൧. ഖന്ധപദവണ്ണനാ

൬. ‘‘അഭിഞ്ഞേയ്യധമ്മഭാവേന വുത്താ ചത്താരോ ഖന്ധാ ഹോന്തീ’’തിആദിനാ, ‘‘രൂപക്ഖന്ധോ അഭിഞ്ഞേയ്യോ’’തിആദിനാ ച അഭിഞ്ഞാതലക്ഖണവിസയാതി ആഹ ‘‘സഭാവതോ അഭിഞ്ഞാതാന’’ന്തി. പരിഞ്ഞേയ്യതാദീതി ആദി-സദ്ദേന പഹാതബ്ബസച്ഛികാതബ്ബഭാവേതബ്ബതാ സങ്ഗയ്ഹതി. അധിപതിയാദീതി അധിപതിപച്ചയഭാവഉപട്ഠാനപദഹനാദീനി. സച്ചാദിവിസേസോ വിയാതി ദുക്ഖസച്ചാദിപരിയായോ അഭിഞ്ഞേയ്യപീളനട്ഠാദിവിസേസോ വിയ. ഏവഞ്ച കത്വാതി നയമുഖമാതികായ അഭിഞ്ഞേയ്യനിസ്സയേന വുച്ചമാനത്താ ഏവ. തേസം രൂപധമ്മാനം പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം ഖന്ധഭാവേന വിയ രൂപക്ഖന്ധഭാവേന സഭാഗതാ ഹോതി, ന വേദനാക്ഖന്ധാദിഭാവേനാതി സങ്ഗഹലക്ഖണമാഹ. ഇതീതി തസ്മാ, യസ്മാ രൂപധമ്മാ അഞ്ഞമഞ്ഞം രൂപക്ഖന്ധഭാവേന സഭാഗാ, തസ്മാതി അത്ഥോ. രൂപക്ഖന്ധഭാവസങ്ഖാതേന രൂപക്ഖന്ധഭാവേന അത്ഥമുഖേനേവ ഗഹണേ. സദ്ദദ്വാരേന പന ഗഹണേ രൂപക്ഖന്ധവചനസങ്ഖാതേന വാ രൂപക്ഖന്ധവചനവചനീയതാസങ്ഖാതേന. ഇദാനി തമേവത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘രൂപക്ഖന്ധോതി ഹീ’’തിആദി വുത്തം.

പുരിമേനാതി രൂപക്ഖന്ധേന. സഞ്ഞാക്ഖന്ധമൂലകാതിആദീസു ‘‘പുരിമേന യോജിയമാനേ’’തിആദിം ആനേത്വാ യഥാരഹം യോജേതബ്ബം. അഭേദതോ പഞ്ചകപുച്ഛാവിസ്സജ്ജനം ഖന്ധപദനിദ്ദേസേ സബ്ബപച്ഛിമമേവാതി ആഹ ‘‘ഭേദതോ പഞ്ചകപുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാനന്തര’’ന്തി.

ആയതനപദാദിവണ്ണനാ

൪൦. യദിപി ഏകകേപി സദിസം വിസ്സജ്ജനം വിസ്സജ്ജനം സമുദയമഗ്ഗസച്ചാനം ‘‘സമുദയസച്ചം ഏകേന ഖന്ധേന…പേ… മഗ്ഗസച്ചം ഏകേന ഖന്ധേന ഏകേനായതനേന ഏകായ ധാതുയാ സങ്ഗഹിതം, ചതൂഹി ഖന്ധേഹി ഏകാദസഹി ആയതനേഹി സത്തരസഹി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിത’’ന്തി (ധാതു. ൪൧) നിദ്ദിട്ഠത്താ. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം ഇന്ദ്രിയപദനിദ്ദേസേ. ചക്ഖുസോതചക്ഖുസുഖിന്ദ്രിയദുകാനന്തി ചക്ഖുസോതദുകം ചക്ഖുസുഖിന്ദ്രിയദുകന്തി ഏതേസം ദുകാനം. ചക്ഖുസോതസുഖിന്ദ്രിയാനഞ്ഹി ‘‘ഏകേന ഖന്ധേന ഏകേനായതനേന ഏകായ ധാതുയാ സങ്ഗഹിതം, ചതൂഹി ഖന്ധേഹി ഏകാദസഹി ആയതനേഹി സത്തരസഹി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിത’’ന്തി ഏകകേ സദിസം വിസ്സജ്ജനം. ചക്ഖുസോതിന്ദ്രിയദുകസ്സ പന ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച സോതിന്ദ്രിയഞ്ച ഏകേന ഖന്ധേന ദ്വീഹായതനേഹി ദ്വീഹി ധാതൂഹി സങ്ഗഹിതാ, ചതൂഹി ഖന്ധേഹി ദസഹായതനേഹി സോളസഹി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിതാ’’തി, ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച സുഖിന്ദ്രിയഞ്ച ദ്വീഹി ഖന്ധേഹി ദ്വീഹായതനേഹി ദ്വീഹി ധാതൂഹി സങ്ഗഹിതാ, തീഹി ഖന്ധേഹി ദസഹായതനേഹി സോളസഹി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിതാ’’തി ചക്ഖുസുഖിന്ദ്രിയദുകസ്സ ച അസദിസം വിസ്സജ്ജനം. നാപി ദുകേഹി തികസ്സാതി ചക്ഖുസോതചക്ഖുസുഖിന്ദ്രിയാദിദുകേഹി ചക്ഖുസോതസുഖിന്ദ്രിയാദിതികസ്സ നാപി സദിസം വിസ്സജ്ജനം. ഇധാതി സച്ചപദനിദ്ദേസേ. തികേന ചാതി ദുക്ഖസമുദയമഗ്ഗാദിതികേന ച. ‘‘പഞ്ചഹി ഖന്ധേഹി ദ്വാദസഹായതനേഹി അട്ഠാരസഹി ധാതൂഹി സങ്ഗഹിതാ, ന കേഹിചി ഖന്ധേഹി ന കേഹിചി ആയതനേഹി ന കാഹിചി ധാതൂഹി അസങ്ഗഹിതാ’’തി സദിസം വിസ്സജ്ജനം.