൧൦. സുഭസുത്തവണ്ണനാ

സുഭമാണവകവത്ഥുവണ്ണനാ

൪൪൪. ഏവം പോട്ഠപാദസുത്തം സംവണ്ണേത്വാ ഇദാനി സുഭസുത്തം സംവണ്ണേന്തോ യഥാനുപുബ്ബം സംവണ്ണനോകാസസ്സ പത്തഭാവം വിഭാവേതും, പോട്ഠപാദസുത്തസ്സാനന്തരം സങ്ഗീതസ്സ സുത്തസ്സ സുഭസുത്തഭാവം വാ പകാസേതും ‘‘ഏവം മേ സുതം…പേ… സാവത്ഥിയന്തി സുഭസുത്ത’’ന്തി ആഹ. അനുനാസികലോപേന ‘‘അചിര പരിനിബ്ബുതേ’’തി വുത്തന്തി ദസ്സേതി ‘‘അചിരം പരിനിബ്ബുതേ’’തി ഇമിനാ യഥാ പോട്ഠപാദസുത്തേ ‘‘അപ്പാടിഹീരക തം ഭാസിതം സമ്പജ്ജതീ’’തി, അചിരം പരിനിബ്ബുതസ്സ അസ്സാതി വാ അചിരപരിനിബ്ബുതോ യഥാ ‘‘അചിരപക്കന്തോ, മാസജാതോ’’തി. അത്ഥമത്തം പന ദസ്സേതും ഏവം വുത്തം. അചിരപരിനിബ്ബുതേതി ച സത്ഥു പരിനിബ്ബുതഭാവസ്സ ചിരകാലതാപടിക്ഖേപേന ആസന്നതാമത്തം ദസ്സിതം, കാലപരിച്ഛേദോ പന ന ദസ്സിതോതി തം ദസ്സേന്തോ ‘‘പരിനിബ്ബാനതോ’’തിആദിമാഹ. വിസാഖപുണ്ണമിതോ ഉദ്ധം യാവ ജേട്ഠപുണ്ണമീ, താവ കാലം സന്ധായ ‘‘മാസമത്തേ’’തി വുത്തം. മത്തസദ്ദേന പന തസ്സ കാലസ്സ കിഞ്ചി അസമ്പുണ്ണതം ജോതേതി. തുദിസഞ്ഞിതോ ഗാമോ നിവാസോ ഏതസ്സാതി തോദേയ്യോ. തം പനേസ യസ്മാ സോണദണ്ഡോ (ദീ. നി. ൧.൩൦൦) വിയ ചമ്പം, കൂടദന്തോ (ദീ. നി. ൧.൩൨൩) വിയ ച ഖാണുമതം അജ്ഝാവസതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘തസ്സ അധിപതിത്താ’’തി, ഇസ്സരഭാവതോതി അത്ഥോ. അയമ്പി ഹി രഞ്ഞോ പസേനദികോസലസ്സ പുരോഹിതബ്രാഹ്മണോ. പുത്തമ്പി ആഹാതി സുഭം മാണവമ്പി ഓവദന്തോ ആഹ.

അഞ്ജനാനന്തി അക്ഖിഅഞ്ജനത്ഥായ ഘംസിതഅഞ്ജനാനം. വമ്മികാനന്തി കിമിസമാഹടവമ്മികാനം സഞ്ചയം ദിസ്വാതി സമ്ബന്ധോ. മധൂനന്തി മക്ഖികമധൂനം. സമാഹാരന്തി മകരന്ദസന്നിചയം. പണ്ഡിതോ ഘരമാവസേതി യസ്മാ അപ്പതരപ്പതരേപി ഗയ്ഹമാനേ ഭോഗാ ഖീയന്തി, അപ്പതരപ്പതരേപി ച സഞ്ചിയമാനേ വഡ്ഢന്തി, തസ്മാ യഥാവുത്തമുപമത്തയം പഞ്ഞായ ദിസ്വാ വിഞ്ഞുജാതികോ കിഞ്ചിപി വയമകത്വാ ആയമേവ ഉപ്പാദേന്തോ ഘരേവസേ ഘരാവാസമനുതിട്ഠേയ്യാതി ലോഭാദേസിതപടിപത്തിം ഉപദിസതി.

