൨. ആരമ്മണപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨. ഉപ്പജ്ജനക്ഖണേയേവാതി ഏത്ഥ ഉപ്പാദതോ പട്ഠായ യാവ ഭങ്ഗാ ഉദ്ധം പജ്ജനം ഗമനം പവത്തനം ഉപ്പജ്ജനം, തസ്സ ഖണോ, തസ്മിം ഉപ്പജ്ജനക്ഖണേതി ഏവം വാ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി സതി ഉപ്പജ്ജനസദ്ദേന ഉപ്പന്നസദ്ദേന വിയ സബ്ബേ പവത്തമാനഭാവാ സങ്ഗഹിതാ ഹോന്തി, ന ഉപ്പാദമത്തം. തേനാതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദീനം വത്തമാനക്ഖണേയേവ രൂപാദീനം ആരമ്മണപച്ചയത്തേന. അനാലമ്ബിയമാനാനന്തി സബ്ബേന സബ്ബം നാലമ്ബിയമാനാനന്തി അത്ഥോ. അഞ്ഞഥാ ഹി യഥാവുത്താനം രൂപാദീനം യദാ ആരമ്മണപച്ചയത്താഭാവോ, തദാ അനാലമ്ബിയമാനതാവാതി. സബ്ബരൂപാനീതി സബ്ബാനി രൂപായതനാനി, യത്തകാനി താനി ആപാഥഗതാനി യോഗ്യദേസേ ഠിതാനി, താനി സബ്ബാനീതി അത്ഥോ. സഹ ന ഹോന്തീതി ഏകജ്ഝം ആരമ്മണം ന ഹോന്തി. സതിപി ഹി അനേകേസം ഏകജ്ഝം ആപാഥഗമനേ യത്ഥ യത്ഥ പുബ്ബാഭോഗോ, തം തംയേവ ആരമ്മണം ഹോതി, ന സബ്ബം. നീലാദിസങ്ഘാതവസേന ചേതം വുത്തം, ന പച്ചേകം നീലാദിരൂപായതനമത്തവസേന. സമുദിതാനിയേവ ഹി രൂപായതനാനി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ ആരമ്മണം, ന വിസും വിസുന്തി ധാതുവിഭങ്ഗവണ്ണനായം ദസ്സിതോയം നയോ. യം പന അട്ഠകഥായം ‘‘തേ തേ വിസും വിസും ആരമ്മണപച്ചയോ ഹോന്തീ’’തിപി വുത്തം, തമ്പി യഥാവുത്തമേവത്ഥം സന്ധായ വുത്തം. അഞ്ഞഥാ രൂപായതനം മനിന്ദ്രിയഗോചരം നാമ ന സിയാ. സദ്ദാദീസുപി ഏസേവ നയോ. തേനേവാഹ ‘‘തഥാ സദ്ദാദയോപീ’’തി. ‘‘സഹ ന ഹോന്തീ’’തി വുത്തമത്ഥം പാളിയാ വിഭാവേതും ‘‘യം യന്തി ഹി വചനം രൂപാദീനി ഭിന്ദതീ’’തി ആഹ.

‘‘യേ ഏതേ’’തിആദികോ പുരിമോ അത്ഥോ, ‘‘ന ഏകതോ ഹോന്തീ’’തിആദികോ പന പച്ഛിമോ, ‘‘സബ്ബാരമ്മണതാദിവസേന വാ ഇധാപി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി കസ്മാ വുത്തം. ന ഹി ‘‘യം യം വാ പനാരബ്ഭാ’’തി ഇമിസ്സാ പാളിയാ വിയ ‘‘യം യം ധമ്മം ആരബ്ഭാ’’തി ഇമസ്സ പാഠസ്സ പുരതോ മനോവിഞ്ഞാണസ്സ സബ്ബാരമ്മണതാ നാഗതാ. വുത്തഞ്ഹി ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ മനോവിഞ്ഞാണധാതുയാ തംസമ്പയുത്തകാനഞ്ച ധമ്മാനം ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി. ന ഹി അനന്തരമേവ പാളിയം സരൂപതോ ആഗതമത്ഥം ഗഹേത്വാ പദന്തരം സംവണ്ണേതബ്ബം. തത്ഥ ഹി ‘‘രൂപാരമ്മണം വാ’’തിആദിനാ നിയമവസേന ഛ ആരമ്മണാനി വത്വാ ‘‘യം യം വാ പനാരബ്ഭാ’’തി വചനം സബ്ബാരമ്മണതാദിദസ്സനന്തി യുത്തമേവേതന്തി, ഇധ പന സബ്ബാരമ്മണതം വത്വാ പുന ‘‘യം യം ധമ്മം ആരബ്ഭാ’’തി വുച്ചമാനം സബ്ബാരമ്മണതാദസ്സനന്തി കഥമിദം യുജ്ജേയ്യ? കമാഭാവോപി ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ’’തി അവിസേസവചനേനേവ സിദ്ധോ ആരമ്മണാനുപുബ്ബിയാവ അഗ്ഗഹിതത്താ. ന ഹി മനോധാതുയാ വിയ മനോവിഞ്ഞാണധാതുയാ ഇധ ആരമ്മണാനി അനുപുബ്ബതോ ഗഹിതാനി, തത്ഥ വിയ വാ ഏതേനേവ നിയമാഭാവോപി സംവണ്ണിതോതി വേദിതബ്ബോ. തസ്മാ അട്ഠകഥായം വുത്തനയേനേവേത്ഥ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ.

