൨൭൧. കോസമ്ബകവിവാദകഥാ

൪൫൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠി [ആപത്തിദിട്ഠീ (സീ.)] ഹോതി; അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. സോ അപരേന സമയേന തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാ പത്തിദിട്ഠി ഹോതി; അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘ആപത്തിം ത്വം, ആവുസോ, ആപന്നോ, പസ്സസേതം ആപത്തി’’ന്തി? ‘‘നത്ഥി മേ, ആവുസോ, ആപത്തി യമഹം പസ്സേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ സാമഗ്ഗിം ലഭിത്വാ തം ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിംസു. സോ ച ഭിക്ഖു ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ, നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോമ്ഹി, നമ്ഹി ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോമ്ഹി, നമ്ഹി ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേനമ്ഹി കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേന. ഹോഥ മേ ആയസ്മന്തോ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖാ’’തി. അലഭി ഖോ സോ ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ പക്ഖേ. ജാനപദാനമ്പി സന്ദിട്ഠാനം സമ്ഭത്താനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ, നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോമ്ഹി, നമ്ഹി ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോമ്ഹി, നമ്ഹി ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേനമ്ഹി കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേന. ഹോന്തു മേ ആയസ്മന്തോ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖാ’’തി. അലഭി ഖോ സോ ഭിക്ഖു ജാനപദേപി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ പക്ഖേ. അഥ ഖോ തേ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ യേന ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ഉക്ഖേപകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ, നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേന കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേനാ’’തി. ഏവം വുത്തേ ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ആപത്തി ഏസാ ആവുസോ, നേസാ അനാപത്തി. ആപന്നോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു അനാപന്നോ. ഉക്ഖിത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു അനുക്ഖിത്തോ. ധമ്മികേന കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ അകുപ്പേന ഠാനാരഹേന. മാ ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഏതം ഉക്ഖിത്തകം ഭിക്ഖും അനുവത്തിത്ഥ അനുപരിവാരേഥാ’’തി. ഏവമ്പി ഖോ തേ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ ഉക്ഖേപകേഹി ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനാ തഥേവ തം ഉക്ഖിത്തകം ഭിക്ഖും അനുവത്തിംസു അനുപരിവാരേസും.

൪൫൨. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ അഹോസി. സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠി അഹോസി, അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠിനോ അഹേസും. സോ അപരേന സമയേന തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി അഹോസി, അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠിനോ അഹേസും. അഥ ഖോ തേ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘ആപത്തിം ത്വം, ആവുസോ, ആപന്നോ, പസ്സസേതം ആപത്തി’ന്തി? ‘‘നത്ഥി മേ, ആവുസോ, ആപത്തി യമഹം പസ്സേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ തേ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ സാമഗ്ഗിം ലഭിത്വാ തം ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിംസു. സോ ച, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. അഥ ഖോ സോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച – ‘അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ; നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോമ്ഹി, നമ്ഹി ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോമ്ഹി, നമ്ഹി ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേനമ്ഹി കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേന. ഹോഥ മേ ആയസ്മന്തോ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖാ’തി. അലഭി ഖോ സോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ പക്ഖേ. ജാനപദാനമ്പി സന്ദിട്ഠാനം സമ്ഭത്താനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ; നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോമ്ഹി, നമ്ഹി ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോമ്ഹി, നമ്ഹി ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേനമ്ഹി കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേന. ഹോന്തു മേ ആയസ്മന്തോ ധമ്മതോ വിനയതോ പക്ഖാ’തി. അലഭി ഖോ സോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ജാനപദേപി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂ പക്ഖേ. അഥ ഖോ തേ, ഭന്തേ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ യേന ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ഉക്ഖേപകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘അനാപത്തി ഏസാ, ആവുസോ; നേസാ ആപത്തി. അനാപന്നോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു ആപന്നോ. അനുക്ഖിത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു ഉക്ഖിത്തോ. അധമ്മികേന കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ കുപ്പേന അട്ഠാനാരഹേനാ’തി. ഏവം വുത്തേ തേ, ഭന്തേ, ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘ആപത്തി ഏസാ, ആവുസോ; നേസാ അനാപത്തി. ആപന്നോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു അനാപന്നോ. ഉക്ഖിത്തോ ഏസോ ഭിക്ഖു, നേസോ ഭിക്ഖു അനുക്ഖിത്തോ. ധമ്മികേന കമ്മേന ഉക്ഖിത്തോ അകുപ്പേന ഠാനാരഹേന. മാ ഖോ തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഏതം ഉക്ഖിത്തകം ഭിക്ഖും അനുവത്തിത്ഥ അനുപരിവാരേഥാ’തി. ഏവമ്പി ഖോ തേ, ഭന്തേ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ ഉക്ഖേപകേഹി ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനാ തഥേവ തം ഉക്ഖിത്തകം ഭിക്ഖും അനുവത്തന്തി അനുപരിവാരേന്തീ’’തി.

