സാസനപട്ഠാനവിഭാവനാ

൮൯. ‘‘തത്ഥ കതമം നയസമുട്ഠാന’’ന്തിആദിനാ ആചരിയേന സബ്ബഥാ നയസമുട്ഠാനം ഠപിതം, അമ്ഹേഹി ച ഞാതം, ‘‘സോളസഹാരപഞ്ചനയഅട്ഠാരസമൂലപദേസു അട്ഠാരസ മൂലപദാ കഥം വിഭത്താ, കുഹിം അമ്ഹേഹി ദട്ഠബ്ബാ’’തി വത്തബ്ബഭാവതോ ‘‘തത്ഥ അട്ഠാരസ മൂലപദാ കുഹിം ദട്ഠബ്ബാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥാതി തേസു സോളസഹാരപഞ്ചനയഅട്ഠാരസമൂലപദേസു അട്ഠാരസ മൂലപദാ കേന പദേന ആചരിയേന വിഭത്താ, കുഹിം അമ്ഹേഹി വിത്ഥാരതോ ദട്ഠബ്ബാതി പുച്ഛതി. അട്ഠാരസ മൂലപദാ സാസനപട്ഠാനേ മയാ വിഭത്താ, തുമ്ഹേഹി ച വിത്ഥാരതോ സാസനപട്ഠാനേ ദട്ഠബ്ബാതി വിസ്സജ്ജേതി. വിഭത്തായേവ ഹി അട്ഠാരസ മൂലപദാ ദട്ഠബ്ബാ ഭവന്തി. അട്ഠകഥായം (നേത്തി. അട്ഠ. ൮൯) പന –

‘‘ഏവം സബ്ബഥാ നയസമുട്ഠാനം വിഭജിത്വാ ഇദാനി സാസനപട്ഠാനം വിഭജന്തോ യസ്മാ സങ്ഗഹവാരാദീസു മൂലപദേഹേവ പട്ഠാനം സങ്ഗഹേത്വാ സരൂപതോ ന ദസ്സിതം, തസ്മാ യഥാ മൂലപദേഹി പട്ഠാനം നിദ്ധാരേതബ്ബം, ഏവം പട്ഠാനതോപി മൂലപദാനി നിദ്ധാരേതബ്ബാനീതി ദസ്സനത്ഥം ‘അട്ഠാരസ മൂലപദാ കുഹിം ദട്ഠബ്ബാ? സാസനപട്ഠാനേ’തി ആഹാ’’തി –

വുത്തം. സാസനപട്ഠാനേ അട്ഠാരസ മൂലപദാ ദട്ഠബ്ബാതി ആചരിയേന വുത്താ, ‘‘കതമം തം സാസനപട്ഠാന’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമം സാസനപട്ഠാന’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥാതി തേസു അട്ഠാരസമൂലപദസാസനപട്ഠാനേസു കതമം തം സാസനപട്ഠാനന്തി ഇദാനി മയാ നിദ്ധാരിയമാനം ഭഗവതാ ദേസിതം സംകിലേസഭാഗിയാദിസുത്തം സാസനപട്ഠാനം നാമാതി വിസ്സജ്ജേതി. സാസനന്തി പരിയത്തിസാസനം. പട്ഠാനന്തി തസ്സ പരിയത്തിസാസനസ്സ സംകിലേസഭാഗിയതാദീഹി പകാരേഹി ഠാനം പവത്തനം പട്ഠാനം, തംദീപനസുത്തം പന ഇധ പട്ഠാനം നാമ. തേന വുത്തം – ‘‘സംകിലേസഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തിആദി. അഥ വാ സാസനന്തി അധിസീലഅധിചിത്തഅധിപഞ്ഞാസിക്ഖത്തയം സാസനം നാമ, തം സിക്ഖത്തയം പതിട്ഠഹതി ഏതേന സംകിലേസാദിനാതി പട്ഠാനം, സിക്ഖത്തയസ്സ സാസനസ്സ പട്ഠാനന്തി സാസനപട്ഠാനം. തദാധാരഭൂതം സുത്തമ്പി ഠാന്യൂപചാരതോ സാസനപട്ഠാനം നാമ. തം സാസനപട്ഠാനസുത്തം സരൂപതോ ദസ്സേതും –

‘‘സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം, വാസനാഭാഗിയം സുത്തം, നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്തം, അസേക്ഖഭാഗിയം സുത്തം, സംകിലേസഭാഗിയഞ്ച വാസനാഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, സംകിലേസഭാഗിയഞ്ച നിബ്ബേധഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, സംകിലേസഭാഗിയഞ്ച അസേക്ഖഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, സംകിലേസഭാഗിയഞ്ച നിബ്ബേധഭാഗിയഞ്ച അസേക്ഖഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, സംകിലേസഭാഗിയഞ്ച വാസനാഭാഗിയഞ്ച നിബ്ബേധഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, വാസനാഭാഗിയഞ്ച നിബ്ബേധഭാഗിയഞ്ച സുത്തം, തണ്ഹാസംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം, ദിട്ഠിസംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം, ദുച്ചരിതസംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം, തണ്ഹാവോദാനഭാഗിയം സുത്തം, ദിട്ഠിവോദാനഭാഗിയം സുത്തം, ദുച്ചരിതവോദാനഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തി –

വുത്തം. ‘‘തേസു സുത്തേസു യേ സംകിലേസാദയോ ഭഗവതാ വുത്താ, തേസു സംകിലേസാദീസു സംകിലേസോ കിത്തകോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ സംകിലേസോ തിവിധോ തണ്ഹാസംകിലേസോ ദിട്ഠിസംകിലേസോ ദുച്ചരിതസംകിലേസോ’’തി വുത്തം. തത്ഥാതി തേസു സുത്തന്തേസു സംകിലേസാദീസു ധമ്മേസു. ‘‘തിവിധേ തസ്മിം സംകിലേസേ തണ്ഹാസംകിലേസോ കതമേന കുസലേന വിസുജ്ഝതീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ തണ്ഹാസംകിലേസോ സമഥേന വിസുജ്ഝതീ’’തി വുത്തം. തത്ഥാതി തസ്മിം തിവിധേ തണ്ഹാസംകിലേസാദികേ. ‘‘സോ സമഥോ ഖന്ധേസു കതമോ ഖന്ധോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘സോ സമഥോ സമാധിക്ഖന്ധോ’’തി വുത്തം. ‘‘ദിട്ഠിസംകിലേസോ കേന വിസുജ്ഝതീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘ദിട്ഠിസംകിലേസോ വിപസ്സനായ വിസുജ്ഝതീ’’തി വുത്തം. ‘‘സാ വിപസ്സനാ കതമോ ഖന്ധോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘സാ വിപസ്സനാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ’’തി വുത്തം. ‘‘ദുച്ചരിതസംകിലേസോ കേന വിസുജ്ഝതീ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ദുച്ചരിതസംകിലേസോ സുചരിതേന വിസുജ്ഝതീ’’തി വുത്തം. ‘‘തം സുചരിതം കതമോ ഖന്ധോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘തം സുചരിതം സീലക്ഖന്ധോ’’തി വുത്തം. ‘‘തസ്മിം സീലേ ഠിതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ കിം ഭവതീ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘തസ്സ സീലേ പതിട്ഠിതസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. സീലേ സുചരിതസങ്ഖാതേ സീലക്ഖന്ധേ പതിട്ഠിതസ്സ തസ്സ സീലവന്തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഭവേസു കാമഭവരൂപാരൂപഭവേസു ആസത്തി ഭവപത്ഥനാ യദി ഉപ്പജ്ജതി, ഏവംസായന്തി ഏവം അസ്സ അയന്തി പദച്ഛേദോ. ഏവം സതി അസ്സ സീലേ പതിട്ഠിതസ്സ അയം ആസത്തി ഭവപത്ഥനാ സമഥവിപസ്സനാഭാവനാമയപുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ച ഭവതി, ച-സദ്ദേന ദാനമയസീലമയപുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ച ഭവതീതി അത്ഥോ സങ്ഗഹിതോ. തത്രാതി തേസു കാമഭവരൂപാരൂപഭവേസു ഉപപത്തിയാ സംവത്തതീതി.

