൨. അബ്ഭന്തരമാതികാവണ്ണനാ

൨. തദത്ഥാനീതി പടിച്ചസമുപ്പാദത്ഥാനി. പടിച്ച സമുപ്പജ്ജതി സങ്ഖാരാദികം ഏതസ്മാതി ഹി പടിച്ചസമുപ്പാദോ, പച്ചേകം അവിജ്ജാദികോ പച്ചയധമ്മോ. തഥാ ഹി വുത്തം സങ്ഖാരപിടകേ ‘‘ദ്വാദസ പച്ചയാ, ദ്വാദസ പടിച്ചസമുപ്പാദാ’’തി. തേസന്തി ഖന്ധാദീനം. തഥാദസ്സിതാനന്തി ഗണനുദ്ദേസവിഭാഗമത്തേന ദസ്സിതാനം. കസ്മാ പനേത്ഥ പടിച്ചസമുപ്പാദോ ദ്വാദസഭാവേനേവ ഗഹിതോ, നനു തത്ഥ ഭവോ കമ്മഭവാദിഭേദേന, സോകാദയോ ച സരൂപതോയേവ ഇധ പാളിയം ഗഹിതാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദി. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം ‘‘പഞ്ചവീസാധികേന പദസതേനാ’’തി ഏവം വുത്തേ അട്ഠകഥാവചനേ. കമ്മഭവസ്സ ഭാവനഭാവേന, ഉപപത്തിഭവസ്സ ഭവനഭാവേന. പദത്ഥതോ പന കമ്മഭവോ ഭവതി ഏതസ്മാതി ഭവോ, ഇതരോ ഭവതി, ഭവനം വാതി. തന്നിദാനദുക്ഖഭാവേനാതി ജരാമരണനിദാനദുക്ഖഭാവേന.

‘‘സബ്ബാപി ധമ്മസങ്ഗണീ ധാതുകഥായ മാതികാ’’തി ഇദമ്പി ധാതുകഥായ മാതികാകിത്തനമേവാതി ‘‘സബ്ബാപി…പേ… മാതികാതി അയം ധാതുകഥാമാതികാതോ ബഹിദ്ധാ വുത്താ’’തി വചനം അസമ്ഭാവേന്തോ ‘‘അഥ വാ’’തിആദിമാഹ. പകരണന്തരഗതാ വുത്താ ധാതുകഥായ മാതികാഭാവേനാതി അത്ഥോ. കാമഞ്ചേത്ഥ മാതികാഭാവേന വുത്താ, പകരണന്തരഗതത്താ പന അഞ്ഞതോ ഗഹേതബ്ബരൂപാ ഇതോ ബഹിഭൂതാ നാമ ഹോന്തി, സരൂപതോ ഗഹിതാവ പഞ്ചക്ഖന്ധാതിആദികാ അബ്ഭന്തരാ. തേനാഹ ‘‘സരൂപതോ ദസ്സേത്വാ ഠപിതത്താ’’തി. മാതികായ അസങ്ഗഹിതത്താതി മാതികായ സരൂപേന അസങ്ഗഹിതത്താ, ന അഞ്ഞഥാ. ന ഹി മാതികായ അസങ്ഗഹിതോ കോചി പദത്ഥോ അത്ഥി. വികിണ്ണഭാവേനാതി ഖന്ധവിഭങ്ഗാദീസു വിസും വിസും കിണ്ണഭാവേന വിസടഭാവേന.