഗുഹായ, തിണകുടികായ, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന, വാസാഗാരം ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം നവമം.

൧൦. സപ്പാണകസിക്ഖാപദം

൧൩൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആളവകാ ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം കരോന്താ ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണമ്പി മത്തികമ്പി സിഞ്ചന്തിപി സിഞ്ചാപേന്തിപി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആളവകാ ഭിക്ഖൂ ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണമ്പി മത്തികമ്പി സിഞ്ചിസ്സന്തിപി സിഞ്ചാപേസ്സന്തിപീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആളവകേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണമ്പി മത്തികമ്പി സിഞ്ചഥപി സിഞ്ചാപേഥപീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണമ്പി മത്തികമ്പി സിഞ്ചിസ്സഥപി സിഞ്ചാപേസ്സഥപി! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൪൦. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ജാനം സപ്പാണകം ഉദകം തിണം വാ മത്തികം വാ സിഞ്ചേയ്യ വാ സിഞ്ചാപേയ്യ വാ, പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൪൧. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

ജാനാതി നാമ [ജാനം നാമ (സ്യാ.)] സാമം വാ ജാനാതി അഞ്ഞേ വാ തസ്സ ആരോചേന്തി.

സിഞ്ചേയ്യാതി സയം സിഞ്ചതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

സിഞ്ചാപേയ്യാതി അഞ്ഞം ആണാപേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ [ആപത്തി ദുക്കടസ്സ (കത്ഥചി)]. സകിം ആണത്തോ ബഹുകമ്പി സിഞ്ചതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൪൨. സപ്പാണകേ സപ്പാണകസഞ്ഞീ തിണം വാ മത്തികം വാ സിഞ്ചതി വാ സിഞ്ചാപേതി വാ, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. സപ്പാണകേ വേമതികോ തിണം വാ മത്തികം വാ സിഞ്ചതി വാ സിഞ്ചാപേതി വാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സപ്പാണകേ അപ്പാണകസഞ്ഞീ തിണം വാ മത്തികം വാ സിഞ്ചതി വാ സിഞ്ചാപേതി വാ, അനാപത്തി. അപ്പാണകേ സപ്പാണകസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപ്പാണകേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അപ്പാണകേ അപ്പാണകസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൧൪൩. അനാപത്തി അസഞ്ചിച്ച, അസ്സതിയാ, അജാനന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

സപ്പാണകസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദസമം.

ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഭൂതം അഞ്ഞായ ഉജ്ഝായം, പക്കമന്തേന തേ ദുവേ;

പുബ്ബേ നിക്കഡ്ഢനാഹച്ച, ദ്വാരം സപ്പാണകേന ചാതി.