‘‘സംകിലേസാദയോ യേഹി സുത്തേഹി ദസ്സിതാ, താനി സുത്താനി കിത്തകാനീ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ഇമാനി ചത്താരി സുത്താനീ’’തിആദി വുത്തം. അസാധാരണാനി സംകിലേസഭാഗിയസുത്തവാസനാഭാഗിയസുത്തനിബ്ബേധഭാഗിയസുത്തഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്താനി ചത്താരി സുത്താനി ഭവന്തി, സാധാരണാനി സംകിലേസഭാഗിയവാസനാഭാഗിയസുത്ത, സംകിലേസഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയസുത്ത, സംകിലേസഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത, വാസനാഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയസുത്താനി കതാനി മിസ്സിതാനി ചത്താരി ഭവന്തി. ഇതി അട്ഠ സുത്താനി ഭവന്തി. താനിയേവ വുത്തപ്പകാരാനി അട്ഠ സുത്താനി ഭവന്തി. സാധാരണാനി വാസനാഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്തനിബ്ബേധഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത- സംകിലേസഭാഗിയവാസനാഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയസുത്തസംകിലേസ- ഭാഗിയവാസനാഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത- സംകിലേസഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത- വാസനാഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത- സംകിലേസഭാഗിയവാസനാഭാഗിയനിബ്ബേധഭാഗിയഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്ത- നേവസംകിലേസഭാഗിയനവാസനാ- ഭാഗിയനനിബ്ബേധഭാഗിയനഅസേക്ഖഭാഗിയസുത്താനി കതാനി മിസ്സിതാനി അട്ഠ സുത്താനി ഭവന്തീതി സോളസ സുത്താനി ഭവന്തി. തേസു സോളസസുത്തേസു ചത്താരി ഏകകാനി സുത്താനി ച ചത്താരി ദുകാനി സുത്താനി ച ദ്വേ തികാനി ച പാളിയം ആഗതാനി, ദ്വേ ദുകാനി സുത്താനി ച ദ്വേ തികാനി ച ദ്വേ ചതുക്കാനി സുത്താനി ച അട്ഠകഥായം (നേത്തി. അട്ഠ. ൮൯) ആഗതാനി.

‘‘യദി പട്ഠാനനയേന വുത്തപ്പകാരാനി സോളസ സുത്താനിയേവ വിഭത്താനി, ഏവം സതി സുത്തഗേയ്യാദിനവവിധം സകലം പരിയത്തിസാസനം പട്ഠാനനയേന അവിഭത്തം ഭവേയ്യാ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ഇമേഹി സോളസഹി സുത്തേഹീ’’തിആദി വുത്തം. പട്ഠാനനയേന വിഭത്തേഹി സോളസഹി ഇമേഹി സുത്തേഹി നവവിധം സകലം പരിയത്തിസുത്തം പട്ഠാനനയേന വിഭത്തംയേവ ഹുത്വാ ഭിന്നം ഭവതി. സംകിലേസഭാഗിയാദിപഭേദായ ഗാഥായ ഗാഥാ അനുമിനിതബ്ബാ, സംകിലേസഭാഗിയാദിപഭേദേന വേയ്യാകരണേന വേയ്യാകരണം അനുമിനിതബ്ബം. സംകിലേസഭാഗിയാദിപഭേദേന സുത്തേന സുത്തം അനുമിനിതബ്ബം ഭവതിയേവാതി.

൯൦. ‘‘തേസു സോളസസു സംകിലേസഭാഗിയാദീസു സുത്തേസു കതമം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥാതി തേസു സോളസസു സംകിലേസഭാഗിയാദീസു സുത്തേസു കതമം സുത്തം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമാതി പുച്ഛതി.

‘‘കാമന്ധാ ജാലസഞ്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാ;

പമത്തബന്ധനാബദ്ധാ, മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേ;

ജരാമരണമന്വേന്തി, വച്ഛോ ഖീരപകോവ മാതര’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തം സംകിലേസഭാഗേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യേ സത്താ കാമന്ധാ കാമേന അന്ധാ ജാലസഞ്ഛന്നാ തണ്ഹാഛദനേന ഛാദിതാ, പമത്തബന്ധനായ ബദ്ധാ ബന്ധിതബ്ബാ, തേ സത്തേ ജരാമരണം അന്വേതി, യഥാ തം കുമിനാമുഖേ യേ മച്ഛാ ഗഹിതാ, തേ മച്ഛേ ജരാമരണം അന്വേതി ഇവ, ഏവം തേ സത്തേ ജരാമരണം അന്വേതി. ഖീരപകോ വച്ഛോ മാതരം അന്വേതി ഇവ, ഏവം തേ സത്തേ ജരാമരണം അന്വേതീതി യോജനാ കാതബ്ബാ. അഥ വാ ഖീരപകോ വച്ഛോ മാതരം അന്വേതി ഇവ, കുമിനാമുഖേ ഗഹിതാ മച്ഛാ ജരാമരണം അന്വേന്തി ഇവ ച, ഏവം യേ സത്താ കാമന്ധാ പമത്തബന്ധനായ ബന്ധിതബ്ബാ, തേ സത്താ ജരാമരണം അന്വേന്തീതി യോജനാ.

‘‘ഇദം സുത്തംയേവാ’’തി വത്തബ്ബത്താ –

‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അഗതിഗമനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി അഗതിഗമനാനി. ഇദമവോച ഭഗവാ, ഇദം വത്വാന സുഗതോ, അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ, യോ ധമ്മം അതിവത്തതി;

നിഹീയതി തസ്സ യസോ, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ’’തി. –

ഇദം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തന്തി –

വുത്തം. ഛന്ദാ ഛന്ദഹേതുനാ ദോസാ ദോസഹേതുനാ ഭയാ ഭയഹേതുനാ മോഹാ മോഹഹേതുനാ യോ രാജാദികോ യോ വിനയധരാദികോ വാ ധമ്മം സപ്പുരിസധമ്മം അതിവത്തതി അതിക്കമിത്വാ വത്തതി, തസ്സ രാജാദിനോ വാ തസ്സ വിനയധരാദിനോ വാ യസോ കിത്തി ച പരിവാരോ ച ഭോഗോ ച നിഹീയതി. ചന്ദിമാ കാളപക്ഖേ പഭായ നിഹീയതി ഇവ, ഏവം നിഹീയതീതി യോജനാ.

‘‘ഏത്തകംയേവാ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ…പേ… ചക്കംവ വഹതോ പദന്തി ഇദം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തി വുത്തം. അത്ഥോ പാകടോ. അട്ഠകഥായമ്പി വിഭത്തോ.

‘‘മിദ്ധീ യദാ ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ച, നിദ്ദായിതാ സമ്പരിവത്തസായീ;

മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ, പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗേ വിസയേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. നിവാപപുട്ഠോ മഹാവരാഹോ ഗാമസൂകരോ നിദ്ദായിതാ സുപനസീലോ സമ്പരിവത്തസായീ ഹോതി ഇവ, ഏവം യോ മന്ദോ സത്തോ യദാ മഹഗ്ഘസോ ഹോതി, സോ മന്ദോ സത്തോ മിദ്ധീ ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂതോ ഹുത്വാ നിദ്ദായിതാ മുദുഫസ്സസയനേ മുദുഹത്ഥേഹി പരാമസിതോ സമ്പരിവത്തസായീ പുനപ്പുനം ഗബ്ഭം ഉപേതീതി യോജനാ.

‘‘അയസാവ മലം സമുട്ഠിതം, തതുട്ഠായ തമേവ ഖാദതി;

ഏവം അതിധോനചാരിനം, സാനി കമ്മാനി നയന്തി ദുഗ്ഗതി’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അയസാ അയതോ സമുട്ഠിതം ജാതമലം തതുട്ഠായ തതോ അയതോ ഉട്ഠഹിത്വാ തമേവ അയം ഖാദതി ഇവ, ഏവം അതിധോനചാരിനം അതിക്കമിത്വാ ധോനചാരിപുഗ്ഗലം സാനി സയം കതാനി അകുസലകമ്മാനി ദുഗ്ഗതിം നയന്തീതി യോജനാ.

