൧൯. പടിവേധാനുയോഗാദിവണ്ണനാ

൨൧൮. പജാനനം നാമ ന ഹോതി നിബ്ബിദാദീനം അപ്പച്ചയത്താ. പരിച്ഛേദനസമത്ഥതഞ്ച ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ.

൨൨൮. സഹരൂപഭാവോ രൂപേന സമങ്ഗിതാ, വിനാരൂപഭാവോ തതോ വിനിസ്സടതാതി തദുഭയം രൂപസ്സ അബ്ഭന്തരഗമനം ബഹിനിക്ഖമനഞ്ച ഹോതി. തസ്മാ തം ദ്വയം സഹരൂപഭാവവിനാരൂപഭാവാനം ലക്ഖണവചനന്തി വുത്തം.

൨൩൭. ഓളാരികോതി ഥൂലോ. ആഹിതോ അഹം മാനോ ഏത്ഥാതി അത്താ, അത്തഭാവോ. സോ ഏവ യഥാസകം കമ്മുനാ പടിലഭിതബ്ബതോ പടിലാഭോ. പദദ്വയേനപി കാമാവചരത്തഭാവോ കഥിതോ. മനോമയോ അത്തപടിലാഭോ രൂപാവചരത്തഭാവോ. സോ ഹി ഝാനമനേന നിബ്ബത്തത്താ മനോമയോ. അരൂപോ അത്തപടിലാഭോതി അരൂപാവചരത്തഭാവോ. സോ ഹി രൂപേന അമിസ്സിതത്താ അരൂപോതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘അത്താ’’തി പന ജീവേ ലോകവോഹാരോ നിരുള്ഹോ, അസതിപി ജീവേ തഥാനിരുള്ഹം ലോകവോഹാരം ഗഹേത്വാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാപി വോഹരന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇതി ഇമാ ലോകസ്സ സമഞ്ഞാ, യാഹി തഥാഗതോ വോഹരതീ’’തി വത്വാ ഇദാനി യഥാ വോഹരന്തി, തം പകാരം വിഭാവേന്തോ ‘‘അപരാമസ’’ന്തിആദിമാഹ.

പച്ചത്തസാമഞ്ഞലക്ഖണവസേനാതി കക്ഖളഫുസനാദിസലക്ഖണവസേന അനിച്ചതാദിസാമഞ്ഞലക്ഖണവസേന ച. ഇമിനാതി ‘‘പച്ചത്തസാമഞ്ഞലക്ഖണവസേനാ’’തിആദിനാ വുത്തേന പരമത്ഥതോ പുഗ്ഗലാഭാവവചനേന. ഇതോ പുരിമാതി തത്ഥ തത്ഥ സകവാദിപടിക്ഖേപാദിവിഭാവനവസേന പവത്താ ഇതോ അത്ഥസംവണ്ണനതോ പുരിമാ. ഇമിനാതി വാ ‘‘യഥാ രൂപാദയോ ധമ്മാ’’തിആദിനാ അട്ഠകഥായം വുത്തവചനേന. യഥാ ചാതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. തേന സമഞ്ഞാനതിധാവനം സമ്പിണ്ഡേതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ പരാമാസോ ച ന ഹോതി ജനപദനിരുത്തിയാ അഭിനിവിസിതബ്ബതോ, യഥാ ച സമഞ്ഞാതിധാവനം ന ഹോതി, ഏവം ഇതോ പുരിമാ ച അത്ഥവണ്ണനാ യോജേതബ്ബാ. സമഞ്ഞാതിധാവനേ ഹി സതി സബ്ബലോകവോഹാരൂപച്ഛേദോ സിയാതി.

തസ്മാ സച്ചന്തി യസ്മാ തത്ഥ പരമത്ഥാകാരം അനാരോപേത്വാ സമഞ്ഞം നാതിധാവന്തോ കേവലം ലോകസമ്മുതിയാവ വോഹരതി, തസ്മാ സച്ചം പരേസം അവിസംവാദനതോ. തഥകാരണന്തി തഥോ അവിതഥോ ധമ്മസഭാവോ കാരണം പവത്തിഹേതു ഏതസ്സാതി തഥകാരണം, പരമത്ഥവചനം, അവിപരീതധമ്മസഭാവവിസയന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ധമ്മാനം തഥതായ പവത്ത’’ന്തി.

പടിവേധാനുയോഗാദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പുഗ്ഗലകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.