൪. പദസോധമ്മസിക്ഖാപദം

൪൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉപാസകേ പദസോ ധമ്മം വാചേന്തി. ഉപാസകാ ഭിക്ഖൂസു അഗാരവാ അപ്പതിസ്സാ അസഭാഗവുത്തികാ വിഹരന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉപാസകേ പദസോ ധമ്മം വാചേസ്സന്തി! ഉപാസകാ ഭിക്ഖൂസു അഗാരവാ അപ്പതിസ്സാ അസഭാഗവുത്തികാ വിഹരന്തീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ അനേകപരിയായേന വിഗരഹിത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകേ പദസോ ധമ്മം വാചേഥ; ഉപാസകാ ഭിക്ഖൂസു അഗാരവാ അപ്പതിസ്സാ അസഭാഗവുത്തികാ വിഹരന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ തുമ്ഹേ, മോഘപുരിസാ, ഉപാസകേ പദസോ ധമ്മം വാചേസ്സഥ! ഉപാസകാ ഭിക്ഖൂസു അഗാരവാ അപ്പതിസ്സാ അസഭാഗവുത്തികാ വിഹരന്തി! നേതം, മോഘപുരിസാ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ പസന്നാനം വാ ഭിയ്യോഭാവായ…പേ… ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ –

൪൫. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അനുപസമ്പന്നം പദസോ ധമ്മം വാചേയ്യ പാചിത്തിയ’’ന്തി.

൪൬. യോ പനാതി യോ യാദിസോ…പേ… ഭിക്ഖൂതി…പേ… അയം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ ഭിക്ഖൂതി.

അനുപസമ്പന്നോ നാമ ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ അവസേസോ അനുപസമ്പന്നോ നാമ.

പദസോ നാമ പദം, അനുപദം, അന്വക്ഖരം, അനുബ്യഞ്ജനം.

പദം നാമ ഏകതോ പട്ഠപേത്വാ ഏകതോ ഓസാപേന്തി. അനുപദം നാമ പാടേക്കം പട്ഠപേത്വാ ഏകതോ ഓസാപേന്തി. അന്വക്ഖരം നാമ ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി വുച്ചമാനോ, ‘‘രു’’ന്തി ഓപാതേതി. അനുബ്യഞ്ജനം നാമ ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി വുച്ചമാനോ, ‘‘വേദനാ അനിച്ചാ’’തി സദ്ദം നിച്ഛാരേതി.

യഞ്ച പദം, യഞ്ച അനുപദം, യഞ്ച അന്വക്ഖരം, യഞ്ച അനുബ്യഞ്ജനം – സബ്ബമേതം പദസോ [പദസോ ധമ്മോ (ഇതിപി)] നാമ.

ധമ്മോ നാമ ബുദ്ധഭാസിതോ, സാവകഭാസിതോ, ഇസിഭാസിതോ, ദേവതാഭാസിതോ, അത്ഥൂപസഞ്ഹിതോ, ധമ്മൂപസഞ്ഹിതോ.

വാചേയ്യാതി പദേന വാചേതി, പദേ പദേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അക്ഖരായ വാചേതി, അക്ഖരക്ഖരായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

൪൭. അനുപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ പദസോ ധമ്മം വാചേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ വേമതികോ പദസോ ധമ്മം വാചേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ പദസോ ധമ്മം വാചേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ.

ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ വേമതികോ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഉപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞീ, അനാപത്തി.

൪൮. അനാപത്തി ഏകതോ ഉദ്ദിസാപേന്തോ, ഏകതോ സജ്ഝായം കരോന്തോ, യേഭുയ്യേന പഗുണം ഗന്ഥം ഭണന്തം ഓപാതേതി, ഓസാരേന്തം ഓപാതേതി, ഉമ്മത്തകസ്സ, ആദികമ്മികസ്സാതി.

പദസോധമ്മസിക്ഖാപദം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.