‘‘ചോരോ യഥാ സന്ധിമുഖേ ഗഹീതോ, സകമ്മുനാ ഹഞ്ഞതി ബജ്ഝതേ ച;

ഏവം അയം പേച്ച പജാ പരത്ഥ, സകമ്മുനാ ഹഞ്ഞതി ബജ്ഝതേ ചാ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. സന്ധിമുഖേ രാജപുരിസാദീഹി ഗഹിതോ ചോരോ സകമ്മുനാ അത്തനാ കതേന ചോരകമ്മേന ഹഞ്ഞതി ച ബജ്ഝതേ ച യഥാ, ഏവം അയം പാപകാരിനീ പജാ പരത്ഥ പരലോകേ പേച്ച സകമ്മുനാ സയം കതേന അകുസലകമ്മുനാ സത്ഥാദീഹി ഹഞ്ഞതി ച അദ്ദുബന്ധനാദീഹി ബജ്ഝതേ ചാതി യോജനാ.

‘‘സുഖകാമാനി ഭൂതാനി, യോ ദണ്ഡേന വിഹിംസതി;

അത്തനോ സുഖമേസാനോ, പേച്ച സോ ന ലഭതേ സുഖ’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അത്തനോ സുഖം ഏസാനോ ഏസമാനോ യോ സത്തോ അഞ്ഞാനി സുഖകാമാനി ഭൂതാനി ദണ്ഡേന വിഹിംസതി, സോ ഹിംസകോ സത്തോ പരലോകേ പേച്ച സുഖം ന ലഭതീതി യോജനാ.

‘‘ഗുന്നം ചേ തരമാനാനം, ജിമ്ഹം ഗച്ഛതി പുങ്ഗവോ;

സബ്ബാ താ ജിമ്ഹം ഗച്ഛന്തി, നേത്തേ ജിമ്ഹം ഗതേ സതി.

‘‘ഏവമേവ മനുസ്സേസു, യോ ഹോതി സേട്ഠസമ്മതോ;

സോ ചേ അധമ്മം ചരതി, പഗേവ ഇതരാ പജാ;

സബ്ബം രട്ഠം ദുക്ഖം സേതി, രാജാ ചേ ഹോതി അധമ്മികോ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. നദിം തരമാനാനം ഗുന്നം പുങ്ഗവോ ജിമ്ഹം ചേ ഗച്ഛതി, ഏവം നേത്തേ ജിമ്ഹം ഗതേ സതി സബ്ബാ താ ഗാവിയോ ജിമ്ഹം ഗച്ഛന്തി യഥാ, ഏവമേവ മനുസ്സേസു യോ രാജാ സേട്ഠസമ്മതോ, സോ രാജാ അധമ്മം ചരതി, ഏവം രഞ്ഞേ അധമ്മം ചരന്തേ സതി ഇതരാ പജാ പഗേവ പഠമമേവ അധമ്മം ചരതി. രാജാ അധമ്മികോ ചേ ഹോതി, ഏവം രഞ്ഞേ അധമ്മികേ സതി സബ്ബം രട്ഠം ദുക്ഖം സേതീതി യോജനാ.

‘‘സുകിച്ഛരൂപാ വതിമേ മനുസ്സാ, കരോന്തി പാപം ഉപധീസു രത്താ;

ഗച്ഛന്തി തേ ബഹുജനസന്നിവാസം, നിരയം അവീചിം കടുകം ഭയാനക’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യേ മനുസ്സാ ഉപധീസു കാമഗുണൂപധീസു രത്താ രാഗാഭിഭൂതാ ഹുത്വാ പാപം അകുസലകമ്മം കരോന്തി, ഇമേ പാപകമ്മകരാ മനുസ്സാ സുകിച്ഛരൂപാ വത സുട്ഠു കിച്ഛാപന്നരൂപാ വത ഭവന്തി, തേ പാപകമ്മകരാ മനുസ്സാ കടുകം ഭയാനകം ബഹുജനസന്നിവാസം നിരയം അവീചിം ഗച്ഛന്തീതി യോജനാ.

‘‘ഫലം വേ കദലിം ഹന്തി, ഫലം വേളും ഫലം നളം;

സക്കാരോ കാപുരിസം ഹന്തി, ഗബ്ഭോ അസ്സതരിം യഥാ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ഫലം കദലിയാ ഫലം കദലിം വേ ഏകന്തേന ഹന്തി യഥാ, ഫലം വേളും വേ ഏകന്തേന ഹന്തി യഥാ, ഫലം നളം വേ ഏകന്തേന ഹന്തി യഥാ, ഗബ്ഭോ അസ്സതരിം മാതരം വേ ഏകന്തേന ഹന്തി യഥാ, ഏവം സക്കാരോ കാപുരിസം വേ ഏകന്തേന ഹന്തീതി യോജനാ.

‘‘കോധമക്ഖഗരു ഭിക്ഖു, ലാഭസക്കാരഗാരവോ;

സുഖേത്തേ പൂതിബീജംവ, സദ്ധമ്മേ ന വിരൂഹതീ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. സുഖേത്തേ സുന്ദരേ ഖേത്തേപി ഖിത്തം പൂതിബീജം ന രുഹതി ഇവ, ഏവം യോ ഭിക്ഖു ലാഭസക്കാരഗാരവോ കോധം കുജ്ഝനലക്ഖണം കോധം, മക്ഖം പരഗുണസീലമക്ഖനലക്ഖണം മക്ഖഞ്ച ഗരും കത്വാ ചരതി, സോ ചരന്തോ ഭിക്ഖു സദ്ധമ്മസ്മിം ന രുഹതീതി യോജനാ.

൯൧. ‘‘ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം പദുട്ഠചിത്തം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി…പേ… ഇതി മേ സുത’’ന്തി ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ഭിക്ഖവേ ഇധ സാസനേ, ലോകേ വാ അഹം ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം പദുട്ഠചിത്തം മമ ചേതസാ തസ്സ ചേതോ ചിത്തം പരിച്ച പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ഏവം പജാനാമി. ‘‘കഥം പജാനാമീ’’തി ചേ പുച്ഛേയ്യ, യഞ്ച പടിപദം പടിപന്നോ, യഞ്ച മഗ്ഗം സമാരുള്ഹോ അയം പുഗ്ഗലോ യഥാ യായ ദുപ്പടിപദായ യേന ദുമ്മഗ്ഗേന ഇരിയതി പവത്തതി, തായ ദുപ്പടിപദായ തേന ദുമ്മഗ്ഗേന ഇമമ്ഹി ഇമസ്മിം സമയേ ദുപ്പടിപജ്ജനകാലേ അയം ദുപ്പടിപന്നം പടിപന്നോ ദുമ്മഗ്ഗസമാരുള്ഹോ പുഗ്ഗലോ ചേ കാലം കരേയ്യ, ഏവം സതി ആഭതം വത്ഥു നിക്ഖിത്തം യഥാ, ഏവം നിരയേ നിക്ഖിത്തോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഭിക്ഖവേ അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ചിത്തം പദുട്ഠം പദോസിതം ഹി യസ്മാ ഹോതി, തസ്മാ നിക്ഖിത്തോ. ഏവം ഇധ സാസനേ, ലോകേ വാ ചേതോപദോസഹേതു ച പന ഏകച്ചേ സത്താ പുഗ്ഗലാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം ഉപപജ്ജന്തീതി പജാനാമീതി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥ തസ്മിം സുത്തേ ഏതം ‘‘പദുട്ഠചിത്തം ഞത്വാന…പേ… നിരയം സോ ഉപപജ്ജതീ’’തി ഗാഥാവചനം ഇതി ഏവം വുച്ചതി.

സത്ഥാ ഇധ സാസനേ, ലോകേ വാ പദുട്ഠചിത്തം ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഞത്വാന ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഏതമത്ഥം ബ്യാകാസി. ഇമമ്ഹി ഇമസ്മിം സമയേ അയം പുഗ്ഗലോ ചേ കാലം കയിരാഥ, ഏവം സതി പദുട്ഠചിത്തസമങ്ഗീ ഹി നിരയസ്മിം ഉപപജ്ജേയ്യ, പുഗ്ഗലസ്സ ചിത്തം പദൂസിതം ഹി യസ്മാ ഹോതി, തസ്മാ ഉപപജ്ജേയ്യ, ചേതോപദോസഹേതു സത്താ ദുഗ്ഗതിം ഗച്ഛന്തി ആഭതം വത്ഥും നിക്ഖിപേയ്യ യഥാ, ഏവമേവം തഥാവിധോ ദുപ്പഞ്ഞോ സോ പദോസചിത്തോ പുഗ്ഗലോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ നിരയം ഉപപജ്ജതീതി അയമ്പി അത്ഥോ ഭഗവതാ വുത്തോ, ഇതി മേ മയാ സുതന്തി യോജനാ.

