൮. വത്തക്ഖന്ധകം

൧. ആഗന്തുകവത്തകഥാ

൩൫൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛന്തി. അഞ്ഞതരോപി ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു അനജ്ഝാവുട്ഠം വിഹാരം ഘടികം ഉഗ്ഘാടേത്വാ കവാടം പണാമേത്വാ സഹസാ പാവിസി. തസ്സ ഉപരിപിട്ഠിതോ [ഉപരിപിട്ഠതോ (?)] അഹി ഖന്ധേ പപതി. സോ ഭീതോ വിസ്സരമകാസി. ഭിക്ഖൂ ഉപധാവിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ആവുസോ, വിസ്സരമകാസീ’’തി? അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവിസ്സന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേസ്സന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ‘‘ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസന്തി, പാനീയേനിപി പാദേ ധോവന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛന്തീതി. സച്ചം ഭഗവാതി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖവേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഛത്തപഗ്ഗഹിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, ഓഗുണ്ഠിതാപി ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, സീസേപി ചീവരം കരിത്വാ ആരാമം പവിസിസ്സന്തി, പാനീയേനപി പാദേ ധോവിസ്സന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആവാസികേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേസ്സന്തി, നപി സേനാസനം പുച്ഛിസ്സന്തി, നേതം ഭിക്ഖവേ അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൫൭. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ആഗന്തുകേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ‘ഇദാനി ആരാമം പവിസിസ്സാമീ’തി ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ നീചം കത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ ഗഹേത്വാ ഛത്തം അപനാമേത്വാ സീസം വിവരിത്വാ സീസേ ചീവരം [വിവരിത്വാ ചീവരം (ക.)] ഖന്ധേ കത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ആരാമോ പവിസിതബ്ബോ. ആരാമം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘കത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ പടിക്കമന്തീ’തി? യത്ഥ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ പടിക്കമന്തി – ഉപട്ഠാനസാലായ വാ മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ – തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഏകമന്തം പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ; ഏകമന്തം ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം; പതിരൂപം ആസനം ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബം; പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കതമം പാനീയം, കതമം പരിഭോജനീയ’ന്തി? സചേ പാനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പാനീയം ഗഹേത്വാ പാതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയേന അത്ഥോ ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഗഹേത്വാ പാദാ ധോവിതബ്ബാ. പാദേ ധോവന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം, ഏകേന ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ. തേനേവ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം [യേന ഹത്ഥേന ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം (സ്യാ.)] ന തേനേവ ഹത്ഥേന പാദാ ധോവിതബ്ബാ. ഉപാഹനപുഞ്ഛനചോളകം പുച്ഛിത്വാ ഉപാഹനാ പുഞ്ഛിതബ്ബാ. ഉപാഹനാ പുഞ്ഛന്തേന പഠമം സുക്ഖേന ചോളകേന പുഞ്ഛിതബ്ബാ, പച്ഛാ അല്ലേന. ഉപാഹനാപുഞ്ഛനചോളകം ധോവിത്വാ [പീളേത്വാ (സ്യാ.)] ഏകമന്തം വിസ്സജ്ജേതബ്ബം.

‘‘സചേ ആവാസികോ ഭിക്ഖു വുഡ്ഢോ ഹോതി, അഭിവാദേതബ്ബോ. സചേ നവകോ ഹോതി, അഭിവാദാപേതബ്ബോ. സേനാസനം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കതമം മേ സേനാസനം പാപുണാതീ’തി? അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ പുച്ഛിതബ്ബം, ഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, അഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോ, സേക്ഖസമ്മതാനി [സേഖസമ്മതാനി (ക.)] കുലാനി പുച്ഛിതബ്ബാനി, വച്ചട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, പസ്സാവട്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം, പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, പരിഭോജനീയം പുച്ഛിതബ്ബം, കത്തരദണ്ഡോ പുച്ഛിതബ്ബോ, സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം പുച്ഛിതബ്ബം – ‘കം കാലം പവിസിതബ്ബം, കം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’ന്തി? സചേ വിഹാരോ അനജ്ഝാവുട്ഠോ ഹോതി, കവാടം ആകോടേത്വാ മുഹുത്തം ആഗമേത്വാ ഘടികം ഉഗ്ഘാടേത്വാ കവാടം പണാമേത്വാ ബഹി ഠിതേന നില്ലോകേതബ്ബോ.

‘‘സചേ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, മഞ്ചേ വാ മഞ്ചോ ആരോപിതോ ഹോതി, പീഠേ വാ പീഠം ആരോപിതം ഹോതി, സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജീകതം [പുഞ്ജകിതം (ക.)] ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. [മഹാവ. ൬൬-൬൭ (ഥോകം വിസദിസം)] വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം ഭൂമത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ; ഭിസിബിബ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ – മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീതി [ഊഹഞ്ഞീതി (സീ. സ്യാ.)]. സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘ഭൂമത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാപഞ്ഞത്തം (സീ. സ്യാ.), യഥാഭാഗം (ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബം. മഞ്ചപടിപാദകാ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] ഠപേതബ്ബാ. മഞ്ചോ ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബോ. പീഠം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ [യഥാഭാഗം (സ്യാ. ക.)] പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഭിസിബിബ്ബോഹനം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം പഞ്ഞപേതബ്ബം. നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഖേളമല്ലകോ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം ഠപേതബ്ബോ. അപസ്സേനഫലകം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഭാഗം ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.

‘‘സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പച്ഛിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉത്തരാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ഉത്തരാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.

‘‘സചേ പരിവേണം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ കോട്ഠകോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ ഉപട്ഠാനസാലാ ഉക്ലാപാ ഹോതി, ഉപട്ഠാനസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അഗ്ഗിസാലാ ഉക്ലാപാ ഹോതി, അഗ്ഗിസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ വച്ചകുടി ഉക്ലാപാ ഹോതി, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ പാനീയം ന ഹോതി, പാനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ പരിഭോജനീയം ന ഹോതി, പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൨. ആവാസികവത്തകഥാ

൩൫൮. തേന ഖോ പന സമയേന ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ നേവ ആസനം പഞ്ഞപേന്തി, ന പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപന്തി, ന പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി, ന പാനീയേന പുച്ഛന്തി [ന പാനീയേന പുച്ഛന്തി, ന പരിഭോജനീയേന പുച്ഛന്തി (സ്യാ. കം.)], ന വുഡ്ഢതരേപി ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ അഭിവാദേന്തി, ന സേനാസനം പഞ്ഞപേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ നേവ ആസനം പഞ്ഞപേസ്സന്തി, ന പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിസ്സന്തി, ന പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹിസ്സന്തി, ന പാനീയേന പുച്ഛിസ്സന്തി, വുഡ്ഢതരേപി ആഗന്തുകേ ഭിക്ഖൂ ന അഭിവാദേസ്സന്തി, ന സേനാസനം പഞ്ഞപേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിരം, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൫൯. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ആവാസികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ആവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ആവാസികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ആഗന്തുകം ഭിക്ഖും വുഡ്ഢതരം ദിസ്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ [പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ, പരിഭോജനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ (സ്യാ.)]. സചേ ഉസ്സഹതി, ഉപാഹനാ പുഞ്ഛിതബ്ബാ. ഉപാഹനാ പുഞ്ഛന്തേന പഠമം സുക്ഖേന ചോളകേന പുഞ്ഛിതബ്ബാ, പച്ഛാ അല്ലേന. ഉപാഹനാപുഞ്ഛനചോളകം ധോവിത്വാ [ധോവിത്വാ പീളേത്വാ (സ്യാ.)] ഏകമന്തം വിസ്സജ്ജേതബ്ബം.

‘‘ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു വുഡ്ഢതരോ അഭിവാദേതബ്ബോ. സേനാസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം – ‘ഏതം തേ സേനാസനം പാപുണാതീ’തി. അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം. ഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. അഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി ആചിക്ഖിതബ്ബാനി. വച്ചട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പസ്സാവട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പരിഭോജനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. കത്തരദണ്ഡോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഇമം കാലം പവിസിതബ്ബം, ഇമം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’ന്തി.

‘‘സചേ നവകോ ഹോതി, നിസിന്നകേനേവ ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അത്ര പത്തം നിക്ഖിപാഹി, അത്ര ചീവരം നിക്ഖിപാഹി, ഇദം ആസനം നിസീദാഹീ’തി. പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പരിഭോജനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ഉപാഹനാപുഞ്ഛനചോളകം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ആഗന്തുകോ ഭിക്ഖു നവകോ അഭിവാദാപേതബ്ബോ. സേനാസനം ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഏതം തേ സേനാസനം പാപുണാതീ’തി. അജ്ഝാവുട്ഠം വാ അനജ്ഝാവുട്ഠം വാ ആചിക്ഖിതബ്ബം. ഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. അഗോചരോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. സേക്ഖസമ്മതാനി കുലാനി ആചിക്ഖിതബ്ബാനി. വച്ചട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പസ്സാവട്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. പരിഭോജനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. കത്തരദണ്ഡോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ. സങ്ഘസ്സ കതികസണ്ഠാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഇമം കാലം പവിസിതബ്ബം, ഇമം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’ന്തി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആവാസികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ ആവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൩. ഗമികവത്തകഥാ

