൧. പഠമഭാണവാരോ

മഹാപജാപതിഗോതമീവത്ഥു

൪൦൨. [അ. നി. ൮.൫൧ ഇദം വത്ഥു ആഗതം] തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി [മഹാപജാപതീ (സീ. സ്യാ.)] ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ മഹപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ – ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജന്തി – ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ കപിലവത്ഥുസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ കേസേ ഛേദാപേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ സമ്ബഹുലാഹി സാകിയാനീഹി സദ്ധിം യേന വേസാലീ തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന വേസാലീ മഹാവനം കൂടാഗാരസാലാ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ അട്ഠാസി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖിം ദുമ്മനം അസ്സുമുഖിം രുദമാനം ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതം. ദിസ്വാന മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ഗോതമി, സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ’’തി? ‘‘തഥാ ഹി പന, ഭന്തേ ആനന്ദ, ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗോതമി, മുഹുത്തം ഇധേവ താവ ഹോഹി, യാവാഹം ഭഗവന്തം യാചാമി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏസാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ – ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജന്തി. സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ [അ. നി. ൮.൫൧ ‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസീ’’തി ആഗതം] – ‘‘ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം; യംനൂനാഹം അഞ്ഞേനപി പരിയായേന ഭഗവന്തം യാചേയ്യം മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭബ്ബോ നു ഖോ, ഭന്തേ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം [സകിദാഗാമിഫലം (സ്യാ.)] വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തഫലം വാ സച്ഛികാതു’’ന്തി? ‘‘ഭബ്ബോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതു’’ന്തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ഭബ്ബോ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതും; ബഹൂപകാരാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ ആപാദികാ, പോസികാ, ഖീരസ്സ ദായികാ, ഭഗവന്തം ജനേത്തിയാ കാലങ്കതായ ഥഞ്ഞം പായേസി; സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

അട്ഠഗരുധമ്മാ

൪൦൩. ‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ. ഹോതു ഉപസമ്പദാ.

[പാചി. ൧൪൯] ‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹുപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ [ഗരുംകത്വാ (ക.)] മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന ഭിക്ഖുനിയാ അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസ്സം വസിതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അന്വദ്ധമാസം ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാ – ഉപോസഥപുച്ഛകഞ്ച, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘വസ്സംവുട്ഠായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതബ്ബം – ദിട്ഠേന വാ, സുതേന വാ, പരിസങ്കായ വാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ പക്ഖമാനത്തം ചരിതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു സിക്ഖിതസിക്ഖായ സിക്ഖമാനായ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പദാ പരിയേസിതബ്ബാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന ഭിക്ഖുനിയാ കേനചി പരിയായേന ഭിക്ഖു അക്കോസിതബ്ബോ പരിഭാസിതബ്ബോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ ഓവടോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂസു വചനപഥോ, അനോവടോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീസു വചനപഥോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ ഹോതു ഉപസമ്പദാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ സന്തികേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ യേന മഹാപജാപതി ഗോതമീ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച – ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ.

‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹുപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ, യുവാ, മണ്ഡനകജാതികോ സീസംനഹാതോ ഉപ്പലമാലം വാ വസ്സികമാലം വാ അതിമുത്തകമാലം [അധിമത്തകമാലം (സ്യാ.)] വാ ലഭിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉത്തമങ്ഗേ സിരസ്മിം പതിട്ഠാപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ആനന്ദ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാമി യാവജീവം അനതിക്കമനീയേ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഗ്ഗഹിതാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ അട്ഠ ഗരുധമ്മാ, ഉപസമ്പന്നാ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ’’തി.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, നാലഭിസ്സ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ചിരട്ഠിതികം, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം അഭവിസ്സ, വസ്സസഹസ്സം സദ്ധമ്മോ തിട്ഠേയ്യ. യതോ ച ഖോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന ദാനി, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഭവിസ്സതി. പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, യാനി കാനിചി കുലാനി ബഹുത്ഥികാനി [ബഹുഇത്ഥികാനി (സീ. സ്യാ.)] അപ്പപുരിസകാനി, താനി സുപ്പധംസിയാനി ഹോന്തി ചോരേഹി കുമ്ഭഥേനകേഹി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ സാലിക്ഖേത്തേ സേതട്ടികാ നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം സാലിക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ ഉച്ഛുക്ഖേത്തേ മഞ്ജിട്ഠികാ [മഞ്ജേട്ഠികാ (സീ. സ്യാ.)] നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം ഉച്ഛുക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, പുരിസോ മഹതോ തളാകസ്സ പടികച്ചേവ ആളിം ബന്ധേയ്യ യാവദേവ ഉദകസ്സ അനതിക്കമനായ; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, മയാ പടികച്ചേവ ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ ഗരുധമ്മാ പഞ്ഞത്താ യാവജീവം അനതിക്കമനീയാ’’തി.

ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ ഗരുധമ്മാ നിട്ഠിതാ.

ഭിക്ഖുനീഉപസമ്പദാനുജാനനം

൪൦൪. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥാഹം, ഭന്തേ, ഇമാസു സാകിയാനീസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി.

അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോചും – ‘‘അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’തി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഇമാ മം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – ‘അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മഹാപജാപതി, ഭന്തേ, ഗോതമീ ഏവമാഹ – ‘ഇമാ മം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’’തി.

‘‘യദഗ്ഗേന, ആനന്ദ, മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ അട്ഠ ഗരുധമ്മാ പടിഗ്ഗഹിതാ, തദേവ സാ [തദേവസ്സാ (ക.)] ഉപസമ്പന്നാ’’തി.

൪൦൫. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഏകാഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭഗവന്തം വരം യാചാമി. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനുജാനേയ്യ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മഹാപജാപതി, ഭന്തേ, ഗോതമീ ഏവമാഹ – ‘ഏകാഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭഗവന്തം വരം യാചാമി. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനുജാനേയ്യ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’’ന്തി.

‘‘അട്ഠാനമേതം, ആനന്ദ, അനവകാസോ, യം തഥാഗതോ അനുജാനേയ്യ മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം. ഇമേഹി നാമ, ആനന്ദ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ ദുരക്ഖാതധമ്മാ മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം ന കരിസ്സന്തി; കിമങ്ഗം പന തഥാഗതോ അനുജാനിസ്സതി മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’ന്തി?

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യാനി താനി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി സാധാരണാനി, കഥം മയം, ഭന്തേ, തേസു സിക്ഖാപദേസു പടിപജ്ജാമാ’’തി? ‘‘യാനി താനി, ഗോതമി, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി സാധാരണാനി, യഥാ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖന്തി തഥാ തേസു സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖഥാ’’തി. ‘‘യാനി പന താനി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി, കഥം മയം, ഭന്തേ, തേസു സിക്ഖാപദേസു പടിപജ്ജാമാ’’തി? ‘‘യാനി താനി, ഗോതമി, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖഥാ’’തി.