‘‘സചേ ഭായഥ ദുക്ഖസ്സ, സചേ വോ ദുക്ഖമപ്പിയം;

മാകത്ഥ പാപകം കമ്മം, ആവി വാ യദി വാ രഹോ.

‘‘സചേ ച പാപകം കമ്മം, കരിസ്സഥ കരോഥ വാ;

ന വോ ദുക്ഖാ പമുത്യത്ഥി, ഉപേച്ചപി പലായത’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. സപ്പുരിസാ തുമ്ഹേ ദുക്ഖസ്സ ജാതിദുക്ഖജരാദുക്ഖബ്യാധിദുക്ഖമരണദുക്ഖഅപായദുക്ഖ- അതീതവട്ടമൂലകദുക്ഖഅനാഗതവട്ടമൂലകദുക്ഖപച്ചുപ്പന്നാഹാരമൂലകദുക്ഖാതി അട്ഠവിധസ്സ ദുക്ഖസ്സ സചേ ഭായഥ, വോ തുമ്ഹേഹി ദുക്ഖം തഥാ അട്ഠവിധം ദുക്ഖം സചേ അപ്പിയം, ഏവം സതി ആവി വാ യദി രഹോ വാ പാപകം കമ്മം മാകത്ഥ മാ അകത്ഥ. സപ്പുരിസാ തുമ്ഹേ ആവി വാ യദി രഹോ വാ പാപകം കമ്മം സചേ കരിസ്സഥ വാ സചേ കരോഥ വാ, ഏവം സതി ഉപേച്ചപി സഞ്ചിച്ചാപി പലായതം പലായന്താനം വോ തുമ്ഹാകം ദുക്ഖാ അട്ഠവിധാ ദുക്ഖതോ പമുത്തി മുച്ചനം നത്ഥേവാതി യോജനാ.

‘‘അധമ്മേന ധനം ലദ്ധാ, മുസാവാദേന ചൂഭയം;

മമേതി ബാലാ മഞ്ഞന്തി, തം കഥം നു ഭവിസ്സതി.

‘‘അന്തരായാ സു ഭവിസ്സന്തി, സമ്ഭതസ്സ വിനസ്സതി;

മതാ സഗ്ഗം ന ഗച്ഛന്തി, നനു ഏത്താവതാ ഹതാ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യേ ബാലാ അധമ്മേന ച മുസാവാദേന ച ധനം സവിഞ്ഞാണാവിഞ്ഞാണം സബ്ബം ലഭിതബ്ബം ധനം ലദ്ധാ ഉഭയം ധനം ‘‘മമ ധന’’ന്തി മഞ്ഞന്തി, തേസം ബാലാനം തം ഉഭയം ധനം കഥം കേന നു പകാരേന ഭവിസ്സതി, അധമ്മേന സമ്ഭതത്താ ചിരട്ഠിതികം ന ഹോതി. അന്തരായാ രാജന്തരായാദയോ അന്തരായാ തേസം ബാലാനം ഭവിസ്സന്തി. യേന അധമ്മവോഹാരാദികേന യം ധനം സമ്ഭതം, അസ്സ അധമ്മവോഹാരാദികസ്സ തം സമ്ഭതം ധനം വിനസ്സതി. മതാ മരന്താ തേ ബാലാ സഗ്ഗം സുഗതിം ന ഗച്ഛന്തി. സുഗതി ഹി സോഭനേഹി ഭോഗേഹി അഗ്ഗോതി ‘‘സഗ്ഗോ’’തി അധിപ്പേതാ. ഏത്താവതാ ഏത്തകേന ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികാനം അത്തഹിതാനം ഹായനേന തേ ബാലാ ഹതാ വിനട്ഠാ ഭവന്തി നനൂതി യോജനാ.

‘‘കഥം ഖണതി അത്താനം, കഥം മിത്തേഹി ജീരതി;

കഥം വിവട്ടതേ ധമ്മാ, കഥം സഗ്ഗം ന ഗച്ഛതി’’.

‘‘ലോഭാ ഖണതി അത്താനം, ലുദ്ധോ മിത്തേഹി ജീരതി;

ലോഭാ വിവട്ടതേ ധമ്മാ, ലോഭാ സഗ്ഗം ന ഗച്ഛതീ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യോജനത്ഥോ പാകടോ.

‘‘ചരന്തി ബാലാ ദുമ്മേധാ, അമിത്തേനേവ അത്തനാ;

കരോന്താ പാപകം കമ്മം, യം ഹോതി കടുകപ്ഫലം.

‘‘ന തം കമ്മം കതം സാധു, യം കത്വാ അനുതപ്പതി;

യസ്സ അസ്സുമുഖോ രോദം, വിപാകം പടിസേവതീ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ദുമ്മേധാ നിപ്പഞ്ഞാ ബാലാ അമിത്തേന പാപകം കമ്മം കതം ഇവ, ഏവം അത്തനാ കടുകപ്ഫലം യം കമ്മം കതം ഹോതി, തം പാപകം കതം കമ്മം കരോന്താ ചരന്തി. യം കമ്മം കത്വാ കരോന്തോ പച്ഛാ അനുതപ്പതി, തം കതം കമ്മം ന സാധു. യസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകം രോദം രുദന്തോ അസ്സുമുഖോ പടിസേവതി, തം കതം കമ്മം ന സാധൂതി യോജനാ.

‘‘ദുക്കരം ദുത്തിതിക്ഖഞ്ച…പേ… അവീതരാഗോ’’തി ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. സുത്തത്ഥോ അട്ഠകഥായം വിത്ഥാരതോ വുത്തോ.

‘‘അപ്പമേയ്യം പമിനന്തോ, കോധ വിദ്വാ വികപ്പയേ;

അപ്പമേയ്യം പമായിനം, നിവുതം തം മഞ്ഞേ അകിസ്സവ’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ഇധ സാസനേ അപ്പമേയ്യം അപ്പമേയ്യഗുണം ഖീണാസവം പുഗ്ഗലം ‘‘അയം ഖീണാസവോ പുഗ്ഗലോ ഏത്തകസീലോ ഏത്തകസമാധി ഏത്തകപഞ്ഞോ’’തി പമിനന്തോ കോ പുഥുജ്ജനോ വികപ്പയേ. അപ്പമേയ്യം ഖീണാസവപുഗ്ഗലം പമായിനം പമായന്തം തം പുഥുജ്ജനം അയം നിവുതം അവകുജ്ജപഞ്ഞം അകിസ്സവം അപഞ്ഞന്തി മഞ്ഞേ മഞ്ഞാമീതി യോജനാ.

‘‘പുരിസസ്സ ഹി ജാതസ്സ, കുഠാരീ ജായതേ മുഖേ;

യായ ഛിന്ദതി അത്താനം, ബാലോ ദുബ്ഭാസിതം ഭണം.

‘‘ന ഹി സത്ഥം സുനിസിതം, വിസം ഹലാഹലം ഇവ;

ഏവം വിരദ്ധം പാതേതി, വാചാ ദുബ്ഭാസിതാ യഥാ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ദുബ്ഭാസിതം അരിയൂപവാദസങ്ഖാതം ഫരുസവാചം ഭണം ഭണന്തോ ബാലോ ദുട്ഠോ പുരിസോ യായ കുഠാരീസദിസിയാ ദുബ്ഭാസിതവാചായ അത്താനം ഛിന്ദതി, സാ കുഠാരീസദിസീ ദുബ്ഭാസിതവാചാ ജാതസ്സ പുരിസസ്സ മുഖേ ജായതേ ജായതി, സാ ദുബ്ഭാസിതവാചാ മുഖേ ജായതി ഇവ, ഏവം സുനിസിതം സത്ഥം മുഖേ ന ജായതി, യഥാ ഹലാഹലം വിസം മുഖേ ന ജായതി, ദുബ്ഭാസിതാ വാചാ അപായേസു വിരദ്ധം പുഗ്ഗലം പാതേതി യഥാ, ഏവം സുനിസിതം സത്ഥം അപായേസു ന പാതേതി, ഹലാഹലം വിസം അപായേസു ന പാതേതീതി യോജനാ.

൯൨. ‘‘യോ നിന്ദിയം പസംസതി, തം വാ നിന്ദതി യോ പസംസിയോ;

വിചിനാതി മുഖേന സോ കലിം, കലിനാ തേന സുഖം ന വിന്ദതി.