൩൬൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഗമികാ ഭിക്ഖൂ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം അപ്പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം വിവരിത്വാ സേനാസനം അനാപുച്ഛാ പക്കമന്തി. ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം നസ്സതി. സേനാസനം അഗുത്തം ഹോതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഗമികാ ഭിക്ഖൂ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം അപ്പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം വിവരിത്വാ സേനാസനം അനാപുച്ഛാ പക്കമിസ്സന്തി! ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം നസ്സതി. സേനാസനം അഗുത്തം ഹോതീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൬൧. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഗമികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഗമികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ഗമികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ സേനാസനം ആപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബം [ആപുച്ഛിതബ്ബം (സ്യാ.)]. സചേ ഭിക്ഖു ന ഹോതി, സാമണേരോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ സാമണേരോ ന ഹോതി, ആരാമികോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ ആരാമികോ ന ഹോതി, ഉപാസകോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ ന ഹോതി ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാ, ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. സചേ വിഹാരോ ഓവസ്സതി, സചേ ഉസ്സഹതി, ഛാദേതബ്ബോ, ഉസ്സുകം വാ കാതബ്ബം – ‘കിന്തി നു ഖോ വിഹാരോ ഛാദിയേഥാ’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, യോ ദേസോ അനോവസ്സകോ ഹോതി, തത്ഥ ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. സചേ സബ്ബോ വിഹാരോ ഓവസ്സതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സേനാസനം ഗാമം അതിഹരിതബ്ബം, ഉസ്സുകം വാ കാതബ്ബം – ‘കിന്തി നു ഖോ സേനാസനം ഗാമം അതിഹരിയേഥാ’തി. ഏവഞ്ചേതം ലഭേഥ, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ലഭേഥ, അജ്ഝോകാസേ ചതൂസു പാസാണേസു മഞ്ചം പഞ്ഞപേത്വാ മഞ്ചേ മഞ്ചം ആരോപേത്വാ പീഠേ പീഠം ആരോപേത്വാ സേനാസനം ഉപരി പുഞ്ജം കരിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ പക്കമിതബ്ബം – അപ്പേവ നാമ അങ്ഗാനിപി സേസേയ്യുന്തി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഗമികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ ഗമികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൪. അനുമോദനവത്തകഥാ

൩൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭത്തഗ്ഗേ ന അനുമോദന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഭത്തഗ്ഗേ ന അനുമോദിസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ സങ്ഘഭത്തം ഹോതി. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സങ്ഘത്ഥേരോ ഹോതി. ഭിക്ഖൂ – ‘ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഭത്തഗ്ഗേ അനുമോദിതു’ന്തി – ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏകകം ഓഹായ പക്കമിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ തേ മനുസ്സേ പടിസമ്മോദിത്വാ പച്ഛാ ഏകകോ അഗമാസി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ദൂരതോവ ഏകകം ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി, സാരിപുത്ത, ഭത്തം ഇദ്ധം അഹോസീ’’തി? ‘‘ഇദ്ധം ഖോ, ഭന്തേ, ഭത്തം അഹോസി; അപിച മം ഭിക്ഖൂ ഏകകം ഓഹായ പക്കന്താ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തഗ്ഗേ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഥേരാനുഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ആഗമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഥേരോ ഭത്തഗ്ഗേ വച്ചിതോ ആഗമേസി. സോ വച്ചം സന്ധാരേതും അസക്കോന്തോ മുച്ഛിതോ പപതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സതി കരണീയേ ആനന്തരികം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തു’’ന്തി.

൫. ഭത്തഗ്ഗവത്തകഥാ

൩൬൩. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ ഭത്തഗ്ഗം ഗച്ഛന്തി, വോക്കമ്മപി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛന്തി, ഥേരേപി ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദന്തി, നവേപി ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹന്തി, സങ്ഘാടിമ്പി ഓത്ഥരിത്വാ അന്തരഘരേ നിസീദന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ ഭത്തഗ്ഗം ഗച്ഛിസ്സന്തി, വോക്കമ്മപി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛിസ്സന്തി, ഥേരേപി ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിസ്സന്തി, നവേപി ഭിക്ഖൂ ആസനേനപി പടിബാഹിസ്സന്തി, സങ്ഘാടിമ്പി ഓത്ഥരിത്വാ അന്തരഘരേ നിസീദിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ ഭത്തഗ്ഗം ഗച്ഛന്തി, വോക്കമ്മപി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛന്തി, ഥേരേപി ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദന്തി, നവേപി ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹന്തി, സങ്ഘാടിമ്പി ഓത്ഥരിത്വാ അന്തരഘരേ നിസീദന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൬൪. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഭത്തഗ്ഗവത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഭിക്ഖൂഹി ഭത്തഗ്ഗേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. സചേ ആരാമേ കാലോ ആരോചിതോ ഹോതി, തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ.

‘‘ന വോക്കമ്മ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പുരതോ ഗന്തബ്ബം. സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. സുസംവുതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്ഖിത്തകായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന കായപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ബാഹുപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഖമ്ഭകതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഓഗുണ്ഠിതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം.

‘‘സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. സുസംവുതേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന ഉക്ഖിത്തകായ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം, അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബ. ന കായപ്പചാലകം അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന ബാഹുപ്പചാലകം അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന ഖമ്ഭകതേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന ഓഗുണ്ഠിതേന അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന പല്ലത്ഥികായ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. ന സങ്ഘാടിം ഓത്ഥരിത്വാ അന്തരഘരേ നിസീദിതബ്ബം.

‘‘ഉദകേ ദിയ്യമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന പത്തോ ധോവിതബ്ബോ. സചേ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ഹോതി, നീചം കത്വാ ഉദകപ്പടിഗ്ഗഹേ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം – മാ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ഉദകേന ഓസിഞ്ചി [ഓസിഞ്ചിയ്യീ (ക.)], മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു [ഓസിഞ്ചിയ്യിംസു (ക.)], മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീതി. സചേ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ന ഹോതി, നീചം കത്വാ ഛമായ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം – മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീതി.

‘‘ഓദനേ ദിയ്യമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഓദനോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ, സൂപസ്സ ഓകാസോ കാതബ്ബോ. സചേ ഹോതി സപ്പി വാ തേലം വാ ഉത്തരിഭങ്ഗം വാ, ഥേരേന വത്തബ്ബോ – ‘സബ്ബേസം സമകം സമ്പാദേഹീ’തി. സക്കച്ചം പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ. പത്തസഞ്ഞിനാ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ. സമസൂപകോ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ. സമതിത്തികോ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ.

‘‘ന താവ ഥേരേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം യാവ ന സബ്ബേസം ഓദനോ സമ്പത്തോ ഹോതി. സക്കച്ചം പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. പത്തസഞ്ഞിനാ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. സപദാനം പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. സമസൂപകോ പിണ്ഡപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. ന ഥൂപകതോ ഓമദ്ദിത്വാ പിണ്ഡിപാതോ ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. ന സൂപം വാ ബ്യഞ്ജനം വാ ഓദനേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം ഭിയ്യോകമ്യതം ഉപാദായ. ന സൂപം വാ ഓദനം വാ അഗിലാനേന അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിനാ പരേസം പത്തോ ഓലോകേതബ്ബോ. നാതിമഹന്തോ കബളോ കാതബ്ബോ. പരിമണ്ഡലോ ആലോപോ കാതബ്ബോ. ന അനാഹടേ കബളേ മുഖദ്വാരം വിവരിതബ്ബം. ന ഭുഞ്ജമാനേന സബ്ബോ ഹത്ഥോ മുഖേ പക്ഖിപിതബ്ബോ. ന സകബളേന മുഖേന ബ്യാഹരിതബ്ബം. ന പിണ്ഡുക്ഖേപകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന കബളാവച്ഛേദകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന അവഗണ്ഡകാരകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ഹത്ഥനിദ്ധുനകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന സിത്ഥാവകാരകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ജിവ്ഹാനിച്ഛാരകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ചപുചപുകാരകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന സുരുസുരുകാരകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ഹത്ഥനില്ലേഹകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന പത്തനില്ലേഹകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ന ഓട്ഠനില്ലേഹകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

‘‘ന സാമിസേന ഹത്ഥേന പാനീയഥാലകോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ. ന താവ ഥേരേന ഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം യാവ ന സബ്ബേവ ഭുത്താവിനോ ഹോന്തി. ഉദകേ ദിയ്യമാനേ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉദകം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന പത്തോ ധോവിതബ്ബോ. സചേ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ഹോതി, നീചം കത്വാ ഉദകപ്പടിഗ്ഗഹേ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം – മാ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ഉദകേന ഓസിഞ്ചി, മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീതി. സചേ ഉദകപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ന ഹോതി, നീചം കത്വാ ഛമായ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം – മാ സാമന്താ ഭിക്ഖൂ ഉദകേന ഓസിഞ്ചിംസു, മാ സങ്ഘാടി ഉദകേന ഓസിഞ്ചീതി. ന സസിത്ഥകം പത്തധോവനം അന്തരഘരേ ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘നിവത്തന്തേന നവകേഹി ഭിക്ഖൂഹി പഠമതരം നിവത്തിതബ്ബം. പച്ഛാ ഥേരേഹി സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. സുസംവുതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്ഖിത്തകായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന കായപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ബാഹുപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഖമ്ഭകതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഓഗുണ്ഠിതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഭത്തഗ്ഗവത്തം യഥാ ഭിക്ഖൂഹി ഭത്തഗ്ഗേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൬. പിണ്ഡചാരികവത്തകഥാ