൪൦൬. [അ. നി. ൮.൫൩] അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു, യമഹം ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ഏകാ വൂപകട്ഠാ അപ്പമത്താ ആതാപിനീ പഹിതത്താ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി – ഇമേ ധമ്മാ സരാഗായ സംവത്തന്തി നോ വിരാഗായ, സഞ്ഞോഗായ സംവത്തന്തി നോ വിസഞ്ഞോഗായ, ആചയായ സംവത്തന്തി നോ അപചയായ, മഹിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ അപ്പിച്ഛതായ, അസന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ സന്തുട്ഠിയാ, സങ്ഗണികായ സംവത്തന്തി നോ പവിവേകായ, കോസജ്ജായ സംവത്തന്തി നോ വീരിയാരമ്ഭായ, ദുബ്ഭരതായ സംവത്തന്തി നോ സുഭരതായ; ഏകംസേന, ഗോതമി, ധാരേയ്യാസി – നേസോ ധമ്മോ, നേസോ വിനയോ, നേതം സത്ഥുസാസനന്തി. യേ ച ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി – ഇമേ ധമ്മാ വിരാഗായ സംവത്തന്തി നോ സരാഗായ, വിസഞ്ഞോഗായ സംവത്തന്തി നോ സഞ്ഞോഗായ, അപചയായ സംവത്തന്തി നോ ആചയായ, അപ്പിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ മഹിച്ഛതായ, സന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ അസന്തുട്ഠിയാ, പവിവേകായ സംവത്തന്തി നോ സങ്ഗണികായ, വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തന്തി നോ കോസജ്ജായ, സുഭരതായ സംവത്തന്തി നോ ദുബ്ഭരതായ; ഏകംസേന, ഗോതമി, ധാരേയ്യാസി – ഏസോ ധമ്മോ, ഏസോ വിനയോ, ഏതം സത്ഥുസാസന’’ന്തി.

൪൦൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ന ഉദ്ദിസീയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപസങ്കമിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനി ഇമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൦൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ആപത്തിം ന പടികരോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ആപത്തി ന പടികാതബ്ബാ. യാ ന പടികരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം ആപത്തി പടികാതബ്ബാ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം ആപത്തിം പടികരേയ്യാഥാ’’’തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ രഥികായപി ബ്യൂഹേപി സിങ്ഘാടകേപി ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പത്തം ഭൂമിയം നിക്ഖിപിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ആപത്തിം പടികരോന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, രത്തിം വിമാനേത്വാ ഇദാനി ഖമാപേന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. യോ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൦൯. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം ന കരിയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന കതകമ്മാ ഭിക്ഖുനിയോ രഥികായപി ബ്യൂഹേപി സിങ്ഘാടകേപി ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പത്തം ഭൂമിയം നിക്ഖിപിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഖമാപേന്തി ‘ഏവം നൂന കാതബ്ബ’ന്തി മഞ്ഞമാനാ. മനുസ്സാ തഥേവ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, രത്തിം വിമാനേത്വാ ഇദാനി ഖമാപേന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതബ്ബം. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം കമ്മം കരേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൧൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി. ന സക്കോന്തി തം അധികരണം വൂപസമേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേന്തി. തസ്മിം ഖോ പന അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ ദിസ്സന്തി ഭിക്ഖുനിയോ കമ്മപ്പത്തായോപി ആപത്തിഗാമിനിയോപി. ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, അയ്യാവ ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കരോന്തു, അയ്യാവ ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തു; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം ആരോപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം നിയ്യാദേതും – ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതും, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം ആരോപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം നിയ്യാദേതും, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഉപ്പലവണ്ണായ ഭിക്ഖുനിയാ അന്തേവാസിനീ ഭിക്ഖുനീ സത്ത വസ്സാനി ഭഗവന്തം അനുബന്ധാ ഹോതി വിനയം പരിയാപുണന്തീ. തസ്സാ മുട്ഠസ്സതിനിയാ ഗഹിതോ ഗഹിതോ മുസ്സതി. അസ്സോസി ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ – ‘‘ഭഗവാ കിര സാവത്ഥിം ഗന്തുകാമോ’’തി. അഥ ഖോ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏതദഹോസി – ‘‘അഹം ഖോ സത്ത വസ്സാനി ഭഗവന്തം അനുബന്ധിം വിനയം പരിയാപുണന്തീ. തസ്സാ മേ മുട്ഠസ്സതിനിയാ ഗഹിതോ ഗഹിതോ മുസ്സതി. ദുക്കരം ഖോ പന മാതുഗാമേന യാവജീവം സത്ഥാരം അനുബന്ധിതും. കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം വിനയം വാചേതു’’ന്തി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.