൭. ജാലിയസുത്തവണ്ണനാ

ദ്വേപബ്ബജിതവത്ഥുവണ്ണനാ

൩൭൮. ഏവം മഹാലിസുത്തം സംവണ്ണേത്വാ ഇദാനി ജാലിയസുത്തം സംവണ്ണേന്തോ യഥാനുപുബ്ബം സംവണ്ണനോകാസസ്സ പത്തഭാവം വിഭാവേതും, മഹാലിസുത്തസ്സാനന്തരം സങ്ഗീതസ്സ സുത്തസ്സ ജാലിയസുത്തഭാവം വാ പകാസേതും ‘‘ഏവം മേ സുതം…പേ… കോസമ്ബിയന്തി ജാലിയസുത്ത’’ന്തി ആഹ. ‘‘ഘോസിതേനാ’’തിആദിനാ മജ്ഝേലോപസമാസം ദസ്സേതി, ഘോസിതസ്സ ആരാമോതിപി വത്തബ്ബം. ഏവമ്പി ഹി ‘‘അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ’’തിആദീസു (പാരാ. ൨൩൪) വിയ ദായകകിത്തനം ഹോതി, ഏവം പന കിത്തേന്തോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ അഞ്ഞേപി തസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിആപജ്ജനേ നിയോജേതീതി അഞ്ഞത്ഥ വുത്തം. തത്ഥ കോയം ഘോസിതസേട്ഠി നാമ, കഥഞ്ചാനേന ആരാമോ കാരിതോ, കഥം പന തത്ഥ ഭഗവാ വിഹാസീതി പുച്ഛായ സബ്ബം തം വിസ്സജ്ജനം സമുദാഗമതോ പട്ഠായ സങ്ഖേപതോവ ദസ്സേന്തോ ‘‘പുബ്ബേ കിരാ’’തിആദിമാഹ. അല്ലകപ്പരട്ഠന്തി ബഹൂസു പോത്ഥകേസു ദിസ്സതി, കത്ഥചി പന ‘‘അദ്ദിലരട്ഠ’’ന്തി ച ‘‘ദമിളരട്ഠ’’ന്തി ച ലിഖിതം. തതോതി അല്ലകപ്പരട്ഠതോ. ‘‘പുത്തം…പേ… അഗമാസീ’’തി ഇദമ്പി ‘‘തസ്സേതം കമ്മ’’ന്തി ഞാപേതും വുത്തം. തദാതി തേസം ഗാമം പവിട്ഠദിവസേ. ബലവപായാസന്തി ഗരുതരം ബഹുപായാസം. ജീരാപേതുന്തി സമവേപാകിനിയാ ഗഹണിയാ പക്കാപേതും. അസന്നിഹിതേതി ഗേഹതോ ബഹി അഞ്ഞം ഗതേ. ഭുസ്സതീതി നദതി, ‘‘ഭുഭു’’ഇതി സുനഖസദ്ദം കരോതീതി അത്ഥോ. ഇദമ്പിസ്സ ഏകം കമ്മം. പച്ചേകബുദ്ധേ പന ചീവരകമ്മത്ഥായ അഞ്ഞം ഠാനം ഗതേ സുനഖസ്സ ഹദയം ഫാലിതം. തിരച്ഛാനാ നാമേതേ ഉജുജാതികാ ഹോന്തി അകുടിലാ, മനുസ്സാ പന അഞ്ഞം ഹദയേന ചിന്തേതി, അഞ്ഞം മുഖേന കഥേന്തി. തേനേവാഹ ‘‘ഗഹനഞ്ഹേതം ഭന്തേ യദിദം മനുസ്സാ, ഉത്താനകഞ്ഹേതം ഭന്തേ യദിദം പസവോ’’തി (മ. നി. ൨.൩).