൩൬൫. തേന ഖോ പന സമയേന പിണ്ഡചാരികാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ പിണ്ഡായ ചരന്തി, അസല്ലക്ഖേത്വാപി നിവേസനം പവിസന്തി, അസല്ലക്ഖേത്വാപി നിക്ഖമന്തി, അതിസഹസാപി പവിസന്തി, അതിസഹസാപി നിക്ഖമന്തി, അതിദൂരേപി തിട്ഠന്തി, അച്ചാസന്നേപി തിട്ഠന്തി, അതിചിരമ്പി തിട്ഠന്തി, അതിലഹുമ്പി നിവത്തന്തി. അഞ്ഞതരോപി പിണ്ഡചാരികോ ഭിക്ഖു അസല്ലക്ഖേത്വാ നിവേസനം പാവിസി. സോ ച ദ്വാരം മഞ്ഞമാനോ അഞ്ഞതരം ഓവരകം പാവിസി. തസ്മിമ്പി ഓവരകേ ഇത്ഥീ നഗ്ഗാ ഉത്താനാ നിപന്നാ ഹോതി. അദ്ദസാ ഖോ സോ ഭിക്ഖു തം ഇത്ഥിം നഗ്ഗം ഉത്താനം നിപന്നം. ദിസ്വാന – ‘‘നയിദം ദ്വാരം, ഓവരകം ഇദ’’ന്തി തമ്ഹാ ഓവരകാ നിക്ഖമി. അദ്ദസാ ഖോ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ സാമികോ തം ഇത്ഥിം നഗ്ഗം ഉത്താനം നിപന്നം. ദിസ്വാന – ‘‘ഇമിനാ മേ ഭിക്ഖുനാ പജാപതീ ദൂസിതാ’’തി തം ഭിക്ഖും ഗഹേത്വാ ആകോടേസി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ തേന സദ്ദേന പടിബുജ്ഝിത്വാ തം പുരിസം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യ, ഇമം ഭിക്ഖും ആകോടേസീ’’തി? ‘‘ഇമിനാസി ത്വം ഭിക്ഖുനാ ദൂസിതാ’’തി? ‘‘നാഹം, അയ്യ, ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ദൂസിതാ; അകാരകോ സോ ഭിക്ഖൂ’’തി തം ഭിക്ഖും മുഞ്ചാപേസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ പിണ്ഡചാരികാ ഭിക്ഖൂ ദുന്നിവത്ഥാ ദുപ്പാരുതാ അനാകപ്പസമ്പന്നാ പിണ്ഡായ ചരിസ്സന്തി, അസല്ലക്ഖേത്വാപി നിവേസനം പവിസിസ്സന്തി, അസല്ലക്ഖേത്വാപി നിക്ഖമിസ്സന്തി, അതിസഹസാപി പവിസിസ്സന്തി, അതിസഹസാപി നിക്ഖമിസ്സന്തി, അതിദൂരേപി തിട്ഠിസ്സന്തി, അച്ചാസന്നേപി തിട്ഠിസ്സന്തി, അതിചിരമ്പി തിട്ഠിസ്സന്തി, അതിലഹുമ്പി നിവത്തിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൬൬. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, പിണ്ഡചാരികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞാപേസ്സാമി യഥാ പിണ്ഡചാരികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. പിണ്ഡചാരികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘ഇദാനി ഗാമം പവിസിസ്സാമീ’തി തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ.

‘‘നിവേസനം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘ഇമിനാ പവിസിസ്സാമി, ഇമിനാ നിക്ഖമിസ്സാമീ’തി. നാതിസഹസാ പവിസിതബ്ബം. നാതിസഹസാ നിക്ഖമിതബ്ബം. നാതിദൂരേ ഠാതബ്ബം. നാച്ചാസന്നേ ഠാതബ്ബം. നാതിചിരം ഠാതബ്ബം. നാതിലഹും നിവത്തിതബ്ബം. ഠിതകേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘ഭിക്ഖം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’തി. സചേ കമ്മം വാ നിക്ഖിപതി, ആസനാ വാ വുട്ഠാതി, കടച്ഛും വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി [ഠാപേതി (ക.)] വാ – ദാതുകാമസ്സാതി [ദാതുകാമിയാതി (സ്യാ.), ദാതുകാമാ വിയാതി (സീ.)] ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദിയ്യമാനായ വാമേന ഹത്ഥേന സങ്ഘാടിം ഉച്ചാരേത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന പത്തം പണാമേത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ന ച ഭിക്ഖാദായികായ മുഖം ഉല്ലോകേതബ്ബം [ഓലോകേതബ്ബം (സ്യാ.)]. സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘സൂപം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’തി. സചേ കടച്ഛും വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി വാ – ദാതുകാമസ്സാതി ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദിന്നായ സങ്ഘാടിയാ പത്തം പടിച്ഛാദേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന നിവത്തിതബ്ബം.

‘‘സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. സുസംവുതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്ഖിത്തകായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. അപ്പസദ്ദേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന കായപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ബാഹുപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന സീസപ്പചാലകം അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഖമ്ഭകതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഓഗുണ്ഠിതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. യോ പഠമം ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി, തേന ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, അവക്കാരപാതി ധോവിത്വാ ഉപട്ഠാപേതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. യോ പച്ഛാ ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി, സചേ ഹോതി ഭുത്താവസേസോ, സചേ ആകങ്ഖതി, ഭുഞ്ജിതബ്ബം. നോ ചേ ആകങ്ഖതി, അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേതബ്ബം, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേതബ്ബം. തേന ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം, അവക്കാരപാതി ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബാ, പാനീയം പരിഭോജനീയം പടിസാമേതബ്ബം, ഭത്തഗ്ഗം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. യോ പസ്സതി പാനീയഘടം വാ പരിഭോജനീയഘടം വാ വച്ചഘടം വാ രിത്തം തുച്ഛം തേന ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. സചസ്സ ഹോതി അവിസയ്ഹം, ഹത്ഥവികാരേന ദുതിയം ആമന്തേത്വാ ഹത്ഥവിലങ്ഘകേന ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, ന ച തപ്പച്ചയാ വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പിണ്ഡചാരികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ പിണ്ഡചാരികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൭. ആരഞ്ഞികവത്തകഥാ

൩൬൭. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തി. തേ നേവ പാനീയം ഉപട്ഠാപേന്തി, ന പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേന്തി, ന അഗ്ഗിം ഉപട്ഠാപേന്തി, ന അരണിസഹിതം ഉപട്ഠാപേന്തി, ന നക്ഖത്തപദാനി ജാനന്തി, ന ദിസാഭാഗം ജാനന്തി. ചോരാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, പാനീയ’’ന്തി? ‘‘നത്ഥാവുസോ’’തി. ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, പരിഭോജനീയ’’ന്തി? ‘‘നത്ഥാവുസോ’’തി. ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, അഗ്ഗീ’’തി? ‘‘നത്ഥാവുസോ’’തി. ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, അരണിസഹിത’’ന്തി? ‘‘നത്ഥാവുസോ’’തി. ( ) [(അത്ഥി ഭന്തേ നക്ഖത്തപദാനീതി, ന ജാനാമ ആവുസോതി, അത്ഥി ഭന്തേ ദിസാഭാഗന്തി, ന ജാനാമ ആവുസോതി.) സീ. വിമതിടീകായ പന സമേതി] ‘‘കേനജ്ജ, ഭന്തേ, യുത്ത’’ന്തി? ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ജാനാമാ’’തി. ‘‘കതമായം, ഭന്തേ, ദിസാ’’തി? ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ജാനാമാ’’തി. അഥ ഖോ തേ ചോരാ – ‘നേവിമേസം പാനീയം അത്ഥി, ന പരിഭോജനീയം അത്ഥി, ന അഗ്ഗി അത്ഥി, ന അരണിസഹിതം അത്ഥി, ന നക്ഖത്തപദാനി ജാനന്തി, ന ദിസാഭാഗം ജാനന്തി; ചോരാ ഇമേ, നയിമേ ഭിക്ഖൂ’തി – ആകോടേത്വാ പക്കമിംസു. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൬൮. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ആരഞ്ഞികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. ആരഞ്ഞികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ പത്തം ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാ അംസേ ആലഗ്ഗേത്വാ ചീവരം ഖന്ധേ കരിത്വാ ഉപാഹനാ ആരോഹിത്വാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം പടിസാമേത്വാ ദ്വാരവാതപാനം ഥകേത്വാ സേനാസനാ ഓതരിതബ്ബം – ഇദാനി ഗാമം പവിസിസ്സാമീതി. ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ നീചം കത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാ അംസേ ആലഗ്ഗേത്വാ തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ. സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം…പേ… ന ഖമ്ഭകതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഓഗുണ്ഠിതേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം.

‘‘നിവേസനം പവിസന്തേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘ഇമിനാ പവിസിസ്സാമി, ഇമിനാ നിക്ഖമിസ്സാമീ’തി. നാതിസഹസാ പവിസിതബ്ബം. നാതിസഹസാ നിക്ഖമിതബ്ബം. നാതിദൂരേ ഠാതബ്ബം. നാച്ചാസന്നേ ഠാതബ്ബം. നാതിചിരം ഠാതബ്ബം. നാതിലഹും നിവത്തിതബ്ബം. ഠിതകേന സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘ഭിക്ഖം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’തി. സചേ കമ്മം വാ നിക്ഖിപതി, ആസനാ വാ വുട്ഠാതി, കടച്ഛും വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി വാ – ദാതുകാമസ്സാതി ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദിയ്യമാനായ വാമേന ഹത്ഥേന സങ്ഘാടിം ഉച്ചാരേത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന പത്തം പണാമേത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ന ച ഭിക്ഖാദായികായ മുഖം ഉല്ലോകേതബ്ബം. സല്ലക്ഖേതബ്ബം – ‘സൂപം ദാതുകാമാ വാ അദാതുകാമാ വാ’തി. സചേ കടച്ഛു വാ പരാമസതി, ഭാജനം വാ പരാമസതി, ഠപേതി വാ – ദാതുകാമസ്സാതി ഠാതബ്ബം. ഭിക്ഖായ ദിന്നായ സങ്ഘാടിയാ പത്തം പടിച്ഛാദേത്വാ സാധുകം അതരമാനേന നിവത്തിതബ്ബം.

