൧. പഠമഭാണവാരോ

വിഹാരാനുജാനനം

൨൯൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സേനാസനം അപഞ്ഞത്തം ഹോതി. തേ ച ഭിക്ഖൂ തഹം തഹം വിഹരന്തി – അരഞ്ഞേ, രുക്ഖമൂലേ, പബ്ബതേ, കന്ദരായം, ഗിരിഗുഹായം, സുസാനേ, വനപത്ഥേ, അജ്ഝോകാസേ, പലാലപുഞ്ജേ. തേ കാലസ്സേവ തതോ തതോ ഉപനിക്ഖമന്തി – അരഞ്ഞാ രുക്ഖമൂലാ പബ്ബതാ കന്ദരാ ഗിരിഗുഹാ സുസാനാ വനപത്ഥാ അജ്ഝോകാസാ പലാലപുഞ്ജാ, പാസാദികേന അഭിക്കന്തേന പടിക്കന്തേന, ആലോകിതേന വിലോകിതേന, സമിഞ്ജിതേന പസാരിതേന, ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂ, ഇരിയാപഥസമ്പന്നാ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹകോ സേട്ഠീ [സേട്ഠി (ക.)] കാലസ്സേവ ഉയ്യാനം അഗമാസി. അദ്ദസാ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ തേ ഭിക്ഖൂ കാലസ്സേവ തതോ തതോ ഉപനിക്ഖമന്തേ – അരഞ്ഞാ രുക്ഖമൂലാ പബ്ബതാ കന്ദരാ ഗിരിഗുഹാ സുസാനാ വനപത്ഥാ അജ്ഝോകാസാ പലാലപുഞ്ജാ, പാസാദികേന അഭിക്കന്തേന പടിക്കന്തേന, ആലോകിതേന വിലോകിതേന, സമിഞ്ജിതേന പസാരിതേന, ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂ, ഇരിയാപഥസമ്പന്നേ. ദിസ്വാനസ്സ ചിത്തം പസീദി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘സചാഹം, ഭന്തേ, വിഹാരേ കാരാപേയ്യം, വസേയ്യാഥ മേ വിഹാരേസൂ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, ഭഗവതാ വിഹാരാ അനുഞ്ഞാതാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം പടിപുച്ഛിത്വാ മമ ആരോചേയ്യാഥാ’’തി. ‘‘ഏവം ഗഹപതീ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘രാജഗഹകോ, ഭന്തേ, സേട്ഠീ വിഹാരേ കാരാപേതുകാമോ. കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി [ഭന്തേ (സീ. ക.)] പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ലേണാനി [പഞ്ച സേനാസനാനി (സ്യാ.)] – വിഹാരം, അഡ്ഢയോഗം, പാസാദം, ഹമ്മിയം, ഗുഹ’’ന്തി.

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേന രാജഗഹകോ സേട്ഠീ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജഗഹകം സേട്ഠിം ഏതദവോചും – ‘‘അനുഞ്ഞാതാ ഖോ, ഗഹപതി, ഭഗവതാ വിഹാരാ; യസ്സദാനി കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ഏകാഹേനേവ സട്ഠിവിഹാരേ പതിട്ഠാപേസി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ തേ സട്ഠിവിഹാരേ പരിയോസാപേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചാപേസി – ‘‘കാലോ, ഭന്തേ, നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ, ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം, ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതേ മേ, ഭന്തേ, സട്ഠിവിഹാരാ പുഞ്ഞത്ഥികേന സഗ്ഗത്ഥികേന കാരാപിതാ. കഥാഹം, ഭന്തേ, തേസു വിഹാരേസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, തേ സട്ഠിവിഹാരേ ആഗതാനാഗതസ്സ ചാതുദ്ദിസസ്സ സങ്ഘസ്സ പതിട്ഠാപേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠീ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ തേ സട്ഠിവിഹാരേ ആഗതാനാഗതസ്സ ചാതുദ്ദിസസ്സ സങ്ഘസ്സ പതിട്ഠാപേസി.

൨൯൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹകം സേട്ഠിം ഇമാഹി ഗാഥാഹി അനുമോദി –

‘‘സീതം ഉണ്ഹം പടിഹന്തി [പടിഹനതി (ക.)], തതോ വാളമിഗാനി ച;

സരീസപേ ച മകസേ, സിസിരേ ചാപി വുട്ഠിയോ.

‘‘തതോ വാതാതപോ ഘോരേ, സഞ്ജാതോ [വാതാതപേ ഘോരേ, സഞ്ജാതേ (ക. സദ്ദനീതി)] പടിഹഞ്ഞതി;

ലേണത്ഥഞ്ച സുഖത്ഥഞ്ച, ഝായിതുഞ്ച വിപസ്സിതും.