൪൫൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ ‘ഭിന്നോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ, ഭിന്നോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’തി – ഉട്ഠായാസനാ യേന ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി, നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഉക്ഖേപകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ‘പടിഭാതി നോ, പടിഭാതി നോ’തി യസ്മിം വാ തസ്മിം വാ ഭിക്ഖും ഉക്ഖിപിതബ്ബം മഞ്ഞിത്ഥ’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി ഹോതി, അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. തേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ തം ഭിക്ഖും ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ മേധാവീ ലജ്ജീ കുക്കുച്ചകോ സിക്ഖാകാമോ. സചേ മയം ഇമം ഭിക്ഖും ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിസ്സാമ, ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം പവാരേസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ പവാരേസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ആസനേ നിസീദിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ആസനേ നിസീദിസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം യാഗുപാനേ നിസീദിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ യാഗുപാനേ നിസീദിസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഭത്തഗ്ഗേ നിസീദിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ഭത്തഗ്ഗേ നിസീദിസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ വസിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ഏകച്ഛന്നേ വസിസ്സാമ. ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കരിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കരിസ്സാമ. ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണ’ന്തി, ഭേദഗരുകേഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ന സോ ഭിക്ഖു ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിതബ്ബോ’’തി.

൪൫൪. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഉക്ഖേപകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ഭാസിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി, നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ ‘നാമ്ഹ ആപന്നാ, നാമ്ഹ ആപന്നാ’തി ആപത്തിം ന പടികാതബ്ബം മഞ്ഞിത്ഥ’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആപത്തിം ആപന്നോ ഹോതി. സോ തസ്സാ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദിട്ഠി ഹോതി, അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ആപത്തിയാ ആപത്തിദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. സോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തേ ഭിക്ഖൂ ഏവം ജാനാതി – ‘ഇമേ ഖോ ആയസ്മന്തോ ബഹുസ്സുതാ ആഗതാഗമാ ധമ്മധരാ വിനയധരാ മാതികാധരാ പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ മേധാവിനോ ലജ്ജിനോ കുക്കുച്ചകാ സിക്ഖാകാമാ, നാലം മമം വാ കാരണാ അഞ്ഞേസം വാ കാരണാ ഛന്ദാ ദോസാ മോഹാ ഭയാ അഗതിം ഗന്തും. സചേ മം ഇമേ ഭിക്ഖൂ ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിപിസ്സന്തി, ന മയാ സദ്ധിം പവാരേസ്സന്തി, വിനാ മയാ പവാരേസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സന്തി, വിനാ മയാ സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം ആസനേ നിസീദിസ്സന്തി, വിനാ മയാ ആസനേ നിസീദിസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം യാഗുപാനേ നിസീദിസ്സന്തി, വിനാ മയാ യാഗുപാനേ നിസീദിസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം ഭത്തഗ്ഗേ നിസീദിസ്സന്തി വിനാ മയാ ഭത്തഗ്ഗേ നിസീദിസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേ വസിസ്സന്തി, വിനാ മയാ ഏകച്ഛന്നേ വസിസ്സന്തി. ന മയാ സദ്ധിം യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കരിസ്സന്തി, വിനാ മയാ യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കരിസ്സന്തി, ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ സങ്ഘരാജി സങ്ഘവവത്ഥാനം സങ്ഘനാനാകരണ’ന്തി, ഭേദഗരുകേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ പരേസമ്പി സദ്ധായ സാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ഭാസിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൪൫൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ തത്ഥേവ അന്തോസീമായ ഉപോസഥം കരോന്തി, സങ്ഘകമ്മം കരോന്തി. ഉക്ഖേപകാ പന ഭിക്ഖൂ നിസ്സീമം ഗന്ത്വാ ഉപോസഥം കരോന്തി, സങ്ഘകമ്മം കരോന്തി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഉക്ഖേപകോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തേ, ഭന്തേ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ തത്ഥേവ അന്തോസീമായ ഉപോസഥം കരോന്തി, സങ്ഘകമ്മം കരോന്തി. മയം പന ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ നിസ്സീമം ഗന്ത്വാ ഉപോസഥം കരോമ, സങ്ഘകമ്മം കരോമാ’’തി. ‘‘തേ ചേ, ഭിക്ഖു, ഉക്ഖിത്താനുവത്തകാ ഭിക്ഖൂ തത്ഥേവ അന്തോസീമായ ഉപോസഥം കരിസ്സന്തി, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സന്തി, യഥാ മയാ ഞത്തി ച അനുസ്സാവനാ ച പഞ്ഞത്താ, തേസം താനി കമ്മാനി ധമ്മികാനി കമ്മാനി ഭവിസ്സ’’ന്തി അകുപ്പാനി ഠാനാരഹാനി. തുമ്ഹേ ചേ, ഭിക്ഖു, ഉക്ഖേപകാ ഭിക്ഖൂ തത്ഥേവ അന്തോസീമായ ഉപോസഥം കരിസ്സഥ, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സഥ, യഥാ മയാ ഞത്തി ച അനുസ്സാവനാ ച പഞ്ഞത്താ, തുമ്ഹാകമ്പി താനി കമ്മാനി ധമ്മികാനി കമ്മാനി ഭവിസ്സന്തി അകുപ്പാനി ഠാനാരഹാനി. തം കിസ്സ ഹേതു? നാനാസംവാസകാ ഏതേ [തേ (സ്യാ.)] ഭിക്ഖൂ [ഭിക്ഖു (സീ. സ്യാ.)] തുമ്ഹേഹി, തുമ്ഹേ ച തേഹി നാനാസംവാസകാ.

