൯. ഹേവത്ഥികഥാവണ്ണനാ

൩൦൪. ഹേവത്ഥികഥായം ‘‘സബ്ബോ ധമ്മോ സകഭാവേന അത്ഥി പരഭാവേന നത്ഥീ’’തി പവത്തോ പരവാദീവാദോ യഥാ വിഭജ്ജ പടിപുച്ഛാ വാ ന ബ്യാകാതബ്ബോ, ഏവം ഏകംസതോ ന ബ്യാകാതബ്ബോ വിസേസാഭാവതോ, കേവലം ഠപനീയപക്ഖേ തിട്ഠതീതി അധിപ്പായേനാഹ ‘‘അവത്തബ്ബുത്തരേനാ’’തി. യഥാ ഹി സബ്ബേ വാദാ സപ്പടിവാദാവാതി പടിഞ്ഞാ ഭൂതകഥനത്താ അവത്തബ്ബുത്തരാ ഉപേക്ഖിതബ്ബാ, ഏവമയമ്പീതി വേദിതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘ഉപേക്ഖിതബ്ബേനാ’’തി. അഥ വാ അവത്തബ്ബം ഉത്തരം അവത്തബ്ബുത്തരം. യഥാ അനിച്ചവാദിനം പതി അനിച്ചോ സദ്ദോ പച്ചയാധീനവുത്തിതോതി, ഉത്തരം ന വത്തബ്ബം സിദ്ധസാധനഭാവതോ, ഏവം ഇധാപി ദട്ഠബ്ബം. സിദ്ധസാധനഞ്ഹി ദഡ്ഢസ്സ ഡഹനസദിസത്താ നിരത്ഥകമേവ സിയാ, അട്ഠകഥായം പന യസ്മാ പരവാദിനാ യേന സഭാവേന യോ ധമ്മോ അത്ഥി, തേനേവ സഭാവേന സോ വിനാ കാലഭേദാദിപരാമസനേന നത്ഥീതി പതിട്ഠാപീയതി, തസ്മാ ‘‘അയോനിസോ പതിട്ഠാപിതത്താ’’തി വുത്തം.

ഏത്ഥ ച ‘‘ഹേവത്ഥി, ഹേവം നത്ഥീ’’തി പടിജാനന്തേന പരവാദിനാ യഥാ സപരഭാവേഹി രൂപാദീനം അത്ഥിതാ പടിഞ്ഞാതാ, ഏവം കാലദേസാദിഭേദേഹിപി സാ പടിഞ്ഞാതാ ഏവ. തേനേവാഹ ‘‘അതീതം അനാഗതപച്ചുപ്പന്നവസേന, അനാഗതപച്ചുപ്പന്നാനി വാ അതീതാദിവസേന നത്ഥീ’’തി. ഏവം സതി നിഗണ്ഠാചേലകവാദോ പരിദീപിതോ സിയാ. തേ ഹി ‘‘സിയാ അത്ഥി, സിയാ നത്ഥി, സിയാ അത്ഥി ച നത്ഥി ചാ’’തിആദിനാ സബ്ബപദത്ഥേസു പത്തഭാഗേ പടിജാനന്തി. തത്ഥ യദി വത്ഥുനോ സഭാവേനേവ, ദേസകാലസന്താനവസേന വാ നത്ഥിതാ അധിപ്പേതാ, തം സിദ്ധസാധനം സകവാദിനോപി ഇച്ഛിതത്താ. യസ്സ ഹി ധമ്മസ്സ യോ സഭാവോ, ന സോ തതോ അഞ്ഞഥാ ഉപലബ്ഭതി. യദി ഉപലബ്ഭേയ്യ, അഞ്ഞോ ഏവ സോ സിയാ. ന ചേത്ഥ സാമഞ്ഞലക്ഖണം നിദസ്സേതബ്ബം സലക്ഖണസ്സ അധിപ്പേതത്താ തസ്സ നത്ഥിഭാവസ്സ അഭാവതോ. യഥാ ച പരഭാവേന നത്ഥിതായ ന വിവാദോ, ഏവം ദേസകാലന്തരേസുപി ഇത്തരകാലത്താ സങ്ഖാരാനം. ന ഹി സങ്ഖാരാ ദേസന്തരം, കാലന്തരം വാ സങ്കമന്തി ഖണികഭാവതോ. ഏതേനേവ പരിയായന്തരേന നത്ഥിതാപി പടിക്ഖിത്താ വേദിതബ്ബാ. യഥാ ച അത്ഥിതാ, നത്ഥിതാ വിനാ കാലഭേദേന ഏകസ്മിം ധമ്മേ പതിട്ഠം ന ലഭന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞവിരുദ്ധത്താ, ഏവം സബ്ബദാപി നിച്ചത്താ.

