൨൦൨. ജീവകവത്ഥു

൩൨൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന വേസാലീ ഇദ്ധാ ചേവ ഹോതി ഫിതാ [ഫീതാ (ബഹൂസു)] ച ബഹുജനാ ച ആകിണ്ണമനുസ്സാ ച സുഭിക്ഖാ ച; സത്ത ച പാസാദസഹസ്സാനി സത്ത ച പാസാദസതാനി സത്ത ച പാസാദാ; സത്ത ച കൂടാഗാരസഹസ്സാനി സത്ത ച കൂടാഗാരസതാനി സത്ത ച കൂടാഗാരാനി; സത്ത ച ആരാമസഹസ്സാനി സത്ത ച ആരാമസതാനി സത്ത ച ആരാമാ; സത്ത ച പോക്ഖരണീസഹസ്സാനി സത്ത ച പോക്ഖരണീസതാനി സത്ത ച പോക്ഖരണിയോ; അമ്ബപാലീ ച ഗണികാ അഭിരൂപാ ഹോതി ദസ്സനീയാ പാസാദികാ പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതാ, പദക്ഖിണാ [പദക്ഖാ (സ്യാ.)] നച്ചേ ച ഗീതേ ച വാദിതേ ച, അഭിസടാ അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാനം പഞ്ഞാസായ ച രത്തിം ഗച്ഛതി; തായ ച വേസാലീ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഉപസോഭതി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ നേഗമോ വേസാലിം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. അദ്ദസാ ഖോ രാജഗഹകോ നേഗമോ വേസാലിം ഇദ്ധഞ്ചേവ ഫിതഞ്ച ബഹുജനഞ്ച ആകിണ്ണമനുസ്സഞ്ച സുഭിക്ഖഞ്ച; സത്ത ച പാസാദസഹസ്സാനി സത്ത ച പാസാദസതാനി സത്ത ച പാസാദേ; സത്ത ച കൂടാഗാരസഹസ്സാനി സത്ത ച കൂടാഗാരസതാനി സത്ത ച കൂടാഗാരാനി; സത്ത ച ആരാമസഹസ്സാനി സത്ത ച ആരാമസതാനി സത്ത ച ആരാമേ; സത്ത ച പോക്ഖരണീസഹസ്സാനി സത്ത ച പോക്ഖരണീസതാനി സത്ത ച പോക്ഖരണിയോ; അമ്ബപാലിഞ്ച ഗണികം അഭിരൂപം ദസ്സനീയം പാസാദികം പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതം, പദക്ഖിണം [പദക്ഖം (സ്യാ.)] നച്ചേ ച ഗീതേ ച വാദിതേ ച, അഭിസടം അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാനം പഞ്ഞാസായ ച രത്തിം ഗച്ഛന്തിം, തായ ച വേസാലിം ഭിയ്യോസോമത്തായ ഉപസോഭന്തിം.