‘‘സുപ്പടിച്ഛന്നേന അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം…പേ… ന ഉക്കുടികായ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ പത്തം ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാ അംസേ ആലഗ്ഗേത്വാ ചീവരം സങ്ഘരിത്വാ സീസേ കരിത്വാ ഉപാഹനാ ആരോഹിത്വാ ഗന്തബ്ബം.

‘‘ആരഞ്ഞികേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ പാനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, അഗ്ഗി ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, അരണിസഹിതം ഉപട്ഠാപേതബ്ബം, കത്തരദണ്ഡോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, നക്ഖത്തപദാനി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബാനി – സകലാനി വാ ഏകദേസാനി വാ, ദിസാകുസലേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികാനം ഭിക്ഖൂനം വത്തം യഥാ ആരഞ്ഞികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൮. സേനാസനവത്തകഥാ

൩൬൯. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ചീവരകമ്മം കരോന്തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പടിവാതേ അങ്ഗണേ [പങ്ഗണേ (സീ. സ്യാ.)] സേനാസനം പപ്ഫോടേസും. ഭിക്ഖൂ രജേന ഓകിരിംസു. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പടിവാതേ അങ്ഗണേ സേനാസനം പപ്ഫോടേസ്സന്തി! ഭിക്ഖൂ രജേന ഓകിരിംസൂ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പടിവാതേ അങ്ഗണേ സേനാസനം പപ്ഫോടേന്തി, ഭിക്ഖൂ രജേന ഓകിരിംസൂ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൭൦. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സേനാസനവത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഭിക്ഖൂഹി സേനാസനേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. യസ്മിം വിഹാരേ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. [മഹാവ. ൬൬, ൬൭; ചൂളവ. ൩൫൭] വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭിസിബിബ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ; ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭുമ്മത്ഥരണം യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ പരിഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ – മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീതി. സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘ന ഭിക്ഖുസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം. ന വിഹാരസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം. ന പാനീയസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം. ന പരിഭോജനീയസാമന്താ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം. ന പടിവാതേ അങ്ഗണേ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം. അധോവാതേ സേനാസനം പപ്ഫോടേതബ്ബം.

‘‘ഭുമ്മത്ഥരണം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. മഞ്ചപടിപാദകാ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബാ. മഞ്ചോ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബോ. പീഠം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഭിസിബിബ്ബോഹനം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഖേളമല്ലകോ ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബോ. അപസ്സേനഫലകം ഏകമന്തം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജു വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.

‘‘സചേ പുരത്ഥിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പുരത്ഥിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ പച്ഛിമാ സരജാ വാതാ വായന്തി, പച്ഛിമാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉത്തരാ സരജാ വാതാ വായന്തി ഉത്തരാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ ദക്ഖിണാ സരജാ വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ സീതകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, രത്തിം ഥകേതബ്ബാ. സചേ ഉണ്ഹകാലോ ഹോതി, ദിവാ വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ, രത്തിം വിവരിതബ്ബാ.

‘‘സചേ വുഡ്ഢേന സദ്ധിം ഏകവിഹാരേ വിഹരതി, ന വുഡ്ഢം അനാപുച്ഛാ ഉദ്ദേസോ ദാതബ്ബോ, ന പരിപുച്ഛാ ദാതബ്ബാ, ന സജ്ഝായോ കാതബ്ബോ, ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ, ന പദീപോ കാതബ്ബോ, ന പദീപോ വിജ്ഝാപേതബ്ബോ, ന വാതപാനാ വിവരിതബ്ബാ, ന വാതപാനാ ഥകേതബ്ബാ. സചേ വുഡ്ഢേന സദ്ധിം ഏകചങ്കമേ ചങ്കമതി, യേന വുഡ്ഢോ തേന പരിവത്തിതബ്ബം, ന ച വുഡ്ഢോ സങ്ഘാടികണ്ണേന ഘട്ടേതബ്ബോ. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സേനാസനവത്തം യഥാ ഭിക്ഖൂഹി സേനാസനേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൯. ജന്താഘരവത്തകഥാ

൩൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി നിവാരിയമാനാ അനാദരിയം പടിച്ച പഹൂതം കട്ഠം ആരോപേത്വാ അഗ്ഗിം ദത്വാ ദ്വാരം ഥകേത്വാ ദ്വാരേ നിസീദന്തി. ഭിക്ഖൂ [ഥേരാ ച ഭിക്ഖൂ (സ്യാ. കം.)] ഉണ്ഹാഭിതത്താ ദ്വാരം അലഭമാനാ മുച്ഛിതാ പപതന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി നിവാരിയമാനാ അനാദരിയം പടിച്ച പഹൂതം കട്ഠം ആരോപേത്വാ അഗ്ഗിം ദത്വാ ദ്വാരം ഥകേത്വാ ദ്വാരേ നിസീദിസ്സന്തി! ഭിക്ഖൂ ഉണ്ഹാഭിതത്താ ദ്വാരം അലഭമാനാ മുച്ഛിതാ പപതന്തീ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി നിവാരിയമാനാ അനാദരിയം പടിച്ച പഹൂതം കട്ഠം ആരോപേത്വാ അഗ്ഗിം ദത്വാ ദ്വാരം ഥകേത്വാ ദ്വാരേ നിസീദന്തി; ഭിക്ഖൂ ഉണ്ഹാഭിതത്താ ദ്വാരം അലഭമാനാ മുച്ഛിതാ പപതന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ജന്താഘരേ ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നിവാരിയമാനേന അനാദരിയം പടിച്ച പഹൂതം കട്ഠം ആരോപേത്വാ അഗ്ഗി ദാതബ്ബോ. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന, ഭിക്ഖവേ, ദ്വാരം ഥകേത്വാ ദ്വാരേ നിസീദിതബ്ബം. യോ നിസീദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ.

൩൭൨. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ജന്താഘരവത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഭിക്ഖൂഹി ജന്താഘരേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. യോ പഠമം ജന്താഘരം ഗച്ഛതി, സചേ ഛാരികാ ഉസ്സന്നാ ഹോതി, ഛാരികാ ഛഡ്ഡേതബ്ബാ. സചേ ജന്താഘരം ഉക്ലാപം ഹോതി, ജന്താഘരം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ പരിഭണ്ഡം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിഭണ്ഡം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ പരിവേണം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ കോട്ഠകോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ ജന്താഘരസാലാ ഉക്ലാപാ ഹോതി, ജന്താഘരസാലാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ.

‘‘ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ഉദകദോണികായ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ജന്താഘരേ ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം. സചേ ഉസ്സഹതി, ഉദകേപി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പരികമ്മം കാതബ്ബം. ന ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പുരതോപി നഹായിതബ്ബം, ന ഉപരിതോപി നഹായിതബ്ബം. നഹാതേന ഉത്തരന്തേന ഓതരന്താനം മഗ്ഗോ ദാതബ്ബോ. യോ പച്ഛാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമതി, സചേ ജന്താഘരം ചിക്ഖല്ലം ഹോതി, ധോവിതബ്ബം. മത്തികാദോണികം ധോവിത്വാ ജന്താഘരപീഠം പടിസാമേത്വാ അഗ്ഗിം വിജ്ഝാപേത്വാ ദ്വാരം ഥകേത്വാ പക്കമിതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ജന്താഘരവത്തം യഥാ ഭിക്ഖൂഹി ജന്താഘരേ സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൧൦. വച്ചകുടിവത്തകഥാ

