൧. മുസാവാദവഗ്ഗോ

൧. മുസാവാദസിക്ഖാപദം

ഇമേ ഖോ പനായസ്മന്തോ ദ്വേനവുതി പാചിത്തിയാ

ധമ്മാ ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛന്തി.

൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഹത്ഥകോ സക്യപുത്തോ വാദക്ഖിത്തോ ഹോതി. സോ തിത്ഥിയേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേതി. തിത്ഥിയാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഹത്ഥകോ സക്യപുത്തോ അമ്ഹേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനിസ്സതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനിസ്സതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസിസ്സതി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേസ്സതീ’’തി!

അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം തിത്ഥിയാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേന ഹത്ഥകോ സക്യപുത്തോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഹത്ഥകം സക്യപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ആവുസോ ഹത്ഥക, തിത്ഥിയേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാസി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാസി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരസി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസസി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേസീ’’തി? ‘‘ഏതേ ഖോ, ആവുസോ, തിത്ഥിയാ നാമ യേന കേനചി ജേതബ്ബാ; നേവ തേസം ജയോ ദാതബ്ബോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഹത്ഥകോ സക്യപുത്തോ തിത്ഥിയേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനിസ്സതി, പടിജാനിത്വാ അവജാനിസ്സതി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സതി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസിസ്സതി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേസ്സതീ’’തി!

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥകം സക്യപുത്തം അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഹത്ഥകം സക്യപുത്തം പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഹത്ഥക, തിത്ഥിയേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനാസി, പടിജാനിത്വാ അവജാനാസി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരസി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസസി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേസീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, തിത്ഥിയേഹി സദ്ധിം സല്ലപന്തോ അവജാനിത്വാ പടിജാനിസ്സസി, പടിജാനിത്വാ അവജാനിസ്സസി, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരിസ്സസി, സമ്പജാനമുസാ ഭാസിസ്സസി, സങ്കേതം കത്വാ വിസംവാദേസ്സസി! നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൨. ‘‘സമ്പജാനമുസാവാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩. സമ്പജാനമുസാവാദോ നാമ വിസംവാദനപുരേക്ഖാരസ്സ വാചാ, ഗിരാ, ബ്യപ്പഥോ, വചീഭേദോ, വാചസികാ വിഞ്ഞത്തി, അട്ഠ അനരിയവോഹാരാ – അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേതി, അസ്സുതം സുതം മേതി, അമുതം മുതം മേതി, അവിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതം മേതി, ദിട്ഠം അദിട്ഠം മേതി, സുതം അസ്സുതം മേതി, മുതം അമുതം മേതി, വിഞ്ഞാതം അവിഞ്ഞാതം മേതി.

അദിട്ഠം നാമ ന ചക്ഖുനാ ദിട്ഠം. അസ്സുതം നാമ ന സോതേന സുതം. അമുതം നാമ ന ഘാനേന ഘായിതം, ന ജിവ്ഹായ സായിതം, ന കായേന ഫുട്ഠം. അവിഞ്ഞാതം നാമ ന മനസാ വിഞ്ഞാതം. ദിട്ഠം നാമ ചക്ഖുനാ ദിട്ഠം. സുതം നാമ സോതേന സുതം. മുതം നാമ ഘാനേന ഘായിതം, ജിവ്ഹായ സായിതം, കായേന ഫുട്ഠം. വിഞ്ഞാതം നാമ മനസാ വിഞ്ഞാതം.

൪. തീഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി.

ചതൂഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം.

പഞ്ചഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം.

ഛഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം.

സത്തഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ’’ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം, വിനിധായ ഭാവം.

൫. തീഹാകാരേഹി ‘‘അസ്സുതം സുതം മേ’’തി…പേ… അമുതം മുതം മേതി…പേ… അവിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതം മേതി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി.

ചതൂഹാകാരേഹി…പേ… പഞ്ചഹാകാരേഹി…പേ… ഛഹാകാരേഹി…പേ… സത്തഹാകാരേഹി ‘‘അവിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിതന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം, വിനിധായ ഭാവം.

൬. തീഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠഞ്ച മേ മുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി ‘‘അദിട്ഠം ദിട്ഠഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ …പേ… തീഹാകാരേഹി അദിട്ഠം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ച മുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അദിട്ഠം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ച വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അദിട്ഠം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ച മുതഞ്ച വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ച വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ച ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അസ്സുതം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ച വിഞ്ഞാതഞ്ച ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ സുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ച ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ച സുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അമുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ച ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ സുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ മുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച മുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി അവിഞ്ഞാതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ച മുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

൭. തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘അദിട്ഠം മേ’’തി…പേ… സുതം ‘‘അസ്സുതം മേ’’തി…പേ… മുതം ‘‘അമുതം മേ’’തി…പേ… വിഞ്ഞാതം ‘‘അവിഞ്ഞാതം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

൮. തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘സുതം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘മുതം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘വിഞ്ഞാതം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘സുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠം ‘‘സുതഞ്ച മേ മുതഞ്ച വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘മുതം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘വിഞ്ഞാതം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘ദിട്ഠം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി സുതം ‘‘മുതഞ്ച മേ വിഞ്ഞാതഞ്ച ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘വിഞ്ഞാതം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘ദിട്ഠം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘സുതം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ സുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി മുതം ‘‘വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘ദിട്ഠം മേ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘സുതം മേ’’തി …പേ… തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘മുതം മേ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ… തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ മുതഞ്ചാ’’തി…പേ… തീഹാകാരേഹി വിഞ്ഞാതം ‘‘ദിട്ഠഞ്ച മേ സുതഞ്ച മുതഞ്ചാ’’തി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ…പേ….