അദാനമേവ സിക്ഖാപേത്വാ സിക്ഖാപനഹേതു ലോഭാഭിഭൂതതായ തസ്മിംയേവ ഘരേ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. ലോഭവസികസ്സ ഹി ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ, ‘‘ജനവസഭോ നാമ യക്ഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തീ’’തി (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൫൦) ഏത്ഥ വുത്തനയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. പുബ്ബപരിചയേന അതിവിയ പിയായതി. വുത്തഞ്ഹി ‘‘പുബ്ബേവ സന്നിവാസേനാ’’തിആദി (ജാ. ൧.൨.൧൭൪). നിക്ഖന്തേതി കേനചിദേവ കരണീയേന ബഹി നിഗ്ഗതേ. സുഭം മാണവം അനുഗ്ഗണ്ഹിതുകാമോ ഏകകോവ ഭഗവാ പിണ്ഡായ പാവിസി. ഭുക്കാരന്തി ‘‘ഭു ഭൂ’’തി സുനഖസദ്ദകരണം. ‘‘ഭോ ഭോ’’തി ബ്രാഹ്മണസമുദാചാരേന പരിഭവിത്വാ പരിഭവനഹേതു. ‘‘ഭോവാദി നാമ സോ ഹോതി, സചേ ഹോതി സകിഞ്ചനോ’’തി (ധ. പ. ൩൯൬; സു. നി. ൬൨൫) ഹി വുത്തം. നനു ച ഹേട്ഠാ ‘‘അദാനമേവ സിക്ഖാപേത്വാ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ’’തി ആഹ, കസ്മാ പനേത്ഥ ‘‘പുബ്ബേപി മം ‘ഭോ ഭോ’തി പരിഭവിത്വാ സുനഖോ ജാതോ’’തി വദതീതി? തഥാ നിബ്ബത്തിയാ തദുഭയസാധാരണഫലത്താ. ആനിസംസഫലഞ്ഹി സാധാരണകമ്മേനപി ജാതം, ന വിപാകഫലം വിയ ഏകകമ്മേനേവാതി ദട്ഠബ്ബം. അവീചിം ഗമിസ്സസി കതോകാസസ്സ കമ്മസ്സ പടിബാഹിതുമസക്കുണേയ്യഭാവതോ. ‘‘ജാനാതി മം സമണോ ഗോതമോ’’തി വിപ്പടിസാരീ ഹുത്വാ. ഉദ്ധനന്തരേതി ചുല്ലികന്തരേ. നന്തി സുനഖം.

തം പവത്തിന്തി ഭഗവതാ യഥാവുത്തകാരണം. ബ്രാഹ്മണചാരിത്തസ്സ അപരിഹാപിതതം സന്ധായ, തഥാ പിതരം ഉക്കംസേന്തോ ‘‘ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ’’തി ആഹ. മുഖാരുള്ഹന്തി സയംപടിഭാനവസേന മുഖമാരുള്ഹം. തം പവത്തിം പുച്ഛീതി ‘‘സുതമേതം ഭോ ഗോതമ മയ്ഹം പിതാ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ’’തി തുമ്ഹേഹി വുത്തം, ‘‘കിമിദം സച്ചം വാ അസച്ചം വാ’’തി പുച്ഛി. തഥേവ വത്വാതി യഥാ പുബ്ബേ സുനഖസ്സ വുത്തം, തഥേവ വത്വാ. അവിസംവാദനത്ഥന്തി സച്ചാപനത്ഥം, ‘‘തോദേയ്യബ്രാഹ്മണോ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ’’തി വചനസ്സ അവിസംവാദനേന അത്തനോ അവിസംവാദിഭാവദസ്സനത്ഥന്തി വുത്തം ഹോതി. അപ്പോദകന്തി അപ്പകേന ഉദകേന സമ്പാദിതം. മധുപായാസന്തി സാദുരസം, മധുയോജിതം വാ പായാസം. തഥാ അകാസി, യഥാ ഭഗവതാ വുത്തം. ‘‘സബ്ബം ദസ്സേസീതി ബുദ്ധാനുഭാവേന സോ സുനഖോ തം സബ്ബം നേത്വാ ദസ്സേസി, ന ജാതിസ്സരതായ. ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ഭുക്കരണം പന പുരിമജാതിസിദ്ധവാസനാവസേനാ’’തി (ദീ. നി. ടീ. ൧.൪൪൪) ഏവം ആചരിയേന വുത്തം. ഉപരിപണ്ണാസകേ പന ചൂളകമ്മവിഭങ്ഗസുത്തട്ഠകഥായം ‘‘സുനഖോ ‘ഞാതോമ്ഹി ഇമിനാ’തി രോദിത്വാ ‘ഹും ഹു’ന്തി കരോന്തോ ധനനിധാനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ പാദേന പഥവിം ഖണിത്വാ സഞ്ഞം അദാസീ’’തി (മ. നി. അട്ഠ. ൩.൨൮൯) ജാതിസ്സരാകാരമാഹ, വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