൩൭൩. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ബ്രാഹ്മണജാതികോ വച്ചം കത്വാ ന ഇച്ഛതി ആചമേതും – കോ ഇമം വസലം ദുഗ്ഗന്ധം ആമസിസ്സതീതി [ആചമിസ്സതീതി (ക.)]. തസ്സ വച്ചമഗ്ഗേ കിമി സണ്ഠാതി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘കിം പന ത്വം, ആവുസോ, വച്ചം കത്വാ ന ആചമേസീ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു വച്ചം കത്വാ ന ആചമേസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, വച്ചം കത്വാ ന ആചമേസീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വച്ചം കത്വാ സതി ഉദകേ നാചമേതബ്ബം. യോ നാചമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ വച്ചകുടിയാ യഥാവുഡ്ഢം വച്ചം കരോന്തി. നവകാ ഭിക്ഖൂ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ വച്ചിതാ ആഗമേന്തി. തേ വച്ചം സന്ധാരേന്താ മുച്ഛിതാ പപതന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വച്ചകുടിയാ യഥാവുഡ്ഢം വച്ചോ കാതബ്ബോ. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആഗതപടിപാടിയാ വച്ചം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അതിസഹസാപി വച്ചകുടിം പവിസന്തി, ഉബ്ഭജിത്വാപി [ഉബ്ഭുജ്ജിത്വാപി (സീ.), ഉബ്ഭുജിത്വാ (സ്യാ.)] പവിസന്തി, നിത്ഥുനന്താപി വച്ചം കരോന്തി, ദന്തകട്ഠം ഖാദന്താപി വച്ചം കരോന്തി, ബഹിദ്ധാപി വച്ചദോണികായ വച്ചം കരോന്തി, ബഹിദ്ധാപി പസ്സാവദോണികായ പസ്സാവം കരോന്തി, പസ്സാവദോണികായപി ഖേളം കരോന്തി, ഫരുസേനപി കട്ഠേന അവലേഖന്തി, അവലേഖനകട്ഠമ്പി വച്ചകൂപമ്ഹി പാതേന്തി, അതിസഹസാപി നിക്ഖമന്തി, ഉബ്ഭജിത്വാപി നിക്ഖമന്തി, ചപുചപുകാരകമ്പി ആചമേന്തി, ആചമനസരാവകേപി ഉദകം സേസേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അതിസഹസാപി വച്ചകുടിം പവിസിസ്സന്തി, ഉബ്ഭജിത്വാപി പവിസിസ്സന്തി, നിത്ഥുനന്താപി വച്ചം കരിസ്സന്തി, ദന്തകട്ഠം ഖാദന്താപി വച്ചം കരിസ്സന്തി, ബഹിദ്ധാപി വച്ചദോണികായ വച്ചം കരിസ്സന്തി, ബഹിദ്ധാപി പസ്സാവദോണികായ പസ്സാവം കരിസ്സന്തി, പസ്സാവദോണികായപി ഖേളം കരിസ്സന്തി, ഫരുസേനപി കട്ഠേന അവലേഖിസ്സന്തി, അവലേഖനകട്ഠമ്പി വച്ചകൂപമ്ഹി പാതേസ്സന്തി, അതിസഹസാപി നിക്ഖമിസ്സന്തി, ഉബ്ഭജിത്വാപി നിക്ഖമിസ്സന്തി, ചപുചപുകാരകമ്പി ആചമേസ്സന്തി, ആചമനസരാവകേപി ഉദകം സേസേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ചം ഭഗവാതി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൭൪. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം വച്ചകുടിവത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഭിക്ഖൂഹി വച്ചകുടിയാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. യോ വച്ചകുടിം ഗച്ഛതി തേന ബഹി ഠിതേന [ബഹി ഠിതേന (സീ. ക.)] ഉക്കാസിതബ്ബം. അന്തോ നിസിന്നേനപി ഉക്കാസിതബ്ബം. ചീവരവംസേ വാ ചീവരരജ്ജുയാ വാ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സാധുകം അതരമാനേന വച്ചകുടീ പവിസിതബ്ബാ. നാതിസഹസാ പവിസിതബ്ബാ. ന ഉബ്ഭജിത്വാ പവിസിതബ്ബാ. വച്ചപാദുകായ ഠിതേന ഉബ്ഭജിതബ്ബം. ന നിത്ഥുനന്തേന വച്ചോ കാതബ്ബോ. ന ദന്തകട്ഠം ഖാദന്തേന വച്ചോ കാതബ്ബോ. ന ബഹിദ്ധാ വച്ചദോണികായ വച്ചോ കാതബ്ബോ. ന ബഹിദ്ധാ പസ്സാവദോണികായ പസ്സാവോ കാതബ്ബോ. ന പസ്സാവദോണികായ ഖേളോ കാതബ്ബോ. ന ഫരുസേന കട്ഠേന അവലേഖിതബ്ബം. ന അവലേഖനകട്ഠം വച്ചകൂപമ്ഹി പാതേതബ്ബം. വച്ചപാദുകായ ഠിതേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം. നാതിസഹസാ നിക്ഖമിതബ്ബം. ന ഉബ്ഭജിത്വാ നിക്ഖമിതബ്ബം. ആചമനപാദുകായ ഠിതേന ഉബ്ഭജിതബ്ബം. ന ചപുചപുകാരകം ആചമേതബ്ബം. ന ആചമനസരാവകേ ഉദകം സേസേതബ്ബം. ആചമനപാദുകായ ഠിതേന പടിച്ഛാദേതബ്ബം.

‘‘സചേ വച്ചകുടി ഉഹതാ [ഊഹതാ (സീ. സ്യാ.)] ഹോതി, ധോവിതബ്ബാ. സചേ അവലേഖനപിധരോ പൂരോ ഹോതി, അവലേഖനകട്ഠം ഛഡ്ഡേതബ്ബം. സചേ വച്ചകുടി ഉക്ലാപാ ഹോതി, വച്ചകുടി സമ്മജ്ജിതബ്ബാ. സചേ പരിഭണ്ഡം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിഭണ്ഡം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ പരിവേണം ഉക്ലാപം ഹോതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജിതബ്ബം. സചേ കോട്ഠകോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, കോട്ഠകോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ. സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം വച്ചകുടിവത്തം യഥാ ഭിക്ഖൂഹി വച്ചകുടിയാ സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൧൧. ഉപജ്ഝായവത്തകഥാ

൩൭൫. തേന ഖോ പന സമയേന സദ്ധിവിഹാരികാ ഉപജ്ഝായേസു ന സമ്മാ വത്തന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സദ്ധിവിഹാരികാ ഉപജ്ഝായേസു ന സമ്മാ വത്തിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികാ ഉപജ്ഝായേസു ന സമ്മാ വത്തന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികാ ഉപജ്ഝായേസു ന സമ്മാ വത്തിസ്സന്തി! നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൭൬. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികാനം ഉപജ്ഝായേസു വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ സദ്ധിവിഹാരികേഹി ഉപജ്ഝായേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. [മഹാവ. ൬൬] സദ്ധിവിഹാരികേന, ഭിക്ഖവേ, ഉപജ്ഝായമ്ഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

‘‘കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ദന്തകട്ഠം ദാതബ്ബം, മുഖോദകം ദാതബ്ബം, ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം. സചേ യാഗു ഹോതി, ഭാജനം ധോവിത്വാ യാഗു ഉപനാമേതബ്ബാ. യാഗും പീതസ്സ ഉദകം ദത്വാ ഭാജനം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബം. ഉപജ്ഝായമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, നിവാസനം ദാതബ്ബം, പടിനിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, ധോവിത്വാ പത്തോ സോദകോ [സഉദകോ (ക.)] ദാതബ്ബോ. സചേ ഉപജ്ഝായോ പച്ഛാസമണം ആകങ്ഖതി, തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം. നാതിദൂരേ ഗന്തബ്ബം, നാച്ചാസന്നേ ഗന്തബ്ബം, പത്തപരിയാപന്നം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. ന ഉപജ്ഝായസ്സ ഭണമാനസ്സ അന്തരന്തരാ കഥാ ഓപാതേതബ്ബാ. ഉപജ്ഝായോ ആപത്തിസാമന്താ ഭണമാനോ നിവാരേതബ്ബോ.

‘‘നിവത്തന്തേന പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പടിനിവാസനം ദാതബ്ബം, നിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. സചേ ചീവരം സിന്നം ഹോതി, മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബം, ന ച ഉണ്ഹേ ചീവരം നിദഹിതബ്ബം. ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം. ചീവരം സങ്ഘരന്തേന ചതുരങ്ഗുലം കണ്ണം ഉസ്സാരേത്വാ ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം – മാ മജ്ഝേ ഭങ്ഗോ അഹോസീതി. ഓഭോഗേ കായബന്ധനം കാതബ്ബം.

‘‘സചേ പിണ്ഡപാതോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായോ ച ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഉദകം ദത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഉപനാമേതബ്ബോ. ഉപജ്ഝായോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. ഭുത്താവിസ്സ ഉദകം ദത്വാ പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ വോദകം കത്വാ മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബോ. ന ച ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. ഉപജ്ഝായമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ ഉപജ്ഝായോ നഹായിതുകാമോ ഹോതി, നഹാനം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ സീതേന അത്ഥോ ഹോതി, സീതം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ ഉണ്ഹേന അത്ഥോ ഹോതി, ഉണ്ഹം പടിയാദേതബ്ബം.

‘‘സചേ ഉപജ്ഝായോ ജന്താഘരം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ ഉപജ്ഝായസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ഗന്ത്വാ ജന്താഘരപീഠം ദത്വാ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ചുണ്ണം ദാതബ്ബം, മത്തികാ ദാതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. ജന്താഘരേ ഉപജ്ഝായസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം.

‘‘ഉദകേപി ഉപജ്ഝായസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ അത്തനോ ഗത്തം വോദകം കത്വാ നിവാസേത്വാ ഉപജ്ഝായസ്സ ഗത്തതോ ഉദകം പമജ്ജിതബ്ബം, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം. ഉപജ്ഝായോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ ഉദ്ദിസാപേതുകാമോ ഹോതി, ഉദ്ദിസിതബ്ബോ. സചേ പരിപുച്ഛിതുകാമോ ഹോതി, പരിപുച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘യസ്മിം വിഹാരേ ഉപജ്ഝായോ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭിസിബിബ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ; ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭൂമത്ഥരണം യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ പരിഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ – മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീതി. സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘ഭൂമത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. മഞ്ചപടിപാദകാ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബാ. മഞ്ചോ ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബോ. പീഠം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഭിസിബിബ്ബോഹനം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതബ്ബം. ഖേളമല്ലകോ ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബോ. അപസ്സേനഫലകം ഓതാപേത്വാ പമജ്ജിത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഠപേതബ്ബം. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം.