൯. തീഹാകാരേഹി ദിട്ഠേ വേമതികോ ദിട്ഠം നോകപ്പേതി, ദിട്ഠം നസ്സരതി, ദിട്ഠം പമുട്ഠോ ഹോതി…പേ… സുതേ വേമതികോ സുതം നോകപ്പേതി, സുതം നസ്സരതി, സുതം പമുട്ഠോ ഹോതി…പേ… മുതേ വേമതികോ മുതം നോകപ്പേതി, മുതം നസ്സരതി, മുതം പമുട്ഠോ ഹോതി…പേ… വിഞ്ഞാതേ വേമതികോ വിഞ്ഞാതം നോകപ്പേതി, വിഞ്ഞാതം നസ്സരതി, വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി… വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ സുതഞ്ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി; വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ മുതഞ്ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി; വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി; വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച മുതഞ്ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി; വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ച മുതഞ്ചാതി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൧൦. ചതൂഹാകാരേഹി…പേ… പഞ്ചഹാകാരേഹി…പേ… ഛഹാകാരേഹി…പേ… സത്തഹാകാരേഹി…പേ… വിഞ്ഞാതം പമുട്ഠോ ഹോതി, വിഞ്ഞാതഞ്ച മേ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ച മുതഞ്ചാതി സമ്പജാനമുസാ ഭണന്തസ്സ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ – പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം, വിനിധായ ഭാവം.

൧൧. അനാപത്തി ദവാ ഭണതി, രവാ ഭണതി [ദവായ ഭണതി, രവായ ഭണതി (സ്യാ.)]. ‘‘ദവാ ഭണതി നാമ സഹസാ ഭണതി. രവാ ഭണതി നാമ ‘അഞ്ഞം ഭണിസ്സാമീ’തി അഞ്ഞം ഭണതി’’. ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

മുസാവാദസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം പഠമം.

൨. ഓമസവാദസിക്ഖാപദം

൧൨. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പേസലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡന്താ [ഭണ്ഡേന്താ (ഇതിപി)] പേസലേ ഭിക്ഖൂ ഓമസന്തി – ജാതിയാപി, നാമേനപി, ഗോത്തേനപി, കമ്മേനപി, സിപ്പേനപി, ആബാധേനപി, ലിങ്ഗേനപി, കിലേസേനപി, ആപത്തിയാപി; ഹീനേനപി അക്കോസേന ഖുംസേന്തി വമ്ഭേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പേസലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡന്താ പേസലേ ഭിക്ഖൂ ഓമസിസ്സന്തി – ജാതിയാപി, നാമേനപി, ഗോത്തേനപി, കമ്മേനപി, സിപ്പേനപി, ആബാധേനപി, ലിങ്ഗേനപി, കിലേസേനപി, ആപത്തിയാപി; ഹീനേനപി അക്കോസേന ഖുംസേസ്സന്തി വമ്ഭേസ്സന്തീ’’തി!