‘‘ഭവപടിച്ഛന്നം നാമ ഏവരൂപം സുനഖപടിസന്ധിഅന്തരം പാകടം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ, അദ്ധാ ഏസ സബ്ബഞ്ഞൂ’’തി ഭഗവതി പസന്നചിത്തോ. അങ്ഗവിജ്ജാപാഠകോ കിരേസ. തേനസ്സ ഏതദഹോസി ‘‘ഇമം ധമ്മപണ്ണാകാരം കത്വാ സമണം ഗോതമം പഞ്ഹം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി, തതോ സോ ചുദ്ദസ പഞ്ഹേ അഭിസങ്ഖരിത്വാ ഭഗവന്തം പുച്ഛി. തേന വുത്തം ‘‘ചുദ്ദസ പഞ്ഹേ പുച്ഛിത്വാ’’തി. തത്ഥ ചുദ്ദസ പഞ്ഹേതി ‘‘ദിസ്സന്തി ഹി ഭോ ഗോതമ മനുസ്സാ അപ്പായുകാ, ദിസ്സന്തി ദീഘായുകാ. ദിസ്സന്തി ബവ്ഹാബാധാ, അപ്പാബാധാ. ദുബ്ബണ്ണാ, വണ്ണവന്തോ. അപ്പേസക്ഖാ, മഹേസക്ഖാ. അപ്പഭോഗാ, മഹാഭോഗാ. നീചകുലീനാ, ഉച്ചാകുലീനാ. ദിസ്സന്തി ദുപ്പഞ്ഞാ, ദിസ്സന്തി പഞ്ഞവന്തോ. കോ നു ഖോ ഭോ ഗോതമ ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മനുസ്സാനംയേവ സതം മനുസ്സഭൂതാനം ദിസ്സന്തി ഹീനപണീതതാ’’തി (മ. നി. ൩.൨൮൯) ഇമേ ചൂളകമ്മവിഭങ്ഗസുത്തേ ആഗതേ ചുദ്ദസ പഞ്ഹേ. ‘‘കമ്മസ്സകാ മാണവ സത്താ കമ്മദായാദാ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൨൮൯) സങ്ഖേപതോ, വിത്ഥാരതോ ച വിസ്സജ്ജനപരിയോസാനേ ഭഗവന്തം സരണം ഗതോ. അങ്ഗസുഭതായ ‘‘സുഭോ’’ തിസ്സ നാമം. മാണവോതി പന മഹല്ലകകാലേപി തരുണവോഹാരേന നം വോഹരതി. അത്തനോ ഭോഗഗാമതോതി തുദിഗാമതോ ആഗന്ത്വാ തങ്ഖണികം വസതി. തേനേവ പാളിയം ‘‘കേനചിദേവ കരണീയേനാ’’തി വുത്തം.