ഇതി സോ തായ പച്ചേകബുദ്ധേ സിനേഹവസേന ഉജുദിട്ഠിതായ അകുടിലതായ കാലങ്കത്വാ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തോ. തം സന്ധായാഹ ‘‘സോ…പേ… നിബ്ബത്തീ’’തി. തസ്സ പന കണ്ണമൂലേ കഥേന്തസ്സ സദ്ദോ സോളസയോജനട്ഠാനം ഫരതി, പകതികഥാസദ്ദോ പന സകലം ദസയോജനസഹസ്സം ദേവനഗരം, ഏവം സരഘോസസമ്പത്തിയാ ‘‘ഘോസകദേവപുത്തോ’’ ത്വേവ നാമം അഹോസി. അയമസ്സ പച്ചേകബുദ്ധേ സിനേഹേന ഭുക്കരണസ്സ നിസ്സന്ദോ. ചവിത്വാതി ആഹാരക്ഖയേന ചവിത്വാ. ദേവലോകതോ ഹി ദേവപുത്താ ആയുക്ഖയേന, പുഞ്ഞക്ഖയേന, ആഹാരക്ഖയേന, കോപേനാതി ചതൂഹി കാരണേഹി ചവന്തി. ഇമസ്സ പന കാമഗുണേ പരിഭുഞ്ജതോ മുട്ഠസ്സതിസ്സ ആഹാരക്ഖയേന ചവനം ഹോതി. സോ കോസമ്ബിയം നഗരസോഭിനിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. നഗരസോഭിനിയോ കിര ധീതരം പടിജഗ്ഗന്തി, ന പുത്തം. ധീതരോ ഹി താസം പവേണിം ഘടയന്തി, തസ്മാ സാപി തം സങ്കാരകൂടേ ഛഡ്ഡാപേതി. അയമസ്സ പുബ്ബേ പുത്തഛഡ്ഡനകമ്മസ്സ നിസ്സന്ദോ. പാപകമ്മഞ്ഹി നാമേതം ‘‘അപ്പക’’ന്തി നാവമഞ്ഞിതബ്ബം. തമേകോ മനുസ്സോ കാകസുനഖപരിവാരിതം ദിസ്വാ ‘‘പുത്തോ മേ ലദ്ധോ’’തി ഗേഹം നേസി, തസ്സ പന ഹത്ഥതോ കോസമ്ബകസേട്ഠി കഹാപണസഹസ്സം ദത്വാ അഗ്ഗഹേസി, തമത്ഥം സന്ധായ ‘‘കോസമ്ബിയം ഏകസ്സ കുലസ്സ ഘരേ നിബ്ബത്തീ’’തിആദി വുത്തം. സത്തക്ഖത്തും ഘാതാപനത്ഥം ഉപക്കമകരണമ്പി പുത്തഛഡ്ഡനകമ്മസ്സേവ നിസ്സന്ദോ. സേട്ഠിധീതായാതി ജനപദസേട്ഠിനോ ധീതായ. വേയ്യത്തിയേനാതി പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയേന. സാ ഹി തസ്സ പിതരാ പേസിതം മാരാപനപണ്ണം ഫാലേത്വാ വിവാഹപണ്ണം ബന്ധിത്വാ ജീവിതലാഭം കരോതി. തായേവ സരസമ്പത്തിയാ ഘോസിതസേട്ഠി നാമ ജാതോ.