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, പേസലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡന്താ പേസലേ ഭിക്ഖൂ ഓമസഥ – ജാതിയാപി…പേ… ഹീനേനപി അക്കോസേന ഖുംസേഥ വമ്ഭേഥാതി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, പേസലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭണ്ഡന്താ പേസലേ ഭിക്ഖൂ ഓമസിസ്സഥ – ജാതിയാപി…പേ… ഹീനേനപി അക്കോസേന ഖുംസേസ്സഥ വമ്ഭേസ്സഥ! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൧൩. ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, തക്കസിലായം [തക്കസീലായം (ക.)] അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നന്ദിവിസാലോ നാമ ബലീബദ്ദോ [ബലിവദ്ദോ (സീ.), ബലിബദ്ദോ (സ്യാ.)] അഹോസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നന്ദിവിസാലോ ബലീബദ്ദോ തം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച – ‘‘ഗച്ഛ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, സേട്ഠിനാ സദ്ധിം സഹസ്സേന അബ്ഭുതം കരോഹി – മയ്ഹം ബലീബദ്ദോ സകടസതം അതിബദ്ധം പവട്ടേസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ സേട്ഠിനാ സദ്ധിം സഹസ്സേന അബ്ഭുതം അകാസി – മയ്ഹം ബലീബദ്ദോ സകടസതം അതിബദ്ധം പവട്ടേസ്സതീതി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ സകടസതം അതിബന്ധിത്വാ നന്ദിവിസാലം ബലീബദ്ദം യുഞ്ജിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘ഗച്ഛ, കൂട [അഞ്ഛ കൂട (സീ. സ്യാ.)], വഹസ്സു, കൂടാ’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നന്ദിവിസാലോ ബലീബദ്ദോ തത്ഥേവ അട്ഠാസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ സഹസ്സേന പരാജിതോ പജ്ഝായി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നന്ദിവിസാലോ ബലീബദ്ദോ തം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, പജ്ഝായസീ’’തി? ‘തഥാ ഹി പനാഹം, ഭോ, തയാ സഹസ്സേന പരാജിതോ’’തി. ‘കിസ്സ പന മം ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, അകൂടം കൂടവാദേന പാപേസി? ഗച്ഛ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, സേട്ഠിനാ സദ്ധിം ദ്വീഹി സഹസ്സേഹി അബ്ഭുതം കരോഹി – ‘‘മയ്ഹം ബലീബദ്ദോ സകടസതം അതിബദ്ധം പവട്ടേസ്സതീ’’തി. ‘‘മാ ച മം അകൂടം കൂടവാദേന പാപേസീ’’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ സേട്ഠിനാ സദ്ധിം ദ്വീഹി സഹസ്സേഹി അബ്ഭുതം അകാസി – ‘‘മയ്ഹം ബലീബദ്ദോ സകടസതം അതിബദ്ധം പവട്ടേസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ സകടസതം അതിബന്ധിത്വാ നന്ദിവിസാലം ബലീബദ്ദം യുഞ്ജിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛ, ഭദ്ര, വഹസ്സു, ഭദ്രാ’’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നന്ദിവിസാലോ ബലീബദ്ദോ സകടസതം അതിബദ്ധം പവട്ടേസി.

[ജാ. ൧.൧.൨൮ നന്ദിവിസാലജാതകേപി, തത്ഥ പന മനുഞ്ഞസദ്ദോ ദിസ്സതി] ‘‘മനാപമേവ ഭാസേയ്യ, നാ, മനാപം കുദാചനം;

മനാപം ഭാസമാനസ്സ, ഗരും ഭാരം ഉദബ്ബഹി;

ധനഞ്ച നം അലാഭേസി, തേന ച, ത്തമനോ അഹൂതി.

‘‘തദാപി മേ, ഭിക്ഖവേ, അമനാപാ ഖുംസനാ വമ്ഭനാ. കിമങ്ഗം പന ഏതരഹി മനാപാ ഭവിസ്സതി ഖുംസനാ വമ്ഭനാ? നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ…. ‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൧൪. ‘‘ഓമസവാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൧൫. ഓമസവാദോ നാമ ദസഹി ആകാരേഹി ഓമസതി – ജാതിയാപി, നാമേനപി, ഗോത്തേനപി, കമ്മേനപി, സിപ്പേനപി, ആബാധേനപി, ലിങ്ഗേനപി, കിലേസേനപി, ആപത്തിയാപി, അക്കോസേനപി.

ജാതി നാമ ദ്വേ ജാതിയോ – ഹീനാ ച ജാതി ഉക്കട്ഠാ ച ജാതി. ഹീനാ നാമ ജാതി – ചണ്ഡാലജാതി, വേനജാതി, നേസാദജാതി, രഥകാരജാതി, പുക്കുസജാതി. ഏസാ ഹീനാ നാമ ജാതി. ഉക്കട്ഠാ നാമ ജാതി – ഖത്തിയജാതി, ബ്രാഹ്മണജാതി. ഏസാ ഉക്കട്ഠാ നാമ ജാതി.

നാമം നാമ ദ്വേ നാമാനി – ഹീനഞ്ച നാമം ഉക്കട്ഠഞ്ച നാമം. ഹീനം നാമ നാമം – അവകണ്ണകം, ജവകണ്ണകം, ധനിട്ഠകം, സവിട്ഠകം, കുലവഡ്ഢകം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു ഓഞ്ഞാതം അവഞ്ഞാതം ഹീളിതം പരിഭൂതം അചിത്തീകതം, ഏതം ഹീനം നാമ നാമം. ഉക്കട്ഠം നാമ നാമം – ബുദ്ധപ്പടിസംയുത്തം, ധമ്മപ്പടിസംയുത്തം, സങ്ഘപ്പടിസംയുത്തം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു അനോഞ്ഞാതം അനവഞ്ഞാതം അഹീളിതം അപരിഭൂതം ചിത്തീകതം, ഏതം ഉക്കട്ഠം നാമ നാമം.