൪൪൫. ‘‘ഏകാ ച മേ കങ്ഖാ അത്ഥീ’’തി ഇമിനാ ഉപരി പുച്ഛിയമാനസ്സ പഞ്ഹസ്സ പഗേവ തേന അഭിസങ്ഖതഭാവം ദസ്സേതി. മാണവകന്തി ഖുദ്ദകമാണവം ‘‘ഏകപുത്തകോ, (മ. നി. ൨.൨൯൬, ൩൫൩; പാരാ. ൨൬) പിയപുത്തകോ’’തിആദീസു വിയ ക-സദ്ദസ്സ ഖുദ്ദകത്ഥേ പവത്തനതോ. വിസഭാഗവേദനാതി ദുക്ഖവേദനാ. സാ ഹി കുസലകമ്മനിബ്ബത്തേ അത്തഭാവേ ഉപ്പജ്ജനകസുഖവേദനാപടിപക്ഖഭാവതോ ‘‘വിസഭാഗവേദനാ’’തി ച കായം ഗാള്ഹാ ഹുത്വാ ബാധനതോ പീളനതോ ‘‘ആബാധോ’’തി ച വുച്ചതി. കീദിസാ പന സാതി ആഹ ‘‘യാ ഏകദേസേ’’തിആദി. ഏകദേസേ ഉപ്പജ്ജിത്വാതി സരീരേകദേസേ ഉട്ഠഹിത്വാപി അപരിവത്തിഭാവകരണതോ അയപട്ടേന ആബന്ധിത്വാ വിയ ഗണ്ഹാതി, ഇമിനാ ബലവരോഗോ ആബാധോ നാമാതി ദസ്സേതി. കിച്ഛജീവിതകരോതി അസുഖജീവിതാവഹോ, ഇമിനാ ദുബ്ബലോ അപ്പമത്തകോ രോഗോ ആതങ്കോ നാമാതി ദസ്സേതി. ഉട്ഠാനന്തി സയനനിസജ്ജാദിതോ ഉട്ഠഹനം, തേന യഥാ തഥാ അപരാപരം സരീരസ്സ പരിവത്തനം വദതി. ഗരുകന്തി ഭാരിയം അകിച്ചസിദ്ധികം. ഗിലാനസ്സേവ കായേ ബലം ന ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ലഹുട്ഠാനേന ചേത്ഥ ഗേലഞ്ഞാഭാവോ പുച്ഛിതോ. ഹേട്ഠാ ചതൂഹി പദേഹി അഫാസുവിഹാരാഭാവം പുച്ഛിത്വാപി ഇദാനി പുന ഫാസുവിഹാരഭാവം പുച്ഛതി, തേന സവിസേസോ ഏത്ഥ ഫാസുവിഹാരോ പുച്ഛിതോതി വിഞ്ഞായതി. അസതിപി ഹി അതിസയത്ഥജോതനേ സദ്ദേ അത്ഥാപത്തിതോ അതിസയത്ഥോ ലബ്ഭതേവ യഥാ ‘‘അഭിരൂപസ്സ കഞ്ഞാ ദാതബ്ബാ’’തി. തേനാഹ ‘‘ഗമനട്ഠാനാ’’തിആദി. പുരിമം ആണാപനവചനം, ഇദം പന പുച്ഛിതബ്ബാകാരദസ്സനന്തി അയമിമേസം വിസേസോതി ദസ്സേതി ‘‘അഥസ്സാ’’തിആദിനാ.

൪൪൭. കാലോ നാമ ഉപസങ്കമനസ്സ യുത്തപത്തകാലോ, സമയോ നാമ തസ്സേവ പച്ചയസാമഗ്ഗീ, അത്ഥതോ പനേസ തജ്ജം സരീരബലഞ്ചേവ തപ്പച്ചയപരിസ്സയാഭാവോ ച. ഉപാദാനം നാമ ഞാണേന തേസം ഗഹണം സല്ലക്ഖണന്തി ആഹ ‘‘പഞ്ഞായാ’’തിആദി. ‘‘സ്വേ ഗമനകാലോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഇമിനാ കാലം, ‘‘കായേ’’തിആദിനാ സമയഞ്ച സരൂപതോ ദസ്സേതി. ഫരിസ്സതീതി ഫരണവസേന ഠസ്സതി.