‘‘അപ്പമത്തോ അയം കലി, യോ അക്ഖേസു ധനപരാജയോ;

സബ്ബസ്സാപി സഹാപി അത്തനാ, അയമേവ മഹന്തതരോ കലി;

യോ സുഗതേസു മനം പദോസയേ.

‘‘സതം സഹസ്സാനം നിരബ്ബുദാനം, ഛത്തിംസതീ പഞ്ച ച അബ്ബുദാനി;

യമരിയഗരഹീ നിരയം ഉപേതി, വാചം മനഞ്ച പണിധായ പാപക’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യോ പുഗ്ഗലോ നിന്ദിയം ദുച്ചരം ദുസ്സീലം പുഗ്ഗലം പസംസതി, സോ പസംസകോ പുഗ്ഗലോ മുഖേന കലിം വിചിനാതി ഉപചിനാതി, തേന കലിനാ സുഖം ന വിന്ദതി. യോ സുചാരീ സീലവാ പുഗ്ഗലോ പസംസിയോ ഹോതി, തം വാ സുചാരിം വാ സീലവന്തം പുഗ്ഗലം യോ പുഗ്ഗലോ നിന്ദതി, സോ നിന്ദന്തോ പുഗ്ഗലോ മുഖേന കലിം വിചിനാതി ഉപചിനാതി, തേന കലിനാ സുഖം ന വിന്ദതി.

അത്തനാ സഹാപി സബ്ബസ്സ ധനസ്സ വസേനപി അക്ഖേസു യോ ധനപരാജയോ ഭവതി, അയം കലി അയം ധനപരാജയോ അപ്പമത്തോ ഹോതി. യോ പുഗ്ഗലോ സുഗതേസു മനം പദോസയേ, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ യോ കലി ഭവതി, അയമേവ കലി മഹന്തതരോ ഹോതി.

കസ്മാ? വാചഞ്ച മനഞ്ച പണിധായ അരിയഗരഹീ പുഗ്ഗലോ യം കാലം പാപകം നിരയം ഉപേതി, സോ കാലോ ‘‘സതം സഹസ്സാനം നിരബ്ബുദാനഞ്ച ഛത്തിംസ നിരബ്ബുദാനി ച പഞ്ച അബ്ബുദാനി ച യസ്മിം കാലേ ഗണീയന്തീ’’തി തേന കാലേന സമോ ഹോതി, തസ്മാ മഹന്തതരോ ഹോതീതി യോജനാ.

‘‘യോ ലോഭഗുണേ അനുയുത്തോ…പേ…

ഗച്ഛസി ഖോ പപതം ചിരരത്ത’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം നാമ. യോ പുഗ്ഗലോ ലോഭഗുണേ അനുയുത്തോ അനു പുനപ്പുനം യുത്തോ ഹോതി, സോ പുഗ്ഗലോ അഞ്ഞേ പുഗ്ഗലേ വചസാ പരിഭാസതി, അസ്സദ്ധോ കദരിയോ അവദഞ്ഞൂ ബുദ്ധാനം ഓവാദഞ്ഞൂ ന ഹോതി, മച്ഛരീ പേസുണിയം പേസുണിയസ്മിം അനുയുത്തോ ഹോതി.

മുഖദുഗ്ഗ മുഖവിസമ വിഭൂത വിഗതഭൂത അനരിയ ഭൂനഹു ബുദ്ധിവിനാസക പാപക ദുക്കടകാരി പുരിസന്ത പുരിസലാമക കലി അലക്ഖി അവജാതപുത്ത ത്വം നേരയികോ അസി. ഇധ ഇദാനി ബഹുഭാണീ മാ ഹോഹി.

അഹിതായ രജം അത്തനി മാ ആകിരസി മാ പക്ഖിപസി. കിബ്ബിസകാരി ത്വം സന്തേ ഖീണാസവേ പുഗ്ഗലേ ഗരഹസി, ബഹൂനി ദുച്ചരിതാനി കമ്മാനി ചരസി, ചരിത്വാ ത്വം ചിരരത്തം രചനവിരഹിതം പപതം നരകം നിരയം ഗച്ഛസി ഖോ ഏകംസേനാതി യോജനാ.

നാനാവിധം സംകിലേസഭാഗിയം സുത്തം ആചരിയേന നിദ്ധാരിതം, അമ്ഹേഹി ച ഞാതം, ‘‘കതമം വാസനാഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമം വാസനാഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥാതി തേസു സോളസസു സംകിലേസഭാഗിയാദീസു സുത്തേസു കതമം സുത്തം വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമാതി പുച്ഛതി. ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാ…പേ… ഛായാവ അനപായിനീ’’തി ഇദം വാസനാഭാഗേ പുഞ്ഞഭാഗേ വിസയേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അത്ഥോ പാകടോ.

൯൩. ‘‘മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച…പേ… അപാപികാ കാലങ്കിരിയാ’’തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗേ പുഞ്ഞഭാഗേ വിസയേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അത്ഥോ പാകടോ.

‘‘സുഖകാമാനി ഭൂതാനി, യോ ദണ്ഡേന ന ഹിംസതി;

അത്തനോ സുഖമേസാനോ, പേച്ച സോ ലഭതേ സുഖ’’ന്തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അത്ഥോ പാകടോ.

‘‘ഗുന്നം ചേ തരമാനാനം…പേ… രാജാ ചേ ഹോതി ധമ്മികോ’’തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അത്ഥോ പാകടോ.

൯൪. ‘‘ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ഏവം പജാനാതീ’’തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാ…പേ… സുത്തം നാമ. അത്ഥോ പാകടോ.

‘‘കസ്മാ ഭഗവാ ജനപദചാരികം ചരതീ’’തി പുച്ഛേയ്യ, സത്തഹി കാരണേഹി ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ ജനപദചാരികം ചരന്തി. കതമേഹി സത്തഹി? ദേസന്തരഗതാനം വേനേയ്യാനം വിനയനത്ഥം, തത്ര ഠിതാനം ഉസ്സുക്കസമുപ്പാദനത്ഥം, സാവകാനം ഏകസ്മിം ഠാനേ നിബദ്ധവാസനിവാരണത്ഥം, അത്തനോ ച തത്ഥ നിബദ്ധവാസേ അനാസങ്ഗദസ്സനത്ഥം, സമ്ബുദ്ധവസിതട്ഠാനതായ ദേസാനം ചേതിയഭാവസമ്പാദനത്ഥം, ബഹൂനം സത്താനം ദസ്സനൂപസങ്കമനാദീഹി പുഞ്ഞോഘപ്പസവനത്ഥം, അവുട്ഠിആദിഉപദ്ദവൂപസമനത്ഥഞ്ചാതി ഇമേഹി സത്തഹി കാരണേഹി ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ ജനപദചാരികം ചരന്തീതി ജനപദചരണകാരണം വേദിതബ്ബം.

‘‘ഏകപുപ്ഫം ചജിത്വാന, സഹസ്സം കപ്പകോടിയോ;

ദേവേ ചേവ മനുസ്സേ ച, സേസേന പരിനിബ്ബുതോ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. സഹസ്സം കപ്പകോടിയോതി സഹസ്സം അത്തഭാവതോ കോടിയോ.

‘‘അസ്സത്ഥേ ഹരിതോഭാസേ, സംവിരൂള്ഹമ്ഹി പാദപേ;

ഏകം ബുദ്ധഗതം സഞ്ഞം, അലഭിംഹം പതിസ്സതോ.

‘‘അജ്ജ തിംസം തതോ കപ്പാ, നാഭിജാനാമി ദുഗ്ഗതിം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ സച്ഛികതാ, തസ്സാ സഞ്ഞായ വാസനാ’’തി. –

ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ഹരിതോഭാസേതി ഹരിതഓഭാസേ. അലഭിംഹന്തി അഹം അലഭിം.

‘‘പിണ്ഡായ കോസലം പുരം…പേ… വിപാകോ ഹോതി അചിന്തിയോ’’തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ അനുകമ്പകോ തണ്ഹാനിഘാതകോ മുനി സമ്ബുദ്ധോ പുരേഭത്തം പിണ്ഡായ പിണ്ഡം പടിഗ്ഗണ്ഹിതും കോസലം പുരം പാവിസി.