ഗോത്തം നാമ ദ്വേ ഗോത്താനി – ഹീനഞ്ച ഗോത്തം ഉക്കട്ഠഞ്ച ഗോത്തം. ഹീനം നാമ ഗോത്തം – കോസിയഗോത്തം, ഭാരദ്വാജഗോത്തം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു ഓഞ്ഞാതം അവഞ്ഞാതം ഹീളിതം പരിഭൂതം അചിത്തീകതം, ഏതം ഹീനം നാമ ഗോത്തം. ഉക്കട്ഠം നാമ ഗോത്തം – ഗോതമഗോത്തം, മോഗ്ഗല്ലാനഗോത്തം, കച്ചാനഗോത്തം, വാസിട്ഠഗോത്തം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു അനോഞ്ഞാതം അനവഞ്ഞാതം അഹീളിതം അപരിഭൂതം ചിത്തീകതം, ഏതം ഉക്കട്ഠം നാമ ഗോത്തം.

കമ്മം നാമ ദ്വേ കമ്മാനി – ഹീനഞ്ച കമ്മം ഉക്കട്ഠഞ്ച കമ്മം. ഹീനം നാമ കമ്മം – കോട്ഠകകമ്മം, പുപ്ഫഛഡ്ഡകകമ്മം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു ഓഞ്ഞാതം അവഞ്ഞാതം ഹീളിതം പരിഭൂതം അചിത്തീകതം, ഏതം ഹീനം നാമ കമ്മം. ഉക്കട്ഠം നാമ കമ്മം – കസി, വണിജ്ജാ, ഗോരക്ഖാ, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു അനോഞ്ഞാതം അനവഞ്ഞാതം അഹീളിതം അപരിഭൂതം ചിത്തീകതം. ഏതം ഉക്കട്ഠം നാമ കമ്മം.

സിപ്പം നാമ ദ്വേ സിപ്പാനി – ഹീനഞ്ച സിപ്പം ഉക്കട്ഠഞ്ച സിപ്പം. ഹീനം നാമ സിപ്പം – നളകാരസിപ്പം, കുമ്ഭകാരസിപ്പം, പേസകാരസിപ്പം, ചമ്മകാരസിപ്പം, നഹാപിതസിപ്പം, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു ഓഞ്ഞാതം അവഞ്ഞാതം ഹീളിതം പരിഭൂതം അചിത്തീകതം. ഏതം ഹീനം നാമ സിപ്പം. ഉക്കട്ഠം നാമ സിപ്പം – മുദ്ദാ, ഗണനാ, ലേഖാ, തേസു തേസു വാ പന ജനപദേസു അനോഞ്ഞാതം അനവഞ്ഞാതം അഹീളിതം അപരിഭൂതം ചിത്തീകതം, ഏതം ഉക്കട്ഠം നാമ സിപ്പം.

സബ്ബേപി ആബാധാ ഹീനാ, അപിച മധുമേഹോ ആബാധോ ഉക്കട്ഠോ.

ലിങ്ഗം നാമ ദ്വേ ലിങ്ഗാനി – ഹീനഞ്ച ലിങ്ഗം ഉക്കട്ഠഞ്ച ലിങ്ഗം. ഹീനം നാമ ലിങ്ഗം – അതിദീഘം, അതിരസ്സം, അതികണ്ഹം, അച്ചോദാതം, ഏതം ഹീനം നാമ ലിങ്ഗം. ഉക്കട്ഠം നാമ ലിങ്ഗം – നാതിദീഘം, നാതിരസ്സം, നാതികണ്ഹം, നാച്ചോദാതം. ഏതം ഉക്കട്ഠം നാമ ലിങ്ഗം.

സബ്ബേപി കിലേസാ ഹീനാ.

സബ്ബാപി ആപത്തിയോ ഹീനാ. അപിച, സോതാപത്തിസമാപത്തി ഉക്കട്ഠാ.

അക്കോസോ നാമ ദ്വേ അക്കോസാ – ഹീനോ ച അക്കോസോ ഉക്കട്ഠോ ച അക്കോസോ. ഹീനോ നാമ അക്കോസോ – ഓട്ഠോസി, മേണ്ഡോസി, ഗോണോസി, ഗദ്രഭോസി, തിരച്ഛാനഗതോസി, നേരയികോസി; നത്ഥി തുയ്ഹം സുഗതി, ദുഗ്ഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാതി, യകാരേന വാ ഭകാരേന വാ, കാടകോടചികായ വാ, ഏസോ ഹീനോ നാമ അക്കോസോ. ഉക്കട്ഠോ നാമ അക്കോസോ – പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാതി, ഏസോ ഉക്കട്ഠോ നാമ അക്കോസോ.

