ഖുദ്ദകവത്ഥൂനി

൨൪൩. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ നഹായമാനാ രുക്ഖേ കായം ഉഗ്ഘംസേന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ നഹായമാനാ രുക്ഖേ കായം ഉഗ്ഘംസേസ്സന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി, സേയ്യഥാപി മല്ലമുട്ഠികാ ഗാമമോദ്ദവാ’’തി [ഗാമപോദ്ദവാ (സീ.), ഗാമപൂതവാ (സ്യാ.)]! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ നഹായമാനാ രുക്ഖേ കായം ഉഗ്ഘംസേന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, ഭിക്ഖവേ, തേസം മോഘപുരിസാനം അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ നഹായമാനാ രുക്ഖേ കായം ഉഗ്ഘംസേസ്സന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി? നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഹായമാനേന ഭിക്ഖുനാ രുക്ഖേ കായോ ഉഗ്ഘംസേതബ്ബോ. യോ ഉഗ്ഘംസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ നഹായമാനാ ഥമ്ഭേ കായം ഉഗ്ഘംസേന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ നഹായമാനാ ഥമ്ഭേ കായം ഉഗ്ഘംസേസ്സന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി, സേയ്യഥാപി മല്ലമുട്ഠികാ ഗാമമോദ്ദവാ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഹായമാനേന ഭിക്ഖുനാ ഥമ്ഭേ കായോ ഉഗ്ഘംസേതബ്ബോ. യോ ഉഗ്ഘംസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ നഹായമാനാ കുട്ടേ [കുഡ്ഡേ (സീ. സ്യാ.)] കായം ഉഗ്ഘംസേന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ നഹായമാനാ കുട്ടേ കായം ഉഗ്ഘംസേസ്സന്തി, ഊരുമ്പി ബാഹുമ്പി ഉരമ്പി പിട്ഠിമ്പി, സേയ്യഥാപി മല്ലമുട്ഠികാ ഗാമമോദ്ദവാ’’തി…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഹായമാനേന ഭിക്ഖുനാ കുട്ടേ കായോ ഉഗ്ഘംസേതബ്ബോ. യോ ഉഗ്ഘംസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അട്ടാനേ [അട്ഠാനേ (സീ. സ്യാ.)] നഹായന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അട്ടാനേ നഹായിതബ്ബം. യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഗന്ധബ്ബഹത്ഥകേന നഹായന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗന്ധബ്ബഹത്ഥകേന നഹായിതബ്ബം. യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുരുവിന്ദകസുത്തിയാ നഹായന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കുരുവിന്ദകസുത്തിയാ നഹായിതബ്ബം. യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വിഗ്ഗയ്ഹ പരികമ്മം കാരാപേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വിഗ്ഗയ്ഹ പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം. യോ കാരാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ മല്ലകേന നഹായന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മല്ലകേന നഹായിതബ്ബം. യോ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൪൪. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ കച്ഛുരോഗാബാധോ ഹോതി. ന തസ്സ വിനാ മല്ലകേന ഫാസു ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ അകതമല്ലക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ജരാദുബ്ബലോ നഹായമാനോ ന സക്കോതി അത്തനോ കായം ഉഗ്ഘംസേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉക്കാസിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പിട്ഠിപരികമ്മം കാതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുപാണിക’’ന്തി.

൨൪൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വല്ലികം ധാരേന്തി…പേ… പാമങ്ഗം ധാരേന്തി…പേ… കണ്ഠസുത്തകം ധാരേന്തി…പേ… കടിസുത്തകം ധാരേന്തി…പേ… ഓവട്ടികം ധാരേന്തി…പേ… കായുരം ധാരേന്തി…പേ… ഹത്ഥാഭരണം ധാരേന്തി…പേ… അങ്ഗുലിമുദ്ദികം ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ വല്ലികം ധാരേന്തി…പേ… പാമങ്ഗം ധാരേന്തി, കണ്ഠസുത്തകം ധാരേന്തി, കടിസുത്തകം ധാരേന്തി, ഓവട്ടികം ധാരേന്തി, കായുരം ധാരേന്തി, ഹത്ഥാഭരണം ധാരേന്തി, അങ്ഗുലിമുദ്ദികം ധാരേന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വല്ലികാ ധാരേതബ്ബാ…പേ… ന പാമങ്ഗോ ധാരേതബ്ബോ… ന കണ്ഠസുത്തകം ധാരേതബ്ബം… ന കടിസുത്തകം ധാരേതബ്ബം… ന ഓവട്ടികം ധാരേതബ്ബം… ന കായുരം ധാരേതബ്ബം… ന ഹത്ഥാഭരണം ധാരേതബ്ബം… ന അങ്ഗുലിമുദ്ദികാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൪൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ദീഘേ കേസേ ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദീഘാ കേസാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദുമാസികം വാ ദുവങ്ഗുലം വാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കോച്ഛേന കേസേ ഓസണ്ഠേന്തി [ഓസണ്ഹേന്തി (സീ. സ്യാ.)] …പേ… ഫണകേന കേസേ ഓസണ്ഠേന്തി, ഹത്ഥഫണകേന കേസേ ഓസണ്ഠേന്തി, സിത്ഥതേലകേന കേസേ ഓസണ്ഠേന്തി, ഉദകതേലകേന കേസേ ഓസണ്ഠേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, കോച്ഛേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ…പേ… ന സിത്ഥതേലകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ… ന ഉദകതേലകേന കേസാ ഓസണ്ഠേതബ്ബാ. യോ ഓസണ്ഠേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൪൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ആദാസേപി ഉദകപത്തേപി മുഖനിമിത്തം ഓലോകേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാ മുഖനിമിത്തം ഓലോകേതബ്ബം. യോ ഓലോകേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ മുഖേ വണോ ഹോതി. സോ ഭിക്ഖൂ പുച്ഛി – ‘‘കീദിസോ മേ, ആവുസോ, വണോ’’തി? ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഏദിസോ തേ, ആവുസോ വണോ’’തി. സോ ന സദ്ദഹതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപ്പച്ചയാ ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാ മുഖനിമിത്തം ഓലോകേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ മുഖം ആലിമ്പന്തി…പേ… മുഖം ഉമ്മദ്ദേന്തി, മുഖം ചുണ്ണേന്തി, മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛേന്തി, അങ്ഗരാഗം കരോന്തി, മുഖരാഗം കരോന്തി, അങ്ഗരാഗമുഖരാഗം കരോന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മുഖം ആലിമ്പിതബ്ബം…പേ… ന മുഖം ഉമ്മദ്ദിതബ്ബം, ന മുഖം ചുണ്ണേതബ്ബം, ന മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛേതബ്ബം, ന അങ്ഗരാഗോ കാതബ്ബോ, ന മുഖരാഗോ കാതബ്ബോ, ന അങ്ഗരാഗമുഖരാഗോ കാതബ്ബോ. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുരോഗാബാധോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആബാധപ്പച്ചയാ മുഖം ആലിമ്പിതു’’ന്തി.

൨൪൮. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ ഗിരഗ്ഗസമജ്ജോ [സമജ്ജാ (അഭിധാനഗന്ഥേസു)] ഹോതി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഗിരഗ്ഗസമജ്ജം ദസ്സനായ അഗമംസു. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ നച്ചമ്പി ഗീതമ്പി വാദിതമ്പി ദസ്സനായ ഗച്ഛിസ്സന്തി, സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നച്ചം വാ ഗീതം വാ വാദിതം വാ ദസ്സനായ ഗന്തബ്ബം. യോ ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൪൯. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘യഥേവ [യഥാ ച (ക.)] മയം ഗായാമ, ഏവമേവിമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തസ്സ. അത്തനാപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജതി, പരേപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജന്തി, ഗഹപതികാപി ഉജ്ഝായന്തി, സരകുത്തിമ്പി നികാമയമാനസ്സ സമാധിസ്സ ഭങ്ഗോ ഹോതി, പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഗായന്തസ്സ. ന, ഭിക്ഖവേ, ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മോ ഗായിതബ്ബോ. യോ ഗായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സരഭഞ്ഞേ കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സരഭഞ്ഞ’’ന്തി.