പവത്തന്തി പവത്തനം. നദിയാ സന്ദനം പബ്ബതസ്സ ഠാനന്തി ഹി വുത്താ അവിരതമവിച്ഛേദനായം തഥാപവത്തികിരിയാവ. തേനാഹ ‘‘അവിരതം അവിച്ഛിന്നം സന്ദന്തീ’’തി. ഏവന്തി യഥാ ‘‘സന്ദന്തീ’’തി വത്തമാനവചനം വുത്തം, ഏവം ‘‘യേ യേ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി സബ്ബസങ്ഗഹവസേന ഉപ്പജ്ജനസ്സ ഗഹിതത്താ ആരമ്മണപവഗ്ഗതോ ‘‘ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി വത്തമാനവചനം വുത്തന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘സബ്ബകാലസങ്ഗഹവസേനാ’’തിആദി. തഥാ ച വുത്തം ‘‘അതീതാനാഗത…പേ… അധിപ്പായോ’’തി, അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാനം ചിത്തചേതസികാനന്തി അത്ഥോ. സമുദായവസേനാതി ചിത്തേന രാസീകരണവസേന. അധിപ്പായോതി ഇമിനാ വത്തമാനുപചാരേന വിനാവ ‘‘യേ യേ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി ഏത്ഥ വത്തമാനത്ഥം സക്കാ യോജേതുന്തി ഇമമത്ഥം ഉല്ലിങ്ഗേതി. തേനാഹ ‘‘ഇമേ പനാ’’തിആദി. യദിപി പച്ചയധമ്മാ കേചി അതീതാ അനാഗതാപി ഹോന്തി, പച്ചയുപ്പന്നധമ്മോ പന പച്ചുപ്പന്നോ ഏവാതി ആഹ ‘‘അതീതാനാഗതാനം ന ഹോന്തീ’’തി. ഉപ്പാദേ വാ ഹി പച്ചയുപ്പന്നസ്സ പച്ചയേന ഭവിതബ്ബം ഠിതിയം വാതി. തസ്മാതി യസ്മാ അതീതാനാഗതാ പരമത്ഥതോ നത്ഥി, തസ്മാ. തേസൂതി പച്ചയുപ്പന്നേസു. തംതംപച്ചയാതി തം തം രൂപാദിആരമ്മണം പച്ചയോ ഏതേസന്തി തംതംപച്ചയാ. അയമത്ഥോ ദസ്സിതോ ഹോതി സമാനസഭാവത്താ. ന ഹി അത്ഥാഭേദേന സഭാവഭേദോ അത്ഥി. ന പന തംതംപച്ചയവന്തതാ ദസ്സിതാ ഹോതി അതീതാനാഗതേസു നിപ്പരിയായേന തദഭാവതോ. യസ്മാ പച്ചയവന്തോ പച്ചയുപ്പന്നായേവ, തേ ച പച്ചുപ്പന്നായേവാതി.