൧൬. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, ചണ്ഡാലം വേനം നേസാദം രഥകാരം പുക്കുസം – ‘‘ചണ്ഡാലോസി, വേനോസി, നേസാദോസി, രഥകാരോസി, പുക്കുസോസീ’’തി ഭണതി [വദേതീതി ഉദ്ദേസോ. ഭണതീതി വിത്ഥാരോ (വജിരബുദ്ധി)], ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഖത്തിയം ബ്രാഹ്മണം – ‘‘ചണ്ഡാലോസി, വേനോസി, നേസാദോസി, രഥകാരോസി, പുക്കുസോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, ചണ്ഡാലം വേനം നേസാദം രഥകാരം പുക്കുസം – ‘‘ഖത്തിയോസി, ബ്രാഹ്മണോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഖത്തിയം ബ്രാഹ്മണം – ‘‘ഖത്തിയോസി, ബ്രാഹ്മണോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൧൭. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, അവകണ്ണകം ജവകണ്ണകം ധനിട്ഠകം സവിട്ഠകം കുലവഡ്ഢകം – ‘‘അവകണ്ണകോസി, ജവകണ്ണകോസി, ധനിട്ഠകോസി, സവിട്ഠകോസി, കുലവഡ്ഢകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ബുദ്ധരക്ഖിതം ധമ്മരക്ഖിതം സങ്ഘരക്ഖിതം – ‘‘അവകണ്ണകോസി, ജവകണ്ണകോസി, ധനിട്ഠകോസി, സവിട്ഠകോസി, കുലവഡ്ഢകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, അവകണ്ണകം ജവകണ്ണകം ധനിട്ഠകം സവിട്ഠകം കുലവഡ്ഢകം – ‘‘ബുദ്ധരക്ഖിതോസി, ധമ്മരക്ഖിതോസി, സങ്ഘരക്ഖിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉകട്ഠം വദേതി, ബുദ്ധരക്ഖിതം ധമ്മരക്ഖിതം സങ്ഘരക്ഖിതം – ‘‘ബുദ്ധരക്ഖിതോസി, ധമ്മരക്ഖിതോസി, സങ്ഘരക്ഖിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൧൮. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, കോസിയം ഭാരദ്വാജം – ‘‘കോസിയോസി, ഭാരദ്വാജോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഗോതമം മോഗ്ഗല്ലാനം കച്ചാനം വാസിട്ഠം – ‘‘കോസിയോസി, ഭാരദ്വാജോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, കോസിയം ഭാരദ്വാജം – ‘‘ഗോതമോസി, മോഗ്ഗല്ലാനോസി, കച്ചാനോസി, വാസിട്ഠോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഗോതമം മോഗ്ഗല്ലാനം കച്ചാനം വാസിട്ഠം – ‘‘ഗോതമോസി, മോഗ്ഗല്ലാനോസി, കച്ചാനോസി, വാസിട്ഠോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൧൯. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, കോട്ഠകം പുപ്ഫഛഡ്ഡകം – ‘‘കോട്ഠകോസി, പുപ്ഫഛഡ്ഡകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, കസ്സകം വാണിജം ഗോരക്ഖം – ‘‘കോട്ഠകോസി, പുപ്ഫഛഡ്ഡകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, കോട്ഠകം പുപ്ഫഛഡ്ഡകം – ‘‘കസ്സകോസി, വാണിജോസി, ഗോരക്ഖോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, കസ്സകം വാണിജം ഗോരക്ഖം – ‘‘കസ്സകോസി, വാണിജോസി, ഗോരക്ഖോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൦. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, നളകാരം കുമ്ഭകാരം പേസകാരം ചമ്മകാരം നഹാപിതം – ‘‘നളകാരോസി, കുമ്ഭകാരോസി, പേസകാരോസി, ചമ്മകാരോസി, നഹാപിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, മുദ്ദികം ഗണകം ലേഖകം – ‘‘നളകാരോസി, കുമ്ഭകാരോസി, പേസകാരോസി, ചമ്മകാരോസി, നഹാപിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, നളകാരം കുമ്ഭകാരം പേസകാരം ചമ്മകാരം നഹാപിതം – ‘‘മുദ്ദികോസി, ഗണകോസി, ലേഖകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, മുദ്ദികം ഗണകം ലേഖകം – ‘‘മുദ്ദികോസി, ഗണകോസി, ലേഖകോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൧. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, കുട്ഠികം ഗണ്ഡികം കിലാസികം സോസികം അപമാരികം – ‘‘കുട്ഠികോസി, ഗണ്ഡികോസി, കിലാസികോസി, സോസികോസി, അപമാരികോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, മധുമേഹികം – ‘‘കുട്ഠികോസി, ഗണ്ഡികോസി, കിലാസികോസി, സോസികോസി, അപമാരികോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, കുട്ഠികം ഗണ്ഡികം കിലാസികം സോസികം അപമാരികം – ‘‘മധുമേഹികോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, മധുമേഹികം – ‘‘മധുമേഹികോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൨. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, അതിദീഘം അതിരസ്സം അതികണ്ഹം അച്ചോദാതം – ‘‘അതിദീഘോസി, അതിരസ്സോസി, അതികണ്ഹോസി, അച്ചോദാതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, നാതിദീഘം നാതിരസ്സം നാതികണ്ഹം നാച്ചോദാതം – ‘‘അതിദീഘോസി, അതിരസ്സോസി, അതികണ്ഹോസി, അച്ചോദാതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, അതിദീഘം അതിരസ്സം അതികണ്ഹം അച്ചോദാതം – ‘‘നാതിദീഘോസി, നാതിരസ്സോസി, നാതികണ്ഹോസി, നാച്ചോദാതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, നാതിദീഘം നാതിരസ്സം നാതികണ്ഹം നാച്ചോദാതം – ‘‘നാതിദീഘോസി, നാതിരസ്സോസി, നാതികണ്ഹോസി, നാച്ചോദാതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൩. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, രാഗപരിയുട്ഠിതം ദോസപരിയുട്ഠിതം മോഹപരിയുട്ഠിതം – ‘‘രാഗപരിയുട്ഠിതോസി, ദോസപരിയുട്ഠിതോസി, മോഹപരിയുട്ഠിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, വീതരാഗം വീതദോസം വീതമോഹം – ‘‘രാഗപരിയുട്ഠിതോസി, ദോസപരിയുട്ഠിതോസി, മോഹപരിയുട്ഠിതോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, രാഗപരിയുട്ഠിതം ദോസപരിയുട്ഠിതം മോഹപരിയുട്ഠിതം – ‘‘വീതരാഗോസി, വീതദോസോസി, വീതമോഹോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, വീതരാഗം വീതദോസം വീതമോഹം – ‘‘വീതരാഗോസി, വീതദോസോസി, വീതമോഹോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൪. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നം സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നം ഥുല്ലച്ചയം അജ്ഝാപന്നം പാചിത്തിയം അജ്ഝാപന്നം പാടിദേസനീയം അജ്ഝാപന്നം ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നം ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നം – ‘‘പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോസി, സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോസി, ഥുല്ലച്ചയം അജ്ഝാപന്നോസി, പാചിത്തിയം അജ്ഝാപന്നോസി, പാടിദേസനീയം അജ്ഝാപന്നോസി, ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോസി, ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, സോതാപന്നം – ‘‘പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോസി…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, പാരാജികം അജ്ഝാപന്നം…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നം – ‘‘സോതാപന്നോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, സോതാപന്നം – ‘‘സോതാപന്നോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൫. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, ഓട്ഠം മേണ്ഡം ഗോണം ഗദ്രഭം തിരച്ഛാനഗതം നേരയികം – ‘‘ഓട്ഠോസി, മേണ്ഡോസി, ഗോണോസി, ഗദ്രഭോസി, തിരച്ഛാനഗതോസി, നേരയികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം സുഗതി, ദുഗ്ഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, പണ്ഡിതം ബ്യത്തം മേധാവി ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം – ‘‘ഓട്ഠോസി, മേണ്ഡോസി, ഗോണോസി, ഗദ്രഭോസി, തിരച്ഛാനഗതോസി, നേരയികോസി; നത്ഥി തുയ്ഹം സുഗതി, ദുഗ്ഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, ഓട്ഠം മേണ്ഡം ഗോണം ഗദ്രഭം തിരച്ഛാനഗതം നേരയികം – ‘‘പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, പണ്ഡിതം ബ്യത്തം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം – ‘‘പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൨൬. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ഖത്തിയാ, ബ്രാഹ്മണാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൨൭. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ അവകണ്ണകാ ജവകണ്ണകാ ധനിട്ഠകാ സവിട്ഠകാ കുലവഡ്ഢകാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ബുദ്ധരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സങ്ഘരക്ഖിതാ’’തി ഭണതി …പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ കോസിയാ ഭാരദ്വാജാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ഗോതമാ മോഗ്ഗല്ലാനാ കച്ചാനാ വാസിട്ഠാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ കോട്ഠകാ പുപ്ഫഛഡ്ഡകാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ കസ്സകാ വാണിജാ ഗോരക്ഖാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ നളകാരാ കുമ്ഭകാരാ പേസകാരാ ചമ്മകാരാ നഹാപിതാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ മുദ്ദികാ ഗണകാ ലേഖകാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ കുട്ഠികാ ഗണ്ഡികാ കിലാസികാ സോസികാ അപമാരികാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ മധുമേഹികാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ അതിദീഘാ അതിരസ്സാ അതികണ്ഹാ അച്ചോദാതാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ നാതിദീഘാ നാതിരസ്സാ നാതികണ്ഹാ നാച്ചോദാതാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ രാഗപരിയുട്ഠിതാ ദോസപരിയുട്ഠിതാ മോഹപരിയുട്ഠിതാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ വീതരാഗാ വീതദോസാ വീതമോഹാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നാ…പേ… ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ സോതാപന്നാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ഓട്ഠാ മേണ്ഡാ ഗോണാ ഗദ്രഭാ തിരച്ഛാനഗതാ നേരയികാ, നത്ഥി തേസം സുഗതി, ദുഗ്ഗതിയേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൨൮. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ, മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥി തേസം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൨൯. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘യേ നൂന ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ…പേ….