൪൪൮. ചേതിയരട്ഠേതി ചേതിരട്ഠേ. യ-കാരേന ഹി പദം വഡ്ഢേത്വാ ഏവം വുത്തം. ‘‘ചേതിരട്ഠതോ അഞ്ഞം വിസുംയേവേകം രട്ഠ’’ന്തിപി വദന്തി. ‘‘യസ്മാ മരണം നാമ താദിസാനം ദസബലാനം രോഗവസേനേവ ഹോതി, തസ്മാ യേന രോഗേന തം ജാതം, തസ്സ സരൂപപുച്ഛാ, കാരണപുച്ഛാ, മരണഹേതുകചിത്തസന്താപപുച്ഛാ, തസ്സ ച സന്താപസ്സ സബ്ബലോകസാധാരണതാ, തഥാ മരണസ്സ ച അപ്പടികരണതാ’’തി ഏവമാദിനാ മരണപടിസഞ്ഞുത്തം സമ്മോദനീയം കഥം കഥേസീതി ദസ്സേതും ‘‘ഭോ ആനന്ദാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘കോ നാമാ’’തിആദിനാ ഹി രോഗം പുച്ഛതി, ‘‘കിം ഭഗവാ പരിഭുഞ്ജീ’’തി ഇമിനാ കാരണം, ‘‘അപിചാ’’തിആദിനാ ചിത്തസന്താപം, ‘‘സത്ഥാ നാമാ’’തിആദിനാ തസ്സ സബ്ബലോകസാധാരണതം, ‘‘ഏകാ ദാനീ’’തിആദിനാ മരണസ്സ അപ്പടികരണതം ദസ്സേതീതി ദട്ഠബ്ബം. മഹാജാനീതി മഹാഹാനി. യത്രാതി യേന കാരണേന പരിനിബ്ബുതോ, തേന കോ ദാനി അഞ്ഞോ മരണാ മുച്ചിസ്സതീതിആദിനാ യോജേതബ്ബം. ഇദാനീതി ച അത്തനോ മനസികാരം പതി വോഹാരമത്തേന വുത്തം. ലജ്ജിസ്സതീതി ലജ്ജാ വിയ ഭവിസ്സതി, വിജ്ജിസ്സതീതി അത്ഥോ. പീതഭേസജ്ജാനുരൂപം ആഹാരഭോജനം പോരാണാചിണ്ണന്തി ആഹ ‘‘പീത…പേ… ദത്വാ’’തി.

ഹുത്വാതി പാഠസേസോ സന്തികാവചരഭാവസ്സ വിസേസനതോ. മാരോ പാപിമാ വിയ ന രന്ധഗവേസീ, ഉത്തരമാണവോ വിയ ച ന വീമംസനാധിപ്പായോ, അപി തു ഖലു ഉപട്ഠാകോ ഹുത്വാ സന്തികാവചരോതി ഹി വിസേസേതി. ന രന്ധഗവേസീതി ന ഛിദ്ദഗവേസീ. യേസു ധമ്മേസൂതി വിമോക്ഖുപായേസു നിയ്യാനികധമ്മേസു. ധരന്തീതി അധുനാ തിട്ഠന്തി, പവത്തന്തീതി അത്ഥോ.

൪൪൯. അത്ഥതോ പയുത്തതായ സദ്ദപയോഗസ്സ സദ്ദപബന്ധലക്ഖണാനി തീണി പിടകാനി തദത്ഥഭൂതേഹി സീലാദീഹി തീഹി ധമ്മക്ഖന്ധേഹി സങ്ഗയ്ഹന്തീതി വുത്തം ‘‘തീണി പിടകാനി തീഹി ഖന്ധേഹി സങ്ഗഹേത്വാ’’തി. സങ്ഖിത്തേന കഥിതന്തി ‘‘തിണ്ണം ഖോ മാണവ ഖന്ധാന’’ന്തി ഏവം ഗണനതോ, സാമഞ്ഞതോ ച സങ്ഖേപേനേവ കഥിതം. ‘‘കതമേസം തിണ്ണ’’ന്തി അയം അദിട്ഠജോതനാപുച്ഛായേവ, ന കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛാ. മാണവസ്സേവ ഹി അയം പുച്ഛാ, ന ഥേരസ്സാതി ആഹ ‘‘മാണവോ’’തിആദി. അഞ്ഞത്ഥ പന ഈദിസേസു ഠാനേസു കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛായേവ ദിസ്സതി, ന അദിട്ഠജോതനാപുച്ഛാ. ഇധ പന അട്ഠകഥായം ഏവം വുത്തം, തദേതം അട്ഠകഥാപമാണതോ പച്ചേതബ്ബം. തദാ പവത്തമാനഞ്ഹി പച്ചക്ഖം കത്വാ അട്ഠകഥമ്പി സങ്ഗഹമാരോപിംസു. കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛാഭാവേ പനസ്സ ഥേരസ്സേവ വചനതാ സിയാ.