‘‘വിഹാരദാനം സങ്ഘസ്സ, അഗ്ഗം ബുദ്ധേന [ബുദ്ധേഹി (സ്യാ.)] വണ്ണിതം;

തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ, പോസോ സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ.

‘‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ;

തേസം അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, വത്ഥസേനാസനാനി ച;

ദദേയ്യ ഉജുഭൂതേസു, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

‘‘തേ തസ്സ ധമ്മം ദേസേന്തി, സബ്ബദുക്ഖാപനൂദനം;

യം സോ ധമ്മം ഇധഞ്ഞായ, പരിനിബ്ബാതി അനാസവോ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹകം സേട്ഠിം ഇമാഹി ഗാഥാഹി അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൨൯൬. അസ്സോസും ഖോ മനുസ്സാ – ‘‘ഭഗവതാ കിര വിഹാരാ അനുഞ്ഞാതാ’’തി സക്കച്ചം [തേ സക്കച്ചം (സ്യാ. കം.)] വിഹാരേ കാരാപേന്തി. തേ വിഹാരാ അകവാടകാ ഹോന്തി; അഹീപി വിച്ഛികാപി സതപദിയോപി പവിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കവാട’’ന്തി. ഭിത്തിഛിദ്ദം കരിത്വാ വല്ലിയാപി രജ്ജുയാപി കവാടം ബന്ധന്തി. ഉന്ദൂരേഹിപി ഉപചികാഹിപി ഖജ്ജന്തി. ഖയിതബന്ധനാനി കവാടാനി പതന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പിട്ഠസങ്ഘാടം ഉദുക്ഖലികം ഉത്തരപാസക’’ന്തി. കവാടാ ന ഫുസീയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആവിഞ്ഛനച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനരജ്ജു’’ന്തി. കവാടാ ന ഥകിയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗളവട്ടിം കപിസീസകം സൂചികം ഘടിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ന സക്കോന്തി കവാടം അപാപുരിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, താളച്ഛിദ്ദം. തീണി താളാനി – ലോഹതാളം, കട്ഠതാളം, വിസാണതാള’’ന്തി. യേഹി [യേപി (സീ. സ്യാ.)] തേ ഉഗ്ഘാടേത്വാ പവിസന്തി [വിസാണതാളം, യേഹി തേ ഉഗ്ഘാടേത്വാ പവിസന്തീതി (ക.)], വിഹാരാ അഗുത്താ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യന്തകം സൂചിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ തിണച്ഛദനാ ഹോന്തി; സീതകാലേ സീതാ, ഉണ്ഹകാലേ ഉണ്ഹാ. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ അവാതപാനകാ ഹോന്തി അചക്ഖുസ്സാ ദുഗ്ഗന്ധാ. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തീണി വാതപാനാനി – വേദികാവാതപാനം, ജാലവാതപാനം, സലാകവാതപാന’’ന്തി. വാതപാനന്തരികായ കാളകാപി വഗ്ഗുലിയോപി പവിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വാതപാനചക്കലിക’’ന്തി. ചക്കലികന്തരികായപി കാളകാപി വഗ്ഗുലിയോപി പവിസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വാതപാനകവാടകം വാതപാനഭിസിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഛമായം സയന്തി. ഗത്താനിപി ചീവരാനിപി പംസുകിതാനി ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണസന്ഥാരക’’ന്തി. തിണസന്ഥാരകോ ഉന്ദൂരേഹിപി ഉപചികാഹിപി ഖജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മിഡ്ഢി’’ന്തി [മീഢന്തി (സീ.), മിഢിന്തി (സ്യാ.)]. മിഡ്ഢിയാ ഗത്താനി ദുക്ഖാ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബിദലമഞ്ചക’’ന്തി.