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ബാഹിരലോമിം [ബാഹിയലോമിം (ക.)] ഉണ്ണിം ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ബാഹിയലോമി ഉണ്ണി ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൫൦. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ആരാമേ അമ്ബാ ഫലിനോ ഹോന്തി. രഞ്ഞാ മാഗധേന സേനിയേന ബിമ്ബിസാരേന അനുഞ്ഞാതം ഹോതി – ‘‘യഥാസുഖം അയ്യാ അമ്ബം പരിഭുഞ്ജന്തൂ’’തി. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ തരുണഞ്ഞേവ അമ്ബം പാതാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിംസു. രഞ്ഞോ ച മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ അമ്ബേന അത്ഥോ ഹോതി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ മനുസ്സേ ആണാപേസി – ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭണേ, ആരാമം ഗന്ത്വാ അമ്ബം ആഹരഥാ’’തി. ‘‘ഏവം ദേവാ’’തി ഖോ തേ മനുസ്സാ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ ആരാമം ഗന്ത്വാ ആരാമപാലം ഏതദവോചും – ‘‘ദേവസ്സ, ഭണേ, അമ്ബേന അത്ഥോ, അമ്ബം ദേഥാ’’തി. ‘‘നത്ഥായ്യാ അമ്ബം. തരുണഞ്ഞേവ അമ്ബം പാതാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ പരിഭുഞ്ജിംസൂ’’തി. അഥ ഖോ തേ മനുസ്സാ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘സുപരിഭുത്തം, ഭണേ, അയ്യേഹി അമ്ബം, അപി ച ഭഗവതാ മത്താ വണ്ണിതാ’’തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ന മത്തം ജാനിത്വാ രഞ്ഞോ അമ്ബം പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തേസം മനുസ്സാനം ഉജ്ഝായന്താനം ഖിയ്യന്താനം വിപാചേന്താനം. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അമ്ബം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. യോ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ സങ്ഘഭത്തം ഹോതി. സൂപേ അമ്ബപേസികായോ പക്ഖിത്താ ഹോന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നപ്പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹഥ, ഭിക്ഖവേ, പരിഭുഞ്ജഥ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അമ്ബപേസിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ പൂഗസ്സ സങ്ഘഭത്തം ഹോതി. തേ ന പരിയാപുണിംസു അമ്ബപേസികം കാതും, ഭത്തഗ്ഗേ സകലേഹേവ അമ്ബേഹി ദേന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ നപ്പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹഥ, ഭിക്ഖവേ, പരിഭുഞ്ജഥ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി ഫലം പരിഭുഞ്ജിതും – അഗ്ഗിപരിചിതം, സത്ഥപരിചിതം, നഖപരിചിതം, അബീജം, നിബ്ബത്തബീജഞ്ഞേവ [നിബ്ബട്ടബീജം (സീ. സ്യാ.)] പഞ്ചമം. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇമേഹി പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി ഫലം പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി.

൨൫൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അഹിനാ ദട്ഠോ കാലങ്കതോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന ഹി നൂന സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി മേത്തേന ചിത്തേന ഫരി. സചേ ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി മേത്തേന ചിത്തേന ഫരേയ്യ, ന ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഹിനാ ദട്ഠോ കാലങ്കരേയ്യ. കതമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി? വിരൂപക്ഖം അഹിരാജകുലം, ഏരാപഥം അഹിരാജകുലം, ഛബ്യാപുത്തം അഹിരാജകുലം, കണ്ഹാഗോതമം അഹിരാജകുലം. ന ഹി നൂന സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി മേത്തേന ചിത്തേന ഫരി. സചേ ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി മേത്തേന ചിത്തേന ഫരേയ്യ, ന ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഹിനാ ദട്ഠോ കാലങ്കരേയ്യ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇമാനി ചത്താരി അഹിരാജകുലാനി മേത്തേന ചിത്തേന ഫരിതും, അത്തഗുത്തിയാ അത്തരക്ഖായ അത്തപരിത്തം കാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബം –

[ജാ. ൧.൨.൧൦൫-൧൦൬; അ. നി. ൪.൬൭ ഇദം വത്ഥു ആഗതം] ‘‘വിരൂപക്ഖേഹി മേ മേത്തം, മേത്തം ഏരാപഥേഹി മേ;

ഛബ്യാപുത്തേഹി മേ മേത്തം, മേത്തം കണ്ഹാഗോതമകേഹി ച.

‘‘അപാദകേഹി മേ മേത്തം, മേത്തം ദ്വിപാദകേഹി മേ;

ചതുപ്പദേഹി മേ മേത്തം, മേത്തം ബഹുപ്പദേഹി മേ.

‘‘മാ മം അപാദകോ ഹിംസി, മാ മം ഹിംസി ദ്വിപാദകോ;

മാ മം ചതുപ്പദോ ഹിംസി, മാ മം ഹിംസി ബഹുപ്പദോ.

‘‘സബ്ബേ സത്താ സബ്ബേ പാണാ, സബ്ബേ ഭൂതാ ച കേവലാ;

സബ്ബേ ഭദ്രാനി പസ്സന്തു, മാ കിഞ്ചി പാപമാഗമാ.

‘‘അപ്പമാണോ ബുദ്ധോ, അപ്പമാണോ ധമ്മോ,

അപ്പമാണോ സങ്ഘോ, പമാണവന്താനി സരീസപാനി [സിരിംസപാനി (സീ. സ്യാ.)].

‘‘അഹി വിച്ഛികാ സതപദീ, ഉണ്ണനാഭി സരബൂ മൂസികാ;

കതാ മേ രക്ഖാ കതം മേ പരിത്തം, പടിക്കമന്തു ഭൂതാനി.

‘‘സോഹം നമോ ഭഗവതോ, നമോ സത്തന്നം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അനഭിരതിയാ പീളിതോ അത്തനോ അങ്ഗജാതം ഛിന്ദി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അഞ്ഞമ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസോ ഛേതബ്ബമ്ഹി, അഞ്ഞം ഛിന്ദി. ന, ഭിക്ഖവേ, അത്തനോ അങ്ഗജാതം ഛേതബ്ബം. യോ ഛിന്ദേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തി.

൨൫൨. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ മഹഗ്ഘസ്സ ചന്ദനസ്സ [ചന്ദനസാരസ്സ (സീ. സ്യാ.)] ചന്ദനഗണ്ഠി ഉപ്പന്നാ ഹോതി. അഥ ഖോ രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂനാഹം ഇമായ ചന്ദനഗണ്ഠിയാ പത്തം ലേഖാപേയ്യം. ലേഖഞ്ച മേ പരിഭോഗം ഭവിസ്സതി, പത്തഞ്ച ദാനം ദസ്സാമീ’’തി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠി തായ ചന്ദനഗണ്ഠിയാ പത്തം ലേഖാപേത്വാ സിക്കായ ഉഡ്ഡിത്വാ [വാഹിത്വാ (സീ.)] വേളഗ്ഗേ ആലഗ്ഗേത്വാ വേളുപരമ്പരായ ബന്ധിത്വാ [വാഹിത്വാ (സ്യാ.)] ഏവമാഹ – ‘‘യോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച ദിന്നംയേവ പത്തം ഓഹരതൂ’’തി. അഥ ഖോ പൂരണോ കസ്സപോ യേന രാജഗഹകോ സേട്ഠി തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജഗഹകം സേട്ഠിം ഏതദവോച – ‘‘അഹഞ്ഹി, ഗഹപതി, അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച, ദേഹി മേ പത്ത’’ന്തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച ദിന്നംയേവ പത്തം ഓഹരതൂ’’തി. അഥ ഖോ മക്ഖലി ഗോസാലോ… അജിതോ കേസകമ്ബലോ… പകുധോ കച്ചായനോ… സഞ്ചയോ ബേലട്ഠപുത്തോ [സഞ്ജയോ ബേല്ലട്ഠിപുത്തോ (സീ.)] … നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ [നാഥപുത്തോ (സീ.)] യേന രാജഗഹകോ സേട്ഠി തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജഗഹകം സേട്ഠിം ഏതദവോച – ‘‘അഹഞ്ഹി, ഗഹപതി, അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച, ദേഹി മേ പത്ത’’ന്തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച, ദിന്നംയേവ പത്തം ഓഹരതൂ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മാ ച പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിസിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ആയസ്മാ ഖോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച. ഗച്ഛാവുസോ, മോഗ്ഗല്ലാന, ഏതം പത്തം ഓഹര. തുയ്ഹേസോ പത്തോ’’തി. ‘‘ആയസ്മാ ഖോ ഭാരദ്വാജോ അരഹാ ചേവ ഇദ്ധിമാ ച. ഗച്ഛാവുസോ, ഭാരദ്വാജ, ഏതം പത്തം ഓഹര. തുയ്ഹേസോ പത്തോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ തം പത്തം ഗഹേത്വാ തിക്ഖത്തും രാജഗഹം അനുപരിയായി.

തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹകോ സേട്ഠി സപുത്തദാരോ സകേ നിവേസനേ ഠിതോ ഹോതി പഞ്ജലികോ നമസ്സമാനോ – ഇധേവ, ഭന്തേ, അയ്യോ ഭാരദ്വാജോ അമ്ഹാകം നിവേസനേ പതിട്ഠാതൂതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ നിവേസനേ പതിട്ഠാസി. അഥ ഖോ രാജഗഹകോ സേട്ഠി ആയസ്മതോ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജസ്സ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ മഹഗ്ഘസ്സ ഖാദനീയസ്സ പൂരേത്വാ ആയസ്മതോ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജസ്സ അദാസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോ തം പത്തം ഗഹേത്വാ ആരാമം അഗമാസി. അസ്സോസും ഖോ മനുസ്സാ – അയ്യേന കിര പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ പത്തോ ഓഹാരിതോതി. തേ ച മനുസ്സാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ ആയസ്മന്തം പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധിംസു.

അസ്സേസി ഖോ ഭഗവാ ഉച്ചാസദ്ദം മഹാസദ്ദം; സുത്വാന ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ സോ, ആനന്ദ, ഉച്ചാസദ്ദോ മഹാസദ്ദോ’’തി? ‘‘ആയസ്മതാ, ഭന്തേ, പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ പത്തോ ഓഹാരിതോ. അസ്സോസും ഖോ, ഭന്തേ, മനുസ്സാ – അയ്യേന കിര പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജേന രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ പത്തോ ഓഹാരിതോതി. തേ ച, ഭന്തേ, മനുസ്സാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ ആയസ്മന്തം പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധാ. സോ ഏസോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഉച്ചാസദ്ദോ മഹാസദ്ദോ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ആയസ്മന്തം പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജം പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര തയാ, ഭാരദ്വാജ, രാജഗഹകസ്സ സേട്ഠിസ്സ പത്തോ ഓഹാരിതോ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, ഭാരദ്വാജ, അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, ഭാരദ്വാജ, ഛവസ്സ ദാരുപത്തസ്സ കാരണാ ഗിഹീനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേസ്സസി! സേയ്യഥാപി, ഭാരദ്വാജ, മാതുഗാമോ ഛവസ്സ മാസകരൂപസ്സ കാരണാ കോപിനം ദസ്സേതി, ഏവമേവ ഖോ തയാ, ഭാരദ്വാജ, ഛവസ്സ ദാരുപത്തസ്സ കാരണാ ഗിഹീനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സിതം. നേതം, ഭാരദ്വാജ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹീനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേതബ്ബം. യോ ദസ്സേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഭിന്ദഥേതം, ഭിക്ഖവേ, ദാരുപത്തം സകലികം സകലികം കത്വാ, ഭിക്ഖൂനം അഞ്ജനുപപിസനം ദേഥ. ന ച, ഭിക്ഖവേ, ദാരുപത്തോ ധാരേതബ്ബോ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചാവചേ പത്തേ ധാരേന്തി സോവണ്ണമയം രൂപിയമയം. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സോവണ്ണമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ…പേ… ന രൂപിയമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന മണിമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന വേളുരിയമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന ഫലികമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന കംസമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന കാചമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന തിപുമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന സീസമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ… ന തമ്ബലോഹമയോ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പത്തേ – അയോപത്തം, മത്തികാപത്ത’’ന്തി.

൨൫൩. തേന ഖോ പന സമയേന പത്തമൂലം ഘംസിയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്തമണ്ഡല’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചാവചാനി പത്തമണ്ഡലാനി ധാരേന്തി സോവണ്ണമയം രൂപിയമയം. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാവചാനി പത്തമണ്ഡലാനി ധാരേതബ്ബാനി. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ പത്തമണ്ഡലാനി – തിപുമയം, സീസമയ’’ന്തി. ബഹലാനി മണ്ഡലാനി ന അച്ഛുപിയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ലിഖിതു’’ന്തി. വലീ [ചലീ (ക.)] ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മകരദന്തകം ഛിന്ദിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ചിത്രാനി പത്തമണ്ഡലാനി ധാരേന്തി രൂപകാകിണ്ണാനി ഭിത്തികമ്മകതാനി. താനി രഥികായപി ദസ്സേന്താ ആഹിണ്ഡന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചിത്രാനി പത്തമണ്ഡലാനി ധാരേതബ്ബാനി രൂപകാകിണ്ണാനി ഭിത്തികമ്മകതാനി. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പകതിമണ്ഡല’’ന്തി.

൨൫൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സോദകം പത്തം പടിസാമേന്തി. പത്തോ ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സോദകോ പത്തോ പടിസാമേതബ്ബോ. യോ പടിസാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓതാപേത്വാ പത്തം പടിസാമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സോദകം [സഉദകം (ക.)] പത്തം ഓതാപേന്തി. പത്തോ ദുഗ്ഗന്ധോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സോദകോ പത്തോ ഓതാപേതബ്ബോ. യോ ഓതാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വോദകം കത്വാ ഓതാപേത്വാ പത്തം പടിസാമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഉണ്ഹേ പത്തം നിദഹന്തി. പത്തസ്സ വണ്ണോ ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉണ്ഹേ പത്തോ നിദഹിതബ്ബോ. യോ നിദഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപേത്വാ പത്തം പടിസാമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ പത്താ അജ്ഝോകാസേ അനാധാരാ നിക്ഖിത്താ ഹോന്തി. വാതമണ്ഡലികായ ആവട്ടേത്വാ പത്താ ഭിജ്ജിംസു. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്താധാരക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മിഡ്ഢന്തേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി. പരിപതിത്വാ [പരിവട്ടിത്വാ (സ്യാ.)] പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മിഡ്ഢന്തേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പരിഭണ്ഡന്തേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി. പരിപതിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരിഭണ്ഡന്തേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഛമായ പത്തം നിക്കുജ്ജന്തി. ഓട്ഠോ ഘംസിയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണസന്ഥാരക’’ന്തി. തിണസന്ഥാരകോ ഉപചികാഹി ഖജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചോളക’’ന്തി. ചോളകം ഉപചികാഹി ഖജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്തമാളക’’ന്തി. പത്തമാളകോ പരിപതിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്തകുണ്ഡോലിക’’ന്തി. പത്തകുണ്ഡോലികായ പത്തോ ഘംസിയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പത്തഥവിക’’ന്തി. അംസബദ്ധകോ ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അംസബദ്ധകം ബന്ധനസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിത്തിഖിലേപി നാഗദന്തകേപി പത്തം ലഗ്ഗേന്തി. പരിപതിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പത്തോ ലഗ്ഗേതബ്ബോ. യോ ലഗ്ഗേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മഞ്ചേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി, സതിസമ്മോസാ നിസീദന്താ ഓത്ഥരിത്വാ പത്തം ഭിന്ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഞ്ചേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പീഠേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി, സതിസമ്മോസാ നിസീദന്താ ഓത്ഥരിത്വാ പത്തം ഭിന്ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പീഠേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അങ്കേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി, സതിസമ്മോസാ ഉട്ഠഹന്തി. പരിപതിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അങ്കേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഛത്തേ പത്തം നിക്ഖിപന്തി. വാതമണ്ഡലികായ ഛത്തം ഉക്ഖിപിയതി പരിപതിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛത്തേ പത്തോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ. യോ നിക്ഖിപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൫൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പത്തഹത്ഥാ കവാടം പണാമേന്തി. കവാടോ ആവട്ടിത്വാ പത്തോ ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പത്തഹത്ഥേന കവാടം പണാമേതബ്ബം [കവാടോ പണാമേതബ്ബോ (ക.)]. യോ പണാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ തുമ്ബകടാഹേ പിണ്ഡായ ചരന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി തിത്ഥിയാതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ബകടാഹേ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം. യോ ചരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഘടികടാഹേ [ഘടികടാഹേന (സ്യാ.)] പിണ്ഡായ ചരന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി തിത്ഥിയാതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഘടികടാഹേ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം. യോ ചരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു സബ്ബപംസുകൂലികോ ഹോതി. സോ ഛവസീസസ്സ പത്തം ധാരേതി. അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ പസ്സിത്വാ ഭീതാ വിസ്സരമകാസി – ‘‘അഭും മേ പിസാചോ വതായ’’ന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഛവസീസസ്സ പത്തം ധാരേസ്സന്തി, സേയ്യഥാപി പിസാചില്ലികാ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛവസീസസ്സ പത്തോ ധാരേതബ്ബോ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന ച, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബപംസുകൂലികേന ഭവിതബ്ബം. യോ ഭവേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചലകാനിപി അട്ഠികാനിപി ഉച്ഛിട്ഠോദകമ്പി പത്തേന നീഹരന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘യസ്മിം യേവിമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഭുഞ്ജന്തി സോവ നേസം പടിഗ്ഗഹോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന ഭിക്ഖവേ, ചലകാനി വാ അട്ഠികാനി വാ ഉച്ഛിട്ഠോദകം വാ പത്തേന നീഹരിതബ്ബം. യോ നീഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹ’’ന്തി.