സരീരസന്തപ്പനത്ഥന്തി ഹിമവന്തേവ മൂലഫലാഹാരതായ കിലന്തസരീരസ്സ ലോണമ്ബിലസേവനേന പീനനത്ഥം. തസിതാതി പിപാസിതാ. കിലന്താതി പരിസ്സന്തകായാ. വടരുക്ഖന്തി മഹാനിഗ്രോധരുക്ഖം. തേ കിര തം പത്വാ തസ്സ മൂലേ നിസീദിംസു. അഥ ജേട്ഠകതാപസോ നിഗ്രോധരുക്ഖസ്സ സോഭാസമ്പത്തിം പസ്സിത്വാ ‘‘മഹാനുഭാവോ മഞ്ഞേ ഏത്ഥ അധിവുത്ഥാ ദേവതാ. സാധു വതായം ദേവതാ ഇസിഗണസ്സ പാനീയാദിദാനേന അദ്ധാനപരിസ്സമം വിനോദേയ്യാ’’തി ചിന്തേസി. ദേവതാപി തഥാ ചിന്തിതം ഉത്വാ ഇസിഗണസ്സ പാനീയന്ഹാനകഭോജനാനി അദാസി. തേനാഹ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദി. ജേട്ഠകതാപസസ്സ പന തഥാ ചിന്തനം അവിസേസതോ സബ്ബത്ഥ ആരോപേത്വാ ‘‘സങ്ഗഹം പച്ചാസിസന്താ’’തി വുത്തം. ‘‘ഹത്ഥം പസാരേത്വാ’’തി ഇമിനാ ഹത്ഥപ്പസാരണമത്തേന തസ്സാ യഥിച്ഛിതനിപ്ഫത്തിം ദസ്സേതി. ദേവതാ ആഹാതി സാ അത്തനോ പുഞ്ഞസ്സ പരിത്തകത്താ ലജ്ജായ കഥേതും അവിസഹന്തീപി പുനപ്പുനം നിപ്പീളിയമാനാ ഏവമാഹ. സോതി അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി. ഭതകാനന്തി ഭതിയാ വേയ്യാവച്ചം കരോന്താനം ദാസപേസകമ്മകരാനം. പകതിഭത്തവേതനമേവാതി പകതിയാ ദാതബ്ബഭത്തവേതനമേവ. തദാ ഉപോസഥികത്താ കമ്മം അകരോന്താനമ്പി കമ്മകരണദിവസേ ദാതബ്ബഭത്തവേതനമേവ, ന തതോ ഊനന്തി അത്ഥോ. ധമ്മപദട്ഠകഥായം ഖുദ്ദകഭാണകാനം മതേന ‘‘സായമാസത്ഥായ ആഗതോ’’തി (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.൨.സാമാവതീവത്ഥു) വുത്തം, ഇധ പന ദീഘഭാണകാനം മതേന ‘‘മജ്ഝന്ഹികേ പാതരാസത്ഥായ ആഗതോ’’തി. കഞ്ചീതി കഞ്ചിപി ഭതകം, കിഞ്ചിപി ഭതകകമ്മന്തി വാ സമ്ബന്ധോ. മജ്ഝന്ഹികകാലത്താ ‘‘ഉപഡ്ഢദിവസോ ഗതോ’’തി ആഹ, തേന ഉപഡ്ഢദിവസമേവ സമാദിന്നത്താ ‘‘ഉപഡ്ഢൂപോസഥോ’’തി തം വോഹരന്തീതി ദസ്സേതി. ധമ്മപദട്ഠകഥായം (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.൨ സാമാവതീവത്ഥു) രത്തിഭാഗേന ഉപഡ്ഢൂപോസഥോ വുത്തോ, ഇധ പന മജ്ഝന്ഹികതോ പട്ഠായ ദിവസഭാഗേനേവ, തദവസേസദിവസരത്തിഭാഗേന വാ. അസമേപി ഹി ഭാഗേ ഉപഡ്ഢസദ്ദോ പവത്തതി. തദഹേവാതി അരുണുഗ്ഗമനകാലം സന്ധായ വുത്തം.

‘‘ഘോസോപി ഖോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം യദിദം ബുദ്ധോ’’തി സഞ്ജാതപീതിപാമോജ്ജോ. തദഹേവാതി കോസമ്ബിം പത്തദിവസതോ ദുതിയദിവസേയേവ. തുരിതാത്ഥാതി തുരിതാ അത്ഥ, സീഘയായിനോ ഭവഥാതി അത്ഥോ. ഏഹിഭിക്ഖുപബ്ബജ്ജം സന്ധായ ‘‘പബ്ബജിത്വാ’’തി വുത്തം. അരഹത്തന്തി ചതുപടിസമ്ഭിദാസമലങ്കതം അരഹന്തഭാവം. തേപി സേട്ഠിനോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠായ അഡ്ഢമാസമത്തം ദാനാനി ദത്വാ പച്ചാഗമ്മ തയോ വിഹാരേ കാരേസും. ഭഗവാ പന ദേവസികം ഏകേകസ്മിം വിഹാരേ വസതി. യസ്സ ച വിഹാരേ വുത്ഥോ, തസ്സേവ ഘരേ പിണ്ഡായ ചരതി, തദാ പന ഘോസിതസ്സ വിഹാരേ വിഹരതി. തേന വുത്തം ‘‘കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ’’തി.