൩൨൭. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ നേഗമോ വേസാലിയം തം കരണീയം തീരേത്വാ പുനദേവ രാജഗഹം പച്ചാഗഞ്ഛി. യേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ഏതദവോച – ‘‘വേസാലീ, ദേവ, ഇദ്ധാ ചേവ ഫിതാ ച ബഹുജനാ ച ആകിണ്ണമനുസ്സാ ച സുഭിക്ഖാ ച; സത്ത ച പാസാദസഹസ്സാനി…പേ… തായ ച വേസാലീ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഉപസോഭതി. സാധു, ദേവ, മയമ്പി ഗണികം വുട്ഠാപേസ്സാമാ’’തി [വുട്ഠാപേയ്യാമ (ക.)]. ‘‘തേന ഹി, ഭണേ, താദിസിം കുമാരിം ജാനാഥ യം തുമ്ഹേ ഗണികം വുട്ഠാപേയ്യാഥാ’’തി. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ സാലവതീ നാമ കുമാരീ അഭിരൂപാ ഹോതി ദസ്സനീയാ പാസാദികാ പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതാ. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ നേഗമോ സാലവതിം കുമാരിം ഗണികം വുട്ഠാപേസി. അഥ ഖോ സാലവതീ ഗണികാ നചിരസ്സേവ പദക്ഖിണാ അഹോസി നച്ചേ ച ഗീതേ ച വാദിതേ ച, അഭിസടാ അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാനം പടിസതേന ച രത്തിം ഗച്ഛതി. അഥ ഖോ സാലവതീ ഗണികാ നചിരസ്സേവ ഗബ്ഭിനീ അഹോസി. അഥ ഖോ സാലവതിയാ ഗണികായ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇത്ഥീ ഖോ ഗബ്ഭിനീ പുരിസാനം അമനാപാ. സചേ മം കോചി ജാനിസ്സതി സാലവതീ ഗണികാ ഗബ്ഭിനീതി, സബ്ബോ മേ സക്കാരോ ഭഞ്ജിസ്സതി [പരിഹായിസ്സതി (സീ. സ്യാ.)]. യംനൂനാഹം ഗിലാനം പടിവേദേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സാലവതീ ഗണികാ ദോവാരികം ആണാപേസി – ‘‘മാ, ഭണേ ദോവാരിക, കോചി പുരിസോ പാവിസി. യോ ച മം പുച്ഛതി, ‘ഗിലാനാ’തി പടിവേദേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി ഖോ സോ ദോവാരികോ സാലവതിയാ ഗണികായ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ സാലവതീ ഗണികാ തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ പരിപാകമന്വായ പുത്തം വിജായി. അഥ ഖോ സാലവതീ ഗണികാ ദാസിം ആണാപേസി – ‘‘ഹന്ദ, ജേ, ഇമം ദാരകം കത്തരസുപ്പേ പക്ഖിപിത്വാ നീഹരിത്വാ സങ്കാരകൂടേ ഛഡ്ഡേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി ഖോ സാ ദാസീ സാലവതിയാ ഗണികായ പടിസ്സുത്വാ തം ദാരകം കത്തരസുപ്പേ പക്ഖിപിത്വാ നീഹരിത്വാ സങ്കാരകൂടേ ഛഡ്ഡേസി.

൩൨൮. തേന ഖോ പന സമയേന അഭയോ നാമ രാജകുമാരോ കാലസ്സേവ രാജുപട്ഠാനം ഗച്ഛന്തോ അദ്ദസ തം ദാരകം കാകേഹി സമ്പരികിണ്ണം, ദിസ്വാന മനുസ്സേ പുച്ഛി – ‘‘കിം ഏതം, ഭണേ, കാകേഹി സമ്പരികിണ്ണ’’ന്തി? ‘‘ദാരകോ, ദേവാ’’തി. ‘‘ജീവതി, ഭണേ’’തി? ‘‘ജീവതി, ദേവാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭണേ, തം ദാരകം അമ്ഹാകം അന്തേപുരം നേത്വാ ധാതീനം ദേഥ പോസേതു’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ തേ മനുസ്സാ അഭയസ്സ രാജകുമാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ തം ദാരകം അഭയസ്സ രാജകുമാരസ്സ അന്തേപുരം നേത്വാ ധാതീനം അദംസു – ‘‘പോസേഥാ’’തി. തസ്സ ജീവതീതി ‘ജീവകോ’തി നാമം അകംസു. കുമാരേന പോസാപിതോതി ‘കോമാരഭച്ചോ’തി നാമം അകംസു. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ നചിരസ്സേവ വിഞ്ഞുതം പാപുണി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ യേന അഭയോ രാജകുമാരോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ അഭയം രാജകുമാരം ഏതദവോച – ‘‘കാ മേ, ദേവ, മാതാ, കോ പിതാ’’തി? ‘‘അഹമ്പി ഖോ തേ, ഭണേ ജീവക, മാതരം ന ജാനാമി; അപി ചാഹം തേ പിതാ; മയാസി [മയാപി (ക.)] പോസാപിതോ’’തി. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമാനി ഖോ രാജകുലാനി ന സുകരാനി അസിപ്പേന ഉപജീവിതും. യംനൂനാഹം സിപ്പം സിക്ഖേയ്യ’’ന്തി.