മഞ്ചപീഠാദിഅനുജാനനം

൨൯൭. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സോസാനികോ മസാരകോ മഞ്ചോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മസാരകം മഞ്ച’’ന്തി. മസാരകം പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മസാരകം പീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സോസാനികോ ബുന്ദികാബദ്ധോ മഞ്ചോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബുന്ദികാബദ്ധം മഞ്ച’’ന്തി. ബുന്ദികാബദ്ധം പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബുന്ദികാബദ്ധം പീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സോസാനികോ കുളീരപാദകോ മഞ്ചോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കുളീരപാദകം മഞ്ച’’ന്തി. കുളീരപാദകം പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കുളീരപാദകം പീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സോസാനികോ ആഹച്ചപാദകോ മഞ്ചോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ഓരാചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആഹച്ചപാദകം മഞ്ച’’ന്തി. ആഹച്ചപാദകം പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആഹച്ചപാദകം പീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ആസന്ദികോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആസന്ദിക’’ന്തി. ഉച്ചകോ ആസന്ദികോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചകമ്പി ആസന്ദിക’’ന്തി. സത്തങ്ഗോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തങ്ഗ’’ന്തി. ഉച്ചകോ സത്തങ്ഗോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചകമ്പി സത്തങ്ഗ’’ന്തി. ഭദ്ദപീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദപീഠ’’ന്തി. പീഠികാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പീഠിക’’ന്തി. ഏളകപാദകം പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏളകപാദകം പീഠ’’ന്തി. ആമലകവട്ടികം [ആമലകവണ്ടികം (സ്യാ.)] പീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആമലകവട്ടികം പീഠ’’ന്തി. ഫലകം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഫലക’’ന്തി. കോച്ഛം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോച്ഛ’’ന്തി. പലാലപീഠം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പലാലപീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചേ മഞ്ചേ സയന്തി. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചേ മഞ്ചേ സയിതബ്ബം. യോ സയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു നീചേ മഞ്ചേ സയന്തോ അഹിനാ ദട്ഠോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മഞ്ചപടിപാദക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചേ മഞ്ചപടിപാദകേ ധാരേന്തി, സഹ മഞ്ചപടിപാദകേഹി പവേധേന്തി. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാ മഞ്ചപടിപാദകാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠങ്ഗുലപരമം മഞ്ചപടിപാദക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സുത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സുത്തം മഞ്ചം വേഠേതു’’ന്തി [വേതുന്തി (സീ.)]. അങ്ഗാനി ബഹുസുത്തം പരിയാദിയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേ വിജ്ഝിത്വാ അട്ഠപദകം വേഠേതു’’ന്തി. ചോളകം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിമിലികം കാതു’’ന്തി. തൂലികാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിജടേത്വാ ബിബ്ബോഹനം [ബിമ്ബോഹനം (സീ. സ്യാ. ബിമ്ബ + ഓഹനം)] കാതും. തീണി തൂലാനി – രുക്ഖതൂലം, ലതാതൂലം, പോടകിതൂല’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അദ്ധകായികാനി [അഡ്ഢകായികാനി (ക.)] ബിബ്ബോഹനാനി ധാരേന്തി. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകായികാനി ബിബ്ബോഹനാനി ധാരേതബ്ബാനി. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സീസപ്പമാണം ബിബ്ബോഹനം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ ഗിരഗ്ഗസമജ്ജോ ഹോതി. മനുസ്സാ മഹാമത്താനം അത്ഥായ ഭിസിയോ പടിയാദേന്തി – ഉണ്ണഭിസിം, ചോളഭിസിം, വാകഭിസിം, തിണഭിസിം, പണ്ണഭിസിം. തേ വീതിവത്തേ സമജ്ജേ ഛവിം ഉപ്പാടേത്വാ ഹരന്തി. അദ്ദസാസും ഖോ ഭിക്ഖൂ സമജ്ജട്ഠാനേ ബഹും ഉണ്ണമ്പി ചോളകമ്പി വാകമ്പി തിണമ്പി പണ്ണമ്പി ഛട്ടിതം. ദിസ്വാന ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഭിസിയോ – ഉണ്ണഭിസിം, ചോളഭിസിം, വാകഭിസിം, തിണഭിസിം, പണ്ണഭിസി’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സേനാസനപരിക്ഖാരികം ദുസ്സം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിസിം ഓനന്ധിതു’’ന്തി [ഓനദ്ധിതും (സ്യാ.)].

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഞ്ചഭിസിം പീഠേ സന്ഥരന്തി, പീഠഭിസിം മഞ്ചേ സന്ഥരന്തി. ഭിസിയോ പരിഭിജ്ജന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓനദ്ധമഞ്ചം [ഓനദ്ധമഞ്ചം (ക.) ഏവമുപരിപി] ഓനദ്ധപീഠ’’ന്തി. ഉല്ലോകം അകരിത്വാ സന്ഥരന്തി, ഹേട്ഠതോ നിപതന്തി [നിപടന്തി (ക.), നിപ്ഫടന്തി (സീ.), നിപ്പാടേന്തി (സ്യാ.)] …പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉല്ലോകം കരിത്വാ സന്ഥരിത്വാ ഭിസിം ഓനന്ധിതു’’ന്തി. ഛവിം ഉപ്പാടേത്വാ ഹരന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഫോസിതു’’ന്തി. ഹരന്തിയേവ…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തികമ്മ’’ന്തി. ഹരന്തിയേവ…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഹത്ഥഭത്തികമ്മ’’ന്തി. ഹരന്തിയേവ…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഹത്ഥഭത്തി’’ന്തി.