ബാഹിരസമയമത്തേന ഉപജ്ഝായോ, ന സാസനേ വിയ ഉപജ്ഝായലക്ഖണേന. ഉപേച്ച പരസ്സ വാചായ ആരമ്ഭനം ബാധനം ഉപാരമ്ഭോ, ദോസദസ്സനവസേന ഘട്ടനന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘വാദം ആരോപേതുകാമാ ഹുത്വാ’’തി. വദന്തി നിന്ദാവസേന കഥേന്തി ഏതേനാതി ഹി വാദോ, ദോസോ, തമാരോപേതുകാമാ ഉപരി പതിട്ഠപേതുകാമാ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. കഥമാരോപേതുകാമാതി ആഹ ‘‘ഇതി കിരാ’’തിആദി. തം ജീവം തം സരീരന്തി യം വത്ഥു ജീവസഞ്ഞിതം, തദേവ സരീരസഞ്ഞിതം. ഇദഞ്ഹി ‘‘രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതീ’’തി വുത്തവാദം ഗഹേത്വാ വദന്തി. രൂപഞ്ച അത്താനഞ്ച അദ്വയം ഏകീഭാവം കത്വാ സമനുപസ്സനവസേന, ‘‘സത്തോ’’തി വാ ബാഹിരകപരികപ്പിതം അത്താനം സന്ധായ വദന്തി. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘ഇധേവ സത്തോ ഭിജ്ജതീ’’തി. അസ്സാതി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ. ഭിജ്ജതീതി നിരുദയവിനാസവസേന വിനസ്സതി. തേന ജീവിതസരീരാനം അനഞ്ഞത്താനുജാനനതോ, സരീരസ്സ ച ഭേദദസ്സനതോ. ന ഹേത്ഥ യഥാ ദിട്ഠഭേദവതാ സരീരതോ അനഞ്ഞത്താ അദിട്ഠോപി ജീവസ്സ ഭേദോ വുത്തോ, ഏവം അദിട്ഠഭേദവതാ ജീവതോ അനഞ്ഞത്താ സരീരസ്സാപി അഭേദോതി സക്കാ വത്തും തസ്സ ഭേദസ്സ പച്ചക്ഖസിദ്ധത്താ, ഭൂതുപാദായരൂപവിനിമുത്തസ്സ ച സരീരസ്സ അഭാവതോതി ഇമിനാ അധിപ്പായേനാഹ ‘‘ഉച്ഛേദവാദോ ഹോതീ’’തി.

അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി അഞ്ഞദേവ വത്ഥു ജീവസഞ്ഞിതം, അഞ്ഞം സരീരസഞ്ഞിതം. ഇദഞ്ഹി ‘‘രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതീ’’തിആദിനയപ്പവത്തവാദം ഗഹേത്വാ വദന്തി. രൂപഭേദസ്സേവ ദിട്ഠത്താ, അത്തനി ച തദഭാവതോ ‘‘അത്താ നിച്ചോ’’തി അയമത്ഥോ ആപന്നോ വാതി ഇമിനാ അധിപ്പായേനാഹ ‘‘സത്തോ സസ്സതോ ആപജ്ജതീ’’തി.

൩൭൯-൩൮൦. തയിദം നേസം വഞ്ഝാപുത്തസ്സ ദീഘരസ്സതാദിപരികപ്പനസദിസം, തസ്മായം പഞ്ഹോ ഠപനീയോ. ന ഹേസ അത്ഥനിസ്സിതോ, ന ധമ്മനിസ്സിതോ, നാദിബ്രഹ്മചരിയകോ, ന നിബ്ബിദാദിഅത്ഥായ സംവത്തതി. പോട്ഠപാദസുത്തഞ്ചേത്ഥ നിദസ്സനം. തം തത്ഥ രാജനിമീലനം കത്വാ ‘‘തേന ഹാവുസോസുണാഥാ’’തിആദിനാ സത്ഥാ നേസം ഉപരി ധമ്മദേസനമാരഭീതി ആഹ ‘‘അഥ ഭഗവാ’’തിആദി. സസ്സതുച്ഛേദദിട്ഠിയോ ദ്വേ അന്താ. അരിയമഗ്ഗോ മജ്ഝിമാ പടിപദാ. തസ്സായേവ പടിപദായാതി മിച്ഛാപടിപദായ ഏവ.

