൨൦൭. പജ്ജോതരാജവത്ഥു

൩൩൪. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ [ഉജ്ജേനിയം രഞ്ഞോ (സ്യാ.)] പജ്ജോതസ്സ പണ്ഡുരോഗാബാധോ ഹോതി. ബഹൂ മഹന്താ മഹന്താ ദിസാപാമോക്ഖാ വേജ്ജാ ആഗന്ത്വാ നാസക്ഖിംസു അരോഗം കാതും. ബഹും ഹിരഞ്ഞം ആദായ അഗമംസു. അഥ ഖോ രാജാ പജ്ജോതോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘മയ്ഹം ഖോ താദിസോ ആബാധോ, സാധു ദേവോ ജീവകം വേജ്ജം ആണാപേതു, സോ മം തികിച്ഛിസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ജീവകം കോമാരഭച്ചം ആണാപേസി – ‘‘ഗച്ഛ, ഭണേ ജീവക; ഉജ്ജേനിം ഗന്ത്വാ രാജാനം പജ്ജോതം തികിച്ഛാഹീ’’തി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഉജ്ജേനിം ഗന്ത്വാ യേന രാജാ പജ്ജോതോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ വികാരം സല്ലക്ഖേത്വാ രാജാനം പജ്ജോതം ഏതദവോച – ‘‘സപ്പിം ദേഹി [ഇദം പദദ്വയം സീ. സ്യാ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി], സപ്പിം ദേവ, നിപ്പചിസ്സാമി. തം ദേവോ പിവിസ്സതീ’’തി. ‘‘അലം, ഭണേ ജീവക, യം തേ സക്കാ വിനാ സപ്പിനാ അരോഗം കാതും തം കരോഹി. ജേഗുച്ഛം മേ സപ്പി, പടികൂല’’ന്തി. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ രഞ്ഞോ താദിസോ ആബാധോ, ന സക്കാ വിനാ സപ്പിനാ അരോഗം കാതും. യംനൂനാഹം സപ്പിം നിപ്പചേയ്യം കസാവവണ്ണം കസാവഗന്ധം കസാവരസ’’ന്തി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ നാനാഭേസജ്ജേഹി സപ്പിം നിപ്പചി കസാവവണ്ണം കസാവഗന്ധം കസാവരസം. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ രഞ്ഞോ സപ്പി പീതം പരിണാമേന്തം ഉദ്ദേകം ദസ്സതി. ചണ്ഡോയം രാജാ ഘാതാപേയ്യാപി മം. യംനൂനാഹം പടികച്ചേവ ആപുച്ഛേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ യേന രാജാ പജ്ജോതോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം പജ്ജോതം ഏതദവോച – ‘‘മയം ഖോ, ദേവ, വേജ്ജാ നാമ താദിസേന മുഹുത്തേന മൂലാനി ഉദ്ധരാമ ഭേസജ്ജാനി സംഹരാമ. സാധു ദേവോ വാഹനാഗാരേസു ച ദ്വാരേസു ച ആണാപേതു – യേന വാഹനേന ജീവകോ ഇച്ഛതി തേന വാഹനേന ഗച്ഛതു, യേന ദ്വാരേന ഇച്ഛതി തേന ദ്വാരേന ഗച്ഛതു, യം കാലം ഇച്ഛതി തം കാലം ഗച്ഛതു, യം കാലം ഇച്ഛതി തം കാലം പവിസതൂ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ പജ്ജോതോ വാഹനാഗാരേസു ച ദ്വാരേസു ച ആണാപേസി – ‘‘യേന വാഹനേന ജീവകോ ഇച്ഛതി തേന വാഹനേന ഗച്ഛതു, യേന ദ്വാരേന ഇച്ഛതി തേന ദ്വാരേന ഗച്ഛതു, യം കാലം ഇച്ഛതി തം കാലം ഗച്ഛതു, യം കാലം ഇച്ഛതി തം കാലം പവിസതൂ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ ഭദ്ദവതികാ നാമ ഹത്ഥിനികാ പഞ്ഞാസയോജനികാ ഹോതി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ സപ്പിം [തം സപ്പിം (സ്യാ.)] ഉപനാമേസി – ‘‘കസാവം ദേവോ പിവതൂ’’തി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ രാജാനം പജ്ജോതം സപ്പിം പായേത്വാ ഹത്ഥിസാലം ഗന്ത്വാ ഭദ്ദവതികായ ഹത്ഥിനികായ നഗരമ്ഹാ നിപ്പതി.