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘യേ നൂന പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൩൦. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘ന മയം ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘ന മയം പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ അമ്ഹാകം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൩൧. ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഹീനേന ഹീനം വദേതി,…പേ… ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, പണ്ഡിതം ബ്യത്തം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം – ‘‘പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥി തേസം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘യേ നൂന ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘യേ നൂന പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ഖുംസേതുകാമോ വമ്ഭേതുകാമോ മങ്കുകത്തുകാമോ ഏവം വദേതി, ‘‘ന മയം ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘ന മയം പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ അമ്ഹാകം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൩൨. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഹീനേന ഹീനം വദേതി, ചണ്ഡാലം വേനം നേസാദം രഥകാരം പുക്കുസം – ‘‘ചണ്ഡാലോസി, വേനോസി, നേസാദോസി, രഥകാരോസി, പുക്കുസോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഖത്തിയം ബ്രാഹ്മണം – ‘‘ചണ്ഡാലോസി, വേനോസി, നേസാദോസി, രഥകാരോസി, പുക്കുസോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി, ചണ്ഡാലം വേനം നേസാദം രഥകാരം പുക്കുസം – ‘‘ഖത്തിയോസി, ബ്രാഹ്മണോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, ഖത്തിയം ബ്രാഹ്മണം – ‘‘ഖത്തിയോസി, ബ്രാഹ്മണോസീ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഹീനേന ഹീനം വദേതി…പേ… ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, പണ്ഡിതം ബ്യത്തം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം – ‘‘പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