൨൫൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഹത്ഥേന വിപ്ഫാളേത്വാ ചീവരം സിബ്ബേന്തി. ചീവരം വിലോമികം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥകം നമതക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ദണ്ഡസത്ഥകം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡസത്ഥക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചാവചേ സത്ഥകദണ്ഡേ ധാരേന്തി സോവണ്ണമയം രൂപിയമയം. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാവചാ സത്ഥകദണ്ഡാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠിമയം ദന്തമയം വിസാണമയം നളമയം വേളുമയം കട്ഠമയം ജതുമയം ഫലമയം ലോഹമയം സങ്ഖനാഭിമയ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ കുക്കുടപത്തേനപി വേളുപേസികായപി ചീവരം സിബ്ബേന്തി. ചീവരം ദുസ്സിബ്ബിതം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സൂചി’’ന്തി. സൂചിയോ കണ്ണകിതായോ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സൂചിനാളിക’’ന്തി. സൂചിനാളികായപി കണ്ണകിതായോ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കിണ്ണേന പൂരേതു’’ന്തി. കിണ്ണേപി കണ്ണകിതായോ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തുയാ പൂരേതു’’ന്തി. സത്തുയാപി കണ്ണകിതായോ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സരിതക’’ന്തി. സരിതകേപി കണ്ണകിതായോ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മധുസിത്ഥകേന സാരേതു’’ന്തി. സരിതകം പരിഭിജ്ജതി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സരിതകസിപാടിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ തത്ഥ തത്ഥ ഖിലം നിക്ഖണിത്വാ സമ്ബന്ധിത്വാ ചീവരം സിബ്ബേന്തി. ചീവരം വികണ്ണം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കഥിനം കഥിനരജ്ജും [കഠിനം കഠിനരജ്ജും (സീ. സ്യാ.)] തത്ഥ തത്ഥ ഓബന്ധിത്വാ ചീവരം സിബ്ബേതു’’ന്തി. വിസമേ കഥിനം പത്ഥരന്തി. കഥിനം പരിഭിജ്ജതി…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വിസമേ കഥിനം പത്ഥരിതബ്ബം. യോ പത്ഥരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

ഛമായ കഥിനം പത്ഥരന്തി. കഥിനം പംസുകിതം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണസന്ഥാരക’’ന്തി. കഥിനസ്സ അന്തോ ജീരതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അനുവാതം പരിഭണ്ഡം ആരോപേതു’’ന്തി. കഥിനം നപ്പഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡകഥിനം ബിദലകം സലാകം വിനന്ധനരജ്ജും വിനന്ധനസുത്തം വിനന്ധിത്വാ ചീവരം സിബ്ബേതു’’ന്തി. സുത്തന്തരികായോ വിസമാ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കളിമ്ഭക’’ന്തി. സുത്താ വങ്കാ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മോഘസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അധോതേഹി പാദേഹി കഥിനം അക്കമന്തി. കഥിനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അധോതേഹി പാദേഹി കഥിനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അല്ലേഹി പാദേഹി കഥിനം അക്കമന്തി. കഥിനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അല്ലേഹി പാദേഹി കഥിനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാ കഥിനം അക്കമന്തി. കഥിനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സഉപാഹനേന കഥിനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചീവരം സിബ്ബന്താ അങ്ഗുലിയാ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി. അങ്ഗുലിയോ ദുക്ഖാ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹ’’ന്തി.

൨൫൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഉച്ചാവചേ പടിഗ്ഗഹേ ധാരേന്തി സോവണ്ണമയം രൂപിയമയം. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാവചാ പടിഗ്ഗഹാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠിമയം…പേ… സങ്ഖനാഭിമയ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സൂചിയോപി സത്ഥകാപി പടിഗ്ഗഹാപി നസ്സന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആവേസനവിത്ഥക’’ന്തി. ആവേസനവിത്ഥകേ സമാകുലാ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പടിഗ്ഗഹഥവിക’’ന്തി. അംസബദ്ധകോ ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അംസബദ്ധകം ബന്ധനസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അബ്ഭോകാസേ ചീവരം സിബ്ബന്താ സീതേനപി ഉണ്ഹേനപി കിലമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കഥിനസാലം കഥിനമണ്ഡപ’’ന്തി. കഥിനസാലാ നീചവത്ഥുകാ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. കഥിനസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ [ഓഗുമ്ബേത്വാ (സീ. സ്യാ.)] ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജുക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചീവരം സിബ്ബേത്വാ തത്ഥേവ കഥിനം ഉജ്ഝിത്വാ പക്കമന്തി, ഉന്ദൂരേഹിപി ഉപചികാഹിപി ഖജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കഥിനം സങ്ഘരിതു’’ന്തി. കഥിനം പരിഭിജ്ജതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗോഘംസികായ കഥിനം സങ്ഘരിതു’’ന്തി. കഥിനം വിനിവേഠിയതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബന്ധനരജ്ജു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ കുട്ടേപി ഥമ്ഭേപി കഥിനം ഉസ്സാപേത്വാ പക്കമന്തി. പരിപതിത്വാ കഥിനം ഭിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിത്തിഖിലേ വാ നാഗദന്തേ വാ ലഗ്ഗേതു’’ന്തി.

൨൫൮. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹേ യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സൂചികമ്പി സത്ഥകമ്പി ഭേസജ്ജമ്പി പത്തേന ആദായ ഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭേസജ്ജത്ഥവിക’’ന്തി. അംസബദ്ധകോ ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അംസബദ്ധകം ബന്ധനസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഉപാഹനായോ കായബന്ധനേന ബന്ധിത്വാ ഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ തം ഭിക്ഖും അഭിവാദേന്തോ ഉപാഹനായോ സീസേന ഘട്ടേതി. സോ ഭിക്ഖു മങ്കു അഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപാഹനത്ഥവിക’’ന്തി. അംസബദ്ധകോ ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അംസബദ്ധകം ബന്ധനസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അന്തരാമഗ്ഗേ ഉദകം അകപ്പിയം ഹോതി. പരിസ്സാവനം ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിസ്സാവന’’ന്തി. ചോളകം നപ്പഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കടച്ഛുപരിസ്സാവന’’ന്തി. ചോളകം നപ്പഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകരണ’’ന്തി [ധമ്മകരണം (സീ. സ്യാ.), ധമകരണം (ക.)].