അഥ ഖോ രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ തം സപ്പി പീതം പരിണാമേന്തം ഉദ്ദേകം അദാസി. അഥ ഖോ രാജാ പജ്ജോതോ മനുസ്സേ ഏതദവോച – ‘‘ദുട്ഠേന, ഭണേ, ജീവകേന സപ്പിം പായിതോമ്ഹി. തേന ഹി, ഭണേ, ജീവകം വേജ്ജം വിചിനഥാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദവതികായ, ദേവ, ഹത്ഥിനികായ നഗരമ്ഹാ നിപ്പതിതോ’’തി. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ കാകോ നാമ ദാസോ സട്ഠിയോജനികോ ഹോതി, അമനുസ്സേന പടിച്ച ജാതോ. അഥ ഖോ രാജാ പജ്ജോതോ കാകം ദാസം ആണാപേസി – ‘‘ഗച്ഛ, ഭണേ കാക, ജീവകം വേജ്ജം നിവത്തേഹി – രാജാ തം, ആചരിയ, നിവത്താപേതീതി. ഏതേ ഖോ, ഭണേ കാക, വേജ്ജാ നാമ ബഹുമായാ. മാ ചസ്സ കിഞ്ചി പടിഗ്ഗഹേസീ’’തി.

അഥ ഖോ കാകോ ദാസോ ജീവകം കോമാരഭച്ചം അന്തരാമഗ്ഗേ കോസമ്ബിയം സമ്ഭാവേസി

പാതരാസം കരോന്തം. അഥ ഖോ കാകോ ദാസോ ജീവകം കോമാരഭച്ചം ഏതദവോച – ‘‘രാജാ തം, ആചരിയ, നിവത്താപേതീ’’തി. ‘‘ആഗമേഹി, ഭണേ കാക, യാവ ഭുഞ്ജാമ [ഭുഞ്ജാമി (സീ. സ്യാ.)]. ഹന്ദ, ഭണേ കാക, ഭുഞ്ജസ്സൂ’’തി. ‘‘അലം, ആചരിയ, രഞ്ഞാമ്ഹി ആണത്തോ – ഏതേ ഖോ, ഭണേ കാക, വേജ്ജാ നാമ ബഹുമായാ, മാ ചസ്സ കിഞ്ചി പടിഗ്ഗഹേസീ’’തി. തേന ഖോ പന സമയേന ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ നഖേന ഭേസജ്ജം ഓലുമ്പേത്വാ ആമലകഞ്ച ഖാദതി പാനീയഞ്ച പിവതി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ കാകം ദാസം ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ, ഭണേ കാക, ആമലകഞ്ച ഖാദ പാനീയഞ്ച പിവസ്സൂ’’തി. അഥ ഖോ കാകോ ദാസോ – അയം ഖോ വേജ്ജോ ആമലകഞ്ച ഖാദതി പാനീയഞ്ച പിവതി, ന അരഹതി കിഞ്ചി പാപകം ഹോതുന്തി – ഉപഡ്ഢാമലകഞ്ച ഖാദി പാനീയഞ്ച അപായി. തസ്സ തം ഉപഡ്ഢാമലകം ഖാദിതം തത്ഥേവ നിച്ഛാരേസി. അഥ ഖോ കാകോ ദാസോ ജീവകം കോമാരഭച്ചം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി മേ, ആചരിയ, ജീവിത’’ന്തി? ‘‘മാ, ഭണേ കാക, ഭായി, ത്വം ചേവ അരോഗോ ഭവിസ്സസി രാജാ ച. ചണ്ഡോ സോ രാജാ ഘാതാപേയ്യാപി മം, തേനാഹം ന നിവത്താമീ’’തി ഭദ്ദവതികം ഹത്ഥിനികം കാകസ്സ നിയ്യാദേത്വാ യേന രാജഗഹം തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘സുട്ഠു, ഭണേ ജീവക, അകാസി യമ്പി ന നിവത്തോ, ചണ്ഡോ സോ രാജാ ഘാതാപേയ്യാപി ത’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജാ പജ്ജോതോ അരോഗോ സമാനോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘ആഗച്ഛതു ജീവകോ, വരം ദസ്സാമീ’’തി. ‘‘അലം, അയ്യോ [ദേവ (സ്യാ.)], അധികാരം മേ ദേവോ സരതൂ’’തി.

പജ്ജോതരാജവത്ഥു നിട്ഠിതം.