൩൩. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥി തേസം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘യേ നൂന ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘യേ നൂന പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘ന മയം ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘ന മയം പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതി, സുഗതിയേവ അമ്ഹാകം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

൩൪. ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഹീനേന ഹീനം വദേതി…പേ… ഹീനേന ഉക്കട്ഠം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഹീനം വദേതി…പേ… ഉക്കട്ഠേന ഉക്കട്ഠം വദേതി, പണ്ഡിതം ബ്യത്തം മേധാവിം ബഹുസ്സുതം ധമ്മകഥികം – ‘‘പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി ധമ്മകഥികോസി, നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി; സുഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥി തേസം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘യേ നൂന ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘യേ നൂന പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ അനുപസമ്പന്നം ന ഖുംസേതുകാമോ ന വമ്ഭേതുകാമോ ന മങ്കുകത്തുകാമോ, ദവകമ്യതാ ഏവം വദേതി, ‘‘ന മയം ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’’തി ഭണതി…പേ…. ‘‘ന മയം പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ അമ്ഹാകം പാടികങ്ഖാ’’തി ഭണതി, ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുബ്ഭാസിതസ്സ.

൩൫. അനാപത്തി അത്ഥപുരേക്ഖാരസ്സ, ധമ്മപുരേക്ഖാരസ്സ, അനുസാസനിപുരേക്ഖാരസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ഖിത്തചിത്തസ്സ, വേദനാട്ടസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

ഓമസവാദസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ദുതിയം.

൩. പേസുഞ്ഞസിക്ഖാപദം

൩൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരന്തി; ഇമസ്സ സുത്വാ അമുസ്സ അക്ഖായന്തി, ഇമസ്സ ഭേദായ; അമുസ്സ സുത്വാ ഇമസ്സ അക്ഖായന്തി, അമുസ്സ ഭേദായ. തേന അനുപ്പന്നാനി ചേവ ഭണ്ഡനാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാനി ച ഭണ്ഡനാനി ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരിസ്സന്തി, ഇമസ്സ സുത്വാ അമുസ്സ അക്ഖായിസ്സന്തി, ഇമസ്സ ഭേദായ; അമുസ്സ സുത്വാ ഇമസ്സ അക്ഖായിസ്സന്തി, അമുസ്സ ഭേദായ! തേന അനുപ്പന്നാനി ചേവ ഭണ്ഡനാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാനി ച ഭണ്ഡനാനി ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരഥ, ഇമസ്സ സുത്വാ അമുസ്സ അക്ഖായഥ, ഇമസ്സ ഭേദായ, അമുസ്സ സുത്വാ ഇമസ്സ അക്ഖായഥ, അമുസ്സ ഭേദായ? തേന അനുപ്പന്നാനി ചേവ ഭണ്ഡനാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാനി ച ഭണ്ഡനാനി ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരിസ്സഥ! ഇമസ്സ സുത്വാ അമുസ്സ അക്ഖായിസ്സഥ, ഇമസ്സ ഭേദായ! അമുസ്സ സുത്വാ ഇമസ്സ അക്ഖായിസ്സഥ, അമുസ്സ ഭേദായ! തേന അനുപ്പന്നാനി ചേവ ഭണ്ഡനാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാനി ച ഭണ്ഡനാനി ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തന്തി. നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ. പസന്നാനം വാ ഭിയ്യോഭാവായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൩൭. ‘‘ഭിക്ഖുപേസുഞ്ഞേ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൩൮. പേസുഞ്ഞം നാമ ദ്വീഹാകാരേഹി പേസുഞ്ഞം ഹോതി – പിയകമ്യസ്സ വാ ഭേദാധിപ്പായസ്സ വാ. ദസഹാകാരേഹി പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ജാതിതോപി, നാമതോപി, ഗോത്തതോപി, കമ്മതോപി, സിപ്പതോപി, ആബാധതോപി, ലിങ്ഗതോപി, കിലേസതോപി, ആപത്തിതോപി, അക്കോസതോപി.