യം പന തേ വദന്തി ‘‘യഥാ സുവണ്ണം കടകാദിരൂപേന ഠിതം രുചകാദിഭാവം ആപജ്ജതീതി നിച്ചാനിച്ചം. തഞ്ഹി സുവണ്ണഭാവാവിജഹനതോ നിച്ചം കടകാദിഭാവഹാനിതോ അനിച്ചം, ഏവം സബ്ബധമ്മാ’’തി. തേ ഇദം വത്തബ്ബാ ‘‘കിം കടകഭാവോ കടകസ്സ, ഉദാഹു സുവണ്ണസ്സാ’’തി. യദി കടകസ്സ, സുവണ്ണനിരപേക്ഖോ സിയാ തദഞ്ഞഭാവോ വിയ. അഥ സുവണ്ണസ്സ, നിച്ചകാലം തത്ഥ ഉപലബ്ഭേയ്യ സുവണ്ണഭാവോ വിയ. ന ച സക്കാ ഉഭിന്നം ഏകഭാവോതി വത്തും കടകവിനാസേപി സുവണ്ണാവിനാസതോ. അഥ മതം, സുവണ്ണകടകാദീനം പരിയായീപരിയായഭാവതോ നായം ദോസോതി. യഥാ ഹി കടകപരിയായനിരോധേന രുചകപരിയായുപ്പാദേപി പരിയായീ തഥേവ തിട്ഠതി, ഏവം മനുസ്സപരിയായനിരോധേ ദേവപരിയായുപ്പാദേപി പരിയായീ ജീവദ്രബ്യം തിട്ഠതീതി നിച്ചാനിച്ചം, തഥാ സബ്ബദ്രബ്യാനീതി. തയിദം അമ്ബം പുട്ഠസ്സ ലബുജബ്യാകരണം. യം സ്വേവ നിച്ചോ അനിച്ചോതി വാ വദന്തോ അഞ്ഞത്ഥ നിച്ചതം അഞ്ഞത്ഥ അനിച്ചതം പടിജാനാതി, അഥ പരിയായപരിയായീനം അനഞ്ഞതാ ഇച്ഛിതാ, ഏവം സതി പരിയായോപി നിച്ചോ സിയാ പരിയായിനോ അനഞ്ഞത്താ പരിയായസരൂപം വിയ, പരിയായീ വാ അനിച്ചോ പരിയായതോ അനഞ്ഞത്താ പരിയായസരൂപം വിയാതി. അഥ നേസം അഞ്ഞാ അനഞ്ഞതാ, ഏവഞ്ച സതി വുത്തദോസദ്വയാനതിവത്തി. അപിച കോയം പരിയായോ നാമ, യദി സണ്ഠാനം, സുവണ്ണോ താവ ഹോതു, കഥം ജീവദ്രബ്യേ അരൂപിഭാവതോ. യദി തസ്സപി സണ്ഠാനവന്തം ഇച്ഛിതം, തഥാ സതിസ്സ ഏകസ്മിമ്പി സത്തസന്താനേ ബഹുതാ ആപജ്ജതി സരൂപതാ ച സണ്ഠാനവന്തേസുപി പീളകാദീസു തഥാദസ്സനതോ. അഥ പവത്തിവിസേസോ, ഏവമ്പി ബഹുതാ ഖണികതാ ച ആപജ്ജതി, തസ്മാ പരിയായസരൂപമേവ താവ പതിട്ഠപേതബ്ബം.

യം പന വുത്തം ‘‘സുവണ്ണം കടകാദിരൂപേന ഠിത’’ന്തി, തത്ഥ സമ്പത്തിയോഗതോ വിഞ്ഞായമാനേസു വിസിട്ഠേസു രൂപഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബേസു കിം ഏകം, ഉദാഹു തേസം സമുദായോ, തബ്ബിനിമുത്തം വാ ധമ്മന്തരം സുവണ്ണന്തി? തത്ഥ ന താവ രൂപാദീസു ഏകേകം സുവണ്ണം തേന സുവണ്ണകിച്ചാസിദ്ധിതോ, നാപി തബ്ബിനിമുത്തം ധമ്മന്തരം താദിസസ്സ അഭാവതോ. അഥ സമുദായോ, തം പന പഞ്ഞത്തിമത്തന്തി ന തസ്സ നിച്ചതാ, നാപി അനിച്ചതാ സമ്ഭവതി. യഥാ ച സുവണ്ണസ്സ, ഏവം കടകസ്സപി പഞ്ഞത്തിമത്തത്താതി. തയിദം നിദസ്സനം പരവാദിനോ ജീവദ്രബ്യസ്സപി പഞ്ഞത്തിമത്തം തസ്സേവ സാധേതീതി കുതോ തസ്സ നിച്ചാനിച്ചതാതി അലമതിപ്പപഞ്ചേന.

ഹേവത്ഥികഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മഹാവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.