സീലക്ഖന്ധവണ്ണനാ

൪൫൦-൪൫൩. സീലക്ഖന്ധസ്സാതി ഏത്ഥ പദത്ഥവിപല്ലാസകാരീ ഇതിസദ്ദോ ലുത്തോ, അത്ഥനിദ്ദേസോ വിയ സദ്ദനിദ്ദേസോ വാ, യഥാരുതോ ച ഇതിസദ്ദോ ആദ്യത്ഥോ, പകാരത്ഥോ വാ, തേന ‘‘അരിയസ്സ സമാധിക്ഖന്ധസ്സ…പേ… പതിട്ഠപേസീ’’തി അയം പാഠോ ഗഹിതോതി ദട്ഠബ്ബം. തേന വുത്തം ‘‘തേസു ദസ്സിതേസൂ’’തി, തേസു തീസു ഖന്ധേസു ഉദ്ദേസവസേന ദസ്സിതേസൂതി അത്ഥോ. ഭഗവതാ വുത്തനയേനേവാതി സാമഞ്ഞഫലാദീസു (ദീ. നി. ൧.൧൯൪) ദേസിതനയേനേവ, തേന ഇമസ്സ സുത്തസ്സ ബുദ്ധഭാസിതഭാവം ദസ്സേതീതി വേദിതബ്ബം. സാസനേ ന സീലമേവ സാരോതി അരിയമഗ്ഗസാരേ ഭഗവതോ സാസനേ യഥാദസ്സിതം സീലം സാരോ ഏവ ന ഹോതി സാരവതോ മഹതോ രുക്ഖസ്സ പപടികട്ഠാനികത്താ. അട്ഠാനപയുത്തോ ഹി ഏവസദ്ദോ യഥാഠാനേ ന യോജേതബ്ബോ. യജ്ജേവം കസ്മാ തമിധ ഗഹിതന്തി ആഹ ‘‘കേവല’’ന്തിആദി. ഝാനാദിഉത്തരിമനുസ്സധമ്മേ അധിഗന്തുകാമസ്സ അധിട്ഠാനമത്തം തത്ഥ അപ്പതിട്ഠിതസ്സ തേസമസമ്ഭവതോ. വുത്തഞ്ഹി ‘‘സീലേ പതിട്ഠായ നരോ സപഞ്ഞോ’’തിആദി (സം. നി. ൧.൨൩, ൧൯൨; പേടകോ. ൨൨) അഥ വാ സാസനേ ന സീലമേവ സാരോതി കാമഞ്ചേത്ഥ സാസനേ മഗ്ഗഫലസീലസങ്ഖാതം ലോകുത്തരസീലമ്പി സാരമേവ, തഥാപി ന സീലക്ഖന്ധോ ഏവ സാരോ ഹോതി, അഥ ഖോ സമാധിക്ഖന്ധോപി പഞ്ഞാക്ഖന്ധോപി സാരോ ഏവാതി ഏവമ്പേത്ഥ യഥാപയുത്തേന ഏവസദ്ദേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ, പുരിമോയേവ പനത്ഥോ യുത്തതരോ. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘ഇതോ ഉത്തരീ’’തിആദി. അഞ്ഞമ്പി കത്തബ്ബന്തി സേസഖന്ധദ്വയം.