‘‘സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന വൂപകാസേതബ്ബോ, വൂപകാസാപേതബ്ബോ, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ കുക്കുച്ചം ഉപ്പന്നം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന വിനോദേതബ്ബം, വിനോദാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന വിവേചേതബ്ബം, വിവേചാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി പരിവാസാരഹോ, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ പരിവാസം ദദേയ്യാതി. സചേ ഉപജ്ഝായോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായം മൂലായ പടികസ്സേയ്യാതി. സചേ ഉപജ്ഝായോ മാനത്താരഹോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ മാനത്തം ദദേയ്യാതി. സചേ ഉപജ്ഝായോ അബ്ഭാനാരഹോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായം അബ്ഭേയ്യാതി. സചേ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ഉപജ്ഝായസ്സ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാതി. കതം വാ പനസ്സ ഹോതി സങ്ഘേന കമ്മം, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, സദ്ധിവിഹാരികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായോ സമ്മാ വത്തേയ്യ, ലോമം പാതേയ്യ, നേത്ഥാരം വത്തേയ്യ, സങ്ഘോ തം കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാതി.

‘‘സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം ധോവിതബ്ബം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന ധോവിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം ധോവിയേഥാതി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം കാതബ്ബം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന കാതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം കരിയേഥാതി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ രജനാ പചിതബ്ബാ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന പചിതബ്ബാ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ രജനം പചിയേഥാതി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം രജിതബ്ബം [രജേതബ്ബം (സ്യാ.)] ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികേന രജിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം രജിയേഥാതി. ചീവരം രജന്തേന [രജേന്തേന (സ്യാ.)] സാധുകം സമ്പരിവത്തകം സമ്പരിവത്തകം രജിതബ്ബം, ന ച അച്ഛിന്നേ ഥേവേ പക്കമിതബ്ബം.

‘‘ന ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ ഏകച്ചസ്സ പത്തോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പത്തോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം ദാതബ്ബം, ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം; ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ കേസാ ഛേദേതബ്ബാ [ഛേത്തബ്ബാ (സീ.), ഛേദിതബ്ബാ (ക.)], ന ഏകച്ചേന കേസാ ഛേദാപേതബ്ബാ; ന ഏകച്ചസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം, ന ഏകച്ചേന പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം; ന ഏകച്ചസ്സ വേയ്യാവച്ചോ [വേയ്യാവച്ചം (ക.)] കാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന വേയ്യാവച്ചോ കാരാപേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം, ന ഏകച്ചോ പച്ഛാസമണോ ആദാതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ പിണ്ഡപാതോ നീഹരിതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ; ന ഉപജ്ഝായം അനാപുച്ഛാ ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ; ന സുസാനം ഗന്തബ്ബം; ന ദിസാ പക്കമിതബ്ബാ. സചേ ഉപജ്ഝായോ ഗിലാനോ ഹോതി, യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികാനം ഉപജ്ഝായേസു വത്തം യഥാ സദ്ധിവിഹാരികേഹി ഉപജ്ഝായേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൧൨. സദ്ധിവിഹാരികവത്തകഥാ

൩൭൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപജ്ഝായാ സദ്ധിവിഹാരികേസു ന സമ്മാ വത്തന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഉപജ്ഝായാ സദ്ധിവിഹാരികേസു ന സമ്മാ വത്തിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഉപജ്ഝായാ സദ്ധിവിഹാരികേസു ന സമ്മാ വത്തന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൭൮. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഉപജ്ഝായാനം സദ്ധിവിഹാരികേസു വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ഉപജ്ഝായേഹി സദ്ധിവിഹാരികേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. [മഹാവ. ൬൭] ഉപജ്ഝായേന, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികമ്ഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

‘‘ഉപജ്ഝായേന, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിവിഹാരികോ സങ്ഗഹേതബ്ബോ അനുഗ്ഗഹേതബ്ബോ ഉദ്ദേസേന പരിപുച്ഛായ ഓവാദേന അനുസാസനിയാ. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ പത്തോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പത്തോ ന ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പത്തോ ദാതബ്ബോ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പത്തോ ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ ചീവരം ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം ന ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം ദാതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി. സചേ ഉപജ്ഝായസ്സ പരിക്ഖാരോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരിക്ഖാരോ ന ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരിക്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ഗിലാനോ ഹോതി, കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ ദന്തകട്ഠം ദാതബ്ബം, മുഖോദകം ദാതബ്ബം, ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം. സചേ യാഗു ഹോതി, ഭാജനം ധോവിത്വാ യാഗു ഉപനാമേതബ്ബാ. യാഗും പീതസ്സ ഉദകം ദത്വാ ഭാജനം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബം. സദ്ധിവിഹാരികമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, നിവാസനം ദാതബ്ബം, പടിനിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, ധോവിത്വാ പത്തോ സോദകോ ദാതബ്ബോ.

‘‘ഏത്താവതാ നിവത്തിസ്സതീതി ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പടിനിവാസനം ദാതബ്ബം, നിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. സചേ ചീവരം സിന്നം ഹോതി, മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബം, ന ച ഉണ്ഹേ ചീവരം നിദഹിതബ്ബം. ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം. ചീവരം സങ്ഘരന്തേന ചതുരങ്ഗുലം കണ്ണം ഉസ്സാരേത്വാ ചീവരം സങ്ഘരിതബ്ബം – മാ മജ്ഝേ ഭങ്ഗോ അഹോസീതി. ഓഭോഗേ കായബന്ധനം കാതബ്ബം.

‘‘സചേ പിണ്ഡപാതോ ഹോതി, സദ്ധിവിഹാരികോ ച ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഉദകം ദത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഉപനാമേതബ്ബോ. സദ്ധിവിഹാരികോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. ഭുത്താവിസ്സ ഉദകം ദത്വാ പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ വോദകം കത്വാ മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബോ, ന ച ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജ്ജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സദ്ധിവിഹാരികമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ നഹായിതുകാമോ ഹോതി, നഹാനം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ സീതേന അത്ഥോ ഹോതി, സീതം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ ഉണ്ഹേന അത്ഥോ ഹോതി, ഉണ്ഹം പടിയാദേതബ്ബം.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ജന്താഘരം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ [ആദായ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ (ക.)] ഗന്ത്വാ ജന്താഘരപീഠം ദത്വാ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ചുണ്ണം ദാതബ്ബം, മത്തികാ ദാതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം, ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. ജന്താഘരേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം.

‘‘ഉദകേപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ അത്തനോ ഗത്തം വോദകം കത്വാ നിവാസേത്വാ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ഗത്തതോ ഉദകം പമജ്ജിതബ്ബം, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം. സദ്ധിവിഹാരികോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘യസ്മിം വിഹാരേ സദ്ധിവിഹാരികോ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം…പേ… സചേ ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന വൂപകാസേതബ്ബോ, വൂപകാസാപേതബ്ബോ, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ കുക്കുച്ചം ഉപ്പന്നം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന വിനോദേതബ്ബം, വിനോദാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന വിവേചേതബ്ബം, വിവേചാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി പരിവാസാരഹോ, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പരിവാസം ദദേയ്യാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികം മൂലായ പടികസ്സേയ്യാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ മാനത്താരഹോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ മാനത്തം ദദേയ്യാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ അബ്ഭാനാരഹോ ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികം അബ്ഭേയ്യാതി. സചേ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാതി. കതം വാ പനസ്സ ഹോതി സങ്ഘേന കമ്മം, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ, ഉക്ഖേപനീയം വാ, ഉപജ്ഝായേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികോ സമ്മാ വത്തേയ്യ ലോമം പാതേയ്യ, നേത്ഥാരം വത്തേയ്യ, സങ്ഘോ തം കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാതി.

‘‘സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം ധോവിതബ്ബം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം ധോവേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം ധോവിയേഥാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം കാതബ്ബം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം കരേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം കരിയേഥാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ രജനം പചിതബ്ബം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം പചേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ രജനം പചിയേഥാതി. സചേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം രജിതബ്ബം ഹോതി, ഉപജ്ഝായേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം രജേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചീവരം രജിയേഥാതി. ചീവരം രജന്തേന സാധുകം സമ്പരിവത്തകം സമ്പരിവത്തകം രജിതബ്ബം, ന ച അച്ഛിന്നേ ഥേവേ പക്കമിതബ്ബം. സചേ സദ്ധിവിഹാരികോ ഗിലാനോ ഹോതി, യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഉപജ്ഝായാനം സദ്ധിവിഹാരികേസു വത്തം യഥാ ഉപജ്ഝായേഹി സദ്ധിവിഹാരികേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

ദുതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൧൩. ആചരിയവത്തകഥാ

൩൭൯. തേന ഖോ പന സമയേന അന്തേവാസികാ ആചരിയേസു ന സമ്മാ വത്തന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അന്തേവാസികാ ആചരിയേസു ന സമ്മാ വത്തിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, അന്തേവാസികാ ആചരിയേസു ന സമ്മാ വത്തന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൮൦. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, അന്തേവാസികാനം ആചരിയേസു വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ അന്തേവാസികേഹി ആചരിയേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. [മഹാവ. ൭൮] അന്തേവാസികേന, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയമ്ഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

‘‘കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ദന്തകട്ഠം ദാതബ്ബം, മുഖോദകം ദാതബ്ബം, ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം. സചേ യാഗു ഹോതി, ഭാജനം ധോവിത്വാ യാഗു ഉപനാമേതബ്ബാ. യാഗും പീതസ്സ ഉദകം ദത്വാ ഭാജനം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബം. ആചരിയമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ ആചരിയോ ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, നിവാസനം ദാതബ്ബം, പടിനിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, ധോവിത്വാ പത്തോ സോദകോ ദാതബ്ബോ. സചേ ആചരിയോ പച്ഛാസമണം ആകങ്ഖതി, തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധിത്വാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ പാരുപിത്വാ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ ധോവിത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ ആചരിയസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം. നാതിദൂരേ ഗന്തബ്ബം, നാച്ചാസന്നേ ഗന്തബ്ബം, പത്തപരിയാപന്നം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. ന ആചരിയസ്സ ഭണമാനസ്സ അന്തരന്തരാ കഥാ ഓപാതേതബ്ബാ. ആചരിയോ ആപത്തിസാമന്താ ഭണമാനോ നിവാരേതബ്ബോ.