യസ്സ പുരിസസ്സ ഹത്ഥേ സബ്ബപുപ്ഫേഹി അലങ്കതോ വടംസകോ പുപ്ഫവടംസകോവ അത്ഥി, സോ അയം പുരിസോ രാജമഗ്ഗേന കോസലപുരം പവിസന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതം ദേവമാനുസപൂജിതം സമ്ബുദ്ധം അദ്ദസ, ദിസ്വാ ഹട്ഠോ ചിത്തം പസാദേസി; പസാദേത്വാ സമ്ബുദ്ധം ഉപസങ്കമി.

ഉപസങ്കമിത്വാ സോ അയം പസന്നോ ഹുത്വാ സുരഭിം വണ്ണവന്തം മനോരമം തം വടംസകം സമ്ബുദ്ധസ്സ സേഹി പാണീഭി ഉപനാമേസി.

തതോ ബുദ്ധസ്സ ലപനന്തരാ ലപനസ്സ വദനസ്സ അന്തരാ അഗ്ഗിസിഖാ വണ്ണാ സഹസ്സരംസി ഓക്കാ പഭാ നിക്ഖമി, അബ്ഭാ വിജ്ജു നിക്ഖമതി ഇവ, ഏവം ആനനാ സഹസ്സരംസി നിക്ഖമിത്വാ ആദിച്ചബന്ധുനോ സീസേ തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കരിത്വാന പരിവട്ടേത്വാ മുദ്ധനി അന്തരധായഥ.

ആനന്ദോ അച്ഛരിയം അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം ഇദം പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ ചീവരം ഏകംസം കരിത്വാ ഏതം അബ്രവി – ‘‘മഹാമുനി, സിതകമ്മസ്സ ഹേതു കോ? തം ഹേതും ബ്യാകരോഹി, ധമ്മാലോകോ ഭവിസ്സതീ’’തി.

യസ്സ ഭഗവതോ സബ്ബധമ്മേസു ഞാണം സദാ പവത്തതി, കങ്ഖാവിതരണോ മുനി സോ ഭഗവാ കങ്ഖിം വേമതികം ആനന്ദം ഥേരം ഏതം അബ്രവി. ആനന്ദ, യോ സോപുരിസോ മയി ചിത്തം പസാദയി, സോ പുരിസോ ചതുരാസീതികപ്പാനി ദുഗ്ഗതിം ന ഗമിസ്സതി, ദേവേസു ദേവസോഭഗ്ഗം ദിബ്ബം രജ്ജം പസാസിത്വാ മനുജേസു രട്ഠേ സകലരട്ഠേ മനുജിന്ദോ രാജാ ഭവിസ്സതി. സോ പുരിസോ ചരിമം പബ്ബജിത്വാ, ധമ്മതം സച്ഛികത്വാ ച ധുതരാഗോ വടംസകോ നാമ പച്ചേകബുദ്ധോ ഭവിസ്സതി.

തഥാഗതേ വാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ വാ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധേ വാ തസ്സ തഥാഗതസ്സ സാവകേ വാ ചിത്തേ പസന്നമ്ഹി ദക്ഖിണാ അപ്പകാ നാമ നത്ഥി.

ബുദ്ധാ ഏവം ഏത്തകാതി അചിന്തിയാ ഭവന്തി. ബുദ്ധധമ്മാ ബുദ്ധഗുണാ ഏവം ഏത്തകാതി അചിന്തിയാ ഭവന്തി, അചിന്തിയേ പസന്നാനം വിപാകോ പുഞ്ഞവിപാകോ ഏവം ഏത്തകോതി അചിന്തിയോ ഹോതീതി ഏതം അബ്രവീതി യോജനാ.

൯൬. ‘‘ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം…പേ… അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ ഇതി മേ സുത’’ന്തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. ഭിക്ഖവേ, ഇധ ഇമസ്മിം സാസനേ അഹം ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം മമ ചേതസാ ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ചേതോ ചിത്തം പരിച്ച ബുദ്ധചക്ഖുനാ ഏവം പജാനാമി, യഥാ യേന പകാരേന അയം പുഗ്ഗലോ യഞ്ച ദാനാദിപടിപദം പടിപന്നോ, യഞ്ച ദസ്സനാദിമഗ്ഗം സമാരുള്ഹോ ഹുത്വാ തം പടിപദം, മഗ്ഗഞ്ച ഇരിയതി പവത്തേതി, ഇമമ്ഹി ഇമസ്മിഞ്ച സമയേ അയം പുഗ്ഗലോ ചേ കാലം കരേയ്യ, ഏവം സതി ആഭതം വത്ഥും നിക്ഖിപതി യഥാ, ഏവം തായ പടിപദായ തേന മഗ്ഗേന സഗ്ഗേ അത്തനിക്ഖിത്തോ ഭവേ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഭിക്ഖവേ, അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ചിത്തം ഹി യസ്മാ പസന്നം പസാദിതം, തസ്മാ നിക്ഖിത്തോ ഭവേ. ഇധ സാസനേ, ലോകേ വാ ഏകച്ചേ സത്താ പുഗ്ഗലാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ചേതോപസാദഹേതു ഖോ പന ഉപപജ്ജന്തീതി ഏവം അഹം പജാനാമീതി ഭഗവാ ഏതമത്ഥം അവോച. തത്ഥ തസ്മിം അത്ഥേ സങ്ഗഹവസേന പവത്തം ഏതം ‘‘പസന്നചിത്തം ഞത്വാന…പേ… സഗ്ഗം സോ ഉപപജ്ജതീ’’തി ഗാഥാവചനം വുച്ചതി. അയമ്പി അത്ഥോ ഭഗവതാ വുത്തോ, ഇതി മേ മയാ സുതന്തി യോജനാ.

‘‘സുവണ്ണച്ഛദനം നാവം…പേ… ഏതാദിസം കതപുഞ്ഞാ ലഭി’’ന്തി ഇദം സുത്തമ്പി വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ. നാരി ദേവധീതാ സുവണ്ണച്ഛദനം സുവണ്ണാലങ്കാരേഹി ഛാദിതം നാവം ആരുയ്ഹ തിട്ഠസി, പോക്ഖരണിം ദേവപോക്ഖരണിം ഓഗാഹസി, പദുമം പാണിനാ ഛിന്ദസി.

ദേവതേ കേന കമ്മേന തേ തവ താദിസോ വണ്ണോ താദിസോ ആനുഭാവോ താദിസീ ജുതി ഭവതി, ദേവതേ തേ തവ യേ കേചി ഭോഗാ മനസാ ഇച്ഛിതാ ഭവന്തി, തേ ഭോഗാ ച കേന കമ്മേന ഉപ്പജ്ജന്തി. ദേവതേ മേ പുച്ഛിതാ ത്വം സംസ സംസാഹി ഇദം സബ്ബം കിസ്സ കമ്മസ്സ ച ഫലന്തി സക്കോ പുച്ഛതി.

ദേവരാജേന പുച്ഛിതാ സാ ദേവധീതാ അത്തമനാ ഹുത്വാ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സക്കസ്സ ബ്യാകാസി. ദേവരാജാ അദ്ധാനം ദീഘമഗ്ഗം പടിപന്നാ അഹം യസസ്സിനോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ മനോരമം ഥൂപം അദ്ദസ്സം, ദിസ്വാ തത്ഥ ഥൂപേ ചിത്തം പസാദേസിം. പസന്നാഹം സേഹി പാണീഹി പദുമപുപ്ഫേഹി പൂജേസിം. തസ്സേവ കമ്മസ്സ ഇദം സബ്ബം ഫലം വിപാകോ ഭവേ. കതപുഞ്ഞാഹം ഏതാദിസം ഫലം അലഭിന്തി സക്കസ്സ ബ്യാകാസി. ഇതി മേ സുതന്തി മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ വദതീതി യോജനാ.

