൨൭൯. ഉപാലിസങ്ഘസാമഗ്ഗീപുച്ഛാ

൪൭൬. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യസ്മിം, ഭന്തേ, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും അവിനിച്ഛിനിത്വാ അമൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, ധമ്മികാ നു ഖോ സാ, ഭന്തേ, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ’’തി? ‘‘യസ്മിം, ഉപാലി, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും അവിനിച്ഛിനിത്വാ അമൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, അധമ്മികാ സാ, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ’’തി.

‘‘യസ്മിം പന, ഭന്തേ, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും വിനിച്ഛിനിത്വാ മൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, ധമ്മികാ നു ഖോ സാ, ഭന്തേ, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ’’തി? ‘‘യസ്മിം, ഉപാലി, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും വിനിച്ഛിനിത്വാ മൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, ധമ്മികാ സാ, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ’’തി.

‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, സങ്ഘസാമഗ്ഗിയോ’’തി? ‘‘ദ്വേമാ, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗിയോ – അത്ഥുപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥാപേതാ ബ്യഞ്ജനുപേതാ; അത്ഥുപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥുപേതാ ച ബ്യഞ്ജനുപേതാ ച. കതമാ ച, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥാപേതാ ബ്യഞ്ജനുപേതാ? യസ്മിം, ഉപാലി, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും അവിനിച്ഛിനിത്വാ അമൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, അയം വുച്ചതി, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥാപേതാ ബ്യഞ്ജനുപേതാ. കതമാ ച, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥുപേതാ ച ബ്യഞ്ജനുപേതാ ച? യസ്മിം, ഉപാലി, വത്ഥുസ്മിം ഹോതി സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണം, സങ്ഘോ തം വത്ഥും വിനിച്ഛിനിത്വാ മൂലാ മൂലം ഗന്ത്വാ സങ്ഘസാമഗ്ഗിം കരോതി, അയം വുച്ചതി, ഉപാലി, സങ്ഘസാമഗ്ഗീ അത്ഥുപേതാ ച ബ്യഞ്ജനുപേതാ ച. ഇമാ ഖോ, ഉപാലി, ദ്വേ സങ്ഘസാമഗ്ഗിയോ’’തി.

൪൭൭. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘സങ്ഘസ്സ കിച്ചേസു ച മന്തനാസു ച;

അത്ഥേസു ജാതേസു വിനിച്ഛയേസു ച;

കഥംപകാരോധ നരോ മഹത്ഥികോ;

ഭിക്ഖു കഥം ഹോതിധ പഗ്ഗഹാരഹോതി.

‘‘അനാനുവജ്ജോ പഠമേന സീലതോ;

അവേക്ഖിതാചാരോ സുസംവുതിന്ദ്രിയോ;

പച്ചത്ഥികാ നൂപവദന്തി ധമ്മതോ;

ന ഹിസ്സ തം ഹോതി വദേയ്യു യേന നം.

‘‘സോ താദിസോ സീലവിസുദ്ധിയാ ഠിതോ;

വിസാരദോ ഹോതി വിസയ്ഹ ഭാസതി;

നച്ഛമ്ഭതി പരിസഗതോ ന വേധതി;

അത്ഥം ന ഹാപേതി അനുയ്യുതം ഭണം.

‘‘തഥേവ പഞ്ഹം പരിസാസു പുച്ഛിതോ;

ന ചേവ പജ്ഝായതി ന മങ്കു ഹോതി;

സോ കാലാഗതം ബ്യാകരണാരഹം വചോ;

രഞ്ജേതി വിഞ്ഞൂപരിസം വിചക്ഖണോ.

‘‘സഗാരവോ വുഡ്ഢതരേസു ഭിക്ഖുസു;

ആചേരകമ്ഹി ച സകേ വിസാരദോ;

അലം പമേതും പഗുണോ കഥേതവേ;

പച്ചത്ഥികാനഞ്ച വിരദ്ധികോവിദോ.

‘‘പച്ചത്ഥികാ യേന വജന്തി നിഗ്ഗഹം;

മഹാജനോ സഞ്ഞപനഞ്ച ഗച്ഛതി;

സകഞ്ച ആദായമയം ന രിഞ്ചതി;

വിയാകരം [സോ ബ്യാകരം (സീ.), വേയ്യാകരം (സ്യാ.)] പഞ്ഹമനൂപഘാതികം.

‘‘ദൂതേയ്യകമ്മേസു അലം സമുഗ്ഗഹോ;

സങ്ഘസ്സ കിച്ചേസു ച ആഹു നം യഥാ;

കരം വചോ ഭിക്ഖുഗണേന പേസിതോ;

അഹം കരോമീതി ന തേന മഞ്ഞതി.

‘‘ആപജ്ജതി യാവതകേസു വത്ഥുസു;

ആപത്തിയാ ഹോതി യഥാ ച വുട്ഠിതി;

ഏതേ വിഭങ്ഗാ ഉഭയസ്സ സ്വാഗതാ;

ആപത്തി വുട്ഠാനപദസ്സ കോവിദോ.

‘‘നിസ്സാരണം ഗച്ഛതി യാനി ചാചരം;

നിസ്സാരിതോ ഹോതി യഥാ ച വത്തനാ [വത്ഥുനാ (സീ. സ്യാ.)];

ഓസാരണം തംവുസിതസ്സ ജന്തുനോ;

ഏതമ്പി ജാനാതി വിഭങ്ഗകോവിദോ.

‘‘സഗാരവോ വുഡ്ഢതരേസു ഭിക്ഖുസു;

നവേസു ഥേരേസു ച മജ്ഝിമേസു ച;

മഹാജനസ്സത്ഥചരോധ പണ്ഡിതോ;

സോ താദിസോ ഭിക്ഖു ഇധ പഗ്ഗഹാരഹോ’’തി.

ഉപാലിസങ്ഘസാമഗ്ഗീപുച്ഛാ നിട്ഠിതാ.

കോസമ്ബകക്ഖന്ധകോ ദസമോ.