സേതവണ്ണാദിഅനുജാനനം

൨൯൮. തേന ഖോ പന സമയേന തിത്ഥിയാനം സേയ്യായോ സേതവണ്ണാ ഹോന്തി, കാളവണ്ണകതാ ഭൂമി, ഗേരുകപരികമ്മകതാ ഭിത്തി. ബഹൂ മനുസ്സാ സേയ്യാപേക്ഖകാ ഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിഹാരേ സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഫരുസായ ഭിത്തിയാ സേതവണ്ണോ ന നിപതതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥുസപിണ്ഡം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ സേതവണ്ണം നിപാതേതു’’ന്തി. സേതവണ്ണോ അനിബന്ധനീയോ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സണ്ഹമത്തികം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ സേതവണ്ണം നിപാതേതു’’ന്തി. സേതവണ്ണോ അനിബന്ധനീയോ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇക്കാസം പിട്ഠമദ്ദ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഫരുസായ ഭിത്തിയാ ഗേരുകാ ന നിപതതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥുസപിണ്ഡം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ ഗേരുകം നിപാതേതു’’ന്തി. ഗേരുകാ അനിബന്ധനീയാ ഹോതി …പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കുണ്ഡകമത്തികം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ ഗേരുകം നിപാതേതു’’ന്തി. ഗേരുകാ അനിബന്ധനീയാ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാസപകുട്ടം സിത്ഥതേലക’’ന്തി. അച്ചുസ്സന്നം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചോളകേന പച്ചുദ്ധരിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഫരുസായ ഭൂമിയാ കാളവണ്ണോ ന നിപതതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥുസപിണ്ഡം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ കാളവണ്ണം നിപാതേതു’’ന്തി. കാളവണ്ണോ അനിബന്ധനീയോ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗണ്ഡുമത്തികം ദത്വാ പാണികായ പടിബാഹേത്വാ കാളവണ്ണം നിപാതേതു’’ന്തി. കാളവണ്ണോ അനിബന്ധനീയോ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇക്കാസം കസാവ’’ന്തി.

പടിഭാനചിത്തപടിക്ഖേപം

൨൯൯. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വിഹാരേ പടിഭാനചിത്തം കാരാപേന്തി – ഇത്ഥിരൂപകം പുരിസരൂപകം. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പടിഭാനചിത്തം കാരാപേതബ്ബം – ഇത്ഥിരൂപകം പുരിസരൂപകം. യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടിക’’ന്തി.

ഇട്ഠകാചയാദിഅനുജാനനം

൩൦൦. തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ നീചവത്ഥുകാ ഹോന്തി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ ആളകമന്ദാ ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂ ഹിരിയന്തി നിപജ്ജിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിരോകരണി’’ന്തി. തിരോകരണിം ഉക്ഖിപിത്വാ ഓലോകേന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകുട്ടക’’ന്തി. അഡ്ഢകുട്ടകാ ഉപരിതോ ഓലോകേന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ ഗബ്ഭേ – സിവികാഗബ്ഭം, നാളികാഗബ്ഭം, ഹമ്മിയഗബ്ഭ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഖുദ്ദകേ വിഹാരേ മജ്ഝേ ഗബ്ഭം കരോന്തി. ഉപചാരോ ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഖുദ്ദകേ വിഹാരേ ഏകമന്തം ഗബ്ഭം കാതും, മഹല്ലകേ മജ്ഝേ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരസ്സ കുട്ടപാദോ ജീരതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കുലങ്കപാദക’’ന്തി [കുളുങ്കപാദകന്തി (സീ.)]. വിഹാരസ്സ കുട്ടോ ഓവസ്സതി…പേ…‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിത്താണകിടികം ഉദ്ദസുധ’’ന്തി [ഉദ്ധാസുധന്തി (സ്യാ.)].

