൬. ദുതിയസഹസേയ്യസിക്ഖാപദം

൫൫. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ കോസലേസു ജനപദേ [ഏത്ഥ അമ്ബട്ഠസുത്താദിടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] സാവത്ഥിം ഗച്ഛന്തോ സായം അഞ്ഞതരം ഗാമം ഉപഗച്ഛി. തേന ഖോ പന സമയേന തസ്മിം ഗാമേ അഞ്ഞതരിസ്സാ ഇത്ഥിയാ ആവസഥാഗാരം പഞ്ഞത്തം ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ യേന സാ ഇത്ഥീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഇത്ഥിം ഏതദവോച – ‘‘സചേ തേ, ഭഗിനി, അഗരു, വസേയ്യാമ ഏകരത്തം ആവസഥാഗാരേ’’തി. ‘‘വസേയ്യാഥ, ഭന്തേ’’തി. അഞ്ഞേപി അദ്ധികാ യേന സാ ഇത്ഥീ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഇത്ഥിം ഏതദവോചും – ‘‘സചേ തേ, അയ്യേ, അഗരു വസേയ്യാമ ഏകരത്തം ആവസഥാഗാരേ’’തി. ‘‘ഏസോ ഖോ അയ്യോ സമണോ പഠമം ഉപഗതോ; സചേ സോ അനുജാനാതി, വസേയ്യാഥാ’’തി. അഥ ഖോ തേ അദ്ധികാ യേനായസ്മാ അനുരുദ്ധോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോചും – ‘‘സചേ തേ, ഭന്തേ, അഗരു, വസേയ്യാമ ഏകരത്തം ആവസഥാഗാരേ’’തി. ‘‘വസേയ്യാഥ, ആവുസോ’’തി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ ആയസ്മന്തേ അനുരുദ്ധേ സഹ ദസ്സനേന പടിബദ്ധചിത്താ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ യേനായസ്മാ അനുരുദ്ധോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘അയ്യോ, ഭന്തേ, ഇമേഹി മനുസ്സേഹി ആകിണ്ണോ ന ഫാസു വിഹരിസ്സതി. സാധാഹം, ഭന്തേ, അയ്യസ്സ മഞ്ചകം അബ്ഭന്തരം പഞ്ഞപേയ്യ’’ന്തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ മഞ്ചകം അബ്ഭന്തരം പഞ്ഞപേത്വാ അലങ്കതപ്പടിയത്താ ഗന്ധഗന്ധിനീ യേനായസ്മാ അനുരുദ്ധോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘അയ്യോ, ഭന്തേ, അഭിരൂപോ ദസ്സനീയോ പാസാദികോ, അഹം ചമ്ഹി അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. സാധാഹം, ഭന്തേ, അയ്യസ്സ പജാപതി ഭവേയ്യ’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സാ ഇത്ഥീ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘അയ്യോ, ഭന്തേ, അഭിരൂപോ ദസ്സനീയോ പാസാദികോ, അഹഞ്ചമ്ഹി അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. സാധു, ഭന്തേ, അയ്യോ മഞ്ചേവ പടിച്ഛതു [സമ്പടിച്ഛതു (സ്യാ.)] സബ്ബഞ്ച സാപതേയ്യ’’ന്തി. തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ സാടകം നിക്ഖിപിത്വാ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ പുരതോ ചങ്കമതിപി തിട്ഠതിപി നിസീദതിപി സേയ്യമ്പി കപ്പേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഇന്ദ്രിയാനി ഓക്ഖിപിത്വാ തം ഇത്ഥിം നേവ ഓലോകേസി നപി ആലപി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ – ‘‘അച്ഛരിയം വത ഭോ, അബ്ഭുതം വത ഭോ! ബഹൂ മേ മനുസ്സാ സതേനപി സഹസ്സേനപി പഹിണന്തി. അയം പന സമണോ – മയാ സാമം യാചിയമാനോ – ന ഇച്ഛതി മഞ്ചേവ പടിച്ഛിതും സബ്ബഞ്ച സാപതേയ്യ’’ന്തി സാടകം നിവാസേത്വാ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം യാഹം ഏവമകാസിം. തസ്സാ മേ, ഭന്തേ, അയ്യോ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം, ഭഗിനി, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം യാ ത്വം ഏവമകാസി. യതോ ച ഖോ ത്വം, ഭഗിനി, അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോസി, തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. വുദ്ധി ഹേസാ, ഭഗിനി, അരിയസ്സ വിനയേ യോ അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോതി ആയതിഞ്ച സംവരം ആപജ്ജതീ’’തി.

അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ, ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം ഇത്ഥിം ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ – ആയസ്മതാ അനുരുദ്ധേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ – ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ! സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി, ഏവമേവം അയ്യേന അനുരുദ്ധേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, തം ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസികം മം അയ്യോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ സാവത്ഥിയം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ മാതുഗാമേന സഹസേയ്യം കപ്പേസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, അനുരുദ്ധ, മാതുഗാമേന സഹസേയ്യം കപ്പേസീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, അനുരുദ്ധ, മാതുഗാമേന സഹസേയ്യം കപ്പേസ്സസി! നേതം, അനുരുദ്ധ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൫൬. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന സഹസേയ്യം കപ്പേയ്യ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൫൭. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ [യക്ഖിനീ (ക.)], ന പേതീ, ന തിരച്ഛാനഗതാ; അന്തമസോ തദഹുജാതാപി ദാരികാ, പഗേവ മഹത്തരീ.

സഹാതി ഏകതോ.

സേയ്യാ നാമ സബ്ബച്ഛന്നാ, സബ്ബപരിച്ഛന്നാ, യേഭുയ്യേനച്ഛന്നാ, യേഭുയ്യേന പരിച്ഛന്നാ.

സേയ്യം കപ്പേയ്യാതി അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ, മാതുഗാമേ നിപന്നേ ഭിക്ഖു നിപജ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഭിക്ഖു നിപന്നേ മാതുഗാമോ നിപജ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉഭോ വാ നിപജ്ജന്തി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ഉട്ഠഹിത്വാ പുനപ്പുനം നിപജ്ജന്തി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൫൮. മാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ സഹസേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ വേമതികോ സഹസേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. മാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ സഹസേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപഡ്ഢച്ഛന്നേ ഉപഡ്ഢപരിച്ഛന്നേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. യക്ഖിയാ വാ പേതിയാ വാ പണ്ഡകേന വാ തിരച്ഛാനഗതിത്ഥിയാ വാ സഹസേയ്യം കപ്പേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അമാതുഗാമേ അമാതുഗാമസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൫൯. അനാപത്തി സബ്ബച്ഛന്നേ സബ്ബഅപരിച്ഛന്നേ, സബ്ബപരിച്ഛന്നേ സബ്ബഅച്ഛന്നേ [അനാപത്തി സബ്ബഅച്ഛന്നേ സബ്ബഅപരിച്ഛന്നേ, (സീ.)], യേഭുയ്യേന അച്ഛന്നേ, യേഭുയ്യേന അപരിച്ഛന്നേ, മാതുഗാമേ നിപന്നേ ഭിക്ഖു നിസീദതി, ഭിക്ഖു നിപന്നേ മാതുഗാമോ നിസീദതി, ഉഭോ വാ നിസീദന്തി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ദുതിയസഹസേയ്യസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.