൩൨൯. തേന ഖോ പന സമയേന തക്കസിലായം [തക്കസീലായം (ക.)] ദിസാപാമോക്ഖോ വേജ്ജോ പടിവസതി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ അഭയം രാജകുമാരം അനാപുച്ഛാ യേന തക്കസിലാ തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന തക്കസിലാ, യേന വേജ്ജോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം വേജ്ജം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ആചരിയ, സിപ്പം സിക്ഖിതു’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി, ഭണേ ജീവക, സിക്ഖസ്സൂ’’തി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാതി ലഹുഞ്ച ഗണ്ഹാതി സുട്ഠു ച ഉപധാരേതി, ഗഹിതഞ്ചസ്സ ന സമ്മുസ്സതി [ന പമുസ്സതി (സീ. സ്യാ.)]. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ സത്തന്നം വസ്സാനം അച്ചയേന ഏതദഹോസി – ‘‘അഹം, ഖോ ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാമി ലഹുഞ്ച ഗണ്ഹാമി സുട്ഠു ച ഉപധാരേമി, ഗഹിതഞ്ച മേ ന സമ്മുസ്സതി, സത്ത ച മേ വസ്സാനി അധീയന്തസ്സ, നയിമസ്സ സിപ്പസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായതി. കദാ ഇമസ്സ സിപ്പസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായിസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ യേന സോ വേജ്ജോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ തം വേജ്ജം ഏതദവോച – ‘‘അഹം ഖോ, ആചരിയ, ബഹുഞ്ച ഗണ്ഹാമി ലഹുഞ്ച ഗണ്ഹാമി സുട്ഠു ച ഉപധാരേമി, ഗഹിതഞ്ച മേ ന സമ്മുസ്സതി, സത്ത ച മേ വസ്സാനി അധീയന്തസ്സ, നയിമസ്സ സിപ്പസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായതി. കദാ ഇമസ്സ സിപ്പസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായിസ്സതീ’’തി? ‘‘തേന ഹി, ഭണേ ജീവക, ഖണിത്തിം ആദായ തക്കസിലായ സമന്താ യോജനം ആഹിണ്ഡിത്വാ യം കിഞ്ചി അഭേസജ്ജം പസ്സേയ്യാസി തം ആഹരാ’’തി. ‘‘ഏവം, ആചരിയാ’’തി ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ തസ്സ വേജ്ജസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഖണിത്തിം ആദായ തക്കസിലായ സമന്താ യോജനം ആഹിണ്ഡന്തോ ന കിഞ്ചി അഭേസജ്ജം അദ്ദസ. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ യേന സോ വേജ്ജോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ തം വേജ്ജം ഏതദവോച – ‘‘ആഹിണ്ഡന്തോമ്ഹി, ആചരിയ, തക്കസിലായ സമന്താ യോജനം, ന കിഞ്ചി [ആഹിണ്ടന്തോ ന കിഞ്ചി (ക.)] അഭേസജ്ജം അദ്ദസ’’ന്തി. ‘‘സുസിക്ഖിതോസി, ഭണേ ജീവക. അലം തേ ഏത്തകം ജീവികായാ’’തി ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ പരിത്തം പാഥേയ്യം പാദാസി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ തം പരിത്തം പാഥേയ്യം ആദായ യേന രാജഗഹം തേന പക്കാമി. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ തം പരിത്തം പാഥേയ്യം അന്തരാമഗ്ഗേ സാകേതേ പരിക്ഖയം അഗമാസി. അഥ ഖോ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമേ ഖോ മഗ്ഗാ കന്താരാ അപ്പോദകാ അപ്പഭക്ഖാ, ന സുകരാ അപാഥേയ്യേന ഗന്തും. യംനൂനാഹം പാഥേയ്യം പരിയേസേയ്യ’’ന്തി.

ജീവകവത്ഥു നിട്ഠിതം.