൧൬൦. പഞ്ചഭേസജ്ജകഥാ

൨൬൦. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാനം യാഗുപി പീതാ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഭത്തമ്പി ഭുത്തം ഉഗ്ഗച്ഛതി. തേ തേന കിസാ ഹോന്തി, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ കിസേ ലൂഖേ ദുബ്ബണ്ണേ ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതേ ധമനിസന്ഥതഗത്തേ, ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ, ആനന്ദ, ഏതരഹി ഭിക്ഖൂ കിസാ, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ’’തി? ‘‘ഏതരഹി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാനം യാഗുപി പീതാ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഭത്തമ്പി ഭുത്തം ഉഗ്ഗച്ഛതി. തേ തേന കിസാ ഹോന്തി, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവതോ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ ഭിക്ഖൂനം സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാനം യാഗുപി പീതാ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഭത്തമ്പി ഭുത്തം ഉഗ്ഗച്ഛതി. തേ തേന കിസാ ഹോന്തി, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ. കിം നു ഖോ അഹം ഭിക്ഖൂനം ഭേസജ്ജം അനുജാനേയ്യം, യം ഭേസജ്ജഞ്ചേവ അസ്സ ഭേസജ്ജസമ്മതഞ്ച ലോകസ്സ, ആഹാരത്ഥഞ്ച ഫരേയ്യ, ന ച ഓളാരികോ ആഹാരോ പഞ്ഞായേയ്യാ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമാനി ഖോ പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി, സേയ്യഥിദം – സപ്പി, നവനീതം, തേലം, മധു, ഫാണിതം; ഭേസജ്ജാനി ചേവ ഭേസജ്ജസമ്മതാനി ച ലോകസ്സ, ആഹാരത്ഥഞ്ച ഫരന്തി, ന ച ഓളാരികോ ആഹാരോ പഞ്ഞായതി. യംനൂനാഹം ഭിക്ഖൂനം ഇമാനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി അനുജാനേയ്യം, കാലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേ പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘ഏതരഹി ഖോ ഭിക്ഖൂനം സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാനം യാഗുപി പീതാ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഭത്തമ്പി ഭുത്തം ഉഗ്ഗച്ഛതി. തേ തേന കിസാ ഹോന്തി, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ. കിം നു ഖോ അഹം ഭിക്ഖൂനം ഭേസജ്ജം അനുജാനേയ്യം, യം ഭേസജ്ജഞ്ചേവ അസ്സ ഭേസജ്ജസമ്മതഞ്ച ലോകസ്സ, ആഹാരത്ഥഞ്ച ഫരേയ്യ, ന ച ഓളാരികോ ആഹാരോ പഞ്ഞായേയ്യാ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി ‘ഇമാനി ഖോ പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി, സേയ്യഥിദം – സപ്പി, നവനീതം, തേലം, മധു, ഫാണിതം; ഭേസജ്ജാനി ചേവ ഭേസജ്ജസമ്മതാനി ച ലോകസ്സ, ആഹാരത്ഥഞ്ച ഫരന്തി, ന ച ഓളാരികോ ആഹാരോ പഞ്ഞായതി. യംനൂനാഹം ഭിക്ഖൂനം ഇമാനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി അനുജാനേയ്യം, കാലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേ പരിഭുഞ്ജിതു’ന്തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, താനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി കാലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേ പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി.

൨൬൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ താനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി കാലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേ പരിഭുഞ്ജന്തി. തേസം യാനിപി താനി പാകതികാനി ലൂഖാനി ഭോജനാനി താനിപി നച്ഛാദേന്തി, പഗേവ സേനേസിതാനി [സേനേസികാനി (സീ. സ്യാ.), സേനേഹികാനി (യോജനാ)]. തേ തേന ചേവ സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാ, ഇമിനാ ച ഭത്താച്ഛാദകേന [ഭത്താച്ഛന്നകേന (ക.)], തദുഭയേന ഭിയ്യോസോമത്തായ കിസാ ഹോന്തി, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭിയ്യോസോമത്തായ കിസേ ലൂഖേ ദുബ്ബണ്ണേ ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതേ ധമനിസന്ഥതഗത്തേ, ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ, ആനന്ദ, ഏതരഹി ഭിക്ഖൂ ഭിയ്യോസോമത്തായ കിസാ, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ’’തി? ‘‘ഏതരഹി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ താനി ച പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി കാലേ പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേ പരിഭുഞ്ജന്തി. തേസം യാനിപി താനി പാകതികാനി ലൂഖാനി ഭോജനാനി താനിപി നച്ഛാദേന്തി, പഗേവ സേനേസികാനി. തേ തേന ചേവ സാരദികേന ആബാധേന ഫുട്ഠാ, ഇമിനാ ച ഭത്താച്ഛാദകേന, തദുഭയേന ഭിയ്യോസോമത്തായ കിസാ, ലൂഖാ, ദുബ്ബണ്ണാ, ഉപ്പണ്ഡുപ്പണ്ഡുകജാതാ, ധമനിസന്ഥതഗത്താ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, താനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ കാലേപി വികാലേപി പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി.

൨൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഗിലാനാനം ഭിക്ഖൂനം വസേഹി ഭേസജ്ജേഹി അത്ഥോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വസാനി ഭേസജ്ജാനി – അച്ഛവസം, മച്ഛവസം, സുസുകാവസം, സൂകരവസം, ഗദ്രഭവസം – കാലേ പടിഗ്ഗഹിതം കാലേ നിപ്പക്കം [നിപക്കം (ക.)] കാലേ സംസട്ഠം തേലപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതും. വികാലേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹിതം വികാലേ നിപ്പക്കം വികാലേ സംസട്ഠം, തം ചേ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി തിണ്ണം ദുക്കടാനം. കാലേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹിതം വികാലേ നിപ്പക്കം വികാലേ സംസട്ഠം, തം ചേ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദ്വിന്നം ദുക്കടാനം. കാലേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹിതം കാലേ നിപ്പക്കം വികാലേ സംസട്ഠം, തം ചേ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കാലേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹിതം കാലേ നിപ്പക്കം കാലേ സംസട്ഠം, തം ചേ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, അനാപത്തീതി.

പഞ്ചഭേസജ്ജകഥാ നിട്ഠിതാ.