‘‘സചേ പിണ്ഡപാതോ ഹോതി, ആചരിയോ ച ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഉദകം ദത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഉപനാമേതബ്ബോ. ആചരിയോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. ഭുത്താവിസ്സ ഉദകം ദത്വാ പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ വോദകം കത്വാ മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബോ, ന ച ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന പത്തം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ഹേട്ഠാമഞ്ചം വാ ഹേട്ഠാപീഠം വാ പരാമസിത്വാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ന ച അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന ചീവരവംസം വാ ചീവരരജ്ജും വാ പമജിത്വാ പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. ആചരിയമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ ആചരിയോ നഹായിതുകാമോ ഹോതി, നഹാനം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ സീതേന അത്ഥോ ഹോതി, സീതം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ ഉണ്ഹേന അത്ഥോ ഹോതി, ഉണ്ഹം പടിയാദേതബ്ബം.

‘‘സചേ ആചരിയോ ജന്താഘരം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ ആചരിയസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ഗന്ത്വാ ജന്താഘരപീഠം ദത്വാ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ചുണ്ണം ദാതബ്ബം, മത്തികാ ദാതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി, ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. ജന്താഘരേ ആചരിയസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം.

‘‘ഉദകേപി ആചരിയസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ അത്തനോ ഗത്തം വോദകം കത്വാ നിവാസേത്വാ ആചരിയസ്സ ഗത്തതോ ഉദകം പമജ്ജിതബ്ബം, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം. ആചരിയോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. സചേ ഉദ്ദിസാപേതുകാമോ ഹോതി, ഉദ്ദിസിതബ്ബോ. സചേ പരിപുച്ഛിതുകാമോ ഹോതി, പരിപുച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘യസ്മിം വിഹാരേ ആചരിയോ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; നിസീദനപച്ചത്ഥരണം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭിസിബിബ്ബോഹനം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചോ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; പീഠം നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന, അസങ്ഘട്ടേന്തേന കവാടപിട്ഠം, നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; മഞ്ചപടിപാദകാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബാ; ഖേളമല്ലകോ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബോ; അപസ്സേനഫലകം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം; ഭൂമത്ഥരണം യഥാപഞ്ഞത്തം സല്ലക്ഖേത്വാ നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സന്താനകം ഹോതി, ഉല്ലോകാ പഠമം ഓഹാരേതബ്ബം, ആലോകസന്ധികണ്ണഭാഗാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി കണ്ണകിതാ ഹോതി, ചോളകം തേമേത്വാ പീളേത്വാ പമജ്ജിതബ്ബാ. സചേ അകതാ ഹോതി ഭൂമി, ഉദകേന പരിപ്ഫോസിത്വാ പരിഫോസിത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബാ – മാ വിഹാരോ രജേന ഉഹഞ്ഞീതി. സങ്കാരം വിചിനിത്വാ ഏകമന്തം ഛഡ്ഡേതബ്ബം.

‘‘സചേ ആചരിയസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, അന്തേവാസികേന വൂപകാസേതബ്ബാ, വൂപകാസാപേതബ്ബാ, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ആചരിയസ്സ കുക്കുച്ചം ഉപ്പന്നം ഹോതി, അന്തേവാസികേന വിനോദേതബ്ബം, വിനോദാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ആചരിയസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി, അന്തേവാസികേന വിവേചേതബ്ബം, വിവേചാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ ആചരിയോ ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പരിവാസാരഹോ, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ആചരിയസ്സ പരിവാസം ദദേയ്യാതി. സചേ ആചരിയോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ ഹോതി, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ആചരിയം മൂലായ പടികസ്സേയ്യാതി. സചേ ആചരിയോ മാനത്താരഹോ ഹോതി, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ആചരിയസ്സ മാനത്തം ദദേയ്യാതി. സചേ ആചരിയോ അബ്ഭാനാരഹോ ഹോതി, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ആചരിയം അബ്ഭേയ്യാതി. സചേ സങ്ഘോ ആചരിയസ്സ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ ആചരിയസ്സ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാതി. കതം വാ പനസ്സ ഹോതി സങ്ഘേന കമ്മം, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, അന്തേവാസികേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ആചരിയോ സമ്മാ വത്തേയ്യ, ലോമം പാതേയ്യ, നേത്ഥാരം വത്തേയ്യ, സങ്ഘോ തം കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാതി.

‘‘സചേ ആചരിയസ്സ ചീവരം ധോവിതബ്ബം ഹോതി, അന്തേവാസികേന ധോവിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ആചരിയസ്സ ചീവരം ധോവിയേഥാതി. സചേ ആചരിയസ്സ ചീവരം കാതബ്ബം ഹോതി, അന്തേവാസികേന കാതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ആചരിയസ്സ ചീവരം കരിയേഥാതി. സചേ ആചരിയസ്സ രജനം പചിതബ്ബം ഹോതി, അന്തേവാസികേന പചിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ആചരിയസ്സ രജനം പചിയേഥാതി. സചേ ആചരിയസ്സ ചീവരം രജിതബ്ബം ഹോതി, അന്തേവാസികേന രജിതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ ആചരിയസ്സ ചീവരം രജിയേഥാതി. ചീവരം രജന്തേന സാധുകം സമ്പരിവത്തകം സമ്പരിവത്തകം രജിതബ്ബം, ന ച അച്ഛിന്നേ ഥേവേ പക്കമിതബ്ബം.

‘‘ന ആചരിയം അനാപുച്ഛാ ഏകച്ചസ്സ പത്തോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പത്തോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം ദാതബ്ബം, ന ഏകച്ചസ്സ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം; ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചസ്സ പരിക്ഖാരോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ കേസാ ഛേദിതബ്ബാ, ന ഏകച്ചേന കേസാ ഛേദാപേതബ്ബാ; ന ഏകച്ചസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം, ന ഏകച്ചേന പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം; ന ഏകച്ചസ്സ വേയ്യാവച്ചോ കാതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന വേയ്യാവച്ചോ കാരാപേതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ പച്ഛാസമണേന ഹോതബ്ബം, ന ഏകച്ചോ പച്ഛാസമണോ ആദാതബ്ബോ; ന ഏകച്ചസ്സ പിണ്ഡപാതോ നീഹരിതബ്ബോ, ന ഏകച്ചേന പിണ്ഡപാതോ നീഹരാപേതബ്ബോ; ന ആചരിയം അനാപുച്ഛാ ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ; ന സുസാനം ഗന്തബ്ബം; ന ദിസാ പക്കമിതബ്ബാ. സചേ ആചരിയോ ഗിലാനോ ഹോതി, യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അന്തേവാസികാനം ആചരിയേസു വത്തം യഥാ അന്തേവാസികേഹി ആചരിയേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

൧൪. അന്തേവാസികവത്തകഥാ

൩൮൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആചരിയാ അന്തേവാസികേസു ന സമ്മാ വത്തന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആചരിയാ അന്തേവാസികേസു ന സമ്മാ വത്തിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയാ അന്തേവാസികേസു ന സമ്മാ വത്തന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

൩൮൨. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയാനം അന്തേവാസികേസു വത്തം പഞ്ഞപേസ്സാമി യഥാ ആചരിയേഹി അന്തേവാസികേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. [മഹാവ. ൭൯] ആചരിയേന, ഭിക്ഖവേ, അന്തേവാസികമ്ഹി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം. തത്രായം സമ്മാവത്തനാ –

‘‘ആചരിയേന, ഭിക്ഖവേ, അന്തേവാസികോ സങ്ഗഹേതബ്ബോ അനുഗ്ഗഹേതബ്ബോ ഉദ്ദേസേന പരിപുച്ഛായ ഓവാദേന അനുസാസനിയാ. സചേ ആചരിയസ്സ പത്തോ ഹോതി, അന്തേവാസികസ്സ പത്തോ ന ഹോതി, ആചരിയേന അന്തേവാസികസ്സ പത്തോ ദാതബ്ബോ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ പത്തോ ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി. സചേ ആചരിയസ്സ ചീവരം ഹോതി, അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം ന ഹോതി, ആചരിയേന അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം ദാതബ്ബം, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി. സചേ ആചരിയസ്സ പരിക്ഖാരോ ഹോതി, അന്തേവാസികസ്സ പരിക്ഖാരോ ന ഹോതി, ആചരിയേന അന്തേവാസികസ്സ പരിക്ഖാരോ ദാതബ്ബോ, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ പരിക്ഖാരോ ഉപ്പജ്ജിയേഥാതി.

‘‘സചേ അന്തേവാസികോ ഗിലാനോ ഹോതി, കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ ദന്തകട്ഠം ദാതബ്ബം, മുഖോദകം ദാതബ്ബം, ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം. സചേ യാഗു ഹോതി, ഭാജനം ധോവിത്വാ യാഗു ഉപനാമേതബ്ബാ. യാഗും പീതസ്സ ഉദകം ദത്വാ ഭാജനം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ പടിസാമേതബ്ബം. അന്തേവാസികമ്ഹി വുട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ അന്തേവാസികോ ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, നിവാസനം ദാതബ്ബം, പടിനിവാസനം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, ധോവിത്വാ പത്തോ സോദകോ ദാതബ്ബോ.