‘‘യഥാനിദ്ധാരിതസുത്താനിയേവ വാസനാഭാഗിയസുത്താനി പരിപുണ്ണാനീ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ദാനകഥാ സീലകഥാ സഗ്ഗകഥാ പുഞ്ഞകഥാ പുഞ്ഞവിപാകകഥാതി ഇദം വാസനാഭാഗിയ’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യായ ദേസനായ ദാനഞ്ച ദാനഫലഞ്ച ദസ്സിതം, സാ ദേസനാ ദാനകഥാ നാമ. യായ ദേസനായ സീലഞ്ച സീലഫലഞ്ച ദസ്സിതം, സാ ദേസനാ സീലകഥാ നാമ. യായ ദേസനായ സഗ്ഗാ ച സഗ്ഗേസു നിബ്ബത്താപകഞ്ച കമ്മം ദസ്സിതം, സാ സഗ്ഗകഥാ നാമ. യായ ദേസനായ ദാനസീലഭാവനാദിവസേന ദസവിധം പുഞ്ഞകമ്മം ദസ്സിതം, സാ പുഞ്ഞകഥാ നാമ. യായ ദേസനായ താദിസസ്സ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ വിവിധോ അയം വിപാകോ ഇമസ്സ പുഞ്ഞസ്സ വിപാകോതി നിയമേത്വാ ദസ്സിതോ, സാ പുഞ്ഞവിപാകകഥാ നാമ.

ദസബലധരാനം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം ഉദ്ദിസ്സകതേസു സരീരധാതും അബ്ഭന്തരേ ഠപേത്വാ പംസൂഹി കതേസു ഥൂപേസു യേ നരാ പസന്നാ, തേ നരാ തത്ഥ ഥൂപേ കാരം പുഞ്ഞം കത്വാ സഗ്ഗേസു ഉപ്പജ്ജിത്വാ പമോദന്തീതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

൯൭. ദേവപുത്തസരീരവണ്ണാ ദേവപുത്തസരീരസദിസവണ്ണാ സുഭഗസണ്ഠിതി സോഭഗ്ഗയുത്തസണ്ഠാനാ സബ്ബേ ജനാ ഉദകേന പംസും തേമേത്വാ ഥൂപം വഡ്ഢേഥ, സോ അയം ഥൂപോ കസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഥൂപോതി പുച്ഛതി.

സുഗത്തേ സുന്ദരഗത്തേ ദേവതേ തസ്മിം ഥൂപേ പസന്നാ ഇമേ ദേവമനുജാ കാരം പുഞ്ഞം കരോന്താ ഹുത്വാ ജരാമരണതോ പമുച്ചരേ. സോ അയം ഥൂപോ മഹേസിനോ ദസബലധമ്മധാരിനോ സുഗതസ്സ ഥൂപോതി വേദിതബ്ബോതി ആഹാതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

യാഹം യാ അഹം മഹേസിനോ ഥൂപം ചത്താരി ഉപ്പലാനി ച മാലഞ്ച അഭിരോപയിം, തേന മയാ കതം തം പുഞ്ഞം ഉളാരം വത ആസി അഹോസി. തതോ കപ്പതോ അജ്ജ കപ്പാ തിംസം ധരന്തി സത്ഥുനോ ഥൂപം പൂജേത്വാ തത്തകാനി ദുഗ്ഗതിം ന ജാനാമി, വിനിപാതം ന ഗച്ഛാമീതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

അഹം ബാത്തിംസലക്ഖണധരസ്സ ബാത്തിംസലക്ഖണധരേന സമ്പന്നസ്സ വിജിതവിജയസ്സ ലോകനാഥസ്സ ഥൂപം അപൂജേസിം, പൂജേത്വാ സതസഹസ്സം കപ്പേ ആയുകപ്പേ പമുദിതോ ആസിം. മയാ യം പുഞ്ഞം പസുതം, തേന പുഞ്ഞേന വിനിപാതം അനാഗന്തുന അനാഗന്ത്വാ ദേവസോഭഗ്ഗം സമ്പത്തിം ച ദേവരജ്ജാനി ച താനി അകാരിം. അഥ വാ ദേവസോഭഗ്ഗഞ്ച മയാ കാരിതം, രജ്ജാനി ച മയാ കാരിതാനി.

അദന്തദമകസ്സ സാസനേ യം ചക്ഖു പഞ്ഞാചക്ഖു പണിഹിതം, തഥാ ചിത്തം യം വിമുത്തചിത്തം പണിഹിതം, തം സബ്ബം പഞ്ഞാചക്ഖു വിമുത്തചിത്തം മേ മയാ ലദ്ധം, അഹം വിധുതലതാസങ്ഖാതതണ്ഹാ ഹുത്വാ വിമുത്തചിത്താ ഫലവിമുത്തചിത്തസമ്പന്നാ അമ്ഹീതി അവോചാതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

൯൮. വിമുത്തചിത്തേ ഫലവിമുത്തചിത്തസമ്പന്നേ അഖിലേ പഞ്ചചേതോഖീലരഹിതേ അനാസവേ അരണവിഹാരിമ്ഹി അരണവിഹാരസീലേ അസങ്ഗമാനസേ അലഗ്ഗമാനസേ പച്ചേകബുദ്ധസ്മിം സാമാകപത്ഥോദനമത്തമേവ ദക്ഖിണം അദാസിം.

തസ്മിം പച്ചേകബുദ്ധേ ഉത്തമം ധമ്മം പച്ചേകബോധിധമ്മം ഓകപ്പയിം ‘‘സോ ഉത്തമോ ധമ്മോ അത്ഥീ’’തി സദ്ദഹിം. ഏവം അരിയവിഹാരേന വിഹാരീഹി പച്ചേകബുദ്ധേഹി മേ മമ സങ്ഗമോ കതോ സിയാ ഭവേ, കുദാസുപി ച അഹം അപേക്ഖവാ മാ ഭവേയ്യന്തി മാനസം തസ്മിഞ്ച ധമ്മേ പണിധേസിം ‘‘ഇമിനാ പച്ചേകബുദ്ധേന ലദ്ധധമ്മം അഹമ്പി സച്ഛികരേയ്യ’’ന്തി ചിത്തം പണിദഹിം.

തസ്സേവ പച്ചേകബുദ്ധേ കതസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകതോ അഹം ദീഘായുകേസു അമമേസു ‘‘മമ പരിഗ്ഗഹോ’’തി പരിഗ്ഗഹാഭാവേന അപരിഗ്ഗഹേസു വിസേസഗാമീസു അഹീനഗാമീസു കുരൂസു ഉത്തരകുരൂസു പാണീസു സത്തേസു സഹസ്സക്ഖത്തും ഉപപജ്ജഥ ഉപപജ്ജിം.

തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകതോ വിചിത്രമാലാഭരണാനുലേപീസു യസസ്സീസു പരിവാരവന്തേസു തിദസോ ദേവോ അഹം വിസിട്ഠകായൂപഗതോ ഹുത്വാ സഹസ്സക്ഖത്തും ഉപപജ്ജഥ.

തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകതോ അഹം വിമുത്തചിത്തോ അഖീലോ അനാസവോ ഹുത്വാ ഹിതാഹിതാസീഹി കുസലാകുസലവീതിവത്തേഹി അന്തിമദേഹധാരിഭി ഇമേഹി പച്ചേകബുദ്ധേഹി, ബുദ്ധസാവകേഹി വാ മേ മമ സമാഗമോ ആസി.

‘‘സീലവതോ യം ഇച്ഛിതം, തം സമിജ്ഝതേ’’തി ഇമം വചനം തഥാഗതോ ജിനോ പച്ചക്ഖം കത്വാ അവച ഖോ, യഥാ യഥാ യേന യേന പകാരേന മേ മനസാ വിചിന്തിതം, തഥാ തഥാ തേന തേന പകാരേന സമിദ്ധം ഭവതി. അയം ഭവോ അന്തിമോ ഭവോതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

ഏകതിംസമ്ഹി കപ്പമ്ഹി ജിനോ അനേജോ അനന്തദസ്സീ ‘‘സിഖീ’’തി ഇതിനാമകോ ഉപ്പജ്ജി. തസ്സാപി ഭഗവതോ രാജാ ഭാതാ സിഖിദ്ധേ ച സിഖീ ഇതിനാമകേ ബുദ്ധേ ച തസ്സ ഭഗവതോ ധമ്മേ ച അഭിപ്പസന്നോ ലോകവിനായകമ്ഹി പരിനിബ്ബുതേ സതി ദേവാതിദേവസ്സ നരുത്തമസ്സ മഹേസിനോ വിപുലം മഹന്തം സമന്തതോ ഗാവുതികം ഥൂപം അകാസിം.

തസ്മിം ഥൂപേ ബലിം പൂജാബലിം അഭിഹാരീ മനുസ്സോ ജാതിസുമനം പഗ്ഗയ്ഹ പഹട്ഠോ പൂജേസി. അസ്സ മനുസ്സസ്സ ഏകം പുപ്ഫം വാതേന പഹരിതം ഹുത്വാ പതിതം. അഹം തം പതിതം ഏകം പുപ്ഫം ഗഹേത്വാ തസ്സേവ പുപ്ഫസാമികസ്സ അദാസിം.