ജാതി നാമ ദ്വേ ജാതിയോ – ഹീനാ ച ജാതി ഉക്കട്ഠാ ച ജാതി. ഹീനാ നാമ ജാതി – ചണ്ഡാലജാതി വേനജാതി നേസാദജാതി രഥകാരജാതി പുക്കുസജാതി. ഏസാ ഹീനാ നാമ ജാതി. ഉക്കട്ഠാ നാമ ജാതി – ഖത്തിയജാതി ബ്രാഹ്മണജാതി. ഏസാ ഉക്കട്ഠാ നാമ ജാതി…പേ….

അക്കോസോ നാമ ദ്വേ അക്കോസാ – ഹീനോ ച അക്കോസോ ഉക്കട്ഠോ ച അക്കോസോ. ഹീനോ നാമ അക്കോസോ – ഓട്ഠോസി, മേണ്ഡോസി, ഗോണോസി, ഗദ്രഭോസി, തിരച്ഛാനഗതോസി, നേരയികോസി; നത്ഥി തുയ്ഹം സുഗതി; ദുഗ്ഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാതി, യകാരേന വാ ഭകാരേന വാ കാടകോടചികായ വാ. ഏസോ ഹീനോ നാമ അക്കോസോ. ഉക്കട്ഠോ നാമ അക്കോസോ – പണ്ഡിതോസി, ബ്യത്തോസി, മേധാവീസി, ബഹുസ്സുതോസി, ധമ്മകഥികോസി; നത്ഥി തുയ്ഹം ദുഗ്ഗതി; സുഗതി യേവ തുയ്ഹം പാടികങ്ഖാതി. ഏസോ ഉക്കട്ഠോ നാമ അക്കോസോ.

൩൯. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘ചണ്ഡാലോ വേനോ നേസാദോ രഥകാരോ പുക്കുസോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘ഖത്തിയോ ബ്രാഹ്മണോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘അവകണ്ണകോ ജവകണ്ണകോ ധനിട്ഠകോ സവിട്ഠകോ കുലവഡ്ഢകോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘ബുദ്ധരക്ഖിതോ ധമ്മരക്ഖിതോ സങ്ഘരക്ഖിതോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘കോസിയോ ഭാരദ്വാജോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘ഗോതമോ മോഗ്ഗല്ലാനോ കച്ചാനോ വാസിട്ഠോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘കോട്ഠകോ പുപ്ഫഛഡ്ഡകോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘കസ്സകോ വാണിജോ ഗോരക്ഖോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘നളകാരോ കുമ്ഭകാരോ പേസകാരോ ചമ്മകാരോ നഹാപിതോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘മുദ്ദികോ ഗണകോ ലേഖകോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൪൦. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘കുട്ഠികോ ഗണ്ഡികോ കിലാസികോ സോസികോ അപമാരികോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘മധുമേഹികോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘അതിദീഘോ അതിരസ്സോ അതികണ്ഹോ അച്ചോദാതോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘നാതിദീഘോ നാതിരസ്സോ നാതികണ്ഹോ നാച്ചോദാതോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘രാഗപരിയുട്ഠിതോ ദോസപരിയുട്ഠിതോ മോഹപരിയുട്ഠിതോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘വീതരാഗോ വീതദോസോ വീതമോഹോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ, സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോ, ഥുല്ലച്ചയം അജ്ഝാപന്നോ, പാചിത്തിയം അജ്ഝാപന്നോ, പാടിദേസനീയം അജ്ഝാപന്നോ, ദുക്കടം അജ്ഝാപന്നോ, ദുബ്ഭാസിതം അജ്ഝാപന്നോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘സോതാപന്നോ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘ഓട്ഠോ മേണ്ഡോ ഗോണോ ഗദ്രഭോ തിരച്ഛാനഗതോ നേരയികോ, നത്ഥി തസ്സ സുഗതി, ദുഗ്ഗതിയേവ തസ്സ പാടികങ്ഖാ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ തം ‘പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ ധമ്മകഥികോ, നത്ഥി തസ്സ ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തസ്സ പാടികങ്ഖാ’തി ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

൪൧. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ, പുക്കുസാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ…പേ….

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘സന്തി ഇധേകച്ചേ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥി തേസം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ തേസം പാടികങ്ഖാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘യേ നൂന ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘യേ നൂന പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘ന മയം ചണ്ഡാലാ വേനാ നേസാദാ രഥകാരാ പുക്കുസാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ‘ന മയം പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ, നത്ഥമ്ഹാകം ദുഗ്ഗതി, സുഗതി യേവ അമ്ഹാകം പാടികങ്ഖാ’തി ഭണതി, ന സോ അഞ്ഞം ഭണതി, തഞ്ഞേവ ഭണതീ’’തി. ആപത്തി വാചായ, വാചായ ദുക്കടസ്സ.

൪൨. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി; ആപത്തി വാചായ, വാചായ പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സുത്വാ അനുപസമ്പന്നസ്സ പേസുഞ്ഞം ഉപസംഹരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.