൨൫൯. തേന ഖോ പന സമയേന ദ്വേ ഭിക്ഖൂ കോസലേസു ജനപദേ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. ഏകോ ഭിക്ഖു അനാചാരം ആചരതി. ദുതിയോ ഭിക്ഖു തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘മാ, ആവുസോ, ഏവരൂപം അകാസി. നേതം കപ്പതീ’’തി. സോ തസ്മിം ഉപനന്ധി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു പിപാസായ പീളിതോ ഉപനദ്ധം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ദേഹി മേ, ആവുസോ, പരിസ്സാവനം, പാനീയം പിവിസ്സാമീ’’തി. ഉപനദ്ധോ ഭിക്ഖു ന അദാസി. സോ ഭിക്ഖു പിപാസായ പീളിതോ കാലമകാസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘കിം പന ത്വം, ആവുസോ, പരിസ്സാവനം യാചിയമാനോ ന അദാസീ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു പരിസ്സാവനം യാചിയമാനോ ന ദസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ തം ഭിക്ഖും പടിപുച്ഛി – ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഭിക്ഖു, പരിസ്സാവനം യാചിയമാനോ ന അദാസീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ – ‘‘അനനുച്ഛവികം, മോഘപുരിസ, അനനുലോമികം അപ്പതിരൂപം അസ്സാമണകം അകപ്പിയം അകരണീയം. കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, പരിസ്സാവനം യാചിയമാനോ ന ദസ്സസി. നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നേന ഭിക്ഖുനാ പരിസ്സാവനം യാചിയമാനേന ന ദാതബ്ബം. യോ ന ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന ച, ഭിക്ഖവേ, അപരിസ്സാവനകേന അദ്ധാനോ പടിപജ്ജിതബ്ബോ. യോ പടിപജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സചേ ന ഹോതി പരിസ്സാവനം വാ ധമ്മകരണോ വാ, സങ്ഘാടികണ്ണോപി അധിട്ഠാതബ്ബോ – ഇമിനാ പരിസ്സാവേത്വാ പിവിസ്സാമീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം കരോന്തി. പരിസ്സാവനം ന സമ്മതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡപരിസ്സാവന’’ന്തി. ദണ്ഡപരിസ്സാവനം ന സമ്മതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്ഥരക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ മകസേഹി ഉബ്ബാള്ഹാ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മകസകുടിക’’ന്തി.

൨൬൦. തേന ഖോ പന സമയേന വേസാലിയം പണീതാനം ഭത്താനം ഭത്തപടിപാടി അട്ഠിതാ ഹോതി. ഭിക്ഖൂ പണീതാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ അഭിസന്നകായാ ഹോന്തി ബഹ്വാബാധാ [ബവ്ഹാബാധാ (സീ.)]. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ വേസാലിം അഗമാസി കേനചിദേവ കരണീയേന. അദ്ദസാ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ഭിക്ഖൂ അഭിസന്നകായേ ബഹ്വാബാധേ. ദിസ്വാന യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതരഹി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ അഭിസന്നകായാ ബഹ്വാബാധാ. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം ചങ്കമഞ്ച ജന്താഘരഞ്ച അനുജാനാതു. ഏവം ഭിക്ഖൂ അപ്പാബാധാ ഭവിസ്സന്തീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ജീവകം കോമാരഭച്ചം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചങ്കമഞ്ച ജന്താഘരഞ്ചാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ വിസമേ ചങ്കമേ ചങ്കമന്തി. പാദാ ദുക്ഖാ ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമം കാതു’’ന്തി. ചങ്കമോ നീചവത്ഥുകോ ഹോതി. ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ചങ്കമേ ചങ്കമന്താ പരിപതന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചങ്കമനവേദിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ചങ്കമന്താ സീതേനപി ഉണ്ഹേനപി കിലമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചങ്കമനസാല’’ന്തി. ചങ്കമനസാലായം തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി. ജന്താഘരം നീചവത്ഥുകം ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. ജന്താഘരസ്സ കവാടം ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കവാടം പിട്ഠസങ്ഘാടം [പീഠസംഘാടം (ക.)] ഉദുക്ഖലികം ഉത്തരപാസകം അഗ്ഗളവട്ടികം കപിസീസകം സൂചികം ഘടികം താളച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനരജ്ജു’’ന്തി. ജന്താഘരസ്സ കുട്ടപാദോ ജീരതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മണ്ഡലികം കാതു’’ന്തി. ജന്താഘരസ്സ ധൂമനേത്തം ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ധൂമനേത്ത’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഖുദ്ദകേ ജന്താഘരേ മജ്ഝേ അഗ്ഗിട്ഠാനം കരോന്തി. ഉപചാരോ ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഖുദ്ദകേ ജന്താഘരേ ഏകമന്തം അഗ്ഗിട്ഠാനം കാതും, മഹല്ലകേ മജ്ഝേ’’തി. ജന്താഘരേ അഗ്ഗി മുഖം ഡഹതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മുഖമത്തിക’’ന്തി. ഹത്ഥേ മത്തികം തേമേന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മത്തികാദോണിക’’ന്തി. മത്തികാ ദുഗ്ഗന്ധാ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വാസേതു’’ന്തി. ജന്താഘരേ അഗ്ഗി കായം ഡഹതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകം അതിഹരിതു’’ന്തി. പാതിയാപി പത്തേനപി ഉദകം അതിഹരന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകട്ഠാനം, ഉദകസരാവക’’ന്തി. ജന്താഘരം തിണച്ഛദനം ന സേദേതി [തിണച്ഛാദനേന ഛാദേതി (ക.)] …പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതു’’ന്തി. ജന്താഘരം ചിക്ഖല്ലം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സന്ഥരിതും തയോ സന്ഥരേ – ഇട്ഠകാസന്ഥരം, സിലാസന്ഥരം, ദാരുസന്ഥര’’ന്തി. ചിക്ഖല്ലംയേവ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ധോവിതു’’ന്തി. ഉദകം സന്തിട്ഠതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേ ഛമായ നിസീദന്തി, ഗത്താനി കണ്ഡൂവന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ജന്താഘരപീഠ’’ന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന ജന്താഘരം അപരിക്ഖിത്തം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖിപിതും തയോ പാകാരേ – ഇട്ഠകാപാകാരം, സിലാപാകാരം, ദാരുപാകാര’’ന്തി. കോട്ഠകോ ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കോട്ഠക’’ന്തി. കോട്ഠകോ നീചവത്ഥുകോ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. കോട്ഠകസ്സ കവാടം ന ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, കവാടം പിട്ഠസങ്ഘാടം ഉദുക്ഖലികം ഉത്തരപാസകം അഗ്ഗളവട്ടിം കപിസീസകം സൂചികം ഘടികം താളച്ഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനഛിദ്ദം ആവിഞ്ഛനരജ്ജു’’ന്തി. കോട്ഠകേ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികന്തി. പരിവേണം ചിക്ഖല്ലം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മരുമ്ബം ഉപകിരിതു’’ന്തി. ന പരിയാപുണന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പദരസിലം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി. ഉദകം സന്തിട്ഠതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

൨൬൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നഗ്ഗാ നഗ്ഗം അഭിവാദേന്തി…പേ… നഗ്ഗാ നഗ്ഗം അഭിവാദാപേന്തി, നഗ്ഗാ നഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം കരോന്തി, നഗ്ഗാ നഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം കാരാപേന്തി, നഗ്ഗാ നഗ്ഗസ്സ ദേന്തി, നഗ്ഗാ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി, നഗ്ഗാ ഖാദന്തി, നഗ്ഗാ ഭുഞ്ജന്തി, നഗ്ഗാ സായന്തി, നഗ്ഗാ പിവന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നഗ്ഗേന [ഇദം പദം കത്ഥചി നത്ഥി] നഗ്ഗോ അഭിവാദേതബ്ബോ…പേ… ന നഗ്ഗേന അഭിവാദേതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന [ഇദം പദം കത്ഥചി നത്ഥി] നഗ്ഗോ അഭിവാദാപേതബ്ബോ… ന നഗ്ഗേന അഭിവാദാപേതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം കാതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം കാരാപേതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന നഗ്ഗസ്സ ദാതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന ഖാദിതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന സായിതബ്ബം… ന നഗ്ഗേന പാതബ്ബം. യോ പിവേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേ ഛമായ ചീവരം നിക്ഖിപന്തി. ചീവരം പംസുകിതം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി. ദേവേ വസ്സന്തേ ചീവരം ഓവസ്സതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ജന്താഘരസാല’’ന്തി. ജന്താഘരസാലാ നീചവത്ഥുകാ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും…പേ… ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. ജന്താഘരസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും…പേ… ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ജന്താഘരേപി ഉദകേപി പരികമ്മം കാതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പടിച്ഛാദിയോ – ജന്താഘരപടിച്ഛാദിം, ഉദകപടിച്ഛാദിം, വത്ഥപടിച്ഛാദി’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ജന്താഘരേ ഉദകം ന ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദപാന’’ന്തി. ഉദപാനസ്സ കൂലം ലുജ്ജതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ഉദപാനോ നീചവത്ഥുകോ ഹോതി, ഉദകേന ഓത്ഥരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചവത്ഥുകം കാതു’’ന്തി. ചയോ പരിപതതി…പേ… ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി.

