൨. ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകസിക്ഖാപദകഥാ

൪൪൧. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘ഭഗവാ മം, ഭന്തേ, പരിനിബ്ബാനകാലേ ഏവമാഹ – ‘ആകങ്ഖമാനോ, ആനന്ദ, സങ്ഘോ മമച്ചയേന ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി സമൂഹനേയ്യാ’’’തി. ‘‘പുച്ഛി പന ത്വം, ആവുസോ ആനന്ദ, ഭഗവന്തം – ‘കതമാനി പന, ഭന്തേ, ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’’തി? ‘‘ന ഖോഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം പുച്ഛിം – ‘കതമാനി പന, ഭന്തേ, ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഠപേത്വാ, ദ്വേ അനിയതേ ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഠപേത്വാ, ദ്വേ അനിയതേ ഠപേത്വാ, തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയേ പാചിത്തിയേ ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഠപേത്വാ, ദ്വേ അനിയതേ ഠപേത്വാ, തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയേ പാചിത്തിയേ ഠപേത്വാ, ദ്വേനവുതി പാചിത്തിയേ ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി. ഏകച്ചേ ഥേരാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ചത്താരി പാരാജികാനി ഠപേത്വാ, തേരസ സങ്ഘാദിസേസേ ഠപേത്വാ, ദ്വേ അനിയതേ ഠപേത്വാ, തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയേ പാചിത്തിയേ ഠപേത്വാ, ദ്വേനവുതി പാചിത്തിയേ ഠപേത്വാ, ചത്താരോ പാടിദേസനീയേ ഠപേത്വാ, അവസേസാനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’’തി.

൪൪൨. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ സങ്ഘം ഞാപേസി –

‘‘സുണാതു മേ, ആവുസോ, സങ്ഘോ. സന്തമ്ഹാകം സിക്ഖാപദാനി ഗിഹിഗതാനി. ഗിഹിനോപി ജാനന്തി – ‘ഇദം വോ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം കപ്പതി, ഇദം വോ ന കപ്പതീ’തി. സചേ മയം ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി സമൂഹനിസ്സാമ, ഭവിസ്സന്തി വത്താരോ – ‘ധൂമകാലികം സമണേന ഗോതമേന സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം. യാവിമേസം സത്ഥാ അട്ഠാസി താവിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖിംസു. യതോ ഇമേസം സത്ഥാ പരിനിബ്ബുതോ, ന ദാനിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖന്തീ’തി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ അപ്പഞ്ഞത്തം നപ്പഞ്ഞപേയ്യ, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദേയ്യ, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ആവുസോ, സങ്ഘോ. സന്തമ്ഹാകം സിക്ഖാപദാനി ഗിഹിഗതാനി. ഗിഹിനോപി ജാനന്തി – ‘ഇദം വോ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം കപ്പതി, ഇദം വോ ന കപ്പതീ’തി. സചേ മയം ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി സമൂഹനിസ്സാമ, ഭവിസ്സന്തി വത്താരോ – ‘ധൂമകാലികം സമണേന ഗോതമേന സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം. യാവിമേസം സത്ഥാ അട്ഠാസി താവിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖിംസു. യതോ ഇമേസം സത്ഥാ പരിനിബ്ബുതോ, ന ദാനിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖന്തീ’തി. സങ്ഘോ അപ്പഞ്ഞത്തം നപ്പഞ്ഞപേതി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദതി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി അപ്പഞ്ഞത്തസ്സ അപ്പഞ്ഞാപനാ, പഞ്ഞത്തസ്സ അസമുച്ഛേദോ, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തനാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സങ്ഘോ അപ്പഞ്ഞത്തം നപ്പഞ്ഞപേതി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദതി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തതി. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