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിണച്ഛദനാ അഹി ഖന്ധേ പതതി. സോ ഭീതോ വിസ്സരമകാസി. ഭിക്ഖൂ ഉപധാവിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോചും – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ആവുസോ, വിസ്സരമകാസീ’’തി? അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിതാന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഞ്ചപാദേപി പീഠപാദേപി ഥവികായോ ലഗ്ഗേന്തി. ഉന്ദൂരേഹിപി ഉപചികാഹിപി ഖജ്ജന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിത്തിഖിലം നാഗദന്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഞ്ചേപി പീഠേപി ചീവരം നിക്ഖിപന്തി. ചീവരം പരിഭിജ്ജിതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിഹാരേ ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ അനാളിന്ദകാ ഹോന്തി അപ്പടിസ്സരണാ. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആളിന്ദം പഘനം പകുട്ടം [പകുഡ്ഡം (സീ.)] ഓസാരക’’ന്തി. ആളിന്ദാ പാകടാ ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂ ഹിരിയന്തി നിപജ്ജിതും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സംസരണകിടികം ഉഗ്ഘാടനകിടിക’’ന്തി.

ഉപട്ഠാനസാലാഅനുജാനനം

൩൦൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ഭത്തവിസ്സഗ്ഗം കരോന്താ സീതേനപി ഉണ്ഹേനപി കിലമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപട്ഠാനസാല’’ന്തി. ഉപട്ഠാനസാലാ നീചവത്ഥുകാ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. ഉപട്ഠാനസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ഛമായ ചീവരം പത്ഥരന്തി. ചീവരം പംസുകിതം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝോകാസേ ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി. പാനീയം ഓതപ്പതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാനീയസാലം പാനീയമണ്ഡപ’’ന്തി. പാനീയസാലാ നീചവത്ഥുകാ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. പാനീയസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി. പാനീയഭാജനം ന സംവിജ്ജതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാനീയസങ്ഖം പാനീയസരാവക’’ന്തി.

പാകാരാദിഅനുജാനനം

൩൦൨. തേന ഖോ പന സമയേന വിഹാരാ അപരിക്ഖിത്താ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖിപിതും തയോ പാകാരേ – ഇട്ഠകാപാകാരം, സിലാപാകാരം, ദാരുപാകാര’’ന്തി. കോട്ഠകോ ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോട്ഠക’’ന്തി. കോട്ഠകോ നീചവത്ഥുകോ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. കോട്ഠകസ്സ കവാടം ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കവാടം പിട്ഠസങ്ഘാടം ഉദുക്ഖലികം ഉത്തരപാസകം അഗ്ഗളവട്ടിം കപിസീസകം സൂചികം ഘടികം താളച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനരജ്ജു’’ന്തി. കോട്ഠകേ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന പരിവേണം ചിക്ഖല്ലം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മരുമ്ബം ഉപകിരിതു’’ന്തി. ന പരിയാപുണന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പദരസിലം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി. ഉദകം സന്തിട്ഠതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പരിവേണേ തഹം തഹം അഗ്ഗിട്ഠാനം കരോന്തി. പരിവേണം ഉക്ലാപം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകമന്തം അഗ്ഗിസാലം കാതു’’ന്തി. അഗ്ഗിസാലാ നീചവത്ഥുകാ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. അഗ്ഗിസാലായ കവാടം ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കവാടം പിട്ഠസങ്ഘാടം ഉദുക്ഖലികം ഉത്തരപാസകം അഗ്ഗളവട്ടിം കപിസീസകം സൂചികം ഘടികം താളച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനരജ്ജു’’ന്തി. അഗ്ഗിസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി.

ആരാമപരിക്ഖേപഅനുജാനനം

൩൦൩. തേന ഖോ പന സമയേന ആരാമോ അപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി. അജകാപി പസുകാപി ഉപരോപേ വിഹേഠേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖിപിതും തയോ വാടേ – വേളുവാടം, കണ്ഡകവാടം [വടേ വേളുവടം കണ്ഡകവടം (സ്യാ.)], പരിഖ’’ന്തി. കോട്ഠകോ ന ഹോതി. തഥേവ അജകാപി പസുകാപി ഉപരോപേ വിഹേഠേന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോട്ഠകം അപേസിം യമകകവാടം തോരണം പലിഘ’’ന്തി. കോട്ഠകേ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടിക’’ന്തി. ആരാമോ ചിക്ഖല്ലോ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മരുമ്ബം ഉപകിരിതു’’ന്തി. ന പരിയാപുണന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പദരസിലം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി. ഉദകം സന്തിട്ഠതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ സങ്ഘസ്സ അത്ഥായ സുധാമത്തികാലേപനം പാസാദം കാരേതുകാമോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ഭഗവതാ ഛദനം അനുഞ്ഞാതം, കിം അനനുഞ്ഞാത’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഛദനാനി – ഇട്ഠകാഛദനം, സിലാഛദനം, സുധാഛദനം, തിണച്ഛദനം, പണ്ണച്ഛദന’’ന്തി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.