൨൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ വല്ലികായപി കായബന്ധനേനപി ഉദകം വാഹേന്തി [വാഹന്തി (ക.)]. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകവാഹനരജ്ജു’’ന്തി. ഹത്ഥാ ദുക്ഖാ ഹോന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തുലം കരകടകം ചക്കവട്ടക’’ന്തി. ഭാജനാ ബഹൂ ഭിജ്ജന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ വാരകേ – ലോഹവാരകം, ദാരുവാരകം, ചമ്മക്ഖണ്ഡ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അജ്ഝോകാസേ ഉദകം വാഹേന്താ സീതേനപി ഉണ്ഹേനപി കിലമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദപാനസാല’’ന്തി. ഉദപാനസാലായ തിണചുണ്ണം പരിപതതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും – സേതവണ്ണം കാളവണ്ണം ഗേരുകപരികമ്മം മാലാകമ്മം ലതാകമ്മം മകരദന്തകം പഞ്ചപടികം ചീവരവംസം ചീവരരജ്ജു’’ന്തി. ഉദപാനോ അപാരുതോ ഹോതി, തിണചുണ്ണേഹിപി പംസുകേഹിപി ഓകിരിയ്യതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അപിധാന’’ന്തി. ഉദകഭാജനം ന സംവിജ്ജതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകദോണിം ഉദകകടാഹ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ആരാമേ തഹം തഹം നഹായന്തി. ആരാമോ ചിക്ഖല്ലോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദനിക’’ന്തി. ചന്ദനികാ പാകടാ ഹോതി. ഭിക്ഖൂ ഹിരിയന്തി നഹായിതും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖിപിതും തയോ പാകാരേ – ഇട്ഠകാപാകാരം, സിലാപാകാരം, ദാരുപാകാര’’ന്തി. ചന്ദനികാ ചിക്ഖല്ലാ ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സന്ഥരിതും തയോ സന്ഥരേ – ഇട്ഠകാസന്ഥരം, സിലാസന്ഥരം, ദാരുസന്ഥര’’ന്തി. ഉദകം സന്തിട്ഠതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം ഗത്താനി സീതിഗതാനി ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകപുഞ്ഛനിം ചോളകേനപി പച്ചുദ്ധരിതു’’ന്തി.

൨൬൩. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സങ്ഘസ്സ അത്ഥായ പോക്ഖരണിം കാരേതുകാമോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പോക്ഖരണി’’ന്തി. പോക്ഖരണിയാ കൂലം ലുജ്ജതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചിനിതും തയോ ചയേ – ഇട്ഠകാചയം, സിലാചയം, ദാരുചയ’’ന്തി. ആരോഹന്താ വിഹഞ്ഞന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തയോ സോപാനേ – ഇട്ഠകാസോപാനം, സിലാസോപാനം, ദാരുസോപാന’’ന്തി. ആരോഹന്താ പരിപതന്തി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആലമ്ബനബാഹ’’ന്തി. പോക്ഖരണിയാ ഉദകം പുരാണം ഹോതി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകമാതികം ഉദകനിദ്ധമന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു സങ്ഘസ്സ അത്ഥായ നില്ലേഖം ജന്താഘരം കത്തുകാമോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നില്ലേഖം ജന്താഘര’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ചാതുമാസം നിസീദനേന വിപ്പവസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചാതുമാസം നിസീദനേന വിപ്പവസിതബ്ബം. യോ വിപ്പവസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൬൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ പുപ്ഫാഭികിണ്ണേസു സയനേസു സയന്തി. മനുസ്സാ വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ പസ്സിത്വാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പുപ്ഫാഭികിണ്ണേസു സയനേസു സയിതബ്ബം. യോ സയേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഗന്ധമ്പി മാലമ്പി ആദായ ആരാമം ആഗച്ഛന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗന്ധം ഗഹേത്വാ കവാടേ പഞ്ചങ്ഗുലികം ദാതും, പുപ്ഫം ഗഹേത്വാ വിഹാരേ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ നമതകം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നമതക’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘നമതകം അധിട്ഠാതബ്ബം നു ഖോ ഉദാഹു വികപ്പേതബ്ബ’’ന്തി…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നമതകം അധിട്ഠാതബ്ബം, ന വികപ്പേതബ്ബ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ആസിത്തകൂപധാനേ ഭുഞ്ജന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ആസിത്തകൂപധാനേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. യോ ഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി. സോ ഭുഞ്ജമാനോ ന സക്കോതി ഹത്ഥേന പത്തം സന്ധാരേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മളോരിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഏകഭാജനേപി ഭുഞ്ജന്തി…പേ… ഏകഥാലകേപി പിവന്തി, ഏകമഞ്ചേപി തുവട്ടേന്തി, ഏകത്ഥരണാപി തുവട്ടേന്തി, ഏകപാവുരണാപി തുവട്ടേന്തി, ഏകത്ഥരണപാവുരണാപി തുവട്ടേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹീ കാമഭോഗിനോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകഭാജനേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം…പേ… ന ഏകഥാലകേ പാതബ്ബം… ന ഏകമഞ്ചേ തുവട്ടിതബ്ബം… ന ഏകത്ഥരണാ [ന ഏകത്ഥരണേ] തുവട്ടിതബ്ബം… ന ഏകപാവുരണാ [ന ഏകപാവുരണേ] തുവട്ടിതബ്ബം… ന ഏകത്ഥരണപാവുരണാ [ന ഏകത്ഥരണപാവുരണേ (സ്യാ.)] തുവട്ടിതബ്ബം. യോ തുവട്ടേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൨൬൫. തേന ഖോ പന സമയേന വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ മേത്തിയഭൂമജകാനം ഭിക്ഖൂനം സഹായോ ഹോതി. അഥ ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ യേന മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി. ഏവം വുത്തേ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ നാലപിംസു. ദുതിയമ്പി ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ നാലപിംസു. തതിയമ്പി ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ നാലപിംസു. ‘‘ക്യാഹം അയ്യാനം അപരജ്ഝാമി, കിസ്സ മം അയ്യാ നാലപന്തീ’’തി? ‘‘തഥാ ഹി പന ത്വം, ആവുസോ വഡ്ഢ, അമ്ഹേ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന വിഹേഠിയമാനേ അജ്ഝുപേക്ഖസീ’’തി. ‘‘ക്യാഹം അയ്യാ കരോമീ’’തി? ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ആവുസോ വഡ്ഢ, ഇച്ഛേയ്യാസി, അജ്ജേവ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം നാസാപേയ്യാ’’തി. ‘‘ക്യാഹം അയ്യാ കരോമി, കിം മയാ സക്കാ കാതു’’ന്തി? ‘‘ഏഹി ത്വം, ആവുസോ വഡ്ഢ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏവം വദേഹി – ‘ഇദം, ഭന്തേ, നച്ഛന്നം നപ്പതിരൂപം. യായം, ഭന്തേ, ദിസാ അഭയാ അനീതികാ അനുപദ്ദവാ സായം ദിസാ സഭയാ സഈതികാ സഉപദ്ദവാ; യതോ നിവാതം തതോ സവാതം; ഉദകം മഞ്ഞേ ആദിത്തം; അയ്യേന മേ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന പജാപതി ദൂസിതാ’’’തി. ‘‘ഏവം അയ്യാ’’തി ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ മേത്തിയഭൂമജകാനം ഭിക്ഖൂനം പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, നച്ഛന്നം നപ്പതിരൂപം. യായം, ഭന്തേ, ദിസാ അഭയാ അനീതികാ അനുപദ്ദവാ സായം ദിസാ സഭയാ സഈതികാ സഉപദ്ദവാ; യതോ നിവാതം തതോ സവാതം; ഉദകം മഞ്ഞേ ആദിത്തം; അയ്യേന മേ ദബ്ബേന മല്ലപുത്തേന പജാപതി ദൂസിതാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം പടിപുച്ഛി – ‘‘സരസി ത്വം, ദബ്ബ, ഏവരൂപം കത്താ യഥായം വഡ്ഢോ ആഹാ’’തി? ‘‘യഥാ മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ജാനാതീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘സരസി ത്വം, ദബ്ബ, ഏവരൂപം കത്താ യഥായം വഡ്ഢോ ആഹാ’’തി? ‘‘യഥാ മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ജാനാതീ’’തി. ‘‘ന ഖോ, ദബ്ബ, ദബ്ബാ ഏവം നിബ്ബേഠേന്തി. സചേ തയാ കതം, കതന്തി വദേഹി; സചേ അകതം, അകതന്തി വദേഹീ’’തി. ‘‘യതോ അഹം, ഭന്തേ, ജാതോ നാഭിജാനാമി സുപിനന്തേനപി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിതാ, പഗേവ ജാഗരോ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം നിക്കുജ്ജതു, അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരോതു.