‘‘ദ്വേമാ, ഭിക്ഖു, നാനാസംവാസകഭൂമിയോ – അത്തനാ വാ അത്താനം നാനാസംവാസകം കരോതി, സമഗ്ഗോ വാ നം സങ്ഘോ ഉക്ഖിപതി അദസ്സനേ വാ അപ്പടികമ്മേ വാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ വാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖു, ദ്വേ നാനാസംവാസകഭൂമിയോ. ദ്വേമാ, ഭിക്ഖു, സമാനസംവാസകഭൂമിയോ – അത്തനാ വാ അത്താനം സമാനസംവാസം കരോതി, സമഗ്ഗോ വാ നം സങ്ഘോ ഉക്ഖിത്തം ഓസാരേതി അദസ്സനേ വാ അപ്പടികമ്മേ വാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ വാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖു, ദ്വേ സമാനസംവാസകഭൂമിയോ’’തി.

൪൫൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭത്തഗ്ഗേ അന്തരഘരേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം അനനുലോമികം കായകമ്മം വചീകമ്മം ഉപദംസേന്തി, ഹത്ഥപരാമാസം കരോന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഭത്തഗ്ഗേ അന്തരഘരേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം അനനുലോമികം കായകമ്മം വചീകമ്മം ഉപദംസേസ്സന്തി, ഹത്ഥപരാമാസം കരിസ്സന്തീ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ ഭത്തഗ്ഗേ അന്തരഘരേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം അനനുലോമികം കായകമ്മം വചീകമ്മം ഉപദംസേസ്സന്തി, ഹത്ഥപരാമാസം കരിസ്സന്തീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭത്തഗ്ഗേ അന്തരഘരേ ഭണ്ഡനജാതാ…പേ… ഹത്ഥപരാമാസം കരോന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… വിഗരഹിത്വാ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിന്നേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേ അധമ്മിയായമാനേ [അധമ്മിയമാനേ (സീ. സ്യാ. കത്ഥചി) അധമ്മീയമാനേ (ക.)] അസമ്മോദികായ വത്തമാനായ [-‘‘അസമ്മോദികാവത്തമാനായ’’ ഇതി അട്ഠകഥായം സംവണ്ണേതബ്ബപാഠോ] ‘ഏത്താവതാ ന അഞ്ഞമഞ്ഞം അനനുലോമികം കായകമ്മം വചീകമ്മം ഉപദംസേസ്സാമ, ഹത്ഥപരാമാസം കരിസ്സാമാ’തി ആസനേ നിസീദിതബ്ബം. ഭിന്നേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേ ധമ്മിയായമാനേ സമ്മോദികായ വത്തമാനായ ആസനന്തരികായ നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി.

൪൫൭. [മ. നി. ൩.൨൩൬ ഥോകം വിസദിസം] തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി. തേ ന സക്കോന്തി തം അധികരണം വൂപസമേതും. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി. തേ ന സക്കോന്തി തം അധികരണം വൂപസമേതും. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി, നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘അലം, ഭിക്ഖവേ, മാ ഭണ്ഡനം മാ കലഹം മാ വിഗ്ഗഹം മാ വിവാദ’’ന്തി. ഏവം വുത്തേ അഞ്ഞതരോ അധമ്മവാദീ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ആഗമേതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധമ്മസ്സാമീ; അപ്പോസ്സുക്കോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരമനുയുത്തോ വിഹരതു. മയമേതേന ഭണ്ഡനേന കലഹേന വിഗ്ഗഹേന വിവാദേന പഞ്ഞായിസ്സാമാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘അലം, ഭിക്ഖവേ, മാ ഭണ്ഡനം മാ കലഹം മാ വിഗ്ഗഹം മാ വിവാദ’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ സോ അധമ്മവാദീ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ആഗമേതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധമ്മസ്സാമീ; അപ്പോസ്സുക്കോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരമനുയുത്തോ വിഹരതു. മയമേതേന ഭണ്ഡനേന കലഹേന വിഗ്ഗഹേന വിവാദേന പഞ്ഞായിസ്സാമാ’’തി.

കോസമ്ബകവിവാദകഥാ നിട്ഠിതാ.