സദ്ധാപബ്ബജിതസ്സാതി സദ്ധായ പബ്ബജിതസ്സ ‘‘ഏവമഹം ഇതോ വട്ടദുക്ഖതോ നിസ്സരിസ്സാമീ’’തി പബ്ബജ്ജമുപഗതസ്സ, തദനുരൂപഞ്ച സീലം പൂരേത്വാ പഠമജ്ഝാനേന സമാഹിതചിത്തസ്സ. ഏതന്തി കിലേസവട്ടപരിവുദ്ധിദീപനം ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തിആദികം ദിട്ഠിസംകിലേസനിസ്സിതവചനം. നിബ്ബിചികിച്ഛോ ന ഹോതീതി ധമ്മേസു തിണ്ണവിചികിച്ഛോ ന ഹോതി, തത്ഥ തത്ഥ ആസപ്പനപരിസപ്പനവസേന പവത്തതീതി അത്ഥോ.

ഏതമേവം ജാനാമീതി യേന സോ ഭിക്ഖു പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏതം സസമ്പയുത്തം ധമ്മം ‘‘മഹഗ്ഗതചിത്ത’’ന്തി ഏവം ജാനാമി. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘മഹഗ്ഗതചിത്തമേതന്തി സഞ്ഞം ഠപേസി’’ന്തി. നോ ച ഏവം വദാമീതി യഥാ ദിട്ഠിഗതികാ തം ധമ്മജാതം സനിസ്സയം അഭേദതോ ഗണ്ഹന്താ ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി, തദുഭയം വാ ഭേദതോ ഗണ്ഹന്താ ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞ സരീര’’ന്തി അത്തനോ മിച്ഛാഗാഹം പവേദേന്തി, ഏവമഹം ന വദാമി തസ്സ ധമ്മസ്സ സുപരിഞ്ഞാതത്താ. തേനാഹ ‘‘അഥ ഖോ’’തിആദി. ബാഹിരകാ യേഭുയ്യേന കസിണജ്ഝാനാനി ഏവ നിബ്ബത്തേന്തീതി വുത്തം ‘‘കസിണപരികമ്മം ഭാവേന്തസ്സാ’’തി. യസ്മാ ഭാവനാനുഭാവേന ഝാനാധിഗമോ, ഭാവനാ ച പഥവീകസിണാദിസഞ്ജാനനമുഖേന ഹോതീതി കത്വാ സഞ്ഞാസീസേന നിദ്ദിസീയതി, തസ്മാ ‘‘സഞ്ഞാബലേന ഉപ്പന്ന’’ന്തി ആഹ. തേന വുത്തം ‘‘പഥവീകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതീ’’തിആദി. യസ്മാ പന ഭഗവതാ തത്ഥ തത്ഥ വാരേ ‘‘അഥ ച പനാഹം ന വദാമീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ഭഗവതോ വചനമുപദേസം കത്വാ ന വത്തബ്ബം കിരേതം കേവലിനാ ഉത്തമപുരിസേനാതി അധിപ്പായേന ‘‘ന കല്ലം തസ്സേത’’ന്തി ആഹംസു, ന സയം പടിഭാനേനാതി ദസ്സേതും ‘‘മഞ്ഞമാനാ വദന്തീ’’തി വുത്തം. സേസം അനന്തരസുത്തേ വുത്തനയത്താ, പാകടത്താ ച സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഇതി സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായ പരമസുഖുമഗമ്ഭീരദുരനുബോധത്ഥപരിദീപനായ സുവിമലവിപുലപഞ്ഞാവേയ്യത്തിയജനനായ സാധുവിലാസിനിയാ നാമ ലീനത്ഥപകാസനിയാ ജാലിയസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപകാസനാ.

ജാലിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.