‘‘അട്ഠഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ പത്തോ നിക്കുജ്ജിതബ്ബോ – ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂനം അവാസായ [അനാവാസായ (സ്യാ.)] പരിസക്കതി, ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂഹി ഭേദേതി, ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇമേഹി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ പത്തം നിക്കുജ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, നിക്കുജ്ജിതബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൨൬൬. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം നിക്കുജ്ജേയ്യ, അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ ആയസ്മന്തം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേതി. സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം നിക്കുജ്ജതി, അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരോതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തസ്സ നിക്കുജ്ജനാ, അസമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരണം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘നിക്കുജ്ജിതോ സങ്ഘേന വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തോ, അസമ്ഭോഗോ സങ്ഘേന. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ വഡ്ഢം ലിച്ഛവിം ഏതദവോച – ‘‘സങ്ഘേന തേ, ആവുസോ വഡ്ഢ, പത്തോ നിക്കുജ്ജിതോ. അസമ്ഭോഗോസി സങ്ഘേനാ’’തി. അഥ ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ – സങ്ഘേന കിര മേ പത്തോ നിക്കുജ്ജിതോ, അസമ്ഭോഗോമ്ഹി കിര സങ്ഘേനാതി – തത്ഥേവ മുച്ഛിതോ പപതോ. അഥ ഖോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ മിത്താമച്ചാ ഞാതിസാലോഹിതാ വഡ്ഢം ലിച്ഛവിം ഏതദവോചും – ‘‘അലം, ആവുസോ വഡ്ഢ, മാ സോചി, മാ പരിദേവി. മയം ഭഗവന്തം പസാദേസ്സാമ ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാ’’തി.

അഥ ഖോ വഡ്ഢോ ലിച്ഛവീ സപുത്തദാരോ സമിത്താമച്ചോ സഞാതിസാലോഹിതോ അല്ലവത്ഥോ അല്ലകേസോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യോഹം അയ്യം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേസിം. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം, ആവുസോ വഡ്ഢ, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യം ത്വം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസേസി. യതോ ച ഖോ ത്വം, ആവുസോ വഡ്ഢ, അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോസി, തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. വുഡ്ഢിഹേസാ, ആവുസോ വഡ്ഢ, അരിയസ്സ വിനയേ യോ അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോതി, ആയതിം സംവരം ആപജ്ജതീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം ഉക്കുജ്ജതു, സമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരോതു.

‘‘അട്ഠഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ പത്തോ ഉക്കുജ്ജിതബ്ബോ – ന ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കതി, ന ഭിക്ഖൂനം അനത്ഥായ പരിസക്കതി, ന ഭിക്ഖൂനം അവാസായ പരിസക്കതി, ന ഭിക്ഖൂ അക്കോസതി പരിഭാസതി, ന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖൂഹി ഭേദേതി, ന ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ന ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ന സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇമേഹി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ പത്തം ഉക്കുജ്ജിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഉക്കുജ്ജിതബ്ബോ. തേന, ഭിക്ഖവേ, വഡ്ഢേന ലിച്ഛവിനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘സങ്ഘേന മേ, ഭന്തേ, പത്തോ നിക്കുജ്ജിതോ, അസമ്ഭോഗോമ്ഹി സങ്ഘേന. സോഹം, ഭന്തേ, സമ്മാ വത്താമി, ലോമം പാതേമി, നേത്ഥാരം വത്താമി, സങ്ഘം പത്തുക്കുജ്ജനം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൨൬൭. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘേന വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തോ നിക്കുജ്ജിതോ, അസമ്ഭോഗോ സങ്ഘേന. സോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, സങ്ഘം പത്തുക്കുജ്ജനം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം ഉക്കുജ്ജേയ്യ, സമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘേന വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തോ നിക്കുജ്ജിതോ, അസമ്ഭോഗോ സങ്ഘേന. സോ സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, സങ്ഘം പത്തുക്കുജ്ജനം യാചതി. സങ്ഘോ വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തം ഉക്കുജ്ജതി, സമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരോതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തസ്സ ഉക്കുജ്ജനാ, സമ്ഭോഗം സങ്ഘേന കരണം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ഉക്കുജ്ജിതോ സങ്ഘേന വഡ്ഢസ്സ ലിച്ഛവിസ്സ പത്തോ, സമ്ഭോഗോ സങ്ഘേന. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൬൮. അഥ ഖോ ഭഗവാ വേസാലിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന ഭഗ്ഗാ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന ഭഗ്ഗാ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ ഭഗ്ഗേസു വിഹരതി സുസുമാരഗിരേ [സുംസുമാരഗിരേ (സീ. സ്യാ.), സംസുമാരഗിരേ (ക.)] ഭേസകളാവനേ മിഗദായേ. തേന ഖോ പന സമയേന ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ കോകനദോ [കോകനുദോ (ക.)] നാമ പാസാദോ അചിരകാരിതോ ഹോതി, അനജ്ഝാവുത്ഥോ സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ കേനചി വാ മനുസ്സഭൂതേന. അഥ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ സഞ്ജികാപുത്തം മാണവം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, സമ്മ സഞ്ചികാപുത്ത, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ, ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദ; അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛ – ‘ബോധി, ഭന്തേ, രാജകുമാരോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘അധിവാസേതു കിര, ഭന്തേ, ഭഗവാ ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’’തി. ‘‘ഏവം ഭോ’’തി ഖോ സഞ്ചികാപുത്തോ മാണവോ ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സഞ്ചികാപുത്തോ മാണവോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ബോധി ഖോ രാജകുമാരോ ഭോതോ ഗോതമസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതി. ഏവഞ്ച വദേതി – ‘അധിവാസേതു കിര ഭവം ഗോതമോ ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ സഞ്ചികാപുത്തോ മാണവോ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന ബോധി രാജകുമാരോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ബോധിം രാജകുമാരം ഏതദവോച – ‘‘അവോചുമ്ഹ ഖോ മയം ഭോതോ വചനേന തം ഭവന്തം ഗോതമം – ‘ബോധി ഖോ രാജകുമാരോ ഭോതോ ഗോതമസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതി. ഏവഞ്ച വദേതി – അധിവാസേതു കിര ഭവം ഗോതമോ ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’തി. അധിവുത്ഥഞ്ച പന സമണേന ഗോതമേനാ’’തി.