സമാധിക്ഖന്ധവണ്ണനാ

൪൫൪. കസ്മാ പനേത്ഥ ഥേരോ സമാധിക്ഖന്ധം പുട്ഠോപി ഇന്ദ്രിയസംവരാദികേ വിസ്സജ്ജേസി, നനു ഏവം സന്തേ അഞ്ഞം പുട്ഠോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ അമ്ബം പുട്ഠോ ലബുജം ബ്യാകരോന്തോ വിയ ഹോതീതി ഈദിസീ ചോദനാ ഇധ അനോകാസാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘കഥഞ്ച…പേ… ആരഭീ’’തി ആഹ, തേനേത്ഥ ഇന്ദ്രിയസംവരാദയോപി സമാധിഉപകാരകതം ഉപാദായ സമാധിക്ഖന്ധപക്ഖികഭാവേന ഉദ്ദിട്ഠാതി ദസ്സേതി. യേ തേ ഇന്ദ്രിയസംവരാദയോതി സമ്ബന്ധോ. രൂപാവചരചതുത്ഥജ്ഝാനദേസനാനന്തരം അഭിഞ്ഞാദേസനായ അവസരോതി കത്വാ രൂപജ്ഝാനാനേവ ആഗതാനി,ന അരൂപജ്ഝാനാനി. രൂപാവചരചതുത്ഥജ്ഝാനപാദികാ ഹി സപരിഭണ്ഡാ ഛപി അഭിഞ്ഞായോ. യസ്മാ പന ലോകിയാഭിഞ്ഞായോ ഇജ്ഝമാനാ അട്ഠസു സമാപത്തീസു ചുദ്ദസവിധേന ചിത്തപരിദമനേന വിനാ ന ഇജ്ഝന്തി, തസ്മാ അഭിഞ്ഞാസു ദേസിയമാനാസു അരൂപജ്ഝാനാനിപി ദേസിതാനേവ ഹോന്തി നാനന്തരികഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘ആനേത്വാ പന ദീപേതബ്ബാനീ’’തി, വുത്തനയേന ദേസിതാനേവ കത്വാ സംവണ്ണകേഹി പകാസേതബ്ബാനീതി അത്ഥോ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി ഇമിനാവ അരൂപജ്ഝാനമ്പി സങ്ഗഹിതന്തി ദസ്സേതും ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനേന ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ചതുത്ഥജ്ഝാനമേവ ഹി രൂപവിരാഗഭാവനാവസേന പവത്തം ‘‘അരൂപജ്ഝാന’’ന്തി വുച്ചതി.

൪൭൧-൪൮൦. ന ചിത്തേകഗ്ഗതാമത്തകേനേവാതി ഏത്ഥ ഹേട്ഠാ വുത്തനയാനുസാരേന ഠാനാഠാനപയുത്തസ്സ ഏവസദ്ദസ്സാനുരൂപമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ലോകിയസമാധിക്ഖന്ധസ്സ പന അധിപ്പേതത്താ ‘‘ന ചിത്തേകഗ്ഗതാ…പേ… അത്ഥീ’’തി വുത്തം. അരിയോ സമാധിക്ഖന്ധോതി ഏത്ഥ ഹി അരിയസദ്ദോ സുദ്ധമത്തപരിയായോവ, ന ലോകുത്തരപരിയായോ. യഥാ ചേത്ഥ, തഥാ അരിയോ സീലക്ഖന്ധോതി ഏത്ഥാപി. ഇതോതി പഞ്ഞാക്ഖന്ധതോ, സോ ച ഉക്കട്ഠതോ അരഹത്തഫലപരിയാപന്നോ ഏവാതി ആഹ ‘‘അരഹത്തപരിയോസാന’’ന്തിആദി. ലോകിയാഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാഹി വിനാപി ഹി അരഹത്തേ അധിഗതേ ‘‘നത്ഥേവ ഉത്തരികരണീയ’’ന്തി സക്കാ വത്തും യദത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, തസ്സ സിദ്ധത്താ. ഇധ പന ലോകിയാഭിഞ്ഞായോപി ആഗതായേവ. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യം.

ഇതി സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായ പരമസുഖുമഗമ്ഭീരദുരനുബോധത്ഥപരിദീപനായ സുവിമലവിപുലപഞ്ഞാവേയ്യത്തിയജനനായ സാധുവിലാസിനിയാ നാമ ലീനത്ഥപകാസനിയാ സുഭസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപകാസനാ.

സുഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.