സോ മനുസ്സോ പുപ്ഫസാമികോ അഭിപ്പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ മം ‘‘ത്വമേവ ഏതം ഏകം പുപ്ഫം പൂജാ’’തി അദാസി. ദദാസീതി ഏത്ഥ ദ-കാരോ ആഗമോ. അഹം തം ഏകം പുപ്ഫം ഗഹേത്വാ ബുദ്ധം ബുദ്ധഗുണം പുനപ്പുനം അനുസ്സരന്തോ യസ്മിം കപ്പേ അഭിരോപയിം, തതോ കപ്പതോ അജ്ജ കപ്പാ തിംസം അഹേസും. തേസു കപ്പേസു ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, വിനിപാതഞ്ച ന ഗച്ഛാമി, ഇദം ഫലം ഥൂപപൂജായ ഫലന്തി അവോചാതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം വാ…പേ… സുത്തം.

ബ്രഹ്മദത്തസ്സ ബ്രഹ്മദത്തനാമകസ്സ രാജിനോ കപിലം നാമ നഗരം സുവിഭത്തം ഭാഗതോ സുട്ഠു വിഭത്തം, മഹാപഥം മഹാപഥസമ്പന്നം ആകിണ്ണം, നാനാജാതികേഹി മനുസ്സേഹി പരിപുണ്ണം, ഇദ്ധം ഫീതഞ്ച ആസി.

പഞ്ചാലാനം തത്ഥ പുരുത്തമേ അഹം കുമ്മാസം വിക്കിണിം, സോ അഹം യസസ്സിനം ഉപരിട്ഠം ഉപസമീപേ ഠിതം അരിട്ഠം നാമ സമ്ബുദ്ധം പച്ചേകബുദ്ധം അദ്ദസിം, ദിസ്വാ ഹട്ഠോ ചിത്തം പസാദേത്വാ നരുത്തമം അരിട്ഠം മേ ഗേഹസ്മിം യം ധുവഭത്തം വിജ്ജഥ വിജ്ജി, തേന ധുവഭത്തേന നിമന്തേസിം.

യതോ ച യസ്മിം കാലേ ച കത്തികോ യസ്സം പന്നരസീപുണ്ണോ, സാ പുണ്ണമാസീ പന്നരസീ ഉപട്ഠിതാ, തതോ ച തസ്മിം കാലേ ച അഹം നവം ദുസ്സയുഗം ഗയ്ഹ അരിട്ഠസ്സ അരിട്ഠനാമകസ്സ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഉപനാമേസിം.

നരുത്തമോ അനുകമ്പകോ കാരുണികോ തണ്ഹാനിഘാതകോ മുനി പച്ചേകബുദ്ധോ പസന്നചിത്തം മം ഞത്വാന പടിഗ്ഗണ്ഹി.

അഹം കല്യാണം ബുദ്ധവണ്ണിതം കമ്മം കരിത്വാന ദേവേ ച മനുസ്സേ ച സന്ധാവിത്വാ തതോ ചുതോ ബാരാണസിയം നഗരേ അഡ്ഢേ കുലസ്മിം സേട്ഠിസ്സ ഏകപുത്തകോ ഉപ്പജ്ജിം, പാണേഹി ച പിയതരോ ആസിം.

തതോ ച തസ്മിം കാലേ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഹുത്വാ ദേവപുത്തേന ചോദിതോ അഹം പാസാദാ ഓരുഹിത്വാന സമ്ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഗോതമം ഉപസങ്കമിം.

സോ സമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ ഗോതമോ അനുകമ്പായ മേ ധമ്മം അദേസേസി. ദുക്ഖം ദുക്ഖസച്ചഞ്ച ദുക്ഖസമുപ്പാദം സമുദയസച്ചഞ്ച ദുക്ഖസ്സ അതിക്കമം നിരോധസച്ചഞ്ച അരിയം അട്ഠങ്ഗികം ദുക്ഖൂപസമഗാമിനം മഗ്ഗം മഗ്ഗസച്ചഞ്ച ഇതി ചത്താരി സച്ചാനി ദേസിതാനി, തദുപ്പാദകം ധമ്മം മുനി ഭഗവാ ഗോതമോ അദേസയി.

അഹം തസ്സ ഭഗവതോ ഗോതമസ്സ വചനം സുത്വാ സാസനേ രതോ ഹുത്വാ വിഹരിം, അഹം രത്തിന്ദിവം അതന്ദിതോ ഹുത്വാ സമഥം പടിവിജ്ഝിം.

അജ്ഝത്തഞ്ച യേ ആസവാ, ബഹിദ്ധാ ച യേ ആസവാ മഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നാ ആസും, സബ്ബേ തേ ആസവാ മേ മമ വിജ്ജിംസു, പുന ന ച ഉപ്പജ്ജരേ.

ദുക്ഖം ‘‘പരിയന്തകതം യസ്സ ദുക്ഖസ്സാ’’തി പരിയന്തകതം ആസി, അയം സമുസ്സയോ ജാതിമരണസംസാരോ ചരിമോ അന്തിമോ ആസി, ഇദാനി ഇമസ്സ അത്തഭാവസ്സ അനന്തരം പുനബ്ഭവോ മമ നത്ഥീതി അവോചാതി യോജനാ. യം നാനാവിധം വാസനാഭാഗിയം സുത്തം ഉദാഹരണവസേന നിദ്ധാരിതം, ഇദം നാനാവിധം സുത്തം വാസനാഭാഗേ പുഞ്ഞകോട്ഠാസേ വിസയേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ വാസനാഭാഗിയം സുത്തം നാമ.

നാനാവിധം വാസനാഭാഗിയം സുത്തം ആചരിയേന നിദ്ധാരിതം, അമ്ഹേഹി ച ഞാതം, ‘‘കതമം നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമം നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്ത’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തേസു സോളസസു സംകിലേസഭാഗിയാദീസു സുത്തേസു കതമം സുത്തം നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്തം നാമാതി പുച്ഛതി.

ഉദ്ധം ബ്രഹ്മലോകേ അധോ കാമാവചരേ ഭവേ സബ്ബധി സബ്ബേസു ഭവേസു വിപ്പമുത്തോ അരഹാ ‘‘അയം നാമ ധമ്മോ അഹം അസ്മീ’’തി അനാനുപസ്സീ, ഏവം വിമുത്തോ അരഹാ അതിണ്ണപുബ്ബം ഓഘം അപുനബ്ഭവായ ഉദതാരി ഉത്തിണ്ണോതി യോജനാ. ഇദം സുത്തം നിബ്ബേധഭാഗേ സേക്ഖധമ്മേ വിസയേ വാചകഞാപകഭാവേന പവത്തനതോ നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്തം നാമ.

‘‘ഏത്തകമേവാ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘സീലവതോ’’തിആദി വുത്തം. ആനന്ദ, സീലവതോ പുഗ്ഗലസ്സ ‘‘കിന്തി മേ മമ അവിപ്പടിസാരോ ജായേയ്യ പവത്തേയ്യാ’’തി ചേതനാ ന കരണീയാ ന കാതബ്ബാ. ആനന്ദ, സീലവതോ അവിപ്പടിസാരോ യം ജായേയ്യ പവത്തേയ്യ, ഏസാ അവിപ്പടിസാരസ്സ ജായനാ പവത്തനാ ധമ്മതാ ഭവതി. ആനന്ദ, അവിപ്പടിസാരിനാ പുഗ്ഗലേന ‘‘കിന്തി മേ മമ പാമോജ്ജം ജായേയ്യ പവത്തേയ്യാ’’തി ചേതനാ ന കരണീയാ, ആനന്ദ, അവിപ്പടിസാരിനോ പുഗ്ഗലസ്സ പാമോജ്ജം യം ജായേയ്യ പവത്തേയ്യ, ഏസാ പാമോജ്ജസ്സ ജായനാ പവത്തനാ ധമ്മതാ. സേസേസുപി ഇമസ്സ യോജനാനയാനുസാരേന യോജനാനയോ ഗഹേതബ്ബോ. ഇദം സുത്തമ്പി നിബ്ബേധഭാഗിയം സുത്തം നാമ.