‘‘സചേ പിണ്ഡപാതോ ഹോതി, അന്തേവാസികോ ച ഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഉദകം ദത്വാ പിണ്ഡപാതോ ഉപനാമേതബ്ബോ. അന്തേവാസികോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ. ഭുത്താവിസ്സ ഉദകം ദത്വാ പത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ നീചം കത്വാ സാധുകം അപ്പടിഘംസന്തേന ധോവിത്വാ വോദകം കത്വാ മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേതബ്ബോ, ന ച ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ. പത്തചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. പത്തം നിക്ഖിപന്തേന…പേ… ചീവരം നിക്ഖിപന്തേന…പേ… പാരതോ അന്തം ഓരതോ ഭോഗം കത്വാ ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം. അന്തേവാസികമ്ഹി ഉട്ഠിതേ ആസനം ഉദ്ധരിതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം പടിസാമേതബ്ബം. സചേ സോ ദേസോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സോ ദേസോ സമ്മജ്ജിതബ്ബോ.

‘‘സചേ അന്തേവാസികോ നഹായിതുകാമോ ഹോതി, നഹാനം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ സീതേന അത്ഥോ ഹോതി, സീതം പടിയാദേതബ്ബം. സചേ ഉണ്ഹേന അത്ഥോ ഹോതി, ഉണ്ഹം പടിയാദേതബ്ബം.

‘‘സചേ അന്തേവാസികോ ജന്താഘരം പവിസിതുകാമോ ഹോതി, ചുണ്ണം സന്നേതബ്ബം, മത്തികാ തേമേതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ [ആദായ അന്തേവാസികസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ (ക.)] ഗന്ത്വാ ജന്താഘരപീഠം ദത്വാ ചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം, ചുണ്ണം ദാതബ്ബം, മത്തികാ ദാതബ്ബാ. സചേ ഉസ്സഹതി ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ജന്താഘരം പവിസന്തേന മത്തികായ മുഖം മക്ഖേത്വാ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരം പവിസിതബ്ബം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജ നിസീദിതബ്ബം. ന നവാ ഭിക്ഖൂ ആസനേന പടിബാഹിതബ്ബാ. ജന്താഘരേ അന്തേവാസികസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. ജന്താഘരാ നിക്ഖമന്തേന ജന്താഘരപീഠം ആദായ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പടിച്ഛാദേത്വാ ജന്താഘരാ നിക്ഖമിതബ്ബം.

‘‘ഉദകേപി അന്തേവാസികസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം. നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ അത്തനോ ഗത്തം വോദകം കത്വാ നിവാസേത്വാ അന്തേവാസികസ്സ ഗത്തതോ ഉദകം പമജ്ജിതബ്ബം, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ജന്താഘരപീഠം ആദായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, പാദോദകം പാദപീഠം പാദകഥലികം ഉപനിക്ഖിപിതബ്ബം, അന്തേവാസികോ പാനീയേന പുച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘യസ്മിം വിഹാരേ അന്തേവാസികോ വിഹരതി, സചേ സോ വിഹാരോ ഉക്ലാപോ ഹോതി, സചേ ഉസ്സഹതി, സോധേതബ്ബോ. വിഹാരം സോധേന്തേന പഠമം പത്തചീവരം നീഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതബ്ബം…പേ… ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ന ഹോതി, ആചമനകുമ്ഭിയാ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം.

‘‘സചേ അന്തേവാസികസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, ആചരിയേന വൂപകാസേതബ്ബോ, വൂപകാസാപേതബ്ബോ, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ അന്തേവാസികസ്സ കുക്കുച്ചം ഉപ്പന്നം ഹോതി, ആചരിയേന വിനോദേതബ്ബം, വിനോദാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ അന്തേവാസികസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പന്നം ഹോതി, ആചരിയേന വിവേചേതബ്ബം, വിവേചാപേതബ്ബം, ധമ്മകഥാ വാസ്സ കാതബ്ബാ. സചേ അന്തേവാസികോ ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പരിവാസാരഹോ, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ അന്തേവാസികസ്സ പരിവാസം ദദേയ്യാതി. സചേ അന്തേവാസികോ മൂലായപടികസ്സനാരഹോ ഹോതി, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ അന്തേവാസികം മൂലായ പടികസ്സേയ്യാതി. സചേ അന്തേവാസികോ മാനത്താരഹോ ഹോതി, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ അന്തേവാസികസ്സ മാനത്തം ദദേയ്യാതി. സചേ അന്തേവാസികോ അബ്ഭാനാരഹോ ഹോതി, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ അന്തേവാസികം അബ്ഭേയ്യാതി. സചേ സങ്ഘോ അന്തേവാസികസ്സ കമ്മം കത്തുകാമോ ഹോതി, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ അന്തേവാസികസ്സ കമ്മം ന കരേയ്യ, ലഹുകായ വാ പരിണാമേയ്യാതി. കതം വാ പനസ്സ ഹോതി, സങ്ഘേന കമ്മം, തജ്ജനീയം വാ നിയസ്സം വാ പബ്ബാജനീയം വാ പടിസാരണീയം വാ ഉക്ഖേപനീയം വാ, ആചരിയേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികോ സമ്മാ വത്തേയ്യ, ലോമം പാതേയ്യ, നേത്ഥാരം വത്തേയ്യ, സങ്ഘോ തം കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാതി.

‘‘സചേ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം ധോവിതബ്ബം ഹോതി, ആചരിയേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം ധോവേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം ധോവിയേഥാതി. സചേ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം കാതബ്ബം ഹോതി, ആചരിയേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം കരേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം കരിയേഥാതി. സചേ അന്തേവാസികസ്സ രജനം പചിതബ്ബം ഹോതി, ആചരിയേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം പചേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ രജനം പചിയേഥാതി. സചേ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം രജിതബ്ബം ഹോതി, ആചരിയേന ആചിക്ഖിതബ്ബം – ഏവം രജേയ്യാസീതി, ഉസ്സുക്കം വാ കാതബ്ബം – കിന്തി നു ഖോ അന്തേവാസികസ്സ ചീവരം രജിയേഥാതി. ചീവരം രജന്തേന സാധുകം സമ്പരിവത്തകം സമ്പരിവത്തകം രജിതബ്ബം. ന ച അച്ഛിന്നേ ഥേവേ പക്കമിതബ്ബം. സചേ അന്തേവാസികോ ഗിലാനോ ഹോതി, യാവജീവം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, വുട്ഠാനമസ്സ ആഗമേതബ്ബം. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആചരിയാനം അന്തേവാസികേസു വത്തം യഥാ ആചരിയേഹി അന്തേവാസികേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബ’’ന്തി.

വത്തക്ഖന്ധകോ അട്ഠമോ.

ഇമമ്ഹി ഖന്ധകേ വത്ഥൂ ഏകൂനവീസതി, വത്താ ചുദ്ദസ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സഉപാഹനാ ഛത്താ ച, ഓഗുണ്ഠി സീസം പാനീയം;

നാഭിവാദേ ന പുച്ഛന്തി, അഹി ഉജ്ഝന്തി പേസലാ.

ഓമുഞ്ചി ഛത്തം ഖന്ധേ ച, അതരഞ്ച പടിക്കമം;

പത്തചീവരം നിക്ഖിപാ, പതിരൂപഞ്ച പുച്ഛിതാ.

ആസിഞ്ചേയ്യ ധോവിതേന, സുക്ഖേനല്ലേനുപാഹനാ;

വുഡ്ഢോ നവകോ പുച്ഛേയ്യ, അജ്ഝാവുട്ഠഞ്ച ഗോചരാ.

സേക്ഖാ വച്ചാ പാനീ പരി, കത്തരം കതികം തതോ;

കാലം മുഹുത്തം ഉക്ലാപോ, ഭൂമത്ഥരണം നീഹരേ.

പടിപാദോ ഭിസിബിബ്ബോ, മഞ്ചപീഠഞ്ച മല്ലകം;

അപസ്സേനുല്ലോകകണ്ണാ, ഗേരുകാ കാള അകതാ.

സങ്കാരഞ്ച ഭൂമത്ഥരണം, പടിപാദകം മഞ്ചപീഠം;

ഭിസി നിസീദനമ്പി, മല്ലകം അപസ്സേന ച.

പത്തചീവരം ഭൂമി ച, പാരന്തം ഓരതോ ഭോഗം;

പുരത്ഥിമാ പച്ഛിമാ ച, ഉത്തരാ അഥ ദക്ഖിണാ.

സീതുണ്ഹേ ച ദിവാരത്തിം, പരിവേണഞ്ച കോട്ഠകോ;

ഉപട്ഠാനഗ്ഗി സാലാ ച, വത്തം വച്ചകുടീസു ച.

പാനീ പരിഭോജനിയാ, കുമ്ഭി ആചമനേസു ച;

അനോപമേന പഞ്ഞത്തം, വത്തം ആഗന്തുകേഹിമേ [വേ (ക. ഏവമുപരിപി)].

നേവാസനം ന ഉദകം, ന പച്ചു ന ച പാനിയം;

നാഭിവാദേ നപഞ്ഞപേ, ഉജ്ഝായന്തി ച പേസലാ.

വുഡ്ഢാസനഞ്ച ഉദകം, പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ ച പാനിയം;

ഉപാഹനേ ഏകമന്തം, അഭിവാദേ ച പഞ്ഞപേ.