൧. ആഗന്തുകവത്തകഥാ

൩൫൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛന്തി. അഞ്ഞതരോപി ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു അനജ്ഝാവുട്ഠം വിഹാരം ഘടികം ഉഗ്ഘാടേത്വാ കവാടം പണാമേത്വാ സഹസാ പാവിസി. തസ്സ ഉപരിപിട്ഠിതോ [ഉപരിപിട്ഠതോ (?)] അഹി ഖന്ധേ പപതി. സോ ഭീതോ വിസ്സരമകാസി. ഭിക്ഖൂ ഉപധാവിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ആവുസോ, വിസ്സരമകാസീ’’തി? അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവിസ്സന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേസ്സന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ‘‘ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസന്തി, പാനീയേനിപി പാദേ ധോവന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛന്തീതി. സച്ചം ഭഗവാതി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖവേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവിസ്സന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേസ്സന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛിസ്സന്തി, നേതം ഭിക്ഖവേ അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൫൭. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ആഗന്തുകേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ‘ഇദാനി ആരാമം പവിസിസ്സാമീ’തി ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ നീചം കത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ ഗഹേത്വാ ഛത്തം അപനാമേത്വാ സീസം വിവരിത്വാ സീസേ ചീവരം [വിവരിത്വാ ചീവരം (ക.)] ഖന്ധേ കത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ആരാമോ പവിസിതബ്ബോ. ആരാമം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘കത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ പടിക്കമന്തീ’തി? യത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ പടിക്കമന്തി – ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ – തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഏകമന്തം പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ; ഏകമന്തം ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം; പതിരൂപം ആസനം ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബം; പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കതമം പാനീയം, കതമം പരിഭോജനീയ’ന്തി? സചേ പാനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പാനീയം ഗഹേത്വാ പാതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഗഹേത്വാ പാദാ ധോവിതബ്ബാ. പാദേ ധോവന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം, ഏകേന ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ. തേനേവ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം [യേന ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം (സ്യാ.)] ന തേനേവ ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ. ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം പുച്ഛിത്വാ ഉപാഹനാ പുഞ്ഛിതബ്ബാ. ഉപാഹനാ പുഞ്ഛന്തേന പഠമം സുക്ഖേന ചോളകേന പുഞ്ഛിതബ്ബാ, പച്ഛാ അല്ലേന. ഉപാഹനാപുഞ്ഛനചോളകം ധോവിത്വാ [പീളേത്വാ (സ്യാ.)] ഏകമന്തം വിസ്സജ്ജേതബ്ബം.

‘‘സചേ ആവാസികോ ഭിക്ഖു വുഡ്ഢോ ഹോതി, അഭിവാദേതബ്ബോ. സചേ നവകോ ഹോതി, അഭിവാദാപേതബ്ബോ. സേനാസനം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കതമം മേ സേനാസനം പാപുണാതീ’തി? അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ പുച്ഛിതബ്ബം, ഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, അഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, സേക്ഖസമ്മതാനി [സേഖസമ്മതാനി (ക.)] കുലാനി പുച്ഛിതബ്ബാനി, വച്ചട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, പസ്സാവട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, കത്തരദണ്ഡോ പുച്ഛിതബ്ബോ, സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കം കാലം പവിസിതബ്ബം, കം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’ന്തി? സചേ വിഹാരോ അനജ്ഝാവുട്ഠോ ഹോതി, കവാടം ആകോടേത്വാ മുഹുത്തം ആഗമേത്വാ ഘടികം ഉഗ്ഘാടേത്വാ കവാടം പണാമേത്വാ ബഹി ഠിതേന നില്ലോകേതബ്ബോ.

‘‘സചേ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, മഞ്ചേ വാ മഞ്ചോ ആരോപിതോ ഹോതി, പീഠേ വാ പീഠം ആരോപിതം ഹോതി, സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജീകതം [പുഞ്ജകിതം (ക.)] ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. [മഹാവ. ൬൬-൬൭ (ഥോകം വിസദിസം)] വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം ഭൂമത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ; ഭിസിബിബ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ – മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീതി [ഊഹഞ്ഞീതി (സീ. സ്യാ.)]. സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘ഭൂമത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാപഞ്ഞത്തം (സീ. സ്യാ.), യഥാഭാഗം (ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബം. മഞ്ചപടിപാദകാ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] ഠപേതബ്ബാ. മഞ്ചോ ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബോ. പീഠം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഭിസിബിബ്ബോഹനം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം പഞ്ഞപേതബ്ബം. നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഖേളമല്ലകോ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം ഠപേതബ്ബോ. അപസ്സേനഫലകം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.

‘‘സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പച്ഛിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉത്തരാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ഉത്തരാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.

‘‘സചേ പരിവേണം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ കോട്ഠകോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ ഉപട്ഠാനസാലാ ഉക്ലാപാ ഹോതി, ഉപട്ഠാനസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അഗ്ഗിസാലാ ഉക്ലാപാ ഹോതി, അഗ്ഗിസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ വച്ചകുടി ഉക്ലാപാ ഹോതി, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ പാനീയം ന ഹോതി, പാനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയം ന ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.