൪൪൩. അഥ ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോചും – ‘‘ഇദം തേ, ആവുസോ ആനന്ദ, ദുക്കടം, യം ത്വം ഭഗവന്തം ന പുച്ഛി – ‘കതമാനി പന, ഭന്തേ, ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’തി. ദേസേഹി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, അസ്സതിയാ ഭഗവന്തം ന പുച്ഛിം – ‘കതമാനി പന, ഭന്തേ, ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനീ’തി. നാഹം തം ദുക്കടം പസ്സാമി, അപി ചായസ്മന്താനം സദ്ധായ ദേസേമി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘ഇദമ്പി തേ, ആവുസോ ആനന്ദ, ദുക്കടം, യം ത്വം ഭഗവതോ വസ്സികസാടികം അക്കമിത്വാ സിബ്ബേസി. ദേസേഹി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, ന അഗാരവേന ഭഗവതോ വസ്സികസാടികം അക്കമിത്വാ സിബ്ബേസിം. നാഹം തം ദുക്കടം പസ്സാമി, അപി ചായസ്മന്താനം സദ്ധായ ദേസേമി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘ഇദമ്പി തേ, ആവുസോ ആനന്ദ, ദുക്കടം, യം ത്വം മാതുഗാമേഹി ഭഗവതോ സരീരം പഠമം വന്ദാപേസി, താസം രോദന്തീനം ഭഗവതോ സരീരം അസ്സുകേന മക്ഖിതം. ദേസേഹി തം ദുക്കട’’ന്തി. അഹം ഖോ, ഭന്തേ – മായിമാസം [മായിമാ (സീ. സ്യാ.)] വികാലേ അഹേസുന്തി – മാതുഗാമേഹി ഭഗവതോ സരീരം പഠമം വന്ദാപേസിം. നാഹം തം ദുക്കടം പസ്സാമി, അപി ചായസ്മന്താനം സദ്ധായ ദേസേമി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘ഇദമ്പി തേ, ആവുസോ ആനന്ദ, ദുക്കടം, യം ത്വം ഭഗവതാ ഓളാരികേ നിമിത്തേ കയിരമാനേ, ഓളാരികേ ഓഭാസേ കയിരമാനേ, ന ഭഗവന്തം യാചി – ‘തിട്ഠതു ഭഗവാ കപ്പം, തിട്ഠതു സുഗതോ കപ്പം, ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി. ദേസേഹി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്തോ ന ഭഗവന്തം യാചിം – ‘തിട്ഠതു ഭഗവാ കപ്പം, തിട്ഠതു സുഗതോ കപ്പം, ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി. നാഹം തം ദുക്കടം പസ്സാമി, അപി ചായസ്മന്താനം സദ്ധായ ദേസേമി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘ഇദമ്പി തേ, ആവുസോ ആനന്ദ, ദുക്കടം യം ത്വം മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജ്ജം ഉസ്സുക്കം അകാസി. ദേസേഹി തം ദുക്കട’’ന്തി. ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, അയം മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ ആപാദികാ പോസികാ ഖീരസ്സ ദായികാ ഭഗവന്തം ജനേത്തിയാ കാലങ്കതായ ഥഞ്ഞം പായേസീതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജ്ജം ഉസ്സുക്കം അകാസിം. നാഹം തം ദുക്കടം പസ്സാമി, അപി ചായസ്മന്താനം സദ്ധായ ദേസേമി തം ദുക്കട’’ന്തി.

൪൪൪. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ പുരാണോ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം ചാരികം ചരതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പുരാണോ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ധമ്മേ ച വിനയേ ച സങ്ഗീതേ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം യേന വേളുവനം കലന്ദകനിവാപോ യേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം പുരാണം ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഥേരേഹി, ആവുസോ പുരാണ, ധമ്മോ ച വിനയോ ച സങ്ഗീതോ. ഉപേഹി തം സങ്ഗീതി’’ന്തി. ‘‘സുസങ്ഗീതാവുസോ, ഥേരേഹി ധമ്മോ ച വിനയോ ച. അപിച യഥേവ മയാ ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സുതം, സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം, തഥേവാഹം ധാരേസ്സാമീ’’തി.