അഥ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ, കോകനദഞ്ച പാസാദം ഓദാതേഹി ദുസ്സേഹി സന്ഥരാപേത്വാ യാവ പച്ഛിമസോപാനകളേവരാ, സഞ്ചികാപുത്തം മാണവം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, സമ്മ സഞ്ചികാപുത്ത, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചേഹി – ‘കാലോ, ഭന്തേ നിട്ഠിതം ഭത്ത’’’ന്തി. ‘‘ഏവം ഭോ’’തി ഖോ സഞ്ചികാപുത്തോ മാണവോ ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചേസി – ‘‘കാലോ, ഭോ ഗോതമ, നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ബോധിസ്സ രാജകുമാരസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി. തേന ഖോ പന സമയേന ബോധി രാജകുമാരോ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതോ ഹോതി, ഭഗവന്തം ആഗമയമാനോ. അദ്ദസാ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന തതോ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പുരേക്ഖത്വാ യേന കോകനദോ പാസാദോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പച്ഛിമസോപാനകളേവരം നിസ്സായ അട്ഠാസി. അഥ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അക്കമതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദുസ്സാനി, അക്കമതു സുഗതോ ദുസ്സാനി, യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അക്കമതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദുസ്സാനി, അക്കമതു സുഗതോ ദുസ്സാനി, യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അപലോകേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ബോധിം രാജകുമാരം ഏതദവോച – ‘‘സംഹരന്തു, രാജകുമാര, ദുസ്സാനി. ന ഭഗവാ ചേലപടികം [ചേലപത്തികം (സീ.)] അക്കമിസ്സതി പച്ഛിമം ജനതം തഥാഗതോ അനുകമ്പതീ’’തി.

അഥ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ ദുസ്സാനി സംഹരാപേത്വാ ഉപരികോകനദേ പാസാദേ ആസനം പഞ്ഞപേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ കോകനദം പാസാദം അഭിരുഹിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ ഖോ ബോധി രാജകുമാരോ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ, ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം, ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ബോധിം രാജകുമാരം ഭഗവാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചേലപടികാ അക്കമിതബ്ബാ. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ അപഗതഗബ്ഭാ ഭിക്ഖൂ നിമന്തേത്വാ ദുസ്സം പഞ്ഞപേത്വാ ഏതദവോച – ‘‘അക്കമഥ, ഭന്തേ, ദുസ്സ’’ന്തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന അക്കമന്തി. ‘‘അക്കമഥ, ഭന്തേ, ദുസ്സം മങ്ഗലത്ഥായാ’’തി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ ന അക്കമിംസു. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അയ്യാ മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനാ ചേലപ്പടികം ന അക്കമിസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ ഉജ്ഝായന്തിയാ ഖിയ്യന്തിയാ വിപാചേന്തിയാ. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ഗിഹീ, ഭിക്ഖവേ, മങ്ഗലികാ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹീനം മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനേന ചേലപ്പടികം അക്കമിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ധോതപാദകം അക്കമിതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ധോതപാദകം അക്കമിതു’’ന്തി.

ദുതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൨൬൯. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭഗ്ഗേസു യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന സാവത്ഥി തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഘടകഞ്ച കതകഞ്ച സമ്മജ്ജനിഞ്ച ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഘടകഞ്ച കതകഞ്ച സമ്മജ്ജനിഞ്ച, യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ ഘടകഞ്ച സമ്മജ്ജനിഞ്ച. ന ഭഗവാ കതകം പടിഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ വിസാഖം മിഗാരമാതരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഘടകഞ്ച സമ്മജ്ജനിഞ്ച. ന, ഭിക്ഖവേ, കതകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. യോ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പാദഘംസനിയോ – സക്ഖരം, കഥലം, സമുദ്ദഫേണക’’ന്തി.

അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ വിധൂപനഞ്ച താലവണ്ടഞ്ച [താലവണ്ഡഞ്ച (ക.)] ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ വിധൂപനഞ്ച താലവണ്ടഞ്ച, യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ വിധൂപനഞ്ച താലവണ്ടഞ്ച.

അഥ ഖോ ഭഗവാ വിസാഖം മിഗാരമാതരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി…പേ… പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വിധൂപനഞ്ച താലവണ്ടഞ്ചാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ മകസബീജനീ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മകസബീജനി’’ന്തി. ചാമരിബീജനീ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചാമരിബീജനീ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ ബീജനിയോ – വാകമയം, ഉസീരമയം, മോരപിഞ്ഛമയ’’ന്തി.

൨൭൦. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ഛത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഛത്ത’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഛത്തപ്പഗ്ഗഹിതാ [ഛത്തം പഗ്ഗഹേത്വാ (ക.)] ആഹിണ്ഡന്തി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സമ്ബഹുലേഹി ആജീവകസാവകേഹി സദ്ധിം ഉയ്യാനം അഗമാസി. അദ്ദസാസും ഖോ തേ ആജീവകസാവകാ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ഛത്തപ്പഗ്ഗഹിതേ ആഗച്ഛന്തേ. ദിസ്വാന തം ഉപാസകം ഏതദവോചും – ‘‘ഏതേ ഖോ, അയ്യാ [അയ്യോ (ക.)], തുമ്ഹാകം ഭദന്താ ഛത്തപ്പഗ്ഗഹിതാ ആഗച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി ഗണകമഹാമത്താ’’തി. ‘‘നായ്യാ ഏതേ ഭിക്ഖൂ, പരിബ്ബാജകാ’’തി. ‘ഭിക്ഖൂ ന ഭിക്ഖൂ’തി അബ്ഭുതം അകംസു. അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ ഉപഗതേ സഞ്ജാനിത്വാ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ ഛത്തപ്പഗ്ഗഹിതാ ആഹിണ്ഡിസ്സന്തീ’’തി! അസ്സോസും ഖോ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ഉപാസകസ്സ ഉജ്ഝായന്തസ്സ ഖിയ്യന്തസ്സ വിപാചേന്തസ്സ. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഛത്തം ധാരേതബ്ബം. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി. തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിനാ ഛത്തം ന ഫാസു ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഛത്തം ധാരേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ – ഗിലാനസ്സേവ ഭഗവതാ ഛത്തം അനുഞ്ഞാതം നോ അഗിലാനസ്സാതി – ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ഛത്തം ധാരേതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അഗിലാനേനപി ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ഛത്തം ധാരേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു സിക്കായ പത്തം ഉട്ടിത്വാ ദണ്ഡേ ആലഗ്ഗിത്വാ വികാലേ അഞ്ഞതരേന ഗാമദ്വാരേന അതിക്കമതി. മനുസ്സാ – ‘ഏസയ്യോ ചോരോ ഗച്ഛതി, അസിസ്സ വിജ്ജോതലതീ’തി അനുപതിത്വാ ഗഹേത്വാ സഞ്ജാനിത്വാ മുഞ്ചിംസു. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ‘‘കിം പന ത്വം, ആവുസോ, ദണ്ഡസിക്കം ധാരേസീ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖു ദണ്ഡസിക്കം ധാരേസ്സസീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡസിക്കാ ധാരേതബ്ബാ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി, ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസമ്മുതിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ. തേന ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഗിലാനോ; ന സക്കോമി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും. സോഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം ദണ്ഡസമ്മുതിം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും. സോ സങ്ഘം ദണ്ഡസമ്മുതിം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസമ്മുതിം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും. സോ സങ്ഘം ദണ്ഡസമ്മുതിം യാചതി. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസമ്മുതിം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസമ്മുതിയാ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസമ്മുതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൭൧. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ സിക്കാസമ്മുതിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ. തേന ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഗിലാനോ; ന സക്കോമി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം സിക്കാസമ്മുതിം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോ സങ്ഘം സിക്കാസമ്മുതിം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സിക്കാസമ്മുതിം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോ സങ്ഘം സിക്കാസമ്മുതിം യാചതി. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സിക്കാസമ്മുതിം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സിക്കാസമ്മുതിയാ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സിക്കാസമ്മുതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൨൭൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി, ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം ദാതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ദാതബ്ബാ. തേന ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഗിലാനോ; ന സക്കോമി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും; ന സക്കോമി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം യാചാമീ’തി. ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. തതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ, ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോ സങ്ഘം ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം യാചതി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം ദദേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ന സക്കോതി വിനാ ദണ്ഡേന ആഹിണ്ഡിതും, ന സക്കോതി വിനാ സിക്കായ പത്തം പരിഹരിതും. സോ സങ്ഘം ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം യാചതി. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിം ദേതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതിയാ ദാനം, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദിന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡസിക്കാസമ്മുതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.