യം യം ധമ്മം തേ തേ ധമ്മാതി യംനിമിത്തായംവചനഭേദോ, തം ദസ്സേതും ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദി ആരദ്ധം. രൂപാരൂപധമ്മാ ഹി കലാപതോ പവത്തമാനാപി ചിത്തചേതസികാനം കദാചി വിസും വിസും ആരമ്മണം ഹോന്തി, കദാചി ഏകജ്ഝം, ന ഏത്ഥ നിയമോ അത്ഥി, പുരിമാഭോഗോയേവ പന തഥാഗഹണേ കാരണം. തയിമം ദീപേതും ഭഗവതാ യംവചനഭേദോ കതോതി ച സക്കാ വത്തും, യസ്മാ പന ഏകകലാപപരിയാപന്നാനമ്പി ധമ്മാനം ഏകജ്ഝം ഗഹണേ ന സമുദായോ ഗയ്ഹതി തദാഭോഗാഭാവതോ, അഥ ഖോ സമുദിതാ ധമ്മാ ഏവാതി സഹഗ്ഗഹണമ്പി വിസുംഗഹണഗതികം, തസ്മാ വിസുംഗഹണസബ്ഭാവദീപനത്ഥം ‘‘യം യ’’ന്തി വത്വാ സതിപി വിസുംഗഹണേ തേ സബ്ബേ ഏകജ്ഝം ആരമ്മണപച്ചയോ ഹോന്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘തേ തേ’’തി വുത്തന്തി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘ചത്താരോ ഹി ഖന്ധാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ വേദനാദീസൂതി വേദനാദീസു ചതൂസു ഖന്ധേസു അഭിന്ദിത്വാ ഗഹണവസേന, ഭിന്ദിത്വാ പന ഗഹണവസേന ഫസ്സാദീസു. യോ ച രൂപാദികോതി ഇദം വിഞ്ഞാണന്തരസ്സ സാധാരണാരമ്മണവസേന വുത്തം, യേ ച അനേകേ ഫസ്സാദയോതി ഇദം അസാധാരണാരമ്മണവസേന. തേ സബ്ബേതി തേ സാധാരണാസാധാരണപ്പഭേദേ സബ്ബേപി ആരമ്മണധമ്മേ. ഏകേകമേവ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജന്തീതി ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ. രൂപാരമ്മണധമ്മാ ച അനേകേ നീലാദിഭേദതോ. തഥാതി അനേകേ. തേന ഭേരിസദ്ദാദികേ, മൂലഗന്ധാദികേ, മൂലരസാദികേ, കഥിനസമ്ഫസ്സാദികേ, വേദനാദികേ ച സങ്ഗണ്ഹാതി. അനേകേതി ഹി ഇമിനാ അനേകകലാപഗതാനംയേവ വണ്ണാദീനം ഇന്ദ്രിയവിഞ്ഞാണാരമ്മണഭാവമാഹ. സാമഞ്ഞതോ ഹി വുത്തം യഥാരഹം ഭിന്ദിത്വാ നിദസ്സിതബ്ബം ഹോതീതി.

കുസലവിപാകസ്സാതി കുസലസ്സ വിപാകസ്സ ച. ന ഹി നിബ്ബാനം പുബ്ബേ നിവുത്ഥന്തി ഇദം ‘‘ദിട്ഠനിബ്ബാനോയേവാ’’തിആദിനാ വക്ഖമാനമേവ അത്ഥം ഹദയേ ഠപേത്വാ വുത്തം. പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണേന ഹി നിബ്ബാനവിഭാവനം അദിട്ഠസച്ചസ്സ വാ സിയാ ദിട്ഠസച്ചസ്സപി വാ. തത്ഥ അദിട്ഠസച്ചേന താവ തം വിഭാവേതുമേവ ന സക്കാ അപ്പടിവിദ്ധത്താ, ഇതരസ്സ പന പഗേവ വിഭൂതമേവാതി തം തേന വിഭാവിതം നാമ ഹോതീതി അധിപ്പായോ. ഏത്ഥ ച ‘‘ന ച തം വുത്ത’’ന്തി ഇമിനാ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണസ്സ നിബ്ബാനാരമ്മണകരണാഭാവം ആഗമതോ ദസ്സേത്വാ ‘‘ന ഹി നിബ്ബാന’’ന്തിആദിനാ യുത്തിതോ ദസ്സേതി. തത്ഥ ‘‘ന പുബ്ബേ നിവുത്ഥം അസങ്ഖതത്താ’’തി കസ്മാ വുത്തം? ഗോചരാസേവനായ ആസേവിതസ്സപി നിവുത്ഥന്തി ഇച്ഛിതത്താ. ദിട്ഠസച്ചോയേവ ഹി പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണേന നിബ്ബാനം വിഭാവേതി, ന അദിട്ഠസച്ചോ. തം പന ഞാണം ഖന്ധേ വിയ ഖന്ധപടിബദ്ധേപി വിഭാവേതീതി നിബ്ബാനാരമ്മണഖന്ധവിഭാവനേ നിബ്ബാനമ്പി വിഭാവേതീതി സക്കാ വിഞ്ഞാതും. ഏതേന പയോജനാഭാവചോദനാ പടിക്ഖിത്താതി ദട്ഠബ്ബാ. ഏവം അനാഗതംസഞാണേപി യോജേതബ്ബന്തി യഥാ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണസ്സ നിബ്ബാനാരമ്മണതാ ദസ്സിതാ, ഏവം അനാഗതംസഞാണേപി യഥാരഹം യോജേതബ്ബം. തത്ഥ പന ‘‘ഖന്ധപടിബദ്ധവിഭാവനകാലേ’’തിആദിനാ യോജനാ വേദിതബ്ബാ. തേന വുത്തം ‘‘യഥാരഹ’’ന്തി. കസ്സചി അഭിഞ്ഞാപ്പത്തസ്സപി രൂപാവചരസ്സ, പഗേവ ഇതരസ